عکس‌ها از علی حقیقت‌جو – Capilano Photography

نخستین جشنوارهٔ کتاب فارسی ونکوور با همراهی و مشارکت تعدادی از ناشران، انجمن‌های ادبی و رسانه‌های شهر ونکوور در تاریخ ۲۷ آوریل ۲۰۲۴ مقارن با هفتاد و ششمین زادروز زنده‌یاد محمد محمدعلی در سالن HSBC یوبی‌سی رابسون اسکوئر واقع در داون‌تاون ونکوور برگزار شد. این جشنواره، همان‌طور که اعلام شده بود، شامل نمایشگاه کتاب‌های فارسی از نویسندگان ایرانی و افغان، و نیز نشست‌های ادبی بود. نمایشگاه کتاب از ساعت ۱ تا ۵ بعدازظهر به‌طور مداوم در جریان بود و نشست‌های ادبی در دو بخش و مجموعاً به‌مدت دو ساعت و نیم برگزار شد. 

گزارش کامل نشست‌های ادبی این جشنواره را در اینجا ببینید:

استقبال از این جشنواره به‌ویژه با توجه به هوای بارانی آن روز بسیار خوب بود، صدها نفر از این جشنواره دیدن کردند و در جریان نشست‌های ادبی برخی از شرکت‌کنندگان در انتهای سال ایستاده از این جلسات استفاده کردند. همچنین عده‌ای نیز به‌همین دلیل متأسفانه نتوانستند در این نشست‌ها شرکت کنند. شایان ذکر است که پیش از برنامه اعلام شده بود شرکت در نشست‌ها بدون ثبت‌نام و تقدم با افرادی‌ست که زودتر به محل برگزاری می‌رسند. 

بخش اول نشست ادبی رأس ساعت مقرر آغاز شد و سیما غفارزاده، سردبیر رسانهٔ همیاری و از بنیان‌گذاران نشر رها، پس از خوشامدگویی به حاضران در جلسه، گفت: «در ابتدا لازم می‌دانم اشاره کنم که ما امروز در مکانی دور هم جمع شده‌ایم که بر زمین‌های واگذارنشدهٔ مردمان بومی ماسکوئیم، اسکوامیش و اِس‌لِی-واتوث بنا شده است و ما از این بابت سپاسگزار آن‌هاییم.»

سپس او پیام ارسالی لانا پاپهم (Lana Popham)، وزیر گردشگری، هنر، فرهنگ و ورزش استان بریتیش کلمبیا، به جشنواره را به‌زبان فارسی خواند:

«به‌نمایندگی از طرف نخست‌وزیر دیوید ایبی و دولت بریتیش کلمبیا، حضور شما را در نخستین جشنوارهٔ کتاب فارسی ونکوور خوشامد می‌گویم.

امروز، آغاز این اولین جشنواره در نوع خود رقم می‌‌خورد، که نه‌تنها بُعد جدیدی به چشم‌انداز ادبی ونکوور می‌‌افزاید، بلکه به‌عنوان پلتفرمی مهم برای تقویت دیدگاه‌های فرهنگی گوناگون استان ما عمل می‌کند.

ادبیات در قلب ما جایگاه ویژه‌ای دارد. ادبیات تجربیات زیستهٔ منحصربه‌فرد ما را بازتاب می‌دهد و ما را به‌ شیوه‌های معناداری به یکدیگر پیوند می‌دهد. ادبیات این قدرت را دارد که ایده‌ها را برجسته کند، آغازگر گفت‌وگو باشد، مرزها را کنار بزند و به مسائل کلیدی‌ای که همهٔ ما را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بپردازد. و این فقط مربوط به کاغذ و جوهر نیست. صنعت کتاب ما، نقشی حیاتی در پیشبرد حوزهٔ صنایع فرهنگی پویای ما و اقتصاد کلی بریتیش کلمبیا ایفا می‌کند.

ما افتخار می‌کنیم که بریتیش کلمبیا را استانی چندفرهنگی، چندگونه و نوآور بنامیم. من سازمان‌دهندگان، کارکنان و داوطلبانِ این جشنواره را برای تعهدشان در زندگی‌بخشیدن به این رویداد فوق‌العاده تحسین می‌کنم و مشتاقم دربارهٔ آثار به‌نمایش‌گذاشته‌شده بیشتر بدانم.

با احترام، لانا پاپهم،

وزیر گردشگری، هنر، فرهنگ و ورزش»

پس از آن سیما غفارزاده گفت: «از طرف خودم و تمامی دوستان عزیزِ همراه برای برگزاری این اولین جشنوارهٔ کتاب فارسی ونکوور – هرچند کوچک ولی پربار – بسیار سپاسگزاریم که آخر هفته‌تان را از راه‌های دور و نزدیک زحمت کشیده‌اید و تشریف آورده‌اید تا از این حرکت فرهنگی حمایت کنید. حضور عزیزان فرهیخته در اینجا مایهٔ دلگرمی و افتخار ماست، و در عین حال، همچنان ناباورانه جای استاد محمدعلی عزیزمان سخت خالی‌ست. 

سال گذشته همین حوالی، بعد از معرفی نشر رها در فاصلهٔ دو سه ماه چهار عنوان کتاب رونمایی کردیم ازجمله رمان «خطابه‌های راه‌راه: داستانی ناتمام» آخرین اثر استادمان، زنده‌یاد محمد محمدعلی، که افتخار انتشار آن به‌عنوان نشری نوپا نصیبمان شده بود. سال گذشته بسیار کوشیدیم تا رونمایی این رمان را در مراسم نکوداشت زنده‌یاد محمدعلی هم‌زمان با هفتاد و پنجمین زادروز ایشان در تاریخ ۲۷ آوریل برگزار کنیم، هرچند برخی مشکلات فنی که آماده‌شدن کتاب را به تأخیر انداخت، این شانس را از ما گرفت و این برنامه در ماه ژوئن برگزار شد. اما تنها بعد از سه ماه و چهار روز کم، شد آنچه که نباید می‌شد… استاد محمدعلی در کمال ناباوری رفتند و دوستدارانشان را سوگوار کردند… در همان سه ماه و اندی چندین بار با ایشان دربارهٔ دو کتاب دیگرشان که رو به اتمام بود، صحبت کرده بودیم ولی دریغا و حسرتا که زود و نابهنگام ما را تنها گذاشتند.

از اوایل سال میلادی جاری، به فکر افتادیم که امسال در زادروز استاد محمدعلی و به یاد و احترام ایشان کاری بکنیم. فکر برگزاری جشنوارهٔ کتاب فارسی که جای خالی آن در شهرمان حس می‌شد، یکی از ایده‌هایی بود که به ذهنمان رسید. چه چیزی بهتر از برگزاری جشنواره‌ای هرچند کوچک که مختص کتاب‌های فارسی باشد و در زادروز نویسنده‌ای برگزار شود که پیش از هر چیزی، انسانی بزرگ و شریف بود و ما بخت آن را داشتیم که در این سر دنیا همشهری‌اش باشیم. جشنواره‌ای برای ناشران و نویسندگانی که نوشته‌هایشان در سرزمین مادری‌شان، در ایران و افغانستان، به‌جز شرحه‌شرحه‌شدن زیر تیغ سانسور، سرنوشت دیگری نمی‌یابد و هزاران فرسنگ دورتر در این سوی دنیا هم با هزار و یک مشکل دیگر برای انتشار آثارشان و رساندن آن‌ها به دست خوانندگان مواجه‌اند؛ از دشواری برای یافتن ناشری که روی کتاب سرمایه‌گذاری کند و بدون دریافت هزینه‌ای از نویسنده آن را منتشر کند، تا هزینه‌های گزاف چاپ و نشر برای ناشرمؤلفان.

این بود که موضوع را با تعدادی از دوستان عزیزمان که هر یک دستی در ادبیات دارند مطرح کردیم و البته همگی از این ایده بسیار استقبال کردند. روشن است که برگزاری چنین جشنواره‌ای هرچند جمع‌وجور و کوچک، در توان یکی دو نفر یا حتی شاید یک انجمن نیست و همکاری و همراهی تعداد زیادی از افرادی را می‌طلبد که کتاب و کتاب‌خوانی دغدغه‌شان است و به ادبیات عشق می‌ورزند. از این بابت ما بسیار خوش‌اقبالیم، چراکه در این شهر دوستان فراوانی داریم که در کنار حرفهٔ تخصصی‌شان؛ حرفه‌ای که شاید از ادبیات فرسنگ‌ها فاصله داشته باشد، گروه‌ها و انجمن‌هایی تشکیل داده‌اند و بی‌هیچ ادعایی چراغ ادبیات فارسی را در این شهر روشن نگاه داشته‌اند. چنین بود که ما جرئت کردیم به ایدهٔ برگزاری این جشنواره پَروبال بدهیم و عملی‌اش کنیم. علاوه بر گروه‌ها و انجمن‌های ادبی شهر، برخی رسانه‌های پیش‌کسوت نیز به یاری‌مان آمدند تا در اطلاع‌رسانی این برنامه همراهمان باشند. 

در اینجا، از دوستان عزیزمان در انجمن خانواده‌های جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲، انجمن فرهنگی پرسش، بنیاد ادبی محمد محمدعلی، روزنامهٔ هشت صبح، شهرگان، کتابخانهٔ درخت دانش، کتاب‌فروشی پان‌به، گروه علمی‌آموزشی سَماک، گروه کتاب‌خوانی کافه راوی، مجلهٔ فرهنگ و نشر زن کمال سپاس را داریم، قدردانِ مشارکت و حمایتشان از این حرکت ادبی-فرهنگی هستیم و دستشان را به‌گرمی می‌فشاریم.»

* * * * * 

پس از این مقدمه، سیما غفارزاده از شقایق محمدعلی، دختر گرامی استاد محمدعلی، دعوت کرد تا به پشت تریبون رفته، آغازگر بخش اول نشست باشد، و به معرفی بنیاد ادبی محمد محمدعلی بپردازد.

شقایق محمدعلی سخنان خود را چنین ایراد کرد: «با سلام و خوشامدگویی به همهٔ دوستان عزیز، برپایی نخستین جشنوارهٔ کتاب فارسی ونکوور مبارک همهٔ ما باشد. آرزو می‌کنم این جشنواره که به‌همت خانم سیما غفارزاده و آقای هومن کبیری آغاز به کار کرده، به خانه‌ای ماندگار برای اهالی قلم، دلسوزان چاپ و نشر و همهٔ دوستداران فرهنگ و ادبیات فارسی بدل شود. خانه‌ای هرچند دور از وطن، یادآور حس خوش تعلق و خویشاوندی به انسان‌ها و بازگشت به مکانی که در زمان تکرار می‌شود. 

محمد محمدعلی، دلبستهٔ آدم‌ها و مکان‌ها، سال‌ها پای ثابت گردهمایی‌ها و رویدادهای ادبی و هنری ونکوور بود. او با افتخار به پیشینه‌اش به‌عنوان عضو کانون نویسندگان ایران، درک و ضرورت حضور اجتماعی و گفت‌وگو را بخشی از انضباط «کانونی» خود می‌دانست. در جمع دوستان و همدلان، عمیق‌تر نفس می‌کشید، بیشتر گوش می‌داد و بلندتر می‌خندید. قدرشناس چنین جمعی بود و ذهنش نشانه‌ها را به فال نیک می‌گرفت. در جهانش همه‌چیز متصل و پرنشانه بود. مثل تقارن تولدش با اولین جشنوارهٔ کتاب فارسی ونکوور، در چندقدمی آرت گالری که یکسال در جوارش هر شنبه همراه دوستش، جمال کردستانی، در کنار معترضان ایستاد. دوستانش را بارها و بارها شریک «غار تنهایی»اش کرد که آن هم سه چهارراه بیشتر با اینجا که هستیم، سالن رابسون اسکوئرِ یوبی‌سی، فاصله ندارد.

محمد محمدعلی، با باور به قدرت خلاقانهٔ جمع‌های ادبی، بیست سال تدریس کرد که چهارده سال آن بی‌وقفه در ونکوور بود. در نبودِ او، حلقهٔ مهربان دوستان و شاگردانش دلگرمی و تسلی خاطر ما و یکدیگر بودند و به‌کوشش و همتشان کلاس‌های سه‌شنبهٔ کارگاه داستان‌نویسی تعطیل نشد. سنگینی نبودِ او در کلاس‌ها طاقت‌فرساست، ولی ما سه‌شنبه‌ها به خانه‌ای برمی‌گردیم که برایمان به یادگار گذاشته است، بازگشت به آن حس خوش تعلق و خویشاوندی شب‌های سه‌شنبه، در جمعی عاشق ادبیات. بی‌لطف و پیگیری‌های کامران قوامی، درفشه جوادیان و فریبا فرجام در برگزاری کلاس‌ها و آموزش‌های بی‌دریغ امیرحسین یزدان‌بُد، مریم رئیس‌دانا، علی رادبوی، وحید ذاکری، مرال دهقانی و دیگر دوستان امکان ادامهٔ کلاس‌ها نبود. به همهٔ شاگردان قدیم و جدید که به جمع ما پیوستند، خسته نباشید می‌گویم که با شرکت در کلاس‌ها بدعتی تازه گذاشتید در تعهد به حفظ ارزش‌ها، به باور در کنارِ هم ماندن، یادگرفتن و آموزش‌دادن در حلقه‌ای ادبی.

