هوریران سهراب* – ونکوور
شش سال گذشت و ما خانوادههای داغدار جانباختگان پرواز پیاس ۷۵۲ دست از دادخواهی عزیزانمان نکشیدیم. در این مطلب مروری خواهم داشت بر فعالیتهای انجمن خانوادههای جانباختگان پرواز پیاس۷۵۲ در سال ۲۰۲۵.
در ۳ ژانویهٔ ۲۰۲۵، در پی فراخوان انجمن خانوادههای جانباختگان پرواز پیاس۷۵۲، خانوادههای پرواز بههمراه دیگر خانوادههای دادخواه در بهشت زهرای تهران و مزارهای شهرهای دیگر ایران با اهدای شاخههای گل به جانباختگانِ جنایات جمهوری اسلامی ادای احترام کردند. خانوادههای پرواز، مادر سهراب اعرابی، مادر سعید زینالی، پدر یلدا آقافضلی، حسین نادربیگی، متین حسنی، مادر و خواهر محمد قبادلو، پدر محمد خزائی، علی طاهونه و پدر و مادر متین نادرخانی ازجمله دادخواهان همراه این مراسم بودند.
از راست، خواهر زندهیاد محمد قبادلو، منظر ضرابی، اکرم نقابی، مادر سعید زینالی از دانشجویان بازداشتشده پس از اعتراضات ۱۸ تیر ۱۳۷۸ که همچنان از سرنوشت او خبری در دست نیست، و معصومه احمدی، مادر زندهیاد محمد قبادلو
این خانوادهها عزیزان خود را در جنایات مختلف، از حمله به کوی دانشگاه در سال ۷۸ و سرکوب جنبش سبز تا شلیک موشکهای سپاه پاسداران به پرواز پیاس۷۵۲ و سرکوب جنبش «زن، زندگی، آزادی» در ۱۴۰۱ از دست دادهاند. پس از کشتهشدن مهسا ژینا امینی و شروع خیزش انقلابی «زن، زندگی، آزادی»، انجمن خانوادههای پرواز هرساله مراسمی با عنوان «به هر شهری مزاری» برگزار کرده است تا ایرانیان در سراسر جهان بر مزار قربانیان جمهوری اسلامی گرد هم آیند و با اهدای شاخه گل و افروختن شمع یاد آنان را گرامی بدارند. این در حالی است که گردهمایی خانوادههای دادخواه در ایران، اغلب با مزاحمت، ممانعت و خشونت نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی مواجه شده است.
در بیانیهای که انجمن خانوادهها برای پنجمین سالگرد جنایت منتشر کرد به نکاتی در جهت دادخواهی اشاره نمود:
- در سالهایی که گذشت، پروندهٔ این جنایت توسط چهار دولت متضرر کانادا، بریتانیا، اوکراین و سوئد به دیوان بینالمللی دادگستری و سازمان بینالمللی هوانوردی غیرنظامی ارجاع شد. در ادامه، انجمن با تشکر از تعهد این دولتها به خانوادهها، بار دیگر اعلام کرد که انتظار انجمن از روند حقوقی، روشنشدن حقیقت و اجرای عدالت است.
- انجمن در ماههای آینده پاسخ ایکائو و تشکیل جلسهٔ اولیهای را در لاهه متصور است و امیدوار است مسیر حقیقتیابی بهدرستی طی شود. از سوی دیگر، قرارگرفتن نام سپاه پاسداران در لیست گروههای تروریستی در کانادا بسیار اهمیت دارد و اظهار امیدواری کرد که سایر کشورها هم در این مورد از آمریکا و کانادا تبعیت کنند.
- با توجه به اینکه جمهوری اسلامی هیچ مستنداتی مبنی بر خطای انسانی در اختیار ندارد و از طرف دیگر فشار فزایندهٔ جمهوری اسلامی به خانوادههای جانباختگان در هر جای دنیا بهویژه در ایران افزایش پیدا کرده است، انجمن خانوادهها خواستههایی را مطرح کرده است:
۱- درخواست بررسی ویژهٔ پرونده در دادگاه لاهه با توجه به رفتار جمهوری اسلامی با خانوادهها
۲- باز شدن پروندهٔ جنایی در کانادا توسط پلیس فدرال و حمایت چهار کشور از طرح پرونده در دیوان بینالمللی کیفری.
در خاتمه به سالگرد قتل عمدی بکتاش آبتین و قتل حکومتی محمدمهدی کرمی و محمد حسینی اشاره و خاطرنشان کرده دادخواهی خانوادههای پرواز که بخشی از جنبش بزرگ دادخواهی در ایران است، میتواند یاریگر جنبش ایرانیان برای عبور از این کابوس و رسیدن به عدالت و آزادی باشد.
