ترانه وحدانی – ونکوور
نزدیک به شصت سال از روزی که زندهیاد بیژن مفید، نمایشنامهٔ جاودانه و بیبدیل «شهر قصه» را خلق کرد، میگذرد؛ اثری که در زمان خود نهتنها یک اتفاق تئاتری مهم، بلکه آینهای تمامنما از جامعه، فرهنگ و دردهای مشترک انسانی بود. زبان نمادین، دیالوگهای آهنگین و کاراکترهایی که هر یک نمایندهٔ قشری از جامعه بودند، این اثر را در حافظهٔ جمعی فارسیزبانان جاودانه کرد. حالا، پس از گذشت دههها، این شاهکار با رویکردی کاملاً نوآورانه و در کالبدی از حرکات مدرن، بار دیگر به صحنهٔ تئاتر بازگشته است و ما در ونکوور، برای سومین بار شاهد این رویداد هنری خواهیم بود.
نمایش «شهر قصه»، اقتباس گروه هنری بلکآوت (Blackout Art Society) بهکارگردانی امیرنعیم حسینی، پس از دو سال موفقیت پیاپی و ثبت رکوردهای درخشان در فروش بلیت، در تاریخ ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ در سالن سنتنیال تیاتر (Centennial Theatre) در نورث ونکوور به روی صحنه خواهد رفت. این اجرا، فرصتیست کمنظیر برای لمس دوبارهٔ یک نوستالژی دیرینه، اینبار با رویکردی مدرن.
از ونکوور تا صحنههای تئاتر دیگر شهرها در کانادا
سفر پرماجرای «شهر قصه» در فرم جدیدش، دو سال پیش و در سپتامبر ۲۰۲۴ از همینجا، یعنی ونکوورِ بزرگ آغاز شد. زمانیکه گروه بلکآوت این اقتباس جسورانه را برای نخستینبار در سالن «کیمیک آرتز سنتر» در وست ونکوور و سالن «اِوِرگرین» در کوکئیتلام به روی صحنه برد، شاید کمتر کسی پیشبینی میکرد که این نمایش با چنین استقبالی روبهرو شود. استقبال مخاطبان چنان پرشور و بینظیر بود که تمامی اجراها تا آخرین صندلی به فروش رفت. این عطش و تقاضای بالا، تیم اجرایی را بر آن داشت تا برخلاف برنامهریزیهای اولیه، اجرای سومی را نیز در نوامبر همان سال تدارک ببینند. جالب اینجاست که در این اجرا بسیاری از تماشاگران، برای بار دوم یا حتی بار سوم به تماشای این اثر نشستند.
این استقبال بیسابقه، موتور محرکی شد تا گروه بلکآوت گامی بلندتر بردارد و نخستین تور سراسری «شهر قصه» را در سال ۲۰۲۵ در دیگر شهرهای بزرگ و ایرانینشین کانادا برگزار کند. این تور، نمایش را به شهرهای تورنتو، اتاوا، مونترآل و همچنین نورث ونکوور برد. نتیجه شگفتانگیز بود: تمامی اجراها مجدداً با ظرفیت کامل روبهرو شد و بیش از دو هزار تماشاگر در این چهار شهر به تماشای این نمایش نشستند. این تور، شبکهای از مخاطبان وفادار را در سراسر کانادا برای این اثر خلق کرد؛ مخاطبانی که بیصبرانه منتظر اجراهای بعدی ماندهاند.
اکنون، با انگیزهای دوچندان از این اقبال پیوسته و تقاضای ادامهدار، بلکآوت دومین تور بزرگ کانادایی خود را برای تابستان و پاییز ۲۰۲۶ تدارک دیده است. این تور از کلگری در تاریخ ۳۰ اوت، سالن The Grand آغاز شده، به تورنتو در تاریخهای ۴ و ۵ سپتامبر، بهترتیب سالنهای Richmond Hill Arts Centre و Betty Oliphant Theatre میرود، در تاریخ ۱۱ سپتامبر به نورث ونکوور، سالن Centennial Theatre میرسد و نهایتاً در ۱۳ سپتامبر در شهر ویکتوریا، سالن Dave Dunnet Theatre به کار خود پایان میدهد. این تور، هم تجدید دیداریست برای مخاطبان قدیمی این نمایش در ونکوور و تورنتو، و هم فرصتی برای معرفی این اثر فاخر به مخاطبان جدید در شهرهای کلگری و ویکتوریا که برای نخستینبار میزبان «شهر قصه» خواهند بود.