بنیاد ادبی محمد محمدعلی، در همین راستا تأسیس شده است. این بنیاد، با هدف گسترش کارگاه داستان‌نویسی، پاسداشت و نشر آثار، ترجمهٔ کتاب‌ها و یادداشت‌ها، برگزاری کلاس‌های آموزش داستان‌نویسی و مسابقات داستان‌نویسی، چون هر گروه ادبی‌ای امید دارد که در آینده پلی ارتباطی میان اهالی قلم و دوستداران فرهنگ و ادبیات فارسی باشد. 

فقط در دنیای نشانه‌هاست که روز تولد پدر تنها نیستیم؛ مادرم امروز کنار خواهرش نشسته است. 

در کنار دوستان و علاقه‌مندان ادبیات مشتاقانه منتظر رونمایی کتاب‌های رفقای قدیمش، مهرنوش مزارعی و مریم رئیس‌دانا، هستیم و چشممان به چاپ تازهٔ کتاب‌های شاگردان نوردیده‌اش، نوشا وحیدی و نیکی فتاحی، روشن است.

به‌امید پاگرفتن و ماندگاری جشنوارهٔ کتاب فارسی ونکوور» 

* * * * *

در ادامه، سیما غفارزاده به معرفی عبدالرحیم احمد پروانی، نویسنده و مترجم و از مدیران کتابخانهٔ درخت دانش، و سنجر سهیل، پایه‌گذار و سردبیر روزنامهٔ هشت صبح افغانستان، پرداخت و از آن‌ها دعوت کرد تا به پشت تریبون بروند و نگاه و مروری داشته باشند به نشر آثار نویسندگان افغان در خارج از افغانستان و البته توضیحاتی دربارهٔ پروژهٔ بسیار ارزشمند کتابخانهٔ درخت دانش.

عبدالرحیم احمد پروانی گفت: «با سلام حضور فرهیختگان گرامی که در نشست امروز تشریف دارند و با سپاس از بانو سیما غفارزاده و جناب هومن [کبیری پرویزی] به‌خاطر برگزاری نخستین جشنوارهٔ کتاب فارسی در ونکوور و همچنین دعوت از ما به‌خاطر نمایش آثار نویسندگان افغانستان، دوستان عزیز، فقط نکات کوتاهی در مورد کتابخانهٔ درخت دانش خدمت شما عرض می‌کنم. در روزگاری که زنان و دختران افغانستان از آموزش بازمانده‌اند و کتاب و کتاب‌نویس و کتاب‌فروش زیر تیغ سانسور و همچنان دچار محدودیت‌های مختلف شده‌اند، کتابخانهٔ آنلاین دیجیتال درخت دانش یگانه‌منبع رایگان منابع باز آموزشی یعنی Open Educational Resources است که بیشتر از هشت هزار مواد آموزشی به شمول مواد کمک‌درسی، مقالات دانشگاهی آکادمیک و همچنان کتاب‌هایی در عرصه‌های مختلف به شمول شعر، ادبیات، ساینس، علوم انسانی و سایر عرصه‌ها به‌صورت رایگان و آزاد در اختیار کسانی که مشتاق آموزش در افغانستان هستند، به‌ویژه زنان و دختران، فعالیت می‌کند. من دوستان را دعوت می‌کنم در زمانی‌که فرصت داشتند، فقط اگر «کتابخانهٔ درخت دانش» را جست‌وجو بکنند، به کتابخانهٔ ما دسترسی پیدا می‌کنند. البته کپی‌رایت تحت مجوزهایی از منابع باز آموزشی و رایگان است، و همهٔ مواد کتابخانه تحت آن کپی‌رایت یا مجوز فعالیت می‌کند. من از دوستان و نویسندگان و پدیدآورندگان ادبی و علمی ایرانی و افغان ما که در اینجا تشریف دارند، تقاضا می‌کنم کتابخانه را کمک بکنند، با ارسال آثارشان و مهیاساختن زمینهٔ دسترسیِ به‌ویژه زنان و دختران افغانستان به مواد بیشتر، این به علاقه‌مندی کتابخانهٔ ما می‌افزاید و به دسترسی هرچه بیشتر افغان‌ها به منابع آموزشی. سپاسگزار هستم و تشکر از وقتی که به من دادید.»

در ادامه، نوبت به سنجر سهیل رسید، او گفت: «سلام و احترام مرا پذیرا شوید. خیلی خوشحال هستم که این جمعیت بزرگ را امروز به‌خاطر مراسم نمایشگاه کتاب در اینجا می‌بینم. بسیار زیاد سپاسگزار هستم از خانم غفارزاده و هومن عزیز به‌خاطر برگزاری این مراسم و سهم‌دادن به ما. برای من وظیفه سپردند تا در مورد وضعیت نشر آثار افغان‌ها در خارج از کشور صحبت بکنم، اما یک نگاه کوتاه می‌خواهم بیندازم به وضعیت پیوند تاریخی‌ای که میان افغانستان و ایران وجود داشته و این پیوند چگونه در مراحل مختلف دچار فراز و نشیب‌هایی شده و حالا ما در چه وضعیتی قرار داریم، و بعد هم یک نگاه کوتاه به وضعیت نشر و آثار افغان‌ها خواهم داشت. 

من فکر می‌کنم بعد از اینکه نادر افشار به قتل می‌رسد و احمدخان ابدالی که فرماندهٔ نیروهای به‌اصطلاح محافظی از او بوده، به افغانستان می‌آید و سلطنت خودش را اعلام می‌کند، متأسفانه بین افغانستانی که تازه تأسیس می‌شود و ایران یک جدایی اتفاق می‌افتد و ما برای حداقل حدود دو صد سال تا شروع قرن نوزده می‌بینیم که رابطهٔ ما با ایران متأسفانه قطع شده، ولی در شروع قرن نوزده و با پاگیری جنبش مشروطیت در ایران و شروع نشر و پخش یک سری آثار در داخل ایران، هم آثار مربوط به نویسندگان ایران و هم ترجمهٔ آثار نویسندگان غربی در ایران، کم‌کم این آثار پای خود را به داخل افغانستان هم باز می‌کند. چنانچه ما از شروع قرن نوزده می‌بینیم بخش زیادی از افکار و به‌اصطلاح تئوری‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی که وارد افغانستان می‌شود، عمدتاً از طریق همین آثاری‌ست که از طریق ایران وارد افغانستان می‌شود، حتی جنبش چپ افغانستان بخش زیادی از آثار خود را از آثار حزب تودهٔ ایران دریافت می‌کند. 

با شروع مهاجرت‌ها و جنگ داخلی و تجاوز روس‌ها به افغانستان، وقتی که موج مهاجرت شروع می‌شود، موج بزرگی از افغان‌ها به ایران سفر می‌کنند و طبیعتاً در آنجا کارهای فرهنگی و فعالیت‌های فرهنگی افزایش پیدا می‌کند و کم‌کم آثار افغان‌ها در بازار کتاب ایران جای پای خود را باز می‌کند، چنانچه اگر شما به یاد داشته باشید، در یکی از انتشارات بسیار مهمی که در طول سال‌های به‌اصطلاح جهاد افغانستان یا مهاجرت افغان‌ها به ایران نقش بسیار جدی ایفا می‌کند، انتشارات عرفان است که آثار بسیار زیادی را از افغان‌ها در داخل ایران منتشر می‌کند. با شروع قرن بیست و یک و تغییرات و تحولاتی که در افغانستان آمد، ما فضای نسبتاً آزادتر و بهتری پیدا کردیم برای پخش نشر آثار خودمان و طبیعتاً یک مقدار فضا برای آزادی بیان فراهم شده بود، بخش زیادی از این ناشران و نویسندگان و این مهاجرین به افغانستان بازگشتند و در سال‌هایی که ما به آن سال‌های جمهوریت می‌گوییم، بین سال‌های ۲۰۰۲ و ۲۰۲۱، وضعیت نشر و چاپ در افغانستان خیلی خوب بود و شمار زیادی از رسانه‌ها در افغانستان فعالیت داشتند، مطابع دولتی و مطابع غیردولتی، چاپ و نشر وضعیت خیلی خوبی داشتند، حتی من به یاد دارم که شماری از کتاب‌های ممنوعه‌ای که در ایران اجازهٔ نشر نداشتند، در افغانستان نشر و چاپ می‌شدند و بعد به‌صورت قاچاق به ایران می‌رفتند و پخش می‌شدند چنانچه یکی از کتاب‌هایی که در ایران ممنوع است، کتاب لولیتاست که در کابل چاپ شد و به‌صورت قاچاق به ایران رفت. خوشبختانه همین دادوستد فرهنگی که بین افغانستان و ایران وجود دارد، که البته سهم ما افغان‌ها نسبتاً کم و محدود است، ولی با گسترش روابط، گسترش رسانه‌های اجتماعی و گسترش رفت‌وآمدها، فضا به‌ترتیبی مساعد شده است که ما هم فرصت می‌کنیم در فضاهایی به‌صورت مشترک با شما حضور پیدا بکنیم و به‌اصطلاح خود را بیان بکنیم. 

در حال حاضر وضعیت نشر و چاپ آثار در داخل افغانستان متأسفانه بسیار غم‌انگیز است. با بازگشت طالبان به قدرت، تمامی امیدها و آرزوهای ما متأسفانه دچار ناامیدی و شکست شده و وضعیت در داخل خوب نیست، اما بخش زیادی از مهاجرین ما که به ایران رفته‌اند، دوباره فعال هستند در عرصهٔ نشر و چاپ. انتشارات عرفان هنوز در ایران به چاپ و نشر آثار می‌پردازد و یکی از ناشران دیگر که انتشارات امیری است کتاب‌های خود را فعلاً در ایران چاپ می‌کند و به اقصی نقاط دنیا می‌فرستد. ما یک ناشر دیگر داریم به‌نام کتابخانهٔ نبِشت که یک مقدار از آثار را به‌صورت آنلاین منتشر می‌کند و حتی خوشبختانه حاضر شده یک به‌اصطلاح بوک لیدر دیجیتال بسازد. کتاب‌فروشی یا ناشر دیگری هست به‌نام کتاب کابل که در کانادا موقعیت دارد که آن‌ها هم آثار را نشر می‌کنند، اما واقعیت ماجرا این است که افغانستان در یک مرحله‌ای است که به بن‌بست رسیده، یک گروه متأسفانه بسیار ارتجاعی و عقب‌مانده و پیش‌مدرن بر تمامی مناسبات سیاسی و اجتماعی ما حاکم شده و در این زمان ما هنوز بعد از حدود دو سال و نیم در شوک قرار داریم و از آن شوک هنوز به‌خوبی به در نشده‌ایم، امیدوار هستم فرصتی بیاید و زمینه‌ای دوباره مساعد شود که افغانستان هم در کنار ناشران، نویسندگان و فرهنگیان ایران سهم خودشان را و حق خودشان را برای زبان فارسی و برای دانش ایفا بکنند. بسیار تشکر می‌کنم.»

* * * * *

سپس سیما غفارزاده از دکتر سعید ممتازی، روان‌پزشک، روان‌درمانگر، نویسنده و مترجم، دعوت کرد تا به پشت تریبون رفته و مروری داشته باشد بر مجموعه‌داستان «شهر کریستال» نوشتهٔ مریم رئیس‌دانا که در جریان این جشنواره با حضور نویسنده‌اش رونمایی شد.

دکتر ممتازی سخنانش را چنین ایراد کرد: «سلام عرض می‌کنم، با تشکر از خانم غفارزاده و آقای کبیری عزیز و تشکر از اطلاعاتی که در مورد نشر هم‌زبانان افغان پیدا کردیم و حتماً از آن کتابخانهٔ آنلاین می‌توانیم استفاده بکنیم. 

کتاب «شهر کریستال» پانزده داستان دارد، داستان‌ها همه جذاب‌ و خواندنی‌اند و در فرصت کوتاه نمی‌شود درباره‌اش صحبت کرد. بگذارید چند کلمه برایتان بخوانم، شاید یک ذره گرم بشویم: «نیزه‌های آتش از آسمان به سر و رویش هجوم می‌آورند. گرما، هوایی نیست، هر چه هست، خفگی است. دمی زیر سایهٔ بید مجنون می‌ایستد. هُرم گرما نفس درختان را گرفته است، هوا را مکیده است. زمین از آفتاب صیقلی شده. ماشین‌ها زیر تندی آفتاب برق می‌زنند. کولرهای گازی همسایه‌ها خُرخُر می‌کنند. بیخ گلویش از خشکی می‌سوزد. تمام تنش در غلاف گرما محصور شده، جانش در حال ذوب‌شدن است.» خیلی زیبا آفتاب و گرما ترسیم شده است، حالا ما که ۲۰۰ روز ابری و بارانی در ونکوور داریم، دلمان برای تجربهٔ گرما و داغی گرما تنگ می‌شود. از این توصیف‌ها در این کتاب خیلی زیاد است، این یک بخشی از خلاقیت‌های خانم رئیس‌داناست که خیلی زیبا می‌توانند احساسات را با توصیف طبیعت ترکیب بکنند و حالی را که باید راوی یا قهرمان داستان تجربه بکنند، به ما نشان بدهند.