مراسم پنجمین سالگرد کشتهشدگان پرواز پیاس۷۵۲ بهصورت سراسری و هماهنگ در شهرهای مختلف جهان؛ سیدنی استرالیا، نیوزیلند، لندن، تورکو فنلاند، برلین و فرانکفورت و مونیخ و بن و کلن و نورنبرگ آلمان، شیکاگو و مینیاپولیس آمریکا و شهرهای تورنتو و ونکوور و ادمونتون و اتاوا و کبک و ویندزور و مونترآل کانادا توسط شبکهٔ جهانی «زن، زندگی، آزادی» و در ایران توسط خانوادههای جانباختگان پرواز پیاس۷۵۲ در شاهدشهر، محل سرنگونی پرواز توسط سپاه پاسداران جمهوری اسلامی، برگزار شد.
در تاریخ ۱۷ ژانویهٔ ۲۰۲۵، پس از اعلام رد صلاحیت دیوان بینالمللی دادگستری برای رسیدگی به پروندهٔ سرنگونی پرواز پیاس۷۵۲ از سوی جمهوری اسلامی، انجمن خانوادهها بیانیهای با این مضمون صادر کرد:
«در ۱۶ اکتبر سال ۲۰۲۴، چهار کشور متضرر یعنی کانادا، اوکراین، بریتانیا و سوئد مدارک و اسناد خود را علیه این حکومت ثبت کرده بودند و جمهوری اسلامی سه ماه فرصت داشت به صلاحیت دادگاه لاهه در رسیدگی به این پرونده اعتراض کند. دیوان بینالمللی دادگستری عالیترین نهاد قضایی در دنیاست و جمهوری اسلامی بارها و بارها از این نهاد جهت پیشبرد منافع سیاسی و اقتصادی خود که هیچ ارتباطی با منافع ملی ایرانیان ندارد، استفاده کرده است. حال که نوبت حسابرسی به جنایات این رژیم جنایتکار رسیده است، صلاحیت دادگاه لاهه را زیر سؤال میبرد. نحوهٔ رسیدگی به جنایت هجدهم دیماه ۹۸ در بیدادگاههای قوهٔ قضائیهٔ جمهوری اسلامی بر همگان مشخص است. قوهٔ قضائیهٔ جمهوری اسلامی نهتنها در رسیدگی کیفری و فنی به این جنایت با هیچیک از کشورهای متضرر همکاری نکرده است، بلکه با پنهانکاری، دروغگویی و سنگاندازی در راه حقیقت و عدالت و با تحت فشار قراردادن خانوادههای جانباختگان تلاش کرده است حقیقت را مخدوش و عدالت را لگدمال کند. بدین ترتیب و پس از پاسخ لازمی که چهار کشور متضرر در ماههای آینده به اعتراض جمهوری اسلامی خواهند داد، انتظار میرود اولین جلسهٔ رسیدگی به این جنایت که تنها به موضوع صلاحیت دیوان بینالمللی دادگستری میپردازد، در سال جاری میلادی برگزار شود. اگر جلسهٔ دادگاه بهطور علنی برگزار شود، بسیاری از ما در جلسهٔ دادگاه حاضر خواهیم بود.»
در تاریخ ۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۵، انجمن بیانیهای با عنوان «گزارشی به مردم» و موضوع: شکایت از انجمن خانوادههای پرواز که دو سال به انجمن خانوادهها تحمیل شده بود صادر کرد.
شکایتی که یکی از اعضای انجمن با ادعای عدم پایبندی انجمن به اهداف خود مطرح کرده بود و البته با قاطعیت از سوی قاضی دادگاه عالی انتاریو، پاپاجورجیو، رد شد. انجمن با انتشار اسلایدها و فرازهایی از حکم قاضی پاپاجورجیو، قضاوت را به مردم سپرد.
در تاریخ ۸ مارس ۲۰۲۵، بهمناسبت «روز زن» ما زنان بازماندهٔ پرواز پیاس۷۵۲ یادآوری کردیم که در هشتم مارس ما تنها یاد عزیزانمان که با شلیک عمدی در آسمان وطن کشته شدند، زنده نگه نمیداریم. ما صدای زنانی هستیم که قربانی خشونت و ستم شدهاند، زنانی که در خانههایشان، در زندانها، در خیابانها و در آسمان، قربانی سرکوب و بیعدالتی شدهاند. مادرانی که فرزندانشان را در خون دیدند. دخترانی که آرزوهایشان را بهگور بردند و خواهرانی که در کنار ما نیستند اما نامشان هرگز فراموش نخواهد شد. هشتم مارس برای ما تنها یک روز نیست. تعهدی است به دادخواهی، به مبارزه برای آزادی و ایستادگی در برابر سرکوب.
ما بهیاد زنان پرواز پیاس۷۵۲، بهیاد زنان قربانی خشونت و بهیاد زنانی که برای آزادی جنگیدند و میجنگند، زندهایم و ادامه میدهیم.
