سیما غفارزاده – ونکوور
در حالیکه تجمعات و راهپیماییهای ایرانیان خارجازکشور در حمایت از اعتراضات مردم ایران هر هفته ادامه دارد، تجمعات «روز جهانی اقدام» به فراخوان شاهزاده رضا پهلوی در روز ۱۴ فوریه ابعاد بسیار گستردهتری داشت و تخمین زده میشود که در مجموع بیش از یک میلیون نفر در این تجمعات شرکت کردند. این تجمعات در سه شهر مونیخ، تورنتو و لس آنجلس تعیین شده بود، هرچند در دیگر شهرهای گوشه و کنار دنیا ازجمله در ونکوور نیز همزمان تجمعاتی برگزار شد که تعداد شرکتکنندگان در آنها بهطور چشمگیری بیش از همیشه بود. طبق برآوردهای پلیس منطقهای، در تورنتو و لس آنجلس هر یک حدود ۳۵۰٬۰۰۰ نفر، در مونیخ حدود ۲۵۰٬۰۰۰ نفر، در لندن حدود ۵۰٬۰۰۰ نفر، و در ونکوور حدود ۴۵٬۰۰۰ نفر در تجمعات «روز جهانی اقدام» شرکت کردند.
حوالی روزهای ۱۸ و ۱۹ فوریه، ویدئوهای فراوانی از برگزاری مراسم چهلم هزاران هزار جانباخته طی دو روز ۸ و ۹ ژانویه، سایتهای خبری و شبکههای اجتماعی را پر کرد. ویژگی اصلی این مراسم در تمامی شهرهای کشور این بود که خانوادهها و دوستان و جمعیت زیادی که برای حمایت از آنها در مراسم شرکت کرده بودند، دست میزدند، میرقصیدند، کِل میکشیدند و خبری از قرآنخوانی و روضهخوانی نبود. این شیوه از سوگواری که به آن «رقص سوگ» میگویند، چند موردی در جریان آیینهای یادبود کشتهشدگان اعتراضات آبان ۱۳۹۸ و جنبش «زن، زندگی، آزادی» دیده شده بود، اما در خیزش ۱۴۰۴ بهشکل بسیار گستردهتری در میان خانواده و نزدیکان جانباختگان برگزار شد.
پس از کشتار هولناک طی دو روز ۸ و ۹ ژانویه، و بازداشتهای گسترده در پی آن، طبعاً موج اعتراضات در کف خیابان آرام گرفت چرا که مردم بیپناه فهمیدند با دست خالی و بیسلاح و محققنشدن وعدههای ترامپ برای حمایت، نمیتوانند با گرگهای تا بن دندان مسلح مقابله کنند و رفتن به خیابان تنها حکم خودکشی داشت… هرچند از شنبهٔ گذشته، ۲۱ فوریه، پس از بازگشایی دانشگاهها که از آغاز اعتراضات اخیر تعطیل شده بودند، دانشجویان در دانشگاههای مختلف ازجمله دانشگاههای صنعتی شریف، تهران، امیر کبیر (پلی تکنیک)، علم و صنعت، شهید بهشتی، علوم پزشکی، فردوسی مشهد، و… تجمع کرده و شعارهای اعتراضی سر دادهاند.
تصاویری که از تجمع یکشنبهٔ گذشته در دانشگاه صنعتی شریف منتشر شده، نشان میدهد که تعدادی از دانشجویان معترض پرچم شیر و خورشید تاجدار مورد استفادهٔ پادشاهیخواهان را در دست داشتند که با شعار «جاوید شاه» جمعیت اطراف همراه شد. همچنین تعدادی از دانشجویان با اشاره به نام پیشین این دانشگاه (آریامهر)، شعارهایی سر دادند.
تصاویری که دوشنبهٔ گذشته از تجمع در دانشکدهٔ زبان دانشگاه تهران منتشر شده، نشان میدهد که دانشجویان معترض شعارهایی ازجمله «زن، زندگی، آزادی»، «هر یه نفر کشته شه، هزار نفر پشتشه» و «قسم به خون یاران، ایستادهایم تا پایان» سر دادند.