داستان‌های مریم رئیس‌دانا قهرمان ندارد. در داستان‌های او ما با افرادی از جنس کسانی که هر روز می‌بینیم روبه‌رو هستیم. او همچون آدم‌های داستان‌هایش همه‌چیز از اشیاء و طبیعت بی‌جان گرفته تا ظاهر و رفتار انسان‌ها را با دقت و تیزبینی نگاه می‌کند و از این راه خواننده را به درون افکار و احساسات آنان می‌برد.

خوانندهٔ داستان‌های او باید فضای بین خطوط را هم بخواند و دریابد، چرا که او سعی داشته است از راه توصیف چهره‌ها و رفتارها به عواطف و هیجان‌های آنان دست پیدا کند و زخم‌های روانی آنان را دریابد. نگاه ظاهراً تلخ او به زندگی فرودستان و طبقهٔ متوسط، در عمق خود توانمندی، تاب‌آوری، و سرسختی بشر را در مواجهه با درد و رنج نشان می‌دهد. نویسنده با سرک‌کشیدن به دنیای حسرت‌ها، سرخوردگی‌ها، شادکامی‌ها، و نامرادی‌های انسان در دنیایی واقعی و زندگی ملموس، آن‌ها را به‌درستی ترسیم می‌کند. داستان‌هایش به‌گونه‌ای است که خوانندهٔ کنجکاو تا پایان با او در فضای داستان قدم می‌زند و با او تا گره‌گشایی داستان پیش می‌رود. ما با او به خاطرات خود می‌رویم و برخی احساسات کشف‌نشده در ماجراهای زندگی خود را هم بازمی‌یابیم.

از دیدگاه روان‌شناسی اگزیستانسیال، او به ما این گفتهٔ کهن را یادآور می‌شود که آزادی و اختیار تو چنان نیست که هر کاری دوست داری انجام دهی بلکه آزادی‌ات آن است که مجبور نباشی کاری بر خلاف میل خود انجام دهی. در جایی از داستان، یک زوج برخوردی را با همدیگر دارند، و زنی که در آن کافی‌شاپ نشسته، دستش را پس می‌کشد و می‌گوید اولین بار است که دستم را پس کشیدم و اولین بار است که او را پس زدم؛ پس‌کشیدن و پس‌زدن. و بعد می‌گوید که نمی‌دانم چرا این کار را کردم یا مطمئن نیستم که چرا این کار را کردم. این از همان جاهایی‌ست که باید کشف شود. جایی در داستان می‌گوید وقتی پشت فرمان نشست، مسحور جادبهٔ سرعت می‌خواست شکست را فراموش کند. این هم همان مفهوم دکارتی را یادآور می‌شود که به‌جای تسلط بر جهان، سعی بکنید بر خودتان مسلط باشید، کاری که ممکن است سخت باشد.

نکتهٔ دیگر این است که سفید و سیاه و شیرینی و تلخی به‌خوبی در داستان‌ها با هم ترکیب می‌شوند. باز توصیف را ببینید، چقدر زیباست. داستان «نقطهٔ روز» اولین داستان این کتاب است و اولین سطرهای این داستان هم این‌هاست: «در این نقطه از روز، در این لحظه، آن بیرون هنوز تاریکی شب بر همه‌جا و همه‌چیز چیره است، ولی صبح هم لخ‌لخ‌کنان دارد سر می‌رسد و به هر نفس خورشید یک پلک بالاتر می‌آید.» ترکیب کلمه‌ها خیلی زیباست. صبح می‌گذرد و باز دوباره می‌گوید: «دو شات قهوه، این حال خسته را بلکه خوب کند. اولی سیاه و تلخ مثل زندگی، دومی سیاه و سفید باز هم مثل زندگی.» باز هم می‌بینیم که جنبه‌های مثبت و منفی را چه خوب ترکیب کرده است.

در داستان‌ها ما با این اصل درست روان‌شناختی مواجه می‌شویم که اتفاقات ما را نمی‌رنجاند بلکه نگاه ما به اتفاقات است که تعیین‌کنندهٔ رنج ماست. عمل ما در محدوده‌ای از انتخاب‌ها و امکان‌ها قرار دارد و ما تا جایی می‌توانیم به این امکان‌ها امیدوار باشیم که به‌طور دقیق، در حیطهٔ توان ما قرار گیرند. زمانی که مسلم شود امکان‌ها در حیطهٔ توانایی ما نیستند، باید از آن‌ها قطع امید کنیم، زیرا هیچ خدایی و هیچ قدرتی نمی‌تواند جهان و امکان‌های آن را با ارادهٔ ما منطبق کند.

در داستان کوتاه «اِیبل» قهرمان داستان با دردی که می‌کشد، جملهٔ صادق هدایت را در سرآغاز بوف کور یادآور می‌شود: «در زندگی زخم‌هایی هست که مثل خوره در انزوا روح را آهسته می‌خورد و می‌تراشد. این دردها را نمی‌شود به کسی اظهار کرد چون بشر هنوز چاره و دوایی برایش پیدا نکرده…‌ » تا اینجا اوضاع خراب است، اما در همان داستان جمله‌ای هست که کلیدی‌ست؛ توصیه‌ای است از زبان یکی از آدم‌های داستان که به فرزندانش و به‌گمان من به فرزندان آدم می‌گوید: «عاشق هم باشید، مواظب هم باشید.»

در جای دیگری از داستان جمله‌ای هست که شما آن را در فضای مجازی می‌توانید تصورش بکنید. وقتی شما پیام‌ها را می‌خوانید، فکر کنید روی فیس‌بوک و اینستاگرام که در این داستان روی آن بحث می‌شود، آن جمله این است: «ناله‌ها و گریه‌های میان کلمه‌ها رو خوندم.» شما کلمه‌ها را می‌خوانید ولی ناله‌ها و گریه‌ها را بین کلمات می‌توانید پیدا بکنید. 

چگونگی روابط انسان‌ها، روابط عاشقانه، عشق‌های به‌وصال‌رسیده و به‌فراق‌انجامیده، عشق‌هایی که در توصیف نویسنده در یک زمان می‌گوید عشق‌های به‌سرعت ایجادشونده و به‌سرعت به پایان نزدیک‌شده. جاهایی از داستان‌ها، ما به‌خوبی این فرایندها را داریم می‌بینیم. همین‌طور نگاه به ریاکاری در فضای خارج از کشور را هم باز داریم به‌خوبی می‌بینیم. 

بگذارید قسمتی را برایتان بخوانم که قسمت عاشقانه‌ای‌ست و با این تمام بکنم، چون بعضی وقت‌ها ما بدون اینکه بدانیم حسی منفی نسبت به کسی که عاشقش هستیم، منتقل می‌کنیم و اینجا عبارتی هست که نویسنده می‌گوید دلش نمی‌آید:

– مسواک نزدی؟

– چرا!

– دهنت رو باز کن ببینم.

افسانه دهان سیامک را بو می‌کند. دهانش بوی سیگار می‌دهد. دلش نمی‌آید بگوید دروغ می‌گویی.

همدیگر را دوست داشته باشیم، مواظب همدیگر باشیم. متشکرم از نویسندهٔ‌ خوب.

* * * * *

به‌دنبال سخنان دکتر ممتازی، سیما غفارزاده به معرفی نویسندهٔ مجموعه‌داستان «شهر کریستال» پرداخت: «مریم رئیس‌دانا دارای لیسانس مترجمی زبان فرانسه است و به زبان انگلیسی و ویراستاری آشناست. او مترجمی را سال اول دانشگاه با دو نامهٔ اداری صادق هدایت به‌زبان فرانسه آغاز کرد که بعدها در کتابنامهٔ صادق هدایت منتشر شد. ترجمهٔ بعدی‌اش، مصاحبهٔ برناردو برتولوچی با فروغ فرخزاد به‌زبان فرانسه بود، زمانی‌که برتولوچی چند ماه قبل از مرگ فروغ برای ساختن فیلمی به ایران رفته بود.

از آثار او می‌توان به کتاب‌های «نوشته‌های فراموش‌شدهٔ صادق هدایت»، «ارزیابی آثار و آرای صادق هدایت»، «صادق هدایت در بوتهٔ نقد و نظر» اشاره کرد که هر سه پژوهشی در باب مجموعه‌مقالاتی دربارهٔ صادق هدایت و نوشته‌های کمتردیده‌شدهٔ او هستند. همچنین مجموعه‌داستان کوتاه «عبور»، ترجمهٔ مجموعه‌اشعار ژاک پره‌ور به‌همراه شناخت‌نامه‌اش در کتابی به‌نام «زمان گمشده»، «متلک‌پتلک» در حوزهٔ طنز، «سایهٔ آسوریک» دفتر شعر و ترجمهٔ «شاهزاده و گدا» اثر مارک تواین از دیگر آثار مریم رئیس‌داناست.

شایان ذکر است که داستان کوتاه «جزیره‌ای در دل تهران بزرگ» ازجمله داستان‌های مجموعه‌دستان «شهر کریستال» در سال ۱۳۸۲ جایزهٔ اول صادق هدایت را از آنِ خود کرد ولی متأسفانه در بیست سال گذشته این داستان موفق به کسب مجوز برای انتشار در ایران نشد.»

پس از این معرفی، او از مریم رئیس‌دانا دعوت کرد به پشت تریبون برود تا دربارهٔ تجربهٔ نشر کتاب‌هایش بگوید.

مریم رئیس‌دانا سخنان خود را چنین ایراد کرد: «خانم‌ها و آقایان، دوستان عزیز درود بر شما و خوش‌ آمدید. از آشنایی با دوستان اهل قلم اهل افغانستان بسیار خوشحالم و تشکر می‌کنم که شما هم تشریف آوردید. امیدوارم همان‌طور که گفتید، تبادلات فرهنگی بیشتر بشود، و خداوند ایران‌جان و افغانستان‌جان را از شر دوستدارانش آزاد کند! همچنین از آقای دکتر ممتازی عزیز خیلی سپاسگزارم. خیلی لذت بردم از صحبت‌ها و تحلیلتان. 

به یاد آن حکیم گران‌بها، جاویدنام، محمد محمدعلی، که ادبیات را در جانم ریشه دواند. 

به‌راستی ورای جذبهٔ ادبیات برای من، آیا حقیقتاً ادبیات اهمیت دارد؟ آیا لازم است به ادبیات توجه ویژه داشت؟ آیا ادبیات امکان خوشبختی یک جامعه را تسهیل می‌کند؟ 

در یک بررسی میدانی بسیار مختصر از وب‌سایت معروف‌ترین رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور مانند بی‌بی‌سی فارسی، صدای آمریکا، گویانیوز، رادیوفردا هیچ صفحه‌ای با عنوان دقیق کتاب و ادبیات دیده نشد، بیشتر عنوان‌هایی دارند بسیار کلی مانند هنر یا هنر و زندگی که ملغمه‌ای‌ست از همه‌چیز. رادیوفردا با این‌همه سروصدا و پرسنل حتی این صفحه و عنوان را هم ندارد. حال آنکه به قرینهٔ این رسانه‌ها مثلاً وب‌سایت بی‌بی‌سی انگلستان صفحه‌ای مشخص و دقیق با عنوان کالچر دارد با زیرمجموعهٔ هنر کتاب موسیقی و… یا لوموند فرانسوی.

همین نبودِ صفحهٔ کتاب و ادبیات در وب‌سایت بزرگ‌ترین بنگاه‌های خبری خارج از ایران آن هم در فضای آزاد بدون سانسور نشان می‌دهد ادبیات چه جایگاه محدود و فقیری نزد ما دارد. 

اما چرا باید صفحه‌ای مشخص به‌نام ادبیات داشت؟‌ چرا باید کتاب‌خوانی را تقویت کرد؟ آیا ارتباطی وجود دارد میان ادبیات و آزادی؟‌ ارتباطی وجود دارد میان ادبیات و جامعهٔ مدرن، میان ادبیات و شهروند آزاد؟ رابطهٔ ادبیات و شادی چیست؟ چرا ایرانیان کتاب نمی‌خرند؟ 

ادبیات بالاترین سطح درجهٔ فرهنگ و اندیشهٔ یک جامعه است. موسیقی خوب شنیدن، نمایشگاه نقاشی و عکاسی و آثار هنری دیدن حتماً پسندیده و ارزشمند است، اما بستن تلویزیون و فضاهای سوشال مدیا مانند اینستاگرام و فیس‌بوک، به کنجی خزیدن و در خلوت و سکوت کتابی دست‌گرفتن و خواندن کاری‌ست نیازمند آموزش و تمرین. 