بههمین مناسبت، تعدادی از خانوادههای جانباختگان پرواز با نسرین ستوده دیدار کردند. در این دیدار، ایشان ضمن همدردی با خانوادهها بر درستی راهی که خانوادهها برای حقیقت و عدالت پیش گرفتهاند، تأکید کرد. همانگونه که حتماً میدانید، نسرین ستوده حقوقدان، وکیل دادگستری و فعال حقوق بشر است. مجلهٔ تایم در سال ۲۰۲۱ او را یکی از ۱۰۰ نفر تأثیرگذارترین افراد جهان نامید. نسرین و خانوادهاش بهطور مداوم بهخاطر فعالیتهای بشردوستانه تحت فشار و سرکوب جمهوری اسلامی بودهاند. بهتازگی همسرش، رضا خندان، نیز بهجرم استفاده از پیکسلهای اعتراض به حجاب اجباری زندانی شده است و پسر ۱۷ سالهاش، نیما، توسط نیروهای امنیتی مورد ضرب و شتم قرار گرفته است.
در تاریخ ۱۷ مارس ۲۰۲۵، بعد از گذشت بیش از پنج سال، جمهوری اسلامی با اکثریت آرا در ایکائو (سازمان جهانی هوانوردی غیرنظامی) محکوم شد. انجمن خانوادهها در بیانیهای بهتفصیل به این حکم پرداخت و در انتها از چهار کشور متضرر که مسئولانه این پرونده را در شورای ایکائو مطرح کردهاند و از پرزیدنت و اعضای شورای ایکائو که با رأی تاریخی خود در کنار خانوادههای جانباختگان ایستادند، تشکر کرد. سپس به این نکتهٔ مهم اشاره کرد که «بر اساس مفاد «کنوانسیون شیکاگو» در صورت پافشاری جمهوری اسلامی بر مواضع خود و تکرار ادعای بیاساس خطای انسانی، با پروندهٔ تازهای در دیوان بینالمللی دادگستری مواجه میشود. گشودهشدن پروندهٔ دوم علیه جمهوری اسلامی در لاهه، برگ دیگری در دادخواهی علیه این حکومت ستمپیشه و جنایتکار خواهد بود.»
در تاریخ ۲۶ مارس ۲۰۲۵ همزمان با انتخابات فدرال کانادا، انجمن طی بیانیهای چنین اظهار داشت:
«در پی سرنگونی فاجعهبار پرواز پیاس۷۵۲ در تاریخ ۸ ژانویهٔ ۲۰۲۰ که جان ۱۷۶ مسافر، خدمه و کودکی بهدنیانیامده را گرفت، تأثیر این رویداد بر کانادا عمیق بوده است. ۱۳۸ تن از جانباختگان ارتباط نزدیکی با کانادا داشتند. ازجمله ۵۵ تن که شهروند این کشور بودند. ما بهعنوان نهادی فراحزبی که اکثریت خانوادههای جانباختگان را نمایندگی میکند، با عزم راسخ بهدنبال اجرای عدالت، پاسخگویی و شفافیت هستیم و از دولت آیندهٔ کانادا میخواهیم که در عرصهٔ بینالمللی برای پاسخگویی و عدالت، با قاطعیت و ارادهای استوار رهبری کند. در ادامه، انجمن خواستههایش را از دولت آیندهٔ کانادا برشمرد:
۱- تقویت رهبری بینالمللی کانادا
۲- حمایت از تلاشهای حقوقی خانوادهها
۳- ایجاد یادبود دائمی
۴- اخراج مقامات جمهوری اسلامی از کانادا»
در تاریخ ۲۷ مارس ۲۰۲۵، چند تن از خانوادههای جانباختگان جنبش مهسا از قائمشهر به دیدار خانوادهٔ صادقی و سپس به مزار عزیزان جانباخته در بهشت زهرا رفتند. سهند صادقی، الوند صادقی، نگار برقعی و سوفی امامی مسافران پرواز پیاس۷۵۲ بودند که در ۱۸ دی ۱۳۹۸ دقایقی پس از بلندشدن، توسط سپاه پاسداران سرنگون شد.
محسن محمدی کوچکسرایی در شهریور ۱۴۰۱ روبهروی کلانتری ۱۱ نیروی انتظامی قائمشهر از پشت هدف گلولهٔ جنگی قرار گرفت. محسن دو فرزند داشت.
رحیم کلیج از دیگر جانباختگان اعتراضات روز ۳۰ شهریور قائمشهر بر اثر اصابت دو گلولهٔ نیروهای امنیتی به پهلوهایش کشته شد. او را با لقب «ققنوس ایران» میشناسند. خانوادههای دادخواه عید نوروز را فرصتی برای همدردی دوباره و تأکید بر همبستگی و اتحاد با دیگر جانباختگان میدانند.
در تاریخ ۲۸ مارس ۲۰۲۵، خانوادههای دادخواه پرواز پیاس۷۵۲ بههمراه نسلهای مختلف دادخواهان شامل خانوادههای اعدامشدگان دههٔ ۶۰، جنبشهای دانشجویی، قتلهای زنجیرهای، جنبش ۸۸، اعتراضات دی ماه ۹۶ و آبان ۹۸، جنبش انقلابی «زن، زندگی، آزادی» و تمامی قتلهای حکومتی که هرگز متوقف نشده است، در چهارمین نمایشگاه «آنچه باقی ماند» که در وین اتریش برگزار شده بود، شرکت کردند.
