نگاهی بهتازهترین نظرسنجیها و تحلیلهای انجمن مطالعات کانادا دربارهٔ مهاجران ایرانی و جهتگیری افکار عمومی کانادا نسبت به آنان
الف صدرا – ونکوور
چشمانداز در حال تحول مهاجرت ایرانیان به کانادا: تغییر قریبالوقوع در سیاستها؟
جهتگیریهای مهاجرتی در کشورها همواره تحت تأثیر رویدادهای ژئوپلیتیک، تغییرات در افکار عمومی و نگرانیهای امنیت ملی قرار دارد. دادهها و یافتههای نظرسنجی اخیر مؤسسهٔ متروپلیس و انجمن مطالعات کانادا (ACS-Metropolis Institute) نشان میدهد که رویکرد دولت فدرال کانادا به مهاجرت ایرانیان ممکن است در آستانهٔ تحولی اساسی باشد، که احتمالاً منجر به سیاستهای محدودکنندهتر برای تازهواردان ایرانی و متقاضیان ویزا در سالهای آینده خواهد شد. این تغییر احتمالی تحت تأثیر مجموعهای از عوامل، ازجمله افکار عمومی در حال تحول کانادا در مورد مهاجرت موقت، و دیدگاههای غالب کاناداییها در مورد رژیم ایران و همچنین مهاجران بهطور کلی و مهاجران ایرانی بهطور خاص و همچنین اقدامات سختگیرانهٔ اخیر ایالات متحده در زمینهٔ مهاجرت، قرار دارد.
اثر دومینویی سیاست ایالات متحده و برجستگی ایران در جریانهای مهاجرتی کانادا
در تاریخ ۴ ژوئن ۲۰۲۵، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحدهٔ آمریکا، بیانیهای برای حفاظت از ملت در برابر تهدیدات تروریستی خارجی و سایر تهدیدات امنیت ملی و ایمنی عمومی از ورود به ایالات متحده را امضا کرد. این بیانیه، بهدنبال فرمان اجرایی ۱۴۱۶۱، محدودیتهای کاملی را برای ورود اتباع ۱۲ کشور که بهدلیل ضعف در غربالگری و بررسی، خطر بسیار بالایی برای امنیت ملی ایالات متحده تلقی میشوند، اعمال کرد. در میان این کشورها، نام ایران بهصراحت ذکر شده است.
در حالیکه کانادا معمولاً تعداد نسبتاً کمی مهاجر را مستقیماً از اکثر کشورهای اعلامشده از سوی آمریکا میپذیرد، ایران یک استثنای مهم است، بهویژه بهخاطر برنامههای موقت مهاجرتی. کانادا، برخلاف ایالات متحده در این مورد، طی دو سه سال اخیر شاهد ورود چشمگیر ایرانیان از طریق کانالهای مختلف بوده است. در دورهٔ ژانویه تا مارس ۲۰۲۵، ایرانیان پس از شهروندان هندوستان، دومین ملیتی بودهاند که از داخل کانادا درخواست پناهندگی دادهاند. این نشاندهندهٔ اتکای قابلتوجه و مداوم ایرانیان به سیستم پناهندگی کانادا بهعنوان مسیری برای اقامت در این کشور است.
بهجز پناهندگی، ایرانیان پس از شهروندان هندوستان و اوکراین در همین دوره، سومین منبع مهم مهاجران موقت از طریق برنامهٔ تحرک بینالمللی (International Mobility Program) بودهاند که شامل مجوزهای کار باز (Open work permit) میشود. علاوه بر این، ایرانیان در سهماههٔ اول سال ۲۰۲۵، پس از شهروندان هندوستان، چین، نیجریه و فیلیپین، پنجمین دارندهٔ مجوز تحصیل در کانادا بودهاند. این آمارها، حضور قابلتوجه شهروندان ایران را در چندین برنامهٔ اصلی مهاجرت موقت در کانادا برجسته میکند. حجم بالای اتباع ایرانیای که از این راهها برای ورود استفاده میکنند، بهویژه همزمان با اقدامات محدودکنندهٔ جدید ایالات متحدهٔ آمریکا، میتواند مقامات کانادایی را وادارد تا سیاستهای خود را برای همسویی، حتی بهمیزان اندک، با مواضع امنیتی گستردهتر در آمریکای شمالی یا مدیریت افزایشهای احتمالی مهاجران ایرانی، ارزیابی مجدد کند.