پروژهای بزرگ با رویکردی چندفرهنگی و مدرن
«شهر قصه» در شکل کنونیاش، بدون شک یکی از بلندپروازانهترین و عظیمترین تولیدات مستقل تئاتر در جامعهٔ هنری کاناداست. این پروژهٔ بزرگ، بیش از سی نفر از عوامل حرفهای بازیگری، رقص و تکنسینهای فنی را به خدمت گرفته است. برای تور امسال، این گروه شامل نُه رقصندهٔ حرفهای بههمراه کارگردان، طراح رقص (choreographer) و اعضای کلیدی تیم است که شهر به شهر این نمایش را همراهی میکنند.
اما آنچه این اجرا را از تمام بازخوانیها و نمونههای مشابه پیشین متمایز میکند، رویکرد عمیقاً چندفرهنگی آن است. دیالوگهای ماندگار نمایش همچنان بهزبان شیرین فارسی و با صدای گیرای صداپیشگان حرفهای ایرانی ساکن ونکوور روایت میشود، اما در ساحت تصویر و حرکت، ما با اجرایی بینالمللی روبهروییم. رقصندگان و اجراگران صحنه، هنرمندانی از پیشینههای فرهنگی گوناگوناند که با زبان بدنِ خود، مفاهیم این قصهٔ ایرانی را به تصویر میکشند. برای آنکه این پل ارتباطی کامل شود و تماشاگران غیرفارسیزبان نیز بتوانند از ظرایف داستان لذت ببرند، پیش از آغاز اجرا، ترجمهای از خلاصهٔ داستان هر صحنه بهزبان انگلیسی در اختیار مخاطبان قرار میگیرد.
این نوآوری هوشمندانه سبب شده تا «شهر قصه» مرزهای مخاطبان سنتی خود را بشکند و نهتنها جامعهٔ فارسیزبان، بلکه علاقهمندان به هنر تئاتر و رقص معاصر از جوامع فرهنگی متفاوت کانادا را نیز به خود جذب کند.
هنر صداپیشگان در کنار هنر رقصندگان
جانبخشی به شخصیتهای آشنای «شهر قصه»، بر عهدهٔ گروهی از هنرمندان بااستعداد ساکن ونکوور گذاشته شده است. طوفان مهردادیان، سها سناجو، امیر حسنزاده، طناز رودگر، یاسمن حسینی، روجا اندی، محمد فتاحیان، مژگان نوروزی، کامبیز کریمی و ارسلان ناظران هنرمندانیاند که با تسلطی مثالزدنی، دیالوگهای آهنگین بیژن مفید را بازآفرینی کردهاند.
در کنار این صداهای آشنا، اجرای زندهٔ صحنه و رقص را گروهی از رقصندگان حرفهای از ملیتهای مختلف بر عهده دارند. تیم رقصندگان تور ۲۰۲۶ شامل این هنرمنداناند: لازارو سیلوا، جیمز-آمزیان ناهیرنیک، کریستین آرشیاگا، کیرا رادوسویچ، عسل احدی، توبیاس مکفارلن، سوفیا ماکارنکو، تایلر لیتون-اولسون و امالنا فردریکسون. آنان ترکیبی از چهرههای همراه دورههای قبل و دو هنرمند تازهواردیاند که بهترتیب جایگزین رقصندگان قبلی در نقش «خالهسوسکه» و «سگ» شدهاند:
عسل احدی: عسل، هنرمند رقص، طراح حرکات، مدرس و موسیقیدان ساکن ونکوور است که سالها تجربه در زمینهٔ رقصهای سنتی و معاصر را با خود به صحنه میآورد. تخصص ویژهٔ او در رقصهای سنتی آذربایجانی، ایرانی و گرجی است. عسل در آثار خود، میراث فرهنگی را با حرکات معاصر تلفیق میکند تا مفاهیم عمیقی چون هویت، مهاجرت، خاطره و تعلق را به چالش بکشد. او یکی از مدیران «گروه هنری چیچک» (Chichak Performing Arts Company) است و علاوه بر تدریس در مرکز معتبر رقص ونکوور (The Dance Centre)، نوازندهٔ حرفهای ساز «گارمون» نیز به شمار میرود. شایان ذکر است که در ترکیب قبلی رقصندگان، همهٔ هنرمندان غیرایرانی بودند و عسل اولین و تنها ایرانیای است که در ترکیب جدید رقصندگان هنرنمایی خواهد کرد.