همچنین ویدئوهایی که از تجمع در دانشگاه علم و صنعت تهران، یکشنبهٔ گذشته، منتشر شده است، نشان میدهد که دانشجویان معترض با اعضای بسیج دانشجویی درگیر شدهاند. صدها دانشجوی این دانشگاه که برای یادبود کشتهشدگان اعتراضات دی تجمع کردند، شعارهایی ازجمله «مرگ بر دیکتاتور»، «تا آخوند کفن نشود، این وطن، وطن نشود» و «جاوید شاه» سر دادند.
تصاویری که از تجمع اعتراضی دوشنبهٔ گذشته دانشجویان دانشگاه الزهرا منتشر شده، نشان میدهد گروهی از دانشجویان با اشاره به نام قبلی این دانشگاه پیش از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷، شعار «فرح فرح اسمشه، الزهرا بیارزشه» سر دادند. در این تجمع، دانشجویان همچنین شعارهایی ازجمله «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» و «کشته ندادیم که سازش کنیم، رهبر قاتل را ستایش کنیم» سر دادند.
بر اساس گزارشهای رسیده، برخی تجمعات دانشجویان به درگیری میان نیروهای بسیج دانشجویی و دانشجویان معترض انجامیده است. همچنین گزارش شده است که شماری از دانشجویان از ورود به دانشگاه منع شدهاند.
همهٔ این اتفاقات در حالی میافتد که ایرانیان، بهویژه مردم داخل کشور، در وضعیتی برزخی به سر میبرند و هر آن احتمال دارد آمریکا حملهای را که ترامپ هفتههاست بهعنوان اهرم فشار بر جمهوری اسلامی در دست گرفته، عملی کند. رئیسجمهور آمریکا، سهشنبه شب این هفته طی سخنرانی سالانهاش که نزدیک به دو ساعت به طول انجامید، بار دیگر اظهار امیدواری کرد که رژیم ایران با دیپلماسی شرایط آمریکا را در رابطه با برنامهٔ هستهای بپذیرد. تا زمان نگارش این یادداشت هنوز نتیجهٔ مذاکرات دور دوم که قرار است پنجشنبهٔ این هفته برگزار شود، مشخص نشده است.
این هفته، چشمها به ژنو دوخته شده بود تا مشخص شود آیا نتیجهٔ دور جدید مذاکرات به کاهش تنش خواهد انجامید، یا آیا چنانچه بسیاری از ایرانیان چشم امید به آن دارند، حملهای هدفمند از سوی آمریکا کمک خواهد کرد تا رژیم اسلامی سرنگون شود، یا آیا شکست مذاکرات سایهٔ حملهای نظامی و جنگی گسترده را بر سر مردمی خسته از سرکوب و بحران سنگینتر خواهد کرد… چرا که بهگفتهٔ خود ترامپ «اگر توافق به دست نیاید، روز بسیار بدی برای آن کشور و متأسفانه برای مردم آن خواهد بود… »
باوجودآنکه در ابتدا و بلافاصله پس از مذاکرات، دو طرف، بهویژه عباس عراقچی بهنمایندگی از طرف رژیم، مذاکرات را بهطور کلی مثبت اعلام کردند، خبرهای منتشره دربارهٔ فراخواندن اتباع کشورهای مختلف برای ترک ایران و اسرائیل، نشانگر چیز دیگریست. همچنین، یک روز پس از مذاکرات ژنو، ترامپ گفت که از نتیجهٔ مذاکرات خشنود نیست. این خبر را روز جمعه روزنامهٔ نیویورک پست با این عنوان انتشار داد: «ترامپ اعترافی تأملبرانگیز دربارهٔ مذاکرات با ایران کرد، احتمال جنگ طولانی در خاورمیانه در صورت حمله».
پرسشی که ذهن بسیاری را مشغول کرده این نیست که چه کسی در این بازیِ قدرت دست بالا را خواهد داشت، بلکه این است که بار دیگر چه کسی هزینه خواهد داد. تجربهٔ دهههای گذشته نشان داده است که در هر سناریویی ـ چه تشدید تحریمها، چه حملهٔ محدود نظامی و چه توافقی نیمبند ـ این مردم بودهاند که نخستین و سنگینترین بهای چنین تصمیمهایی را پرداختهاند.