تغییر افکار عمومی کانادا نسبت به مهاجران موقت
زیربنای هرگونه تغییر احتمالی در سیاست، تغییر احساسات عمومی کاناداییها نسبت به مهاجرت، بهویژه در مورد مهاجران موقت است. شواهد فزایندهای وجود دارد که نشان میدهد دیدگاه مثبت کاناداییها در مورد پذیرش مهاجران موقت رو به کاهش است. یک نظرسنجی مؤسسهٔ Leger که از ۶ تا ۸ ژوئن ۲۰۲۵ انجام شد، این روند را برجسته میکند و نشان میدهد که کاناداییها از هوشیاری بیشتر در مورد چنین پذیرشهایی حمایت میکنند.
بهطور خاص، دادههای این نظرسنجی نشاندهندهٔ تغییری ظریف اما قابلتشخیص در ترجیحات عمومی است. در حالیکه تعداد بیشتری از کاناداییها وضعیت موجود را به کاهش تعداد نیروی کار موقت ترجیح میدهند، تعداد کمی بیشتر به کاهش دانشجویان خارجی نسبت به حفظ تعداد فعلی تمایل دارند. نکتهٔ مهم این است که تعداد نسبتاً کمی از کاناداییها از افزایش هر دو گروه حمایت میکنند. این نشاندهندهٔ وضعیت کنونی افکار عمومی کاناداییهاست که در بهترین حالت، از ظرفیت پذیرش فعلی با نظارت بیشتر حمایت میکند و در بدترین حالت، بهسمت کاهش، بهویژه برای دانشجویان خارجی، تمایل دارد. با توجه به اینکه ایرانیان سهم قابلتوجهی در هر دو جریان نیروی کار موقت و دانشجویان دارند، هرگونه سختگیری عمومی در این دستهها در پاسخ به افکار عمومی، بهطور چشمگیری بر متقاضیان ایرانی تأثیر خواهد گذاشت.
دیدگاههای کانادا در مورد رژیم ایران: مبنایی برای بیاعتمادی
شاید قانعکنندهترین عاملی که به محدودیتهای احتمالی اشاره دارد، بیاعتمادی عمیق کاناداییها نسبت به رژیم ایران باشد. نظرسنجی دیگر مؤسسهٔ Leger که برای انجمن مطالعات کانادا از ۲۰ تا ۲۲ ژوئن ۲۰۲۵ انجام شد، اطلاعات قابلتوجهی را در مورد افکار عمومی کانادا در این زمینه نشان میدهد. اکثریت کاناداییها (۵۹٪) معتقدند که سقوط و جایگزینی رژیم ایران اتفاق خوبی خواهد بود. این احساس در اکثر گروههای سنی گسترده است، اگرچه افراد زیر ۳۵ سال تا حدی با آن مخالفاند.
علاوه بر این، تقریباً هفت نفر از هر ده کانادایی معتقدند که ایران بهدنبال نابودی کشور اسرائیل است. این باور در اکثریت قابلتوجهی در تمام مناطق کانادا مشترک است. سطح کلی اعتماد به ایران در میان کاناداییها بهطور چشمگیری پایین است، تنها ۱۲٪ اظهار میکنند که به ایران اعتماد دارند. این بیاعتمادی فراگیر، پیشبینیکنندهٔ قدرتمندی برای دیدگاه کاناداییها در مورد جایگزینی رژیم و نیتهای آن نسبت به اسرائیل است. کسانی که به ایران اعتماد دارند، بهطور قابلملاحظهای کمتر تمایل به جایگزینی رژیم دارند و در مورد اینکه آیا ایران بهدنبال نابودی دولت اسرائیل است، اختلافنظر دارند.
این شک و تردید گسترده و تمایل به تغییر رژیم، و همچنین شاید تمایزقائلنشدن بین مردم ایران و دولت آن در بین عامهٔ مردم، همراه با باور به نیتهای خصمانهٔ دولت ایران نسبت به اسرائیل، محیطی را ایجاد میکند که در آن بررسیهای عمومی و دولتی از اتباع ایرانی که بهدنبال ورود به کانادا هستند، احتمالاً تشدید خواهد شد.
چیزی که در این بین رخ مینماید، تفاوت عمدهٔ دیدگاه کاناداییها نسبت به شهروندان ایران و اوکراین است.
دولت کانادا دستکم در دورهٔ جاستین ترودو و پس از سرکوبهای شدید در جریان جنبش «زن، زندگی، آزادی»، بهطور واضح از تمایز مردم ایران و رژیم جمهوری اسلامی سخن میگفت، و برنامههای ویژهٔ مهاجرتیای را برای ایرانیان، هرچند بسیار محدودتر از برنامههای ویژهٔ مهاجرتی برای شهروندان اوکراین که درگیر جنگ با روسیه شده بودند، در نظر گرفته بود، ولی بهنظر میرسد افکار عمومی کانادا همدلی بسیار متفاوتی نسبت به شهروندان این دو کشور دارند.