جامعه‌ای که ادبیات در آن جایگاه ندارد، جامعه‌ای که مردمش عادت نکرده‌اند، آموزش ندیده‌اند نمایشنامه بخوانند، رمان و دیالوگ بخوانند و بشنوند، این جامعه سطح مدارایش پایین می‌آید. سطح مدارا که پایین بیاید، آزادی بیان آسیب‌پذیر می‌شود.

ادبیات بخش ضروری جامعهٔ آزاد است. مقایسه کنید جایگاه ادبیات و نویسندگان ادبی کشوری مانند فرانسه را با ایران. تعداد رمان‌نویسان فرانسه و تعداد جوایز بزرگ ادبی که در سطح جهان به دست آورده‌اند و بعد برسید به درصد آزادی‌های اجتماعی و انسانی. 

ایران از روزگاران دور سرزمین شعر و شاعران بزرگ بوده است. ولی تفاوت است میان شاعر و رمان‌نویس، شاعر و داستان‌نویس، شاعر و نمایشنامه‌نویس. نمایشنامه‌نویس بستری خلق می‌کند برای گفت‌وگو. داستان‌نویس هم همین‌طور. رمان‌نویس هم همین‌طور. یکی از دلایل رشد آزادی در جامعهٔ غربی حضور نوعی از ادبیات به‌نام نمایش و تئاتر در یونان باستان بوده است و منطق نمایش یا تئاتر می‌دانیم که گفت‌وگوست؛ گفت‌و‌گو ضرورت مغفول‌مانده در زندگی ایرانی. 

چرا اغلب مردم می‌گویند ما وقت نداریم ادبیات بخوانیم. ما حوصله نداریم رمان بخوانیم. مگر ما بیکاریم؟ آیا به‌راستی ادبیات‌خواندن کار آدم‌های بی‌درد و بیکار است؟ 

جایگاه ادبیات در جامعهٔ ایرانی داخل و خارج از کشور چیست؟ ما چند درصد از وقتمان را صرف خواندن آثار ادبی یا تحلیل آثار ادبی می‌کنیم؟ 

شاید پاسخ این باشد که مردم داخل ایران گرفتار معیشت‌اند. اقتصاد بی‌جان مجال نمی‌دهد که کتاب بخرند و بخوانند. امروز تیراژ کتاب رسیده است به سیصد نسخه برای جامعهٔ هشتادمیلیونی. اما واقعیت این است که ده سال پیش هم همین بود، پانزده سال پیش هم همین بود. حالا گیریم پانزده سال پیش تیراژ کتاب بود دو هزار نسخه برای جامعهٔ هفتاد میلیونی. 

جامعهٔ ایرانی خارج از کشور چطور؟‌ چرا ایرانیان حامی نویسندهٔ مهاجر و ادبیات دیاسپورا نیستند؟ چون رسانه‌ها بخش معرفی کتاب ندارند؟ چون در تمام این نزدیک نیم قرن سبک و سیاق رادیو تلویزیون‌های خارج‌نشین دست کمی از رادیو تلویزیون جمهوری اسلامی نداشته و نویسنده مستقل و متعهد را معرفی نکرده است. این‌ها همه حقیقت دارد. اما در جلسات رونمایی کتاب‌ها چطور؟ در فستیوال‌ها و جشنواره‌های کتاب چطور؟ آمار فروش به‌شدت اسفناک است. شاید کسی این تصور برایش پیش بیاید که چون امروز رونمایی کتاب من است این بحث را پیش کشیده‌ام. برخی داستان‌های این کتاب یعنی «شهر کریستال» گاه امضای بیست‌ساله را پای خود دارند. به‌راستی این کتاب چه تیراژ باید فروش برود که زندگی مادی بیست‌سالهٔ گذشتهٔ مرا تأمین کند؟ من از یک بیماری فرهنگی سخن می‌گویم، از بلای سستی و تنبلی جامعه، از بلایی که گرفتارش شده‌ایم. 

هیچ‌چیز همچون ادبیات بازتاب کنش‌های اجتماعی و سیاسی یک جامعه نیست. هرگاه ادبیات مقام یابد، از درصد خطاهای اجتماعی و سیاسی کاسته می‌شود. 

اگر جامعهٔ ایرانی حاجی‌ آقای صادق هدایت را درست خوانده بود، اگر پیش از انقلاب از این نوع کتاب‌ها در رادیو و تلویزیون ملی، روزنامه‌ها، مجلات، در مدارس و دانشگاه‌ها تدریس می‌شد، تحلیل و تفسیر می‌شد، محال بود جمهوری اسلامی مجال ظهور پیدا کند. هدایت شهرت خودش را باور نداشت و بسیار برای آن شهرت کاذب غصه می‌خورد. هدایت پیش از آنکه خودکشی کند دق‌مرگ شد. او می‌گفت من چه نویسندهٔ مشهوری هستم که کتاب‌هایم را نمی‌خرند و نمی‌خوانند؟ او نقطه‌ضعف ایرانیان را درست دیده بود. ما اگر او را درست خوانده بودیم، نبایست هنوز او معروف‌ترین نویسندهٔ ما باقی می‌ماند. باید از او عبور می‌کردیم و به دیگری و دیگران می‌رسیدیم. اما عبور نکردیم. ما مدام روی تردمیل تاریخ دویده‌ایم.

حتی اگر حافظ را درست خوانده بودیم و قناعت نمی‌کردیم با این کتاب ارزشمند فقط فال بگیریم، متوجه می‌شدیم که چه گفته بود و سرنوشت ما گیر این پیران جاهل و ریاکار نمی‌افتاد:

مِی خور که شیخ و حافظ و مفتی و محتسب / چون نیک بنگری همه تزویر می‌کنند

ما را به رندی افسانه کردند / پیران جاهل شیخان گمراه / از دست زاهد کردیم توبه/ و از فعل عابد استغفرالله

چرا باید پیش از انقلاب به‌نام وزارت فرهنگ و پس از انقلاب به‌نام وزارت ارشاد آدم‌هایی نامعلوم و پشت پرده برای نویسندگان و شاعران و فیلمسازان و هنرمندان و… تصمیم بگیرند و آثارشان را دست‌وپاشکسته و کج‌وکوله کنند؟ چرا جامعهٔ ایران همواره بستری آماده دارد برای محدودشدن، سانسورشدن؟ تصمیم شخصی من از چند سال پیش به این‌سو تحریم وزارت ارشاد است. 

هر چند آن وزارت فرهنگ نماند، این وزارت ارشاد هم نخواند ماند.

هم مرگ بر جهان آنان نیز بگذرد 

هم رونق زمان آنان نیز بگذرد

آن روزی که وزارت جاهلیهٔ ارشاد در ایران درش تخته شود، ما اهل قلم چه نفس آسوده‌ای خواهیم کشید و فرهنگ ایران چه گام بزرگی به‌ سوی تعالی بر خواهد داشت. اما چگونه باید این گام بزرگ را برداشت؟ یک ارادهٔ جمعی و یک ارادهٔ ملیِ فرهنگ‌ساز لازم است. تک‌تک ما وظیفه داریم کتاب بخریم. تک‌تک ما وظیفه داریم به هم کتاب هدیه بدهیم. تک‌تک ما باید سالیانه بخشی از درآمد و پول و سرمایهٔ خود را صرف خریدن کتاب کنیم. همان‌طور که لباس می‌خریم، کفش می‌خریم، لوازم آرایش می‌خریم، به رستوران می‌رویم، به کنسرت می‌رویم. با مشورت و راهنمایی اهل قلم شروع کنیم به خواندن، درست‌خواندن، کتابِ خوب خواندن.

و نویسندگان ایرانی خارج از کشور بهتر است تلاش کنند آثار خود را دیگر به وزارت ارشاد برای انتشار نسپارند. ما باید درِ این وزارت جاهلیه را تخته کنیم. چرا نویسندهٔ خارج‌نشین کتابش باید در جمهوری اسلامی منتشر شود؟ مگر چه مزیتی‌ست؟ چرا تن به سانسور بدهیم؟‌ به ما که پولی نمی‌رسد. سیصد نسخه کتاب مگر امتیاز مالی دارد؟ 

داستان‌های این کتاب، شهر کریستال، تاریخ بیست‌ساله و بلکه بیشتر در شناسنامهٔ خود دارند. می‌گفتند هفت داستان را کلاً بردار. بقیه را هم تیغ‌تیغ زده بودند. من رضایت ندادم بچه‌هایم را سلاخی کنند. 

شهرزاد این قصه‌ها منم، و پادشاهی که قصد جان من و ما را دارد، همانا زجرها و زخم‌های من و ایران‌جان است، ایران‌جانِ در غربت و ایران‌جانِ در فلات ایران. 

«شهر کریستال»، حاصل مطالعه‌ و دقت من است بر زندگی زنان و مردانی‌ در قلب میهن یا بسیار دورتر از مام میهن، در هجرتی خواسته و ناخواسته از سرِ‌ جبر جغرافیایی. زندگی انسان‌هایی سرگردان، شکست‌‌خورده از عشق، ریا، آلودگی‌های فرهنگی یا یخ‌زده در غرش ماشین سیاست ولی مصمم به ساختن چندبارهٔ زندگی. 

امروز بسی خوشحالم که توانستم بالاخره داستان‌هایم را از سد سانسور عبور دهم. 

آشنایی من با نشر رها به‌لطف زنده‌نامِ جاوید، نویسندهٔ فرهیخته، محمد محمدعلی، بود. 

او با تمام وجودش عشق به ادبیات و انسانیت بود و میراث او هم به‌جز آثار ماندگارش، چیزی نیست جز دوستی‌های ارزشمندی مانند خانم سیما جان غفارزاده و آقای هومن کبیری عزیز. 

اگر آقای محمدعلی الان در جمع ما بود، مطمئنم از پیروزی کتابم بر سانسور و انتشار آن بسی شادمان می‌شد و ذوق می‌کرد. 

سرآغاز کتاب به‌یاد گرامی‌اش چنین نوشته‌ام:

به احترام آموزگار و دوست ارجمندم

آقای محمد محمدعلی 

این انسان مهربان و شوق‌انگیز

نویسنده‌ و معلمی گران‌بها

که تا واپسین لحظه‌ٔ حیات، کارگاه داستان‌نویسی‌اش

کاستن ِغم دوری از خانه بود

در پایان، دوباره از نشر رها تشکر می‌کنم که با سلیقه و وسواس در بازخوانی نهایی «شهر کریستال»، آخرین ویراست را بر این کتاب انجام دادند. سپاسگزارم.» 

* * * * *

در ادامهٔ بخش اول نشست، سیما غفارزاده به معرفی انجمن فرهنگی پرسش پرداخت و گفت که این انجمن ژوئیهٔ سال گذشته، به‌همت چند تن از فعالان حوزهٔ فرهنگ و ادبیات آغاز به کار کرد و در یک‌سال گذشته نشست‌های متنوع و بسیار موفقی را در حوزهٔ ادبیات برگزار کرده است، و افزود که دکتر حمیدرضا مجتهدی از اعضای مؤسس این انجمن دربارهٔ شکل‌گیری آن و فعالیت‌هایش بیشتر توضیح خواهد داد. 

او همچنین گفت که پس از صحبت دکتر مجتهدی، میزگردی خواهد بود با حضور دکتر فرزان سجودی، زبان‌شناس و نشانه‌شناس و از اعضای مؤسس انجمن فرهنگی پرسش، و هادی ابراهیمی رودبارکی، شاعر، روزنامه‌نگار و سردبیر نشریهٔ شهرگان، که هم در زمینهٔ مطبوعات و هم نشر کتاب نه‌فقط در ونکوور بلکه در کانادا در زمرهٔ افراد پیش‌کسوت این حوزه محسوب می‌شوند، تا دربارهٔ سابقهٔ نشر کتاب فارسی در ونکوور و کانادا به گفت‌وگو بپردازند.

دکتر حمیدرضا مجتهدی در معرفی انجمن ادبی پرسش چنین گفت: «با سلام و درود خدمت حضار محترم، در ابتدای سخن می‌خواهم از طرف انجمن فرهنگی پرسش به مجموعهٔ همیاری و نشر رها، بابت برگزاری این جشنواره شادباش بگویم و با امید به تداوم این حرکت درخشان در سال‌های بعد، برای این دوستان بسیار گرامی‌مان آرزوی موفقیت بیشتر داشته باشم.