در تاریخ ۱۷ آوریل ۲۰۲۵، پروندهٔ دوم دربارهٔ جنایت سرنگونکردن پرواز پیاس۷۵۲ در دیوان بینالمللی دادگستری لاهه گشوده شد. با این شکایت جمهوری اسلامی از چهار کشور متضرر در دیوان بینالمللی دادگستری پروندهٔ دوم بر اساس کنوانسیون شیکاگو دربارهٔ جنایت سرنگونکردن پرواز پیاس۷۵۲ گشوده شد.
جمهوری اسلامی درست یکماه پیش در شورای ایکائو شکست سنگینی خورد وقتیکه این شورا صلاحیت خود را برای رسیدگی به این پرونده تأیید کرد. جمهوری اسلامی موظف بود ظرف سه هفته در ایکائو (سازمان جهانی هوانوردی غیرنظامی) به جزئیات این جنایت بپردازد، اما برای ایجاد تأخیر در کار، شکایت به لاهه برده است. بدین ترتیب دیوان بینالمللی دادگستری موظف به برگزاری جلسات دادگاه است و انتظار میرود این جلسات در سال میلادی جاری برگزار شود. با احتساب این پروندهٔ جدید دو پرونده بر اساس کنوانسیون شیکاگو و کنوانسیون مونترآل در دیوان دادگستری گشوده شده است.
در فاصلهٔ زمانی ۲۶ آوریل تا ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵، انتشارات انجمن خانوادههای جانباختگان پرواز پیاس۷۵۲ در نهمین نمایشگاه کتاب «تهران بدون سانسور» شرکت کرد. انتشارات انجمن خانوادههای جانباختگان پرواز پیاس۷۵۲ کار خود را با گردآوری و ثبت زندگینامهٔ مسافران و خدمهٔ پرواز آغاز کرد. یادآوری و گرامیداشت زندگی صد و هفتاد و شش جان عزیز و کودکی بهدنیانیامده که در هجدهم دیماه ۱۳۹۸ در آسمان تهران هدف موشکهای سپاه پاسداران قرار گرفتند، انگیزه و هدف خانوادههایی بود که هیچ چیز جز ناباوری و خشم برایشان باقی نمانده بود.
در همین راستا، پیش از این کتابچهٔ کوچکی بهزبان انگلیسی با نام «زخمی باز در آسمان» در سایت آمازون منتشر شده بود که مجموعهای از یادداشتهای بازماندگان در روزها و ماههای نخست بعد از فاجعه در فضای مجازی است.
بخش مهم و تأثیرگذاری از فعالیتهای رسمی انتشارات انجمن زمانی آغاز شد که گروهی از خانوادهها و بهخصوص مادران داغدار گرد هم آمدند تا یادآوری خاطرات و دادخواهی برای عزیزانشان را در حافظهٔ تاریخ ثبت کنند. فعالیت این گروه با حمایت و دلسوزی بیدریغ منیرو روانیپور به کلاس خاطرهنویسی مؤثری بدل شد که از دل آن کتاب «به کییف که رسیدم زنگ میزنم» پدید آمد. تلاش جمعی برای ثبت لحظههای ناب زندگی عزیزترین انسانها که قربانی شقاوت رذلترین موجودات شده بودند، با هدایت دلسوزانهٔ امیرحسین یزدانبد و حامد اسماعیلیون ادامه یافت. حاصل این فعالیت جمعی و مستمر تا به اینجا سه کتاب «نباید نوشته میشد ۱ و ۲» و «سرخ در آغوش آسمان» است که توسط انتشارات انجمن به چاپ رسیده است.
کتاب دیگری با عنوان «بهنام عدالت» نیز در دست چاپ و انتشار میباشد. در این کتاب، خاطرات خانوادهها از حضور آنها در جلسات دادگاه ایران و کانادا ثبت شده است.
انجمن خانوادههای پرواز در تلاش است این کتابها را بهروشهای گوناگون در دسترس عموم قرار دهد و به مردم معرفی کند. یکی از این روشها شرکت در رویدادهای فرهنگی در شهرهای مختلف جهان، گفتوگو دربارهٔ کتابها و خوانش بخشهایی از آن توسط نویسندگان است که از ماهها پیش آغاز شده و همچنان ادامه دارد.
نهمین نمایشگاه «تهران بدون سانسور» با حضور بیش از ۱۵ ناشر از اروپا و آمریکا و کانادا برگزار میشود.
در تاریخ ۲۵ آوریل ۲۰۲۵ خانوادههای جانباختگان پرواز در شاهدشهر، محل سرنگونی هواپیما، بهیاد همهٔ جانباختگان و بهخصوص متولدین فروردین و اردیبهشت گرد هم جمع شدند. آنها چندین نهال ازجمله یک افرا را در زمینی نشاندند که آن را متعلق به عزیزان خود میدانند و با حلقهزدن در اطراف درختها شعار «حقیقت، عدالت» را سر دادند.
