دکتر شهرزاد سلطان – ونکوور
ادبیات امروز ایران، ما را به دل زندگیهای واقعی میبرد؛ زندگیهایی که در آنها هم لحظات روشن و امیدبخش وجود دارد و هم سایههای ترس و تردید. رمان «نترس شلیک کن»* درست در همین نقطه ایستاده است؛ جایی میان غریزه و اندیشه، ترس و جسارت، اعتماد و تردید. این رمان خواننده را دعوت میکند تا حقیقت شخصیتها و حس و تردیدهایشان را تجربه کند.
این اثر در مرز میان واقعگرایی اجتماعی و درام روانشناختی حرکت میکند و ما را به دههای میبرد که ورزش، سیاست، عشق و رفاقت در سایهٔ سنگین خشونت و ابهام قرار دارند؛ دههای که همزمان است با جو اجتماعی متلاطم و پرتنش پایان دوران پهلوی و اوایل انقلاب. در این فضا، هر حرکت، چه در رینگ بوکس و چه در زندگی روزمره، میتواند سرنوشتساز باشد، و خواننده را با تصمیمها و تردیدهای شخصیتها روبهرو میکند. فرامرز پورنوروز در این رمان نگاهی دقیق و انسانی به زندگی دارد. او با پرداختن به روابط انسانی، ریزترین پیچیدگیهای شخصیتها و تضادهای اخلاقی را به تصویر میکشد و این داستان را از یک اثر صرفاً خواندنی به تجربهای ملموس بدل میکند.
داستان، بیش از یک روایت خطی از حادثه است و حال و هوای انسان در مواجهه با خودش و جهان پیرامونش را نشان میدهد. هیچکس صرفاً سفید یا سیاه نیست و همین خاکستریبودن جهان، به روایت جان میبخشد و یادآور میشود که زندگی واقعی پر از اعتماد و تردید است.
فضاسازی، بسیار دقیق و پویاست. پدر که در گوشهٔ حیاط مینشیند، بوی چای و قلیان و صدای رادیوی بیبیسی که اخبار «کشتهشدن تعدادی در تبریز» را پخش میکند، سکوت پر از تنش و اضطراب و بیپناهی شخصیتها، خواننده را با خشونت و بیرحمی جهانی روبهرو میسازد که حتی به حریم امن خانه هم هجوم میآورد.
مرکز داستان رابطهٔ راوی (داریوش) با منصور است؛ شخصیتی که قهرمان بوکس است و درگیر مسائل اجتماعی آن دوران. در صفحات ابتدایی داستان میخوانیم: «من که سیر تا پیاز زندگیام را برایش بیرون ریخته بودم. یعنی او به من اعتماد کافی نداشته؟» این نشان میدهد که حتی صمیمیترین دوستیها هم گاهی دچار تردید میشوند. مواجههٔ راوی با جنبهٔ دیگری از شخصیت منصور، او را میان حس انساندوستی، وفاداری، و ترس معلق نگه میدارد و یادآور شکنندگی باورهاست.
بوکس، نماد زندگی و ایستادگی انسان در تنگناست. ضربهها، هوکها و آپِرکاتها، جریان هیجان و اضطراب را به روایت درمیآورند. عباراتی مانند «چند ضربهٔ سخت به شکم و سینهام وارد کرده بود که بهزحمت توانسته بودم دوام بیاورم» بازتاب استیصال و پایداری قهرماناند. در این رینگ، راوی نهتنها با حریف فیزیکی، بلکه با شکستها و ترسهای درونی خود میجنگد. عنوان «نترس شلیک کن» در همین لحظات معنا پیدا میکند؛ شجاعت گرفتن تصمیم نهایی وقتی جهان علیه توست.
آینا، نقطهٔ عطفِ نگاه روانشناختی و زیباییشناختی در این رمان و نمادی از ظرافت، شجاعت و صداقت در بیان احساسات است. راوی، ظاهر او را چنین ترسیم میکند: «زنی با قامت متوسط، اندامی متناسب و موهای قهوهای روشنی که آزادانه در باد رها شدهاند.» این تصویرسازی در کنار نشانههایی که در ادامه فاش میشود، نهتنها بیانگر جذابیت ظاهری آینا، بلکه نشاندهندهٔ حضورِ عمیق و تأثیرگذار او بر جهان ذهنی راوی است. وقتی آینا کارت شرکت و شمارهٔ مستقیم خود را به داریوش میدهد، گویی دریچهای به یک فرصت تازه میگشاید. او به قهرمان داستان و مخاطب یادآور میشود که پیوندهای عاطفی، درست بهاندازهٔ تصمیمات قاطع و ضرباتِ کاری در رینگ بوکس، میتوانند مسیر زندگی یک انسان را دستخوش تغییر کنند.
برخی از عناصر داستانی برای خوانندهای که با ادبیات دههٔ ۴۰ و ۵۰ ایران آشناست، ممکن است تا حدودی کلیشهای به نظر برسند؛ مانند پدری که رادیو گوش میدهد و نگران اخبار است، دوستی ورزشکار که مخفیانه فعالیت سیاسی میکند، یا فضای غبارآلود کلانتری و بازجویی… با اینحال، پورنوروز با نثر ساده و روان خود این نشانهها را دوباره جان میبخشد و از حالت تکراری خارج میکند. خواننده، بهجای تجربهٔ یک روایت آشنا، حس حضور در همان خانه، همان باشگاه و همان کلانتری را دارد؛ گویی لحظهها و هیجانات دوباره زاده میشوند. توانایی تبدیل این عناصر آشنا به تجربهای ملموس، یکی از نقاط قوت اثر است و نشان میدهد که حتی عناصر داستانی شناختهشده میتوانند برای مخاطب امروز بار دیگر پرمعنا و تأثیرگذار باشند.
فرامرز پورنوروز با استفاده از نمادها و استعارهها و ترکیب سبک واقعگرایی اجتماعی و درام روانشناختی، جهانی چندلایهای را برای داستانش خلق کرده است. رینگ بوکس، کلانتری، حیاط خانهٔ داریوش، و خانهٔ منصور هر کدام فضاییاند که تجربهٔ انسانی، اخلاق و تنش روانی شخصیتها را منتقل میکنند و رمان را به اثری فراتر از یک روایت صرف بدل میکند.
نثر ساده، روان و دارای ضربآهنگ است؛ جملات کوتاه با ریتم زندگی یک ورزشکار همخوانی دارد و همین سادگی، مفاهیم پیچیدهای مانند فروپاشی آرمانها و تنهایی قهرمان را ملموستر میسازد. «نترس شلیک کن» دعوتی است به تماشای مبارزهٔ انسان با سایههای خودش؛ داستانی که نشان میدهد برای زندهماندن، بههمان اندازه که به عضلات قوی نیاز داریم، به رؤیا، کلمات و اندیشه نیز محتاجیم.
* این کتاب را میتوان از کتابفروشی پانبه در داونتاون ونکوور از طریق لینک زیر خریداری کرد:
https://panbeh.com/product/b0006297-dont-be-afraid-shoot