سال گذشته تقریباً همین روزها بود که پیشنهاد تأسیس یک انجمن فرهنگی، توسط دکتر سجودی عزیز مطرح شد. پیش‌‌زمینهٔ شکل‌گیری این ایده در واقع برمی‌گشت به فعالیت‌های فرهنگی‌ای که با محوریت ایشان در چند سال اخیر در شهر ونکوور انجام گرفته بود. علاوه بر این، دو مولفهٔ دیگر هم به رشد و تقویت این ایده بسیار کمک کردند. یکی اینکه تعداد زیادی از نظریه‌پردازان، منتقدان، نویسندگان و شاعران ایرانی در سراسر دنیا پراکنده‌ شده‌اند و ظاهراً هر چقدر زمان می‌گذرد این تعداد بیشتر هم می‌شود. دوم اینکه فناوری‌های جدید مثل زوم، گوگل میت، اسکایپ و غیره امکان ارتباط مؤثر و آسان را فراهم کرده‌اند و امروزه ما با وجه جدیدی از مفهوم مکان و فاصله روبه‌رو هستیم. با درنظرگرفتن این موارد و با هدف ایجاد زمینه‌ای برای طرح و شرح دیدگاه‌های مختلف در خصوص آثار ادبی و هنری، انجمن فرهنگی پرسش توسط جمعی از فعالان عرصه‌های مختلف فرهنگی تأسیس شد و همان‌طور که سیما جان گفتند در نیمهٔ جولای سال گذشته، با برگزاری شب شعر زنان ایران فعالیتش را رسماً شروع کرد. در حال حاضر پنج نفر در هیئت‌مدیرهٔ انجمن حضور دارند: خانم‌ها شوکا حسینی و مرال دهقانی و آقایان فرزان سجودی، امیرعلی نجومیان، که البته ایشان در مونترآل تشریف دارند، و بنده که در خدمتتان هستم. تمام برنامه‌ریزی‌ها و تصمیم‌گیری‌ها با مشارکت، هم‌فکری و همکاری داوطلبانه‌ و غیرانتفاعی این جمع پنج‌نفره صورت می‌گیرد.

رویکرد انجمن در فعالیت‌هایش، رویکردی انتقادی است. البته باید بگویم که برداشت ما از مفهوم «انتقاد» برقراری تعامل و گفت‌وگو با متون و آثار فرهنگی و هنری است. با درنظرداشتن این رویکرد، در این مدت کمتر از یک سالی که از عمر انجمن می‌گذرد، ما نُه نشست برگزار کرده‌ایم: سه جلسهٔ شعرخوانی داشته‌ایم، سه جلسهٔ نقد داستان، و سه جلسهٔ گفت‌وگو و سخنرانی. این جلسات با مشارکت صاحب‌نظران و مخاطبان ساکن در کشورهای مختلف و به‌ویژه در ایران، بر بستر فضای مجازی برگزار شده‌اند که فیلم این نشست‌ها در کانال یوتیوب انجمن در دسترس است. 

در نظر داریم ضمن ادامهٔ برگزاری مرتب این جلسات، نشریه‌ای به‌صورت فصلنامه هم منتشر کنیم. مطمئناً در خصوص این نشریه در زمان مناسب و در رسانه‌های اجتماعی انجمن اطلاع‌رسانی انجام خواهد شد. 

حرف رسانه‌های اجتماعی انجمن پیش آمد. طبعاً راه ارتباط ما با مخاطبان که در سراسر دنیا پراکنده هستند، همین رسانه‌های اجتماعی است. در اینستاگرام اخبار انجمن را منتشر می‌کنیم. در کانال تلگرام انجمن علاوه بر نشر اخبار، فایل‌ها و لینک‌های مرتبط را به اشتراک می‌گذاریم و فیس‌بوک هم که امکانی فراهم کرده است برای تمام این موارد. همان‌طور که چند لحظهٔ پیش هم گفتم در کانال یوتیوب انجمن فیلم نشست‌ها موجود است و در آینده قصد داریم این کانال را با به‌اشتراک‌گذاشتن محتوای بیشتر توسعه بدهیم. علاوه بر این رسانه‌های اجتماعی، مخاطبان عزیز می‌توانند با ایمیل انجمن info@porseh.ca با ما در ارتباط باشند. 

باید اینجا خاطرنشان کنم که انجمن فرهنگی پرسش با روی گشاده پذیرای نظرات، پیشنهادات و انتقادات تمامی مخاطبان بوده و از آن‌ها با آغوش باز استقبال می‌کند.

در پایان باید بگویم که ما هم امروز جای خالی عزیزی را کاملاً حس می‌کنیم. بزرگواری که اگر بود حتماً اینجا در کنار ما حاضر می‌شد. آقای محمد محمدعلی عزیز که خیلی زود ترکمان کرد و ما از وجود پر از حکمت، مهر و ملاحتش محروم شدیم اما همیشه یادش با ما خواهد بود و ما هرگز او را و کارهایی را که برای فرهنگ ایران کرد، فراموش نخواهیم کرد. 

بابت وقتی که گذاشتید و توجه کردید، سپاسگزارم.»

* * * * *

پس از آن سیما غفارزاده از هادی ابراهیمی رودبارکی و دکتر فرزان سجودی دعوت کرد تا گفت‌وگو دربارهٔ سابقهٔ نشر کتاب فارسی در ونکوور و کانادا را آغاز کنند.

دکتر فرزان سجودی صحبت خود را چنین آغاز کرد: «انگیزهٔ اصلی برای چنین گفت‌وگویی ضمن گرامیداشت همهٔ فعالیت‌هایی که آقای ابراهیمی در طول این سال‌ها کرده‌اند، به‌نظر من این است که وقتی یک جامعه‌ای هرچند کوچک جایی تشکیل می‌شود، به‌تدریج که از عمرش می‌گذرد شروع می‌کند به انباشت‌کردن تجربیاتش، خاطراتش و دستاوردهایش، این تجربیات مستند می‌شود و تاریخی برای خودش به وجود آورد. اگر این تاریخ گرامی داشته نشود و پاس داشته نشود، در واقع آن دستاوردها هرز خواهد رفت. یکی از شخصیت‌هایی که در طول سال‌های گذشته، شاید می‌شود گفت سی الی سی و پنج سال گذشته، در حوزهٔ نشر کتاب و انتشار نشریات و در حوزهٔ مطبوعات، تأثیرگذار بوده‌اند و فعالیت بسیار گسترده‌ای در استان بی‌سی کرده‌اند، آقای ابراهیمی هستند. قصد ما از این گفت‌وگو در واقع مستندکردن تجربیات ایشان است و حرف‌زدن اصولاً دربارهٔ نشر، مشکلاتش از زمانی که ایشان شروع کردند، که دامنهٔ سوشال مدیا این‌قدر گسترده نبوده، امکان انتشارات دیجیتال این‌قدر گسترده نبوده تا امروز که خود آقای ابراهیمی دارند شهرگان را به‌صورت یک مجلهٔ اینترنتی منتشر می‌کنند. معرفی آقای ابراهیمی خیلی ضروری نیست و همهٔ دوستان ایشان را می‌شناسند ولی همین‌قدر می‌گویم که ایشان هفته‌نامهٔ شهروند بی‌سی را منتشر می‌کردند، نشریهٔ اینترنتی شهرگان را کماکان فعالانه در حال انتشارش هستند. شاعر، نویسنده، فعال سیاسی، از اعضای کانون نویسندگان در تبعید، ناشر و روزنامه‌نگار هستند و این‌طور که خودشان چند روز پیش با هم تلفنی صحبت می‌کردیم می‌گفتند، کار خودشان را با پاتوق هدایت شروع کردند. 

خب، در واقع اولین سؤال من در این گفت‌وگو این است که آقای ابراهیمی به‌عنوان ناشر کتاب در ونکوور کارشان را کِی و در حوزهٔ چه آثار و چه کتاب‌هایی شروع کردند و چه تجربه‌ای از آن‌ها دارند. آقای ابراهیمی، چون وقتمان خیلی تنگ است، این بیشتر شرح است و بعد چند سؤال چالشی‌تر هم با هم خواهیم داشت. بفرمایید.»

هادی ابراهیمی در پاسخ گفت: «اجازه بدهید که من در ابتدا سلام کنم به همه، و بسیار خوشحالم که در جمعی حضور دارم که همه فرهنگی و فرهیخته هستند. دیدن چنین جمعی در سی سال، سی و پنج سال پیش اصلاً مقدور نبوده و ما در شرایطی وارد این کشور شدیم که دچار یک جت‌لکِ فرهنگی و هویتی بودیم که تا ماه‌ها و سال‌ها نمی‌توانستیم خواب و بیداری‌مان را تنظیم بکنیم. و چون اگر من بخواهم فاصلهٔ زمانی سی و چند سال را به‌صورت تنظیم‌شده بگویم کمی برایم مشکل بود، آن را به‌صورت متن درآوردم که تا آنجایی‌که بتوانم بیانش بکنم. اما اجازه بدهید اول من از کسانی یاد بکنم که در واقع وقتی صحبت از دیاسپورای ایرانی در ونکوور می‌شود، باید برویم به نقطهٔ آغازش، به نقطهٔ مهاجرین ایرانی که از چه سال‌هایی در اینجا حضور به هم رسانده‌اند. در ابتدا من بسیار خوشحالم که این برنامه تقارن پیدا کرده است با زادروز نویسنده و داستان‌نویس عزیز شهرمان، داستان‌نویس سرشناس ایرانی، محمد محمدعلی، و این روز را گرامی می‌دارم. از برگزارکنندگان برنامه تشکر بکنم و به‌دلیل کمبود و فشردگی، امیدوارم چیزی در ابتدای صحبت یادم نرفته باشد… »

هادی ابراهیمی در ادامهٔ صحبت‌ها آغازینش از تعداد زیادی از افراد سرشناس جامعهٔ ایرانی یاد کرد که این بخش به‌تفصیل در مطلب جداگانه‌ای که از سوی ایشان به نشریهٔ رسانهٔ همیاری ارسال شده است و تحت عنوان دیاسپورای ایرانی ونکوور «یکی داستانست پر آب چشم» منتشر شده است. به‌همین دلیل از تکرار آن در اینجا اجتناب کرده و از شما دعوت می‌کنیم این مطلب خواندنی را در اینجا مطالعه بفرمایید. 

دکتر سجودی سؤال بعدی را چنین مطرح کرد: «دوستان خیلی علاقه‌مندند که در مورد تجربهٔ شما در نشر کتاب هم بشنوند.»

هادی ابراهیمی پاسخ داد: «حتماً. اولین کتابی که من در آن‌ موقع چاپ کردم، کتابی بود از مسعود نقره‌کار به‌نام «کانون نویسندگان ایران در تبعید» که در سال ۱۹۹۵ یا ۱۹۹۶ بود و بعد از آن من افتخار آن را داشتم که سه شماره از «دفتر شناخت» را چاپ کنم که به‌همت دکتر پیمان وهاب‌زاده و منوچهر سلیمی منتشر می‌شد. و این «دفتر شناخت» را نشر نورتساید پرینتینگ درمی‌آورد که ما آن را با همت و همکاری منوچهر سلیمی تأسیس کرده بودیم. بعد سال ۲۰۰۰ بود که ما پاتوق فرهنگی هدایت را تأسیس کردیم؛ پاتوقی که در آنجا هر جمعه‌شب گردهمایی و جلسات شعرخوانی و داستان‌خوانی داشتیم، که در واقع به نقد و بررسی می‌پرداخت و یک کارگاه داستان‌نویسی هم بود که آقای علی نگهبان، یکی از شاگردان دکتر براهنی، در برنابی راه‌اندازی کرده بود… کتاب‌های دیگری که چاپ کردم، کتاب‌های پرویز میرمُکری بود که دو جلد کتاب شعر بود. نشر الکترونیکی هم داشته‌ایم که کتاب «پرویز صدری» نوشتهٔ دکتر وهاب‌زاده بود. و همچنین یک مجموعه‌شعر خودم را منتشر کردم. یک انتشارات دیگر هم بود به‌نام ساب‌ویژن که توسط دوستم پیمان جان تأسیس شده بود و بیش از ده جلد کتاب منتشر کرده است. همچنین انتشارات اِی‌جِی‌اِی پرینتینگ و پرینت دیپو هم بود، و امیدوارم که چیزی را از قلم نینداخته باشم.» 

سؤال بعدی دکتر فرزان سجودی این بود: «گلایه‌ای مریم رئیس‌دانا می‌کند در مورد تیراژ کتاب، خرید کتاب و این‌جور صحبت‌ها. الان خوشبختانه این زنجیرهٔ نشر، معرفی کتاب، این اجتماعات، نمایشگاه کتاب و جلسات نقد و بررسی و این‌ها زمینهٔ ارائهٔ کتاب و فروش کتاب را خیلی بهتر فراهم کرده است، در حالی‌که در زمانی‌که شما فعالیت می‌کردید، من گمانم این است ولی قطعاً نمی‌دانم، که این نوع رخدادها خیلی کمتر و محدودتر بوده. شما چه تجربه‌ای از تیراژ دارید؟ چون یک وقتی آدم کتابی را منتشر می‌کند و خیلی خوشحال است که منتشر می‌شود، ولی اگر این کتاب به دست مخاطبش نرسد یا به‌درستی ارائه نشود، به هدف غائی‌اش نرسیده است.»

هادی ابراهیمی در پاسخ گفت: «دقیقاً. ما با همین مشکل روبه‌رو بودیم، در نتیجه کتاب‌ها را خودمان پست می‌کردیم برای کسانی که فکر می‌کردیم دغدغه‌شان خواندن کتاب است، و نگذاشتیم که کتاب در کتاب‌فروشی یا در دفتر نشر باقی بماند، حتی شده رایگان هم پخش می‌کردیم. و زمانی هم بود که ما فانوس‌به‌دست دنبال نویسنده و پژوهشگر و فرهیخته بودیم، اما امروز بسیار خوشحالم؛ این جمع انرژی دیگری به من داد.»