در تاریخ ۳۰ آوریل ۲۰۲۵، فراخوانی از طرف انجمن بهمناسبت جنایت بندرعباس و همدردی با بازماندگان این جنایت داده شد. در این فراخوان از مردم خواسته شد همزمان با انجمن در یونیتیپارک ریچموندهیل در هر جای دنیا که هستند، شمعی بهیاد قربانیان این جنایت روشن کنند.
در تاریخ ۱ مهٔ ۲۰۲۵، انجمن بیانیهای نیز در مورد این جنایت صادر کرد و خود را در کنار خانوادههای داغدار دانست.
در تاریخ ۳ مهٔ ۲۰۲۵، همزمان با برگزاری نهمین نمایشگاه کتاب «تهران بدون سانسور» در برخی از کشورهای اروپایی و برخی شهرهای آمریکا و کانادا، بهطور خاص در ونکوور کانادا، انتشارات انجمن در دومین «جشنوارهٔ کتاب فارسی ونکوور» که از سوی «بنیاد جشنوارهٔ کتاب فارسی» برگزار میشد، شرکت نمود. در این جشنواره، بخشهایی از روایت احمد اسماعیلیون، پدر حامد اسماعیلیون، که عروس (پریسا اقبالیان) و نوهٔ خود (ریرا اسماعیلیون) را در پرواز از دست داده است و در کتاب تازهمنتشرشدهٔ انجمن «بهنام عدالت» چاپ شده، خوانده شد.
در تاریخ ۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، مصادف با تولد الوند صادقی، منظر ضرابی، مادر الوند، دلنوشتهای را بههمراه عکسی از لیلا، مادر جاویدنام سیاوش محمودی، بر سر مزار الوند منتشر کرد.
«امروز تولد الوند بود. صبح زود، لیلا، مادر جاوید نام سیاوش محمودیِ ۱۶ ساله، رفته بود سر مزار و با عشقی خواهرانه تزئینش کرده بود. صحنهای که منو برد به سالهایی که سهند کلی برنامهریزی میکرد که تولد الوند اونو سورپرایز کنه. امروز لیلا همون حس را زنده کرد. مثل یک خواهر برای الوند. اینجور محبتها دل داغدیدهمون را آرام میکنه، یادآور اینکه عشق هست، انسانیت هست. این عکس، بیشتر از هزار کلمه حرف داره؛ از دلتنگی، از مقاومت، از دادخواهی. تولدت مبارک، الوند جان… همیشه با مایی.»
در تاریخ ۱۶ مهٔ ۲۰۲۵، برنامهٔ بورسیهٔ یادبود پرواز پیاس۷۵۲ اعلام کرد آمادهٔ پذیرش درخواستکنندگان این بورسیه برای سال تحصیلی ۲۰۲۶ – ۲۰۲۵ میباشد. این بورسیه بهیاد ۱۷۶ جانباخته، بهعلاوهٔ یک کودک متولدنشده، که بهطور تراژیکی در تاریخ ۸ ژانویه۲۰۲۰ بر اثر شلیک موشک توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) در فاجعهٔ پرواز پیاس۷۵۲ از دست رفتند، اهدا میشود. در میان این قربانیان، دانشجویان، پژوهشگران و اعضای جامعهٔ دانشگاهی حضور داشتند که آیندهشان ناعادلانه از آنها گرفته شد. در چارچوب این برنامه طی پنج سال، ۱۷۶ بورسیه بهنام هر یک از جانباختگان اعطا خواهد شد. این بورسیهها به دانشجویان تماموقت در مؤسسات آموزش عالی کانادا که رشتهٔ تحصیلی آنها با زمینههای علمی قربانیان مرتبط باشد یا در راستای پیشگیری از وقوع فجایعی مشابه باشد، تعلق میگیرد.
در تاریخ ۵ ژوئن ۲۰۲۵، شهرداری وینیپگ با ساخت یک یادبود دائمی بهیاد جانباختگان پرواز پیاس۷۵۲ در پارک اسکورفیلد واقع در محلهٔ وایتریج، موافقت کرد. هشت نفر از جانباختگان این فاجعه از ساکنان استان مانیتوبا بودند، ازجمله چند خانواده با کودکان خردسال. در طرح این یادبود نام همهٔ جانباختگان بر دیواری حک خواهد شد. در مراسم رسمی اعلام این پروژه، کورش دوستشناس، سخنگوی انجمن و از ساکنان وینیپگ گفت: بیش از سه سال است که با همکاری خستگیناپذیر انجمن ایرانیان مانیتوبا، مسئولین شهری و فعالان اجتماعی، برای ایجاد یادبودی معنادار در پارک اسکورفیلد تلاش کردهایم؛ مکانی برای ادای احترام، برای تأمل و برای بیان خواستمان برای عدالت و آسمانی امن برای همه. بهگفتهٔ مقامهای شهری، این مکان تنها برای سوگواری نخواهد بود، بلکه فضایی برای پیوند میان جوامع و افزایش آگاهی عمومی دربارهٔ فجایع هوایی و ضرورت دادخواهی خواهد بود. انجمن خانوادههای پرواز پیاس۷۵۲ از شهروندان و مقامهای شهری در پیشبرد این پروژه سپاسگزاری میکند و امیدوار است این یادبود گامی دیگر در مسیر عدالت برای جانباختگان این فاجعه باشد.