در نظرسنجی انجامشده درصد مساویای از کاناداییها (۲۳٪) خواهان افزایش یا کاهش ویزاهای موقت برای شهروندان اوکراین شدهاند، در حالی که اکثریت نسبی (۴۰٪) ترجیح میدهند این تعداد ثابت بماند. این در حالیست که درصد بسیار کمتری (۲۷٪) موافق پذیرش شهروندان ایراناند، در حالیکه درصد بیشتری (۴۳٪) مخالف آناند.
در حالیکه سیاستهای مهاجرتی کانادا معمولاً نسبت به ملیتهای خاص تبعیضآمیز نیستند، نگرانیهای مربوط به امنیت ملی و همسویی با سیاستهای متحدان بینالمللی (مانند ممنوعیت ورود ایرانیان به ایالات متحده) و از آن مهمتر دیدگاه کاناداییها به پذیرش مهاجران ایرانی، میتواند منجر به تشدید مراحل بررسی، زمان پردازش طولانیتر و احتمالاً رویکرد محتاطانهتر در مورد پذیرش درخواستهای جدید مهاجرتی از ایران شود.
پیامدها برای مهاجران و متقاضیان ویزای ایرانی
همگرایی این عوامل – افزایش محدودیتهای ایالات متحده برای اتباع ایرانی، حضور قابلتوجه ایرانیان در جریانهای مهاجرت موقت کانادا، کاهش حمایت عمومی کانادا از مهاجرت موقت، و بیاعتمادی گستردهٔ کاناداییها به رژیم ایران – بهطور فزایندهای نشانگر آن است که دولت کانادا احتمالاً اقدامات سختگیرانهتری را برای مهاجران و متقاضیان ویزای ایرانی در سالهای آینده اعمال خواهد کرد.
در حالیکه سیستم مهاجرت کانادا برای جامعبودن و پذیرش مهاجران از همهٔ کشورها طراحی شده است، اصل پذیرش تازهواردان از «همهٔ کشورها، نهفقط کشورهای خاص» بهمعنای نیاز به برقراری تعادل است. اگر یک کشور، مانند ایران، حجم بالایی از درخواستها را در جریانهای مختلف مهاجرتی موقت نشان دهد و همزمان با نگرانیهای امنیت ملی از سوی یک متحد اصلی و بخش قابلتوجهی از افکار عمومی کانادا مرتبط باشد، منطقی است که کانادا سیاستهای خود را بر این اساس تنظیم کند. این تنظیم ممکن است بهعنوان یک «ممنوعیت» صریح ظاهر نشود، بلکه بهعنوان فرآیند بررسی دقیقتر، افزایش بررسیهای پیشینهٔ متقاضیان، و شاید کاهش در تخصیص کلی برای ویزاهای موقت یا درخواستهای پناهندگیای بروز کند که به ایران و ایرانیان مربوط میشود.
ایرانیانی که در حال حاضر با وضعیت موقت در کانادا هستند، بهاحتمال زیاد بهدنبال راههایی برای تبدیل وضعیتشان به اقامت دائم خواهند بود. با ادامهٔ نوسانات ژئوپلیتیکی، بهویژه بهدلیل جنگهای در حال انجام، درخواستها برای تغییر وضعیت احتمالاً افزایش خواهد یافت و توجه بیشتری را از سوی مقامات مهاجرت طلب خواهد کرد. این افزایش در درخواستها، همراه با عوامل ذکرشده، میتواند منجر به انباشتگی پروندهها و ارزیابی دقیقتر شود.
گزارش انجمن مطالعات کانادا شرایط دشوارتری را برای مهاجرت ایرانیان به کانادا پیشبینی میکند. در حالیکه کانادا به سیستم مهاجرتی خود افتخار میکند، فشارهای داخلی و خارجیای که در این گزارشها تشریح شدهاند، نشاندهندهٔ دورهای از احتیاط بیشتر و احتمالاً کاهش دسترسی اتباع ایرانی به برنامههای مهاجرتیای است که ویژهٔ ورود یا تبدیل وضعیت به اقامت دائم در کانادا هستند. تصمیمات آتی سیاستگذاری ادارهٔ مهاجرت احتمالاً بازتابی از تنظیم دقیق بین تعهدات بشردوستانهٔ کانادا، نیازهای اقتصادی، منافع امنیت ملی، و احساسات در حال تحول شهروندان کانادا خواهد بود.
منابع:
Global Conflict and Migration: The Numbers and Status of Iranian Migrants in Canada
Jack Jedwab President and CEO, Metropolis Institute and the Association for Canadian Studies June 19, 2025
Canadian Views on the Iranian Regime
Jack Jedwab President and CEO, Metropolis Institute and the Association for Canadian Studies June 24, 2025