دکتر سجودی ادامه داد: «بله، بی‌نظیر است، و آخرین بحثی که می‌خواستم با شما داشته باشم، این است که سانسور بلای جان ادبیات است، بلای جان زبان است، بلای جان مطبوعات است و این‌طور چیزها… منتها سانسور همیشه مستقیماً توسط حکومت‌ها اعمال نمی‌شود، یعنی بارزترین بروزش سانسور حکومتی است. خیلی وقت‌ها اشخاص به‌خاطر اینکه کتابشان منتشر بشود، خودشان، خودشان را سانسور می‌کنند. خیلی وقت‌ها اشخاص حتی وقتی که خارج از ایران هستند، به‌هوای اینکه گرفتاری برایشان پیش نیاید، باز خودشان را سانسور می‌کنند. یا ناشری مثل شما ممکن است تحت فشار کسی که مثلاً حامی مالی است، ناچار بشوید محدودیت‌هایی برای کارتان به وجود بیاورید. آیا در این زمینه در کانادا، یک کشور آزاد، باز شما تجربه‌ای از این‌جور اجبار به ملاحظاتی داشته‌اید یا نه؟»

هادی ابراهیمی پاسخ داد: «ممنونم که این سؤال را عنوان کردید. اجبار بوده؛ ما کسانی داشتیم که می‌گفتند اگر این مطلب یا از این نویسنده در نشریه چیزی چاپ بشود، ما نمی‌گذاریم که در فروشگاهمان پخش بشود. و مورد داشتیم که می‌گفتند اگر از فلان شخص آگهی بگیری، من پخش نمی‌کنم. این‌ها البته سؤال شما نیست، سؤال شما را اگر بهتر بخواهم پاسخ بدهم، زمانی بود که محمود استادمحمد مطالبی می‌نوشت و همه اصرار می‌کردند که این مطالب نباید نوشته شود، اگر نوشته شود، ما این را نه پخش می‌کنیم و نه آگهی می‌دهیم و نه حمایتتان می‌کنیم، و این در برهه‌ای از زمان ادامه پیدا کرد که ما شهروند و آینده را داشتیم، اما در نهایت ما زیاد توجه نکردیم و به جلو رفتیم و به‌خاطر همین بود که همیشه با مشکل مالی مواجه بودیم. اگر حمایت می‌شدیم، ما می‌توانستیم مثل خیلی از نشریات دیگر زبان‌های ونکوور و دیگر ملیت‌ها این پتانسیل را داشته باشیم که نیروی انسانی استخدام کنیم و به نویسنده حق تألیف بدهیم، متأسفانه ما همیشه از این بابت در مضیقه بودیم و نمی‌توانستیم. و نوعی رقابت‌های الکی هم بین همکاران ما در آن زمان بود که مثلاً فلان ساعت معروف سوئیسی به ما ایمیل می‌فرستاد که نشریهٔ شما این مواضع را دارد و تا زمانی‌که این مواضع را دارید، ما به شما آگهی نمی‌دهیم.» 

دکتر سجودی در واکنش به صحبت ابراهیمی پرسید: «حالا همین‌جا سؤالی بکنم از شما. آیا آن مواضع مشخصاً به مواضع سیاسی شما هم اشاره داشت؟» که هادی ابراهیمی در پاسخ گفت: «بله، دقیقاً.» و دکتر سجودی ادامه داد: «و می‌بینیم که چطور سانسور دامنهٔ خودش را به همه‌جای دنیا گسترش می‌دهد.» و افزود: «من گفت‌وگو را در اینجا خاتمه می‌دهم. مایلم که از طرف جامعهٔ فرهنگی استان بی‌سی از شما به‌خاطر سال‌ها زحماتتان تشکر بکنم و امیدوارم که کماکان نشر شهرگان به‌عنوان نشریهٔ اینترنتی با قوت و قدرت به کار خودش ادامه بدهد و در همهٔ عرصه‌ها موفق باشید.»

* * * * *

پس از پایان این گفت‌وگو، سیما غفارزاده به معرفی میهمان ویژهٔ این نشست پرداخت: «امروز افتخار داریم که خانم برندا بِی‌لی (Brenda Bailey)، نمایندهٔ مجلس بریتیش کلمبیا از حوزهٔ ونکوور – فالس کریک، برای تقدیر از خدمات یکی از چهره‌های شناخته‌شدهٔ فرهنگی ونکوور به ما ملحق شده‌اند. من با اجازهٔ شما به زبان انگلیسی [طبعاً در اینجا ترجمهٔ فارسی آمده است] ایشان را معرفی می‌کنم. 

برندا بِی‌لی، صاحب کسب‌وکار کوچک، کارآفرین فناوری و پیشگام تغییر، در سال ۲۰۲۰ به‌عنوان نمایندهٔ مجلس استانی برای حوزهٔ ونکوور – فالس کریک انتخاب شد و در دسامبر ۲۰۲۲ به‌عنوان وزیر مشاغل، توسعهٔ اقتصادی و نوآوری بریتیش کلمبیا منصوب شد.

وزیر بی‌لی به‌عنوان یکی از بنیان‌گذاران اولین استودیوی بازی‌های ویدئویی کانادا که مالکیت و ادارهٔ آن را زنان بر عهده دارند، مسیرهای جدیدی را برای زنان در زمینهٔ فناوری ایجاد کرد. او به‌عنوان رئیس انجمن رسانه‌های دیجیتال تعاملی و خلاقانهٔ بریتیش کلمبیا، دیجی‌بی‌سی (DigiBC)، به تقویت و تنوع‌بخشیدن به صنعت فناوری خلاق بریتیش کلمبیا کمک کرد.

وزیر بی‌لی علاقه و اشتیاق به گسترش فرصت‌ها و نوآوری‌های اقتصادی را که طی یک عمر برای ایجاد کسب‌وکارهای جدید پرورش یافته، رهبری طرح‌های توسعهٔ اقتصادی و خدمت به جامعه را با خود به سِمَتش آورده است.

او طی تجمعات اعتراضی «زن، زندگی، آزادی» حامی جامعهٔ ایرانی-کانادایی بوده و در بسیاری از تجمعات در حمایت از این جامعه شرکت کرده است. لطفاً وزیر محترم برندا بی‌لی را تشویق بفرمایید.»

وزیر برندا بی‌لی سخنان خود را چنین ایراد کرد: «بعدازظهر همگی به‌خیر و ممنون از سیما برای معرفی محبت‌آمیزش. خوشحالم که در این بعدازظهر شنبهٔ بارانی اینجا در منطقهٔ زیبای ونکوور – فالس کریک به شما ملحق می‌شوم تا نخستین جشنوارهٔ کتاب فارسی ونکوور را آغاز کنیم.

به سیما، هومن و همکارانشان برای تمام تلاشی که در به‌ثمررساندن این جشنواره انجام داده‌اند، تبریک می‌گویم. 

این جشنوارهٔ کتاب فرصتی‌ست برای قدردانی از ناشران و نویسندگان بااستعداد در جامعهٔ فارسی‌زبان ما و قدردانی از آثار آن‌ها، و صداهایی را که در ایران و افغانستان با سانسور به حاشیه رانده شده‌اند، تقویت می‌کند. 

این رویداد بسیار مهم نتیجهٔ همکاری بین مؤسسه‌های انتشاراتی و مجلات معتبر، بنیادهای ادبی و سازمان‌هایی مانند انجمن خانواده‌های جانباختگان پرواز پی‌اس‌۷۵۲ از سراسر کانادا بوده است.

این مسئله به ما یادآوری می‌کند که چگونه می‌توانیم از طریق همکاری با یکدیگر کارهایی باورنکردنی را به سرانجام برسانیم.

امروز، مفتخرم که به یکی از صداهای پیشرو در رسانه‌های ایرانی‌-کانادایی تقدیرنامه‌ای تقدیم می‌کنم. دریافت‌کنندهٔ این جایزه نویسنده، شاعر و روزنامه‌نگاری پرکار است که پیش از این برندهٔ جایزه‌های دیگری نیز شده است.

او بیش از ۳۰ سال پیش مجلهٔ شهرگان کنونی را تأسیس کرد؛ نشریه‌ای فارسی که اخبار کانادا، ایران و جهان را پوشش می‌دهد. او همچنین انتشارات شهرگان را تأسیس کرد؛ یکی از نخستین مؤسسه‌های انتشارات کتاب‌های فارسی‌زبان در ونکوور. این مؤسسهٔ انتشارات کتاب اکنون بیش از یک دهه است که فعالیت می‌کند و به مرکزی تأثیرگذار برای ادبیات فارسی در ونکوور تبدیل شده است.

او نه‌تنها در طول سال‌ها تعامل فرهنگی پرجنب‌وجوش را از طریق برنامه‌هایی تقویت کرده است، بلکه همچنین حامی نویسندگان و شاعران شناخته‌شده و نوظهور در ونکوور و ورای آن بوده است.

با این توضیحات، حالا می‌خواهم از آقای هادی ابراهیمی رودبارکی قدردانی کنم، برای کمک‌های شگرف او به رسانه‌های ایرانی-کانادایی، روزنامه‌نگاری و توانمندسازی دیاسپورای ایرانی-کانادایی از طریق هنر، ادبیات و فرهنگ.

لطفاً آقای هادی ابراهیمی رودبارکی را تشویق کنید.»

پس از تقدیمِ تقدیرنامهٔ برندا بی‌لی به هادی ابراهیمی، و تشویق حاضران، سیما غفارزاده از افشین سبوکی، هنرمند کارتونیست ساکن ونکوور، دعوت کرد تا به روی صحنه برود تا اثری هنری‌اش را که همان کاریکاتور چهرهٔ هادی ابراهیمی باشد، تقدیم ایشان کند. 

هادی ابراهیمی پس از دریافت لوح تقدیر از وزیر برندا بِی‌لی و اثر هنری افشین سبوکی گفت: «خوشحالم از اینکه جامعهٔ ایرانیِ اینجا تقدیر می‌کند از کسانی که پیشینه‌ای داشته‌اند در این شهر، سپاسگزار و ممنونم.» 

در اینجا بخش اول نشست ادبی به پایان رسید و تنفس اعلام شد، و در این فاصله اغلب شرکت‌کنندگان در این نشست از فرصت استفاده و از میز کتاب‌ها دیدن کردند. شایان ذکر است در میان آثار ارائه‌شده، شماری از آثار نویسندگان مشهور افغانستان، ازجمله زنده‌یاد استاد واصف باختری، استاد محمد محق، بانو شهناز قیومی، استاد منیژه باختری، استاد بشیر رحیمی نیز در معرض نمایش گذاشته شده بودند.

* * * * *

در آغاز بخش دوم نشست ادبی، سیما غفارزاده ابتدا به حضور خانواده‌‌های جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲ در این جشنواره و معرفی آنان پرداخت: «به‌جرئت می‌توان گفت کسی نیست توانسته باشد روز سیاه هشتم ژانویهٔ ۲۰۲۰ را، زمانی که پرواز پی‌اس۷۵۲ با موشک‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سرنگون شد، فراموش کند. حتی برای افرادی که دوست یا آشنایی در میان مسافران نداشتند، کنار‌آمدن با این حجم از درد و رنج آسان نبود و مشاهدهٔ رنج عظیم اعضای خانواده‌های جانباختگان این پرواز، بسیاری را افسرده کرد و ناتوان از ادامهٔ روال عادی کار و زندگی. و دشوار نیست حدس این مسئله که این خانواده‌های داغدار چه میزان درد و رنج را در این چهار سال و اندی متحمل شده‌‌اند و می‌شوند.

افتخار این را داریم که تعدادی از اعضای خانواده‌های جانباختگان این پرواز که هم‌اکنون ساکن ونکوورند، اینجا در کنار ما هستند. 

طی چند سال گذشته، تعداد قابل‌توجهی از اعضای خانواده‌ها با کمک نویسندگانی مانند منیرو روانی‌پور، امیرحسین یزدان‌بد و حامد اسماعیلیون، به نوشتن دربارهٔ درد و رنج و خشمی که گرفتارش‌اند، روی آوردند؛ نوشتن برای مبارزه با فراموشی و مبارزه با عاملان و آمران این جنایت. و چندین کتاب حاصل این تلاش‌هاست.» 

سپس او از هوریران سهراب، داغدار چهار جانباختهٔ این پرواز یعنی زنده‌یادان نگار برقعی، الوند صادقی، سهند صادقی و سوفی امامی، دعوت کرد تا به پشت تریبون رفته و دربارهٔ روند نوشتن و چاپ این کتاب‌ها توضیحاتی بدهد.

هوریران سهراب گفت: «ضمن تشکر از نشر رها، رسانهٔ همیاری، و بالاخص سیمای عزیز و هومن عزیز، که از همان ماه‌های نخست این فاجعه ما را پیدا کردند، با اینکه ما اکثراً ایران بودیم، و نگذاشتند که داستان ما به یغما برود. 

