سیما غفارزاده – ونکوور
چهل و پنجمین مجلس فدرال کانادا در ۲۶ مهٔ ۲۰۲۵ افتتاح شد. اولین جلسهٔ مجلس جدید معمولاً به اجرای مراسم سوگندیادکردن نمایندگان و انتخاب رئیس مجلس، سپری میشود. روز بعد، سخنرانی ملوکانه از تخت سلطنتی برگزار میشود. سخنرانی ملوکانهٔ این دوره از مجلس را پادشاه چارلز سوم که بههمراه ملکه کامیلا و بهدعوت مارک کارنی، نخستوزیر، به کانادا سفر کرده بود، در روز ۲۷ مه ایراد کرد.
چارلز سوم پیش از این بارها به کانادا سفر کرده بود ولی این اولین بار بود که او بهعنوان پادشاه کانادا به این کشور سفر میکرد. همچنین اولین بار بود که یک پادشاه سخنرانی ملوکانه را از جایگاه سلطنت در کانادا ایراد میکرد. پیش از این، مادر او، ملکه الیزابت، دو بار برای این سخنرانی در کانادا حضور یافته بود.
بهطور معمول سخنرانی از تخت سلطنت، آغازگر هر دورهٔ جدید پارلمان است. این سخنرانی، رویکردها و اهداف دولت را معرفی میکند و نحوهٔ تلاش برای دستیابی به آنها را تشریح میکند. تا زمانیکه بالاترین مقام کشور کانادا کانادا یا نمایندهٔ او این سخنرانی را ارائه نکند، مجلس سنا و مجلس عوام نمیتوانند به امور عمومی کشور بپردازند. اعضای مجلس عوام، سناتورها، قضات دیوان عالی کانادا و سایر مهمانان دعوتشده، در این سخنرانی شرکت میکنند.
پس از سخنرانی ملوکانه و آغاز کار مجلس، اولین دستور کار، معرفی لایحهٔ C-1 از سوی نخستوزیر در مجلس عوام است. یک سناتور نیز لایحهٔ مشابهی بهنام لایحهٔ S-1 را در سنا ارائه میدهد. این لوایح، استقلال مجلس عوام و سنا از تاجوتخت را نشان میدهد و همچنین حق آنها برای تشکیل جلسه و بحث، بدون نیاز به پیروی از دستور کار ارائهشده در سخنرانی ملوکانه. این لوایح در اولین جلسه قرائت میشوند و پس از آن، مجلس عوام و سنا در مورد سخنرانی ملوکانه بحث میکنند و آن را به رأی میگذارند.
همانطور که اشاره شد، در ۲۷ مهٔ ۲۰۲۵، چارلز سوم سخنرانی ملوکانه را، که بخش عمدهٔ آن را دولت مارک کارنی نوشته بود، قرائت کرد.
در ابتدای سخنرانی، پادشاه چارلز با اشاره به سخنرانی ملوکانهٔ مادرش، ملکه الیزابت، حدود ۷۰ سال پیش، گفت آن زمان و بهوقت گشایش پارلمان جدید کانادا در سال ۱۹۵۷، جنگ جهانی دوم همچنان خاطرهٔ تازه و دردناکی بود. جنگ سرد در حال تشدید بود. آزادی و دموکراسی در معرض تهدید بودند. و کانادا بهعنوان یک قدرت اقتصادی روبهرشد و نیرویی برای صلح در جهان در حال ظهور بود. او با ترسیم تصویری از تضاد بین ایالات متحده و کانادا، خاطرنشان کرد که سلطنت «برای مدتی بسیار طولانی، نماد وحدت کانادا بوده است» و نیز گفت که پادشاهی «نشاندهندهٔ ثبات و تداوم از گذشته تا به امروز است.»
پادشاه چارلز ضمن اشاره به چالشهایی که بهتازگی کانادا با آنها مواجه است، گفت: «امروز، کانادا با مقطع بحرانی دیگری روبهروست. دموکراسی، کثرتگرایی، حاکمیت قانون، خودمختاری و آزادی ارزشهاییاند که کاناداییها آنها را گرامی میدارند و دولت مصمم است از آنها محافظت کند.» او افزود: «سیستم تجارت جهانی آزاد که اگرچه بینقص نیست، اما دهههاست به ایجاد رفاه برای کاناداییها کمک کرده، در حال تغییر است. روابط کانادا با شرکا نیز در حال تغییر است.» که بهوضوح اشارهای بود به اظهارات ترامپ مبنی بر ضرورت پیوستن کانادا به ایالات متحده و نیز تهدیدات تعرفهای او.
در رابطه با موضوع تعرفه، این سخنرانی بر وعدههای انتخاباتی کارنی مبنی بر ایجاد روابط تجاری عمیقتر با کشورهایی که برای تجارت آزاد ارزش قائلاند، تأکید میکند. در این سخنرانی اشاره شد که کانادا و ایالات متحده «تعریف یک رابطهٔ اقتصادی و امنیتی جدید را آغاز کردهاند» و کانادا متعهد به تجدید تسلیحات و سرمایهگذاری مجدد در نیروهای مسلح کاناداست. همچنین اشاره شده است که کانادا با شرکت در طرح «تجدید تسلیحات اروپا» صنعت نظامی کانادا را تقویت خواهد کرد و از این طریق، با شرکای اروپایی، به امنیت فراآتلانتیک (transatlantic) کمک خواهد کرد.