در تاریخ ۱۰ ژوئن ۲۰۲۵، نمایندگان انجمن خانوادههای جانباختگان پرواز با خانم آنیتا آناند، وزیر محترم خارجهٔ کانادا، که بهتازگی به این سمت منصوب شده بودند، دیدار کردند.
در این دیدار دربارهٔ جزئیات پروندههای مطرح در دیوان بینالمللی دادگستری و پروندهٔ مطرح در دیوان بینالمللی کیفری گفتوگو شد. در این جلسه، نمایندگان انجمن آقایان کورش دوستشناس، حامد اسماعیلیون و البرز صادقی تأکید کردند از تلاشهای برخی رسانهها و نهادها برای عادیکردن جمهوری اسلامی ایران در کانادا آگاهاند و در مقابل آن ایستادهاند. همچنین در ادامه به اهمیت گرامیداشت روز ۲۰۰۰م که بهزودی فرا میرسد، اشاره کردند.
در تاریخ ۱۲ ژوئن ۲۰۲۵، انجمن بیانیهای دربارهٔ اعدام مجاهد کورکور صادر کرد. در این بیانیه ضمن اشاره به همزمانی این قتل حکومتی با روز تولد کیان پیرفلک، این قتل حکومتی را محکوم کرد و خواستار آزادی فوری و بیقیدوشرط تمام زندانیان سیاسی شد.
در تاریخ ۱۶ ژوئن ۲۰۲۵، انجمن بیانیهای دربارهٔ جنگ ۱۲ روزه صادر کرد. در این بیانیه به نقشنداشتن مردم ایران در این جنگ اشاره شد. در ادامه به کشتهشدن تعداد زیادی از فرماندهان سپاه ازجمله برخی آمرین و عاملین سرنگونکردن پرواز پیاس۷۵۲ در روز اول جنگ اشاره شده است. با اینکه ما ترجیح میدادیم آنها را در دادگاهی عادلانه و بر صندلی متهمین ببینیم، اما از مرگ آنان غمگین نیستیم.
در چند روز گذشته جمعی از افراد بیگناه هم جان خود را از دست دادهاند. ما جمهوری اسلامی را در درجهٔ اول عامل ازدسترفتن جان بیگناهان میدانیم. ما در این جنگ در کنار مردم شریف ایران هستیم.
در تاریخ ۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، مصادف با دو هزارمین روز جنایت، مراسم پردهبرداری از بنای یادبود جانباختگان پرواز پیاس۷۵۲ در شهر وینیپگ کانادا برگزار شد. بنایی که بهمنظور گرامیداشت همیشگی یاد و خاطرهٔ آن عزیزان ساخته شده است. در این مراسم جمعی از خانوادههای داغدار، نمایندگان پارلمان، نمایندهٔ شهردار وینیپگ و شهردار ریچموندهیل حضور داشتند و با همدلی و احترام یاد جانباختگان را گرامی داشتند.
در تاریخ ۷ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، منظر ضرابی و عباس صادقی، مادر و پدر دادخواه پرواز پیاس۷۵۲، در مراسم سوگواری مهرانگیز ایمنپور، از کشتهشدگان جنگ ۱۲ روزه، شرکت کردند. مهرانگیز ایمنپور، همسر سابق رضا خندان مهابادی، نویسنده، منتقد، فعال اجتماعی، از اعضای کانون نویسندگان ایران و زندانی سیاسی پیشین در زندان اوین، بود.
در تاریخ ۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، خانوادههای جانباختگان پرواز در مراسم سوگواری پارسا یداللهیفلاح از کشتهشدگان جنگ ۱۲ روزه، سرباز ۱۹ سالهای که در شیفت نگهبانی خدمت اجباری ساختمان اوین بود، شرکت کردند.
در تاریخ ۱۱ اوت ۲۰۲۵، انجمن بیانیهای در مورد حکم دادگاه تجدید نظر در تأیید قصور شرکت هواپیمایی اوکراین صادر کرد.
در این بیانیه آمده بود:
«امروز در دادگاه تجدید نظر دادگاه عالی انتاریو، حکم دادگاه بدوی در مورد قصور شرکت هواپیمایی اوکراین تأیید شد. در دادگاه بدوی مشخص شده بود که شرکت هواپیمایی اوکراین در اقدام به جلوگیری از برخاستن پرواز پیاس۷۵۲ از تهران در هجدهم دیماه ۱۳۹۸ کوتاهی کرده است. بر اساس حکم دادگاه بدوی، گزارشهای جمهوری اسلامی قانعکننده نبود و ادعای این حکومت مبنی بر خطای انسانی رد شده بود. بازماندگان اغلب فجایع هوانوردی در دنیا ازجمله فاجعهٔ یازدهم سپتامبر و پرواز اماچ۱۷ (MH17) شرکتهای هواپیمایی را در بررسی ریسکهای پرواز در موقعیت جنگی به پرسش گرفتند. پرواز پیاس۷۵۲ هم استثنا نیست. این دادگاه به بررسی ریسکها پیش از برخاستن هواپیما از فرودگاه تهران میپردازد و نافی مسئولیت جنایی جنایتکاران جمهوری اسلامی در سرنگونکردن پرواز نیست. در حکم صادره از دادگاه بدوی نکات بسیاری علیه جمهوری اسلامی وجود داشت و در حکم تجدیدنظر بر یافتههای دادگاه بدوی صحه گذاشته شد.