سقوط هواپیمای اوکراینی تا ابد در ذهن مردم خواهد ماند، زیرا بازماندگانی چون حامد اسماعیلیون را دارد، او در این‌باره می‌نویسد و سکوت نمی‌کند. این است قدرت کلمه و نوشتن.

چند هواپیما در این چهل و چند سال سقوط کرده‌اند که نه اسمی از آن‌ها مانده و نه یادی؟

علت سرکوب نویسندگان و حذف کلمات، ترس از قدرتی است که دارند. به‌قول منیرو روانی‌پور، برای ما زخم‌خوردگان، عمومی‌کردن و آشکار‌کردن این جنایت اولین قدم در مرهم‌گذاشتن بر آن است، ما باید بنویسیم و مهم است که صدا، صدای خود ما باشد. باید به دنیا بگوییم چه بر سرمان آورده‌اند، و می‌دانیم تنها صدا نیست که می‌ماند، این نوشته‌ها هستند که از آغاز اختراع خط تا کنون مانده‌اند. 

ما تصمیم گرفته‌‌ایم با ماندگارترین وسیلهٔ ممکن، با قلم داستان زندگی خود و عزیزانمان را روایت کنیم. ما دور هم جمع شده‌ایم برای یک کار جمعی که ریشه در اندوه و خشم ما دارد، با سه وجه مشترکِ اندوه، خشم و امید – با این منظور کنار همدیگر نشستیم، و یاد می‌کنم از امیرحسین یزدان‌بد که برای چاپ دومین قسمت کتاب «نباید نوشته می‌شد» همراه ما بود و با قدرت در کارگاه‌ها شرکت کرد و از او یاد می‌کنم که گفت: یکی از اهداف نوشتن جنبهٔ روان‌درمانی آن است. بنابراین خود را سانسور نکنید و از احساساتتان اعم از عشق و نفرت بنویسید. سپاسگزار امیرحسین یزدان‌بد هستیم. 

در این روزها به تولد یکی از بچه‌های نازنین پرواز نزدیک می‌شویم که مادرشان الان اینجا حضور دارند و در کتاب «نباید نوشته می‌شد ۲» هم ایشان خاطره دارند؛ خانم بهشته رضاپور، مادر بهاره کرمی مقدم.»

سپس بهشته رضاپور، به پشت تریبون رفت تا خاطره‌اش را بخواند اما پیش از آن گفت: «سلام، ما آدم‌هایی عادی بودیم و حتی قلم‌به‌دست‌گرفتن هم نمی‌دانستیم چه رسد به اینکه بخواهیم بنویسیم.» و سپس نوشته‌اش با عنوان «گلیم بهار» را خواند.

پس از آن سیما غفارزاده از لاله باقری، مادر زنده‌یاد آلما اولادی یکی دیگر از جانباختگان پرواز، دعوت کرد تا بخشی از خاطرات خود را که در کتاب «نباید نوشته می‌شد ۲» چاپ شده است، بخواند. لاله باقری نیز نوشتهٔ خود با عنوان «آلما، بهشتی‌ترین سیب زمین» را خواند. 

به‌دلیل کمبود فضا از درج خاطرات خوانده‌شده در این گزارش پوزش می‌خواهیم. علاقه‌مندان می‌توانند برای تهیهٔ کتاب «نباید نوشته می‌شد ۲» و دیگر کتاب‌های انجمن خانواده‌های جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲ از طریق وب‌سایت این انجمن در آدرس www.ps752justice.com/fa/publishing اقدام کنند. همچنین مراسمی برای معرفی کتاب‌های جدید انجمن خانواده‌های جانباختگان پرواز پی‌اس‌۷۵۲ با حضور دکتر حامد اسماعیلیون، روز ۱۴ مهٔ ۲۰۲۴ در اتاق C400 دانشگاه یوبی‌سی شعبهٔ رابسون اسکوئر برگزار خواهد شد که امکان خرید این کتاب‌ها برای علاقه‌مندان در آن فراهم خواهد بود.

* * * * *

در ادامهٔ برنامه، سیما غفارزاده از دکتر پیمان وهاب‌زاده، نویسنده، پژوهشگر و استاد جامعه‌شناسی در دانشگاه ویکتوریا، دعوت کرد تا به پشت تریبون برود و مروری داشته باشد بر مجموعه‌داستان «سنگام و دیگر داستان‌ها» نوشتهٔ مهرنوش مزارعی که همانند مجموعه‌داستان «شهر کریستال» در جریان این جشنواره رونمایی شد.

دکتر پیمان وهاب‌زاده سخنان خود را چنین ایراد کرد: «سلام و درود. از خانم سیما غفارزاده و نشریهٔ [رسانهٔ] همیاری و دست‌اندرکاران برنامه بابت این دعوت سپاسگزارم. هرچند سال‌های چندانی است که از ونکوور به دور هستم، از ۳۵ سال پیش که به کانادا پرتاب شدم، یک شرکت‌کنندهٔ جدی در برنامه‌های هنری و ادبی ونکوور بوده‌ام، و به یاد دارم که در آن سال‌های دور، همچنان که ایرانیانِ همفکر یکدیگر را می‌یافتند، چگونه مهاجران انگشت‌شماری در این شهر با کمترین امکانات و با تلاش و سرسختی بسیار، در دوران رسانه‌های چاپی، چراغ فرهنگ و هنر را در این شهر افروختند و روشن نگاه داشتند. در این پس‌زمینهٔ اجتماعی و تاریخی است که به‌نظرم برنامهٔ «جشنوارهٔ کتاب ونکوور» تداوم یک راه است اما با چشم‌اندازهای تازه. 

از من خواسته شده که در اینجا به‌مناسبت انتشار کتاب دوست نویسنده‌ام، مهرنوش مزارعی، بازتاب‌هایی را ارائه بدهم. این کتاب که «سنگام و داستان‌ها» نام دارد، در واقع گردآمد سه کتاب از داستان‌های کوتاه خانم مزارعی هستند. من در اینجا می‌خواهم بیشتر به جهان‌بینی مهرنوش مزارعی بپردازم. برای شناختن مهرنوش مزارعی باید به پدیدهٔ مهاجرت بزرگ نسل ویژه‌ای از ایرانیان در دههٔ تاریک ۱۳۶۰، که من نیز بدان نسل تعلق دارم، اشاره کنم. همین نسل تبعیدی و مهاجر بود که در سراسر جهان، و نیز در ونکوور، چراغ هنر و ادبیات را روشن کرد. مهرنوش مزارعی نیز در همین نسل جای می‌گیرد. او بنیان‌گذار فصلنامهٔ ادبی فروغ در لس آنجلس در سال ۱۳۷۰ بود. اشاره‌ام در اینجا به رابطهٔ میان مهاجرت، از یک سو، و ادبیات و هنر، از سوی دیگر است. مهاجرت می‌تواند تولدی دیگر باشد، یک فرصت تاریخی و وجودی که تنها یک بار در زندگی ما رخ می‌دهد: پس ذهن مهاجر – اگر به‌راستی مهاجرت را زیسته باشد، نه اینکه تنها جهان‌بینی و آداب و شیوهٔ زندگی سابقش را به کشور دیگری آورده باشد – ذهنی پیوسته نیست. ذهنی است گسیخته، چندپاره و به‌غایت حساس به زمینه و تجربهٔ زیسته و آمادهٔ دریافت هر مشاهدهٔ نو. این ذهن همیشه با لهجه می‌نویسد. داستان‌های مهرنوش مزارعی را می‌باید در این پس‌زمینهٔ تاریخی و ادبی و مشاهده‌ها و حساسیت‌های چندگانه درک کنیم. روایت نویسندهٔ مهاجر از درون رویدادهایی شکل می‌گیرد که در زمان‌ها و مکان‌ها و زبان‌های واگرا و ازهم‌گسیخته روی داده‌اند و همهٔ این‌ها با وجود واگرایی‌شان در روایت نویسنده کنار همدیگر می‌نشینند. آنچه تجربه‌ها و روایت‌های مزارعی را خواندنی‌تر می‌کند، رابطهٔ اوست با جامعه و مردم آمریکا، جایی که دهه‌هاست که میهن وی بوده است. مهاجرت می‌تواند نویسنده را در پیلهٔ زیستی و ذهنی زندانی کند: بسیاری از نویسندگان مهاجر پس از سال‌ها دوری از زادگاه همچنان از حافظه می‌نویسند و با جامعهٔ تازهٔ خود درگیر نمی‌شوند. به‌نظرم این رویکرد باورنداشتن به این واقعیت است که مهاجر دیگر در جای پیشین خود نیست، سرزمینی که رهایش کرده اما به‌شدت دلتنگ آن است. مزارعی کاملاً برعکس این رفتار می‌کند و راوی تجربهٔ وجودی از اجتماعی است که خانهٔ اوست، اما یاد زادگاهش هم دستمایهٔ داستان‌هایش هستند. از این‌رو، مزارعی یک نویسندهٔ فراملیتی است. روایت‌هایش از شیراز و ساحل دریای خزر تا لس آنجلس و تیخوانا را درمی‌نوردند. به‌باور من، مهرنوش مزارعی در این سال‌ها توانسته به یکی از موفق‌ترین و پیگیرترین داستان‌نویسان ایرانی در مهاجرت فرابروید. شاید شرکت‌کنندگان در این برنامه ندانند، اما داستان‌های مزارعی موضوع یک تز دکترا در ایران هم بوده‌اند. 

در داستان‌های سنگام می‌بینیم که بسیاری از آدم‌های داستان‌های مزارعی در کشمکش با موقعیت خود هستند، موقعیت‌هایی چه‌بسا پیش‌پاافتاده با واکنش‌هایی حتی پیش‌‌پاافتاده‌تر. اما در نگاه نویسنده، همین موقعیت‌ها زایندهٔ روایت‌هایی دقیق هستند از آنچه از ما یک انسان می‌سازد. هر کس در هر زمان وابسته به یک دیگری است که با او درگیر است. خوانندهٔ تیزبین می‌بیند که روایت‌های به‌نظر گزارشگرانهٔ او پرده‌ای است بر نگرش متفکرانه و فیلسوفانهٔ مهرنوش مزارعی. پس هم‌زمان در دو سطح می‌نویسد: موقعیت ملموس را روایت می‌کند تا اشاره‌ای نهفته به جهان پنهان روابط داشته باشد. به‌نظرم او شیفتهٔ آن است که ببیند هر فرد چگونه به موقعیت خود واکنش نشان می‌دهد. از نگاه من، توجه خانم مزارعی نسبت به موقعیت‌ها برخاسته از دغدغهٔ او در مورد چیستی و گوهر انسان است؛ موضوعی که در همهٔ این سال‌ها آن را در داستان‌هایش کاویده است. در این کاوش، گهگاه راوی با موضوع مشاهدهٔ خود یکی می‌شود – یک همبستگی و این‌همانی ژرف و وجودی. نمی‌توان داستان‌های مزارعی را در ژانر به‌خصوصی جای داد، او هم افسانه می‌نویسد و هم داستان رئالیستی و سوررئالیستی، اما به‌باور من دغدغهٔ کاوشگرانه‌ای که از آن یاد کردم در کارش همواره روشن است.

برای نمونه، در داستان «فاحشهٔ پیر بار انسینادا» (در منطقهٔ مرزی مکزیک) چشمان تن‌فروشی کهنه‌کار با توریست آمریکایی می‌ماند و با او به آمریکا می‌آید، و در همان حال به‌گونه‌ای جادویی راوی جمعی (ما) در آغاز داستان به راوی فردی (من) در پایان می‌رسد. در داستان دوزبانهٔ «غریبه‌ای در رختخواب من» مزارعی فضای شگفتی را می‌آفریند. موضوع داستان از تیترش روشن است. از روایت اصلی که فردی در اتاقی در یک هتل از خواب برمی‌خیزد و کسی را هم‌بستر خود می‌بیند که اصلاً به یادش نمی‌آورد، بدانجا می‌رسیم که در لایهٔ زیرین داستان شاهد یک حس غریبگی درونی باشیم که تنها پس از خواندن روایت بر ما آشکار می‌شود. تناقض‌های این غریبگی بیرونی و درونی روایت را خواندنی می‌کند. 

باری، داستان‌های مهرنوش مزارعی می‌توانند خوانش‌های چندانی داشته باشند. کتابی که «نشر رها» از داستان‌های کوتاه مزارعی منتشر کرده چنین فرصتی را برای نسل تازه‌ای از خوانندگان فرامرزی فراهم می‌کند. مهرنوش مزارعی از این داستا‌ن‌های کوتاه به مهم‌ترین اثرش که همانا رمان انقلاب میناست رسید – رمانی که وی به انگلیسی نوشت و به‌تازگی به فارسی نیز منتشر شده است. به‌نظرم این رمان یکی از بهترین رمان‌های فارسی در دهه‌های اخیر بوده است. 