طی این سخنرانی پادشاه چارلز گفت: «زبان فرانسوی و فرهنگ کبک در قلب هویت کانادایی قرار دارند. آنها کشوری را تعریف میکنند که من و کاناداییها خیلی دوستش داریم.» پادشاه همچنین در ابتدای سخنان خود با اذعان به وجود بومیان کانادا، به آنها بهعنوان یکی از مردمان بنیانگذار دولت مدرن اشاره کرد.
و در نهایت آن تعداد از وعدههای انتخاباتی کارنی که در این سخنرانی گنجانده شده بود، شامل موارد زیر است:
- کاهش مالیات بر درآمد، هزینههای توسعه و مالیات بر کالا و خدمات (GST) برای خانههای زیر یک میلیون دلار
- ارائهٔ قانونی برای حذف موانع فدرال در تجارت داخلی، تا «روز کانادا»
- کاهش زمان تأیید پروژههای منابع طبیعی از پنج سال به دو سال
- تقویت مسکن با حمایت از ساخت خانههای مدولار پیشساخته
- افزایش امنیت در مرز با کارکنان و اختیارات بیشتر
- اصلاح سیستم وثیقه برای هدفقراردادن مجرمان سابقهدار
- ایجاد پارکهای ملی جدید و حفاظت از مناطق دریایی
- محدودکردن مهاجرت و کارگران موقت خارجی برای ایجاد تعادل مجدد در سیستم مهاجرت
چهارشنبهٔ این هفته، ۴ ژوئن ۲۰۲۵، سخنرانی ملوکانه در مجلس به تصویب رسید، و بهعبارتی دولت لیبرال در نخستین رأی اعتماد، خطر را پشت سر گذاشت. در مجلس عوام کانادا، وقتی قانونی یا پیشنهادی مطرح میشود، رئیس مجلس از نمایندگان میپرسد آیا کسی درخواست رأیگیری رسمی (recorded division) یا رأیگیری ایستاده دارد، یا نه. اگر هیچ نمایندهای چنین درخواستی نکند، آن پیشنهاد بهصورت خودکار پذیرفتهشده محسوب میشود، بدون آنکه رأیگیری علنی انجام شود. در مورد سخنرانی ملوکانه نیز، در زمان رأیگیری، هیچ نمایندهای درخواست رأیگیری رسمی نکرد، بنابراین این سخنرانی بدون رأیگیری علنی تصویب شد.
این تصویب در حالی صورت گرفت که دان دِیویز، رهبر موقت حزب اندیپی، صبح روز چهارشنبه گفته بود که حزبش به سخنرانی ملوکانه رأی منفی خواهد داد. بنابراین، اگر سخنرانی ملوکانه به رأیگیری رسمی کشیده میشد، لیبرالها برای گرفتن رأی اعتماد به همکاری یکی از دو حزب مخالف دیگر نیاز داشتند.
دان دیویز بیرون از صحن مجلس به خبرنگاران گفت که سخنرانی ملوکانه بر برخی از اولویتهای کلیدی حزب اندیپی، ازجمله مراقبتهای بهداشتی و مزایای شغلی، تأکید نمیکند. او گفت: «این پیامی واضح است که سخنرانی ملوکانه، یک سخنرانی با محوریت کارگران نیست و اولویتهایی را که از میلیونها کانادایی در سراسر این کشور شنیدهایم، ارائه نمیدهد. ما نمیتوانیم از سخنرانیای حمایت کنیم که اینقدر از نیازهای واقعی مردم در زمینهٔ سیاستهای اقتصادی و اجتماعی فاصله دارد.»
کرسیهای حزب اندیپی در انتخابات ماه آوریل به هفت کرسی کاهش یافت. اما با توجه به اینکه لیبرالها تنها چند کرسی تا رسیدن به اکثریت فاصله دارند، این حزب همچنان در مجلس تا حدی نفوذ دارد. محافظهکاران گفتهاند که در شرایط خاصی از لیبرالها حمایت خواهند کرد، اما نه آنها و نه حزب بلاک کبکوآ پیش از زمان رأیگیری اعلام نکردند که از سخنرانی ملوکانه حمایت خواهند کرد.
شایان ذکر است که تصویب سخنرانی ملوکانه تنها چند روز پس از آن صورت گرفت که لیبرالها در رأیگیری برای اصلاح آن شکست خوردند.
در شامگاه دوشنبهٔ این هفته، نمایندگان مخالف با ۱۶۶ رأی در برابر ۱۶۴ رأی لیبرالها، اصلاحیهای را به سخنرانی اضافه کردند که دولت را موظف میکند پیش از تعطیلی تابستانی مجلس، گزارشی بهروزرسانیشده از وضعیت اقتصادی ارائه دهد.
این اصلاحیه از سوی حزب محافظهکار پیشنهاد شده بود و بخشهایی از متن آن از سوی حزب بلاک کبکوآ و حزب اندیپی اضافه شده بود. هر سه حزب مخالف از این اصلاحیه حمایت کردند و به آن رأی مثبت دادند.
حزب اندیپی که در دورهٔ پیشین با دولت لیبرال توافقنامهای برای همکاری در تأمین بودجه و رأی اعتماد داشت، اعلام کرده است که در دولت نخستوزیر مارک کارنی وارد هیچگونه توافق رسمیای نخواهد شد. در نتیجه، دولت لیبرال با این چالش مواجه است که برای کسب رأی اعتماد در هر نوبت، باید حمایت دستِکم یکی از احزاب مخالف را جلب کند؛ وضعیتی که طبعاً احتمال فروپاشی دولت را افزایش میدهد. اکنون باید دید مارک کارنی چه تدابیری برای پرهیز از چنین بحرانی در نظر گرفته است.