این دعوای حقوقی بهصورت مستقل از انجمن توسط بسیاری از اعضای خانوادهها مطرح شده بود. حمایت انجمن از خانوادهها در این زمینه محدود به پاسخ سؤالات آنها و بهاشتراکگذاشتن اطلاعاتی بود که قبلاً بهعنوان بخشی از تلاشهای تیم حقیقتیاب انجمن و تلاشهای جاری ما جمعآوری شده بود.
انجمن خانوادههای جانباختگان پرواز پیاس۷۵۲ همچنان متعهد به جستجوی حقیقت و عدالت برای جانباختگان پرواز است. صدور چنین احکامی باعث میشود تا شرکتهای هواپیمایی در صورت وقوع شرایط جنگی، همانطور که بارها در شش سال گذشته در خاورمیانه و ایران رخ داده است، مستقل از اطلاعاتی که از حکومتها دریافت میکنند، اقدام به لغو پروازها کنند. این حکم مسئولیتی را که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی ایران در قبال سرنگونی پرواز پیاس۷۵۲ بر عهده دارند، نقض و یا نفی نمیکند، بلکه بر آن تأکید میکند. اقدامات حقوقی در سازمان بینالمللی هوانوردی غیرنظامی دیوان بینالمللی دادگستری و دیوان بینالمللی کیفری لاهه تحت تأثیر این حکم قرار نخواهد گرفت.»
در تاریخ ۲۷ اوت ۲۰۲۵، پس از تصمیم دولت استرالیا مبنی بر اخراج سفیر جمهوری اسلامی و قراردادن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در لیست گروههای تروریستی، انجمن طی بیانیهای از این تصمیم استقبال کرد. و در آن از تمام دولتهای دمکراتیک دنیا خواست که سپاه پاسداران را در لیست گروههای تروریستی، که شایستهاش هستند، قرار بدهند. و در خاتمه به این نکته اشاره کرد؛ این سازمان مخوف در بین ایرانیان فقط تداعیگر واژگان سرکوب، کشتار، جنگ و اعدام است. و ما قاتلین فرزندان ایران را نه فراموش میکنیم و نه میبخشیم.
در تاریخ ۲۸ اوت ۲۰۲۵، پس از اقدام جمهوری اسلامی علیه پناهجویان افغان، انجمن ضمن محکومکردن این اقدام، گفت: انسانیت را نمیشود تبعید کرد! ما در کنار پناهجویان افغانستانی که همانند بسیاری از ایرانیان سرکوب جمهوری اسلامی را تجربه کردهاند، میایستیم چون باور داریم عدالت مرز نمیشناسد و دادخواهی نبردی جمعی است.
در تاریخ ۷ سپتامبر ۲۰۲۵، دکتر حامد اسماعیلیون بهیاد تمام جانباختگان چهار دهه جنایات جمهوری اسلامی و گروگانهای دربند ازجمله پخشان عزیزی، وریشه مرادی و… در برنامهٔ دوی نیمهماراتن جورجینا در انتاریو دویدند، و از مردم خواستند که در تظاهرات ۱۴ سپتامبر بهمناسبت سومین سالگرد قتل حکومتی مهسا ژینا امینی که همزمان در ۲۵ شهر دنیا برگزار میشود، شرکت نمایند.
در تاریخ ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۵، دکتر حامد اسماعیلیون در تجمع تورنتو بهمناسبت سومین سالگرد قتل حکومتی مهسا ژینا امینی سخنرانی کردند.
سه سال از همبستگی بزرگ ایرانیان نهتنها در ایران، بلکه در سراسر دنیا گذشته است.
سه سال گذشته است و سایهٔ جنگ بر کشور ما سایه افکنده است.
راه ما تنها و تنها از انقلاب میگذرد…
در تاریخ ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵، کتاب جدید خانوادههای جانباختگان پرواز با عنوان «بهنام عدالت» که روایت خانوادهها از دادگاههایی که در کانادا برگزار شده و از دادگاههای نمایشی دستگاه قضایی ایران است، در نشست ۲۰۴ کانون کتاب تورنتو معرفی شد.
در تاریخ ۱۱ اکتبر ۲۰۲۵، برنامهٔ دو/پیادهروی ۵ کیلومتر برای عدالت، با فراخوان انجمن جانباختگان پرواز، در تورنتو، ونکوور، اتاوا و سراسر جهان برگزار شد.