لازارو سیلوا: لازارو، رقصندهٔ بااستعداد برزیلیتبار، مسیر هنری خود را با ارادهای تحسینبرانگیز در ۲۱ سالگی از دانشگاه فدرال سرجیپهٔ برزیل آغاز کرد؛ سنی که برای شروع رقص حرفهای نیازمند استعدادی شگرف است. او تکنیکهای بالهٔ خود را زیر نظر کِلی پرلو در مدرسهٔ رقص بالهٔ سلیا دوارته کامل کرد. لازارو در قامت هنرمندی مستقل، سابقهٔ همکاری با پروژههای برجستهای چون «Belle Spirale Dance Project» در ونکوور بهکارگردانی الکسیس فلچر و سیلوین سنز، و اپرای «Ne.Sans» بهمدیریت هنری ایدان کوهن را در کارنامه دارد.
تیم تولید؛ آن سوی صحنهٔ «شهر قصه»
آنچه تماشاگر روی صحنه میبیند، حاصل تلاش گروهی از هنرمندان و متخصصانی است که بسیاری از آنها هرگز در برابر چشم مخاطب قرار نمیگیرند. از طراحی صحنه و لباس و حرکت گرفته تا صدا، موسیقی، گریم و مدیریت اجرا، هر یک از این عوامل نقشی مهم در شکلگیری تجربهای دارند که در نهایت روی صحنه جان میگیرد.
برای آشنایی با تیم تولید «شهر قصه» در تور ۲۰۲۶، میتوانید به لینکی که در انتهای این مطلب آمده، مراجعه نمایید.
آنچه تماشاگران گفتهاند
نگاهی به نظرات و کامنتهای تماشاگران در شبکههای اجتماعی طی دو سال گذشته، نشان از تأثیر عمیق این اثر دارد. مخاطبان با کلماتی سرشار از هیجان و تحسین از این اجرا یاد کردهاند:
– یکی از تماشاگران اجرای مونترآل با هیجان نوشته است: «فقط یک کلمه برای توصیف حسم دارم… شگفتانگیز! تبریک به کارگردان، تیم خلاقش و همهٔ هنرمندان… یک شب بسیار عالی و خاطرهانگیز.»
– مخاطب دیگری که محو هماهنگی اجرا شده بود، تأکید میکند: «این اجرا واقعاً درخشان و زیبا بود؛ شما باید این نمایش رو در سراسر کانادا و آمریکا به روی صحنه ببرید!»
– تماشاگری پس از دیدن اجرای ونکوور، با دقت به جزئیات اشاره میکند: «واقعاً باید بگم همهچیز عالی بود؛ بازیها، صداگذاریها و اکتهای رقصندگان بسیار دقیق و بجا بود. ترکیبی زیبا از فرهنگ، زیبایی و اجرای شگفتانگیز. هماهنگی صدا با حرکات رقصندگان کاملاً بینقص بود.»
– بسیاری از مخاطبان، جسارت کارگردان در مدرنسازی این اثر کلاسیک را ستودهاند: «کاری بسیار جسورانه اما موفق… تار و تنبک هنرمندانه بر داستان نشسته بود… تلفیق نوستالژی و هنر مدرن، احسنت! این مدرنسازی، چرخشی خارقالعاده به نسخهٔ اصلی داده است.» (شایان ذکر است که نوازندگی تار و تنبک را اشکان کلالی بر عهده داشته است.)
– یکی از تماشاگرانی که با نسخهٔ اصلی نمایشنامه خاطره داشته، این اقتباس را چنین توصیف میکند: «واقعاً فراتر از انتظارم بود و حتی بهتر از اصل آن بهنظر رسید… حرکات رقصندگان بینهایت جذاب و گیرا بود.»
دعوت به تجربهای نو از یک اثر کلاسیک
اقتباس گروه هنری بلکآوت از «شهر قصه»، صرفاً یک بازسازی نوستالژیک نیست؛ بلکه پلی است مستحکم میان خاطرات نسلهای پیشین و زبانِ گویای رقص و اجرای معاصر در جهان امروز. اثری که ثابت کرده است میتواند با زبانِ بیزبانِ حرکت، پیچیدهترین مفاهیم را به زیباترین شکل ممکن به مخاطبانی از هر نژاد و زبان منتقل کند؛ تجربهای که، بهگواه استقبال بینظیر دو سال گذشته، نهتنها برای جامعهٔ ایرانی، بلکه برای طیف گستردهتری از عاشقان تئاتر در کانادا جذاب بوده است. علاقهمندان به تماشای این اجرا در نورث ونکوور میتوانند برای اطلاعات بیشتر و تهیهٔ بلیت به وبسایت گروه بلکآوت بهنشانی www.blackouttheater.com/nextprojects/city مراجعه کنند. علاقهمندان تا قبل از ۲۰ اوت (آگوست)، میتوانند از ۱۵ دلار تخفیف پیشفروش استفاده کنند.