علیرضا فدایی – ونکوور
اولین خاطرهٔ من از بازی‌های آسیایی به سال ۱۹۹۰ و قهرمانی تیم فوتبال ایران در آن برمی‌گردد. گویا فوتبال هم برای ما در بیستمین بازی‌های آسیایی به پایان رسید و کشور ژاپن که تجربهٔ میزبانی المپیک را هم داشته، بار دیگر از عهدهٔ کار به‌خوبی بر آمد. بازی‌های آسیایی برای ایران مثل هاکی روی یخ برای کانادایی‌ها در المپیک زمستانی بود؛ همهٔ ورزش‌ها یک‌طرف و فوتبال یک‌طرف.
اهمیت بازی‌های آسیایی برای بسیاری از کشورها اگر بیشتر از بازی‌های المپیک نباشد، کمتر نیست. در آسیا خبری از قدرت‌های بزرگ المپیک مانند آمریکا، انگلستان و آلمان نیست و روسیه هم که کلاً از رقابت‌های بین‌المللی کنار گذاشته شده است. پس مجال بیشتری برای کشورهای آسیایی در یک صحنهٔ بین‌المللی وجود دارد. از طرفی ورزش‌های رزمی حضور بسیار پررنگی در بازی‌های آسیایی دارند و چین، ژاپن و کره به‌عنوان بنیان‌گذاران رشته‌هایی چون ووشو و کاراته که در المپیک حضور ندارند، مجال بیشتری برای کسب مدال دارند.
دست کاروان تیم ایران هم برای کسب مدال در بازی‌های آسیایی همیشه به‌نسبت بازی‌های المپیک خیلی بازتر بوده است.
تیم ایران با ۳۰۵ ورزشکار در بازی‌های آسیایی ۲۰۲۶ شرکت کرد و در نهایت با مجموع ۵۲ مدال به مقام ششم رسید.
همانند بازی‌های المپیک، کشتی، وزنه‌برداری و تکواندو از مدال‌آوران اصلی کاروان ورزشی ایران بودند، ولی بی‌تردید تنوع مدال‌ها به‌نسبت بازی‌های المپیک بسیار بیشتر است. کاروان ایران در المپیک هیچ‌وقت در رشته‌هایی مانند ژیمناستیک، دوومیدانی، والیبال، بسکتبال و بوکس حرفی برای گفتن نداشت، ولی در بازی‌های اخیر از آن‌ها مدال کسب کرد.
در کنار ووشو و کاراته رشته‌های رزمی دیگر چون جوجیتسو، هنرهای رزمی ترکیبی و کوراش هم در بازی‌های آسیایی حضور رسمی دارند که جزو رشته‌های رزمی المپیکی نیستند.
تیم ایران که همواره حضور موفقی در تکواندو، ووشو و کاراته بازی‌های آسیایی داشته است، این بار در کوراش هم توانست ۳ مدال کسب کند. هنرهای رزمی ترکیبی و جوجیتسو هم شرکت‌کنندگانی از ایران داشتند که مدالی کسب نکردند.
در ورزش‌های تیمی کسب مدال طلای والیبال جلوهٔ خاصی دارد. هنوز به خاطر دارم که سال‌ها پیش والیبال آسیا تحت سلطهٔ مطلق چین، کره و ژاپن بود و البته سال‌هاست که ایران جزو قدرت‌های برتر آسیا و جهان است. بسکتبال هم مدال کسب کرد تا این گفتهٔ قدیمی را که «ما ایرانی‌ها در کار تیمی خوب نیستیم،» بی‌اعتبار کند.
اما فوتبال ایران که سابقهٔ چهار قهرمانی در بازی‌های آسیایی را دارد، چند دوره است که حتی به نیمه‌نهایی هم راه نمی‌یابد. در واقع چندین دوره است که فوتبال در بازی‌های آسیایی همانند المپیک به تیم زیر ۲۳ سال محدود شده است و چه کسی نمی‌داند که تیم‌های فوتبال ایران در رده‌های سنی پایین‌تر سال‌هاست که متأسفانه گوی رقابت را به سایرین واگذار کرده‌اند و وضعیتشان خیلی بدتر از تیم بزرگسالان شده است.