در تاریخ ۱۳ اکتبر ۲۰۲۵، علی شمخانی، مشاور علی خامنهای و عضو شورای دفاع، اذعان کرد که مقامهای ارشد جمهوری اسلامی از همان لحظات نخست سقوط هواپیمای اوکراینی، از سرنگونی این هواپیما با موشکهای سپاه پاسداران اطلاع داشتند.
در تاریخ ۱۷ اکتبر ۲۰۲۵، از آخرین کتاب چاپ انتشارات انجمن «بهنام عدالت» در نمایشگاه بینالمللی کتاب فرانکفورت رونمایی شد.
در تاریخ ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵، خانوادههای جانباختگان پرواز در بهشت فاطمه در لواسانات بر سر مزار دو تن از جانباختگان، شادی جمشیدی و نگار برقعی، یاد مسافران متولد مهرماه را گرامی داشتند. این گردهماییها برای جلوگیری از فراموشی و یادآوری همهٔ دروغهایی است که جمهوری اسلامی از روز جنایت تا امروز گفته است.
در تاریخ ۴ نوامبر ۲۰۲۵، سیزدهمین سالگرد شکنجه و قتل حکومتی ستار بهشتی را یادآوری کردیم، زیرا ما قاتلان فرزندان ایران را نه میبخشیم و نه فراموش میکنیم و دادخواهی نبردی جمعیست.
در تاریخ ۷ نوامبر ۲۰۲۵، در لایحهٔ بودجهٔ سال ۲۰۲۶، کانادا بودجهای به ساخت بنای یادبود بهیاد جانباختگان پرواز پیاس۷۵۲ در شهر ریچموند هیل اختصاص داده شد. انجمن از وزارت خارجه، وزارت میراث فرهنگی، آقای دیوید وست، شهردار محترم ریچموند هیل، آقای احساسی، نمایندهٔ محترم ویلودِیل، آقای مایکل پارسا، وزیر محترم دولت انتاریو، و همهٔ کسانی که در پیشبرد این پروژه به انجمن خانوادههای جانباختگان پرواز یاری رساندند، تشکر کرد و اظهار امیدواری کرد تا این بند از بودجه مورد تصویب مجلس کانادا قرار بگیرد.
در تاریخ ۹ نوامبر ۲۰۲۵، در ریچموند هیل طی مراسمی رسمی اعلام شد که در بودجهٔ سال ۲۰۲۶ دولت کانادا، بخشی از اعتبارات شهری برای ساخت بنای یادبود جانباختگان پرواز پیاس۷۵۲ اختصاص یافته است. این اعلام توسط علی احساسی، نمایندهٔ پارلمان حوزهٔ ویلودیل و دستیار پارلمانی رئیس شورای خصوصی کانادا، انجام شد. در این مراسم، دیوید وست، شهردار ریچموندهیل، و جمعی از اعضای انجمن خانوادههای جانباختگان پرواز پیاس۷۵۲ حضور داشتند. حامد اسماعیلیون نیز بهعنوان عضو هیئتمدیره و نمایندهٔ انجمن در این برنامه شرکت کرد و این اقدام را «گامی مهم در ثبت دائمی یاد و روایت این فاجعه در حافظهٔ عمومی جامعه» توصیف کرد.
در تاریخ ۱۱ نوامبر ۲۰۲۵، انجمن خانوادههای جانباختگان پرواز پیاس۷۵۲ با یادگارهایی از برخی جانباختگان این فاجعه در پنجمین نمایشگاه «آنچه باقی ماند» حضور یافت. این نمایشگاه یادآور صدای خاموشناشدنی عدالتخواهان است. آنان که زندگیشان را در راه آزادی از دست دادند. این رویداد بههمت شورای دادخواهان و با همکاری انجمن آبان و گروه اکوایران برگزار شد.
در تاریخ ۱۴ نوامبر ۲۰۲۵، خانوادههای جانباختگان پرواز در بهشت زهرا بر سر مزار آرش پورضرابی و پونه گرجی یاد مسافران متولد آبانماه را گرامی داشتند.
۱۵ نوامبر ۲۰۲۵، یادآور آبان خونین، زخمیست که تقویم نمیتواند مرهمش باشد. نام آنها جاودانه است و راهشان ادامه دارد.
در تاریخ ۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، پس از قتل خسرو علیکردی، وکیل شریف، متعهد و مدافع حقوق بشر ایرانی، انجمن بیانیهای صادر کرد و از آن نه یک «حادثهٔ طبیعی» که حلقهای دیگر از زنجیرهٔ طولانی حذف سیستماتیک صداهای مستقل، حقطلب و مدافع کرامت انسانی در ایران، یاد کرد. در این بیانیه به آنچه در جریان مراسم هفتم و عزاداری رخ داد، اشاره شد و اینکه هرگز نباید اجازه داد قتل حکومتی و سرکوب «عادی» شود.
*هوریران سهراب، داغدارِ چهار تن از جانباختگان پرواز پیاس۷۵۲ ؛ زندهیاد نگار برقعی، زندهیاد الوند صادقی، زندهیاد سهند صادقی و زندهیاد سوفی امامی
عکس کاور از نیک لابا / نورث شور نیوز
Photo credit: Nick Laba / North Shore News