اگر چه از مقام‌های سه قدرت سنتی شرق آسیا اصلاً تعجب نمی‌کنم، ولی پیشی‌گرفتن ازبکستان در ردهٔ مدال‌ها آن هم با تفاوت زیاد، برایم قابل‌هضم نیست. تفاوت ۷۰ مدال ازبکستان و ۵۲ مدال ایران تفاوت کوچکی نیست. متأسفانه در دو دورهٔ قبلی بازی‌های آسیایی هم همین تکرار شد و این کشور یک پله بالاتر از تیم ایران در رده‌بندی مدال‌ها قرار گرفت.
وقتی روند پیشرفت تیم فوتبال این کشور را نگاه می‌کنید و به شکست‌های اخیر تیم ایران در مقابل تیم ملی این کشور می‌نگرید، متوجه می‌شوید که همهٔ این‌ها نمی‌تواند اتفاقی باشد. از استقلال این کشور از اتحاد جماهیر شوروی بیش از سه دهه می‌گذرد و این کشور دستخوش تحولات اقتصادی و اجتماعی و سیاسی فراوان بوده است. هیچ‌کدام از کشورهای آسیای میانه الگوی اقتصاد سالم و پویا ندارند و کشورهایی ثروتمند و مرفه نیستند. پس چطور است که ورزش ازبکستان از ما پیشی گرفته است؟
نکتهٔ جالب دیگر کسب ۸۴ مدال توسط قزاقستان است. البته به‌دلیل نحوهٔ رده‌بندی مدال‌ها بر پایهٔ اولویت مدال طلا این کشور در این دوره دو پله پایین‌تر از تیم ایران است، ولی دریافت این تعداد مدال قابل‌تقدیر است.
آیا هنوز می‌خواهیم موفقیت این کشورها را به زیربنای ورزشی شوروی سابق نسبت دهیم؟ اگر این‌طور است پس چرا کشورهایی مثل ترکمنستان، قرقیزستان و تاجیکستان اصلاً موفقیت آن‌ها را ندارند؟
یا باید پیشرفتشان را بپذیریم و ببینیم دلیل موفقیت آن‌ها علی‌رغم جمعیتی بسیار کمتر از ایران چیست؟ چرا تیم فوتبال ازبکستان که زمانی حریف ازپیش‌باخته بود، حالا حریف جدی ما در آسیاست؟
پس از گذشت پنج دهه، هنوز بزرگ‌ترین موفقیت ایران در بازی‌های آسیایی به مسابقات ۱۹۷۴ با میزبانی تهران برمی‌گردد که با کسب مقام دوم پس از ژاپن قرار گرفت. درحالی‌که ایران در آرزوی برگزاری جام جهانی فوتبال بود، دیگر هیچ‌وقت حتی موفق به برگزاری بازی‌های آسیایی هم نشد.
افتتاحیهٔ باشکوه بازی‌های آسیایی تهران را که در ورزشگاه آریامهر می‌بینم، افسوس من از حال و روز الان ورزش ایران بیشتر می‌شود. چطور ممکن است تعمیر و نگهداری یک ورزشگاه از ساخت اولیهٔ آن بیشتر طول بکشد؟ ورزشگاه صدهزارنفری که روزگاری مایهٔ غرور ملی و یادآور افتخار و عظمت بود، حالا به خرابه ای تبدیل شده که معلوم نیست کی دیگر امکان بهره‌برداری از آن باشد.
در فاصلهٔ بازی‌های آسیایی تهران تا امروز، کشور کوچک قطر یک جام جهانی برگزار کرد و عربستان هم میزبان آیندهٔ این رویداد بزرگ خواهد بود. ایران ولی حتی برخی دیدارهای بین‌المللی فوتبال را هم در زمین کشورهای دیگر برگزار می‌کند.
با کمال تأسف باید گفت برگزاری دوبارهٔ این رویداد بزرگ حداقل در حال حاضر رؤیایی بیش نیست.