در داستان‌های مزارعی، تعادل جهان همواره به هم می‌خورد اما جهان بی‌اعتنا به راه خود می‌رود. نکته آن است که با خواندن داستان‌های مهرنوش مزارعی دنیاهای تازه‌ای پیشاروی ما پدیدار می‌شوند. 

از توجه شما متشکرم.»

* * * * *

پس از آن، سیما غفارزاده به معرفی مهرنوش مزارعی پرداخت: «مهرنوش مزارعی اندکی پس از انقلاب اسلامی برای ادامهٔ تحصیل به آمریکا رفت و هم‌اکنون ساکن ایالت کالیفرنیاست.

او در سال ۱۳۷۰ «فصلنامهٔ ادبی فروغ» را در لس آنجلس بنیان گذاشت و به معرفی ادبیات‌ و هنرِ زنان و مباحث روز فمینیستی پرداخت. در همان سال برگزیده‌ای از نمایشنامه‌های داریو فو، نویسنده و کارگردان ایتالیایی برندهٔ جایزهٔ نوبل، و همسرش، فرانکا رامه، را ترجمه و با نام «یک زن تنها» منتشر کرد. 

از مزارعی چهار مجموعه‌داستانِ‌ «بریده‌های نور»، «کلارا و من»، «خاکستری» و «مادام X» به چاپ رسیده‌ است. همچنین رمان او با عنوان «انقلاب مینا» در سال ۱۳۹۵ به‌زبان انگلیسی، و شش سال بعد به‌زبان فارسی منتشر شد.

در سال ۱۳۸۲ برگزیده‌ای از داستان‌های او با عنوان «غریبه‌ای در اتاق من» در ایران به چاپ رسید و کاندیدای دریافت جایزهٔ بنیاد هوشنگ گلشیری شد. همچنین داستان «سنگام» از این کتاب از طرف داوران بنیاد گلشیری به‌عنوان یکی از ده داستان برتر آن سال انتخاب و در کتاب «نقش ۸۲» به چاپ رسید، و نیز در چندین آنتولوژی ازجمله کتاب «هشتاد سال داستان‌نویسی ایران» چاپ و معرفی شد.»

سپس او توضیح داد که مهرنوش مزارعی به‌دلیل سفری از پیش برنامه‌ریزی‌شده نتوانسته بود در این برنامه حضور یابد ولی پیامی ویدئویی را خطاب به شرکت‌کنندگان در این نشست فرستاده‌ است و به‌دنبال آن ویدئوی یادشده پخش شد.

مهرنوش مزارعی از طریق پیام ویدئویی خود گفت: «با سلام و سپاس از شرکت‌کنندگان و برگزارکنندگان این برنامه، خانم سیما غفارزاده و آقای هومن کبیری، و تشکر از دوست ارجمندم دکتر پیمان وهاب‌زاده که زحمت معرفی کتاب «سنگام و دیگر داستان‌ها» را به عهده گرفتند. متأسفانه به‌دلیل مسافرتی که از قبل برنامه‌ریزی شده بود، من امروز امکان بودن در خدمت شما را ندارم. اینجا در اول یک توضیحی می‌دهم در مورد کتاب و بعد برای شما قسمت کوتاهی از یکی از داستان‌ها را می‌خوانم. این کتاب مجموعه‌ای‌ست از داستان‌های سه کتاب «بریده‌های نور»، «کلارا و من» و «خاکستری» که به‌وسیلهٔ «نشر ری‌را» در لس آنجلس منتشر شده بود. 

چند سال بعد از انتشار این کتاب‌ها، یک گزیده از داستان‌های هر سه کتاب با نام «غریبه‌ای در اتاق من» در ایران به‌وسیلهٔ «نشر آهنگی دیگر» منتشر شد البته با مقداری سانسور دولتی و حذف داستان‌های بودار. از چاپ اول هر سه کتاب مدت‌ها می‌گذرد و امکان دسترسی به بسیاری از داستان‌ها برای علاقه‌مندان وجود ندارد. به‌جای تجدید چاپ جداگانهٔ هر سه کتاب، با کمک و راهنمایی گردانندگان نشر رها تصمیم گرفتیم هر سه کتاب را در یک جلد و با یک ادیت جدید منتشر کنیم. البته این مهم بدون کمک و دقت نظر ویراستاران نشر رها عملی نبود. در نسخهٔ حاضر همچنین پیشنهادات ویراستاران حرفه‌ای داستان‌های ترجمه‌شده اعمال شدند. با اجازهٔ شما در اینجا قسمت کوتاهی می‌خوانم از داستان «سیلویا». این داستان نزدیک به سه سال پیش به زبان فرانسه ترجمه و در آنتولوژی عشق ایرانی به‌وسیلهٔ «انتشارات گالیمار» در فرانسه منتشر شد. «سیلویا» همچنین چند سال پیش به زبان ترکی ترجمه و در «نشر داستان‌های جهان» در استانبول چاپ شد. 

روز بعد الیزابت سر راهش مرا صدا زد و گفت که باب خواسته است اگر کاری ندارم به خانه‌شان بروم. از خدا می‌خواستم. در آینه نگاهی به خودم انداختم. صورتم رنگ‌پریده و موهایم بی‌حالت بود. تصویر روشنی از سیلویا نداشتم. باب فقط از نگاه و رقصیدنش تعریف کرده بود. زنی که شصت سال پیش رنگ مو و قد و بالای مرا داشت. کمی آرایش کردم و لباسی را که مدل قدیمی داشت، پوشیدم. سیلویا را مجسم می‌کردم که حالا پیرزنی به سن و سال باب است با چین‌وچروک‌هایی عمیق بر روی صورت و دست‌هایی با رگ‌های برجسته و خال‌های قهوه‌ای. باب در خانه به‌تنهایی منتظرم بود. بلوز و شلوار هم‌رنگی بر تن داشت و موهای سرش را با دقت شانه کرده بود. صدای موزیک آرامی می‌آمد. یک شیشه شراب همراه با دو لیوان کریستال بر روی میز بود. برای لحظه‌ای احساس گناه کردم. آیا به ملاقات معشوقی آمده بودم؟ باب دست‌هایم را در دست گرفت، بوسه‌ای بر آن زد و تشکر کرد که به دیدنش رفته‌ام. بعد از نیم ساعت که از هر دری صحبت کردیم، گفت که می‌خواهد برایم پیانو بزند. دوباره همان آهنگ قبلی را زد. بعد از تمام‌شدن آهنگ برای مدتی همان‌طور که دست‌هایش روی شصتی‌های پیانو بود، ساکت نشست. به کنارش رفتم، دست‌هایم را بر شانه‌اش گذاشتم و پرسیدم سیلویا در نامه چه نوشته بود؟»

سپس سیما غفارزاده اعلام کرد که هر دو کتاب شهر «کریستال» و «سنگام و دیگر داستان‌ها»، هم به‌صورت چاپی و هم الکترونیک منتشر شده و در ۷۰ کشور دنیا در دسترس علاقه‌مندان قرار دارد. (برای خرید نسخه‌های چاپی و الکترونیکی این کتاب ها اینجا کلیک کنید)

* * * * *

در پایان بخش دوم نشست، سیما غفارزاده به معرفی گروه کتاب‌خوانی کافه راوی پرداخت و گفت که این گروه حدود ۱۴ سال پیش به‌‌همت دوستان جوان عضو باشگاه ایرانیان دانشگاه اس‌اف‌یو در شهر ونکوور بنیان گذاشته شد و اکنون این فعالیت ادبی، هنری و فرهنگی پربارتر و مستمرتر از پیش همچنان ادامه دارد، و افزود که در ادامه دکتر مرال دهقانی از مدیران این گروه دربارهٔ شکل‌گیری آن و فعالیت‌هایش بیشتر توضیح خواهد داد. 

طبق برنامه، پس از صحبت دکتر دهقانی قرار بود میزگردی با حضور محمدرضا فخرآبادی و سمر عطارچی، از دیگر مدیران گروه کتاب‌خوانی کافه راوی، و تایماز رضوانی، گوینده، مدرس فن بیان، نویسنده و کارگردان تئاتر، دربارهٔ کتاب صوتی برگزار شود که این بخش از برنامه به‌دلیل مشکلی که در لحظات آخر برای تایماز رضوانی پیش آمده بود و به‌همین دلیل نتوانسته در برنامه شرکت کند، برگزار نشد. 

پس از توضیحات یادشده، نوبت به دکتر مرال دهقانی رسید تا به معرفی گروه کتاب‌خوانی کافه راوی بپردازد: «سلام، عصر به‌خیر. خیلی ممنون خانم غفارزادهٔ عزیز. به نام آقای محمدعلی شروع می‌کنم. من به‌نمایندگی از طرف دوستانم در کافه راوی قرار است معرفی مختصری داشته باشم از گروه کتاب‌خوانی کافه راوی. اول دوست دارم تشکر کنم از نشر رها، نشریهٔ [رسانهٔ] همیاری، خانم غفارزادهٔ بسیار عزیز، آقای کبیری پرویزی بسیار عزیز که همیشه به ما لطف داشته‌اند – می‌خواستم تشکر را در آخر بکنم ولی دوست دارم اول این کار را بکنم – همچنین از آقای ابراهیمی عزیز که جزو اولین حامیان ما بودند؛ اولین باری که من آگهی کافه راوی را برای ایشان فرستادم، هیچ‌وقت ایشان را ندیده بودم و پاسخی دریافت نکردم، ولی وقتی مجلهٔ شهروند آن هفته را گرفتم، دیدم آگهی ما را تمام‌رنگی در صفحهٔ وسط چاپ کرده‌اند؛ خیلی ازشان ممنون بوده و هستیم همیشه.

تبریک می‌گویم به نشر رها برای چاپ دو عنوان جدید کتاب از دو نویسندهٔ خیلی نازنین، و برگزاری این فستیوال. 

اگر بخواهم تاریخچهٔ مختصری بگویم، همه‌چیز از یک گروه دانشجویی کوچک شروع شد. چند تن از دانشجویان ایرانی دانشگاه سایمون فریزر سال ۲۰۱۰ دور هم جمع شدند و گروه کوچکی تشکیل دادند برای کتاب‌خواندن. آن موقع، مسئولیت جلسات بر عهدهٔ آقای امین یزدانی بود. جلسات به‌صورت منظم و با نقد و بررسی آثاری از ادبیات داستانی معاصر فارسی برگزار می‌شد. بعد از یک سال و نیم، مسئولیت نشست‌ها به آقای سعید صابری منتقل شد. از سپتامبر ۲۰۱۲ هم دوست عزیزمان آقای وحید ذاکری که اینجا هستند، مسئولیت جلسات را به‌عهده گرفتند. بعد از اینکه وحید عزیز مسئولیت را به‌عهده گرفت، شکل جلسات یک مقداری تغییر کرد، صفحات مجازی شروع به کار کرد، تبلیغات یک مقداری جدی‌تر شد، اسم گروه کتاب‌خوانی از باشگاه کتاب‌خوانی دانشجویان سایمون فرِیزِر به «کافه راوی» تغییر کرد و می‌شود گفت که گروه شکل جدیدتر و منسجم‌تری به خود گرفت. هدف هم قبلاً خواندن ادبیات معاصر فارسی بود ولی بعد از اینکه وحید عزیز مسئولیت جلسات را به عهده گرفتند، ادبیات کلاسیک فارسی و ادبیات داستانی غیرفارسی هم اضافه شد. شرط انتخاب آثار غیرایرانی هم این بود که ترجمهٔ فارسی آن‌ها موجود باشد تا اگر دوستانی به زبان‌های بیگانه تسلط ندارند بتوانند آثار را مطالعه کنند. 

نام این گروه شد «کافه راوی» و از زیر چتر دانشگاه خارج شد. مسئولیت جلسات از شکل فردی به شکل گروهی تغییر کرد، و شورای گردانندگان، مسئولیت هماهنگی، برگزاری جلسات، دعوت از مهمانان، تبلیغات و… را به عهده گرفتند. تا اینکه رسیده به ما؛ مثل مشعلی منتقل شده. الان وحید ذاکری عزیز، محمدرضا فخرآبادی عزیز، سمر عطارچی عزیز و من سعی می‌کنیم که جلسات را به‌صورت خیلی منظم برگزار کنیم. 

سعی کرده‌ایم نظم و استمرار داشته باشیم؛ خیلی سخت است. تا جایی که اطلاع داریم شاید [کافه راوی] قدیمی‌ترین گروه کتاب‌خوانی ونکوور است که جلساتش اصلاً متوقف نشده است. شرکت در جلسات برای عموم آزاد است و به‌صورت کاملاً عمومی تبلیغ می‌شود؛ آگهی‌ها در نشریهٔ رسانهٔ همیاری اعلام می‌شود، قبلاً در نشریهٔ شهرگان هم اعلام می‌شد. صفحات مجازی – اینستاگرام، فیس‌بوک و تلگرام – فعال است و برنامه‌ها در آنجا اعلام می‌شود. 

شکل جلسات تعاملی است، و بنا بر این است که شرکت‌کنندگان کتاب‌ها و داستان‌ها را از قبل خوانده باشند و همه بتوانند در بحث و گفت‌وگو شرکت کنند. سعی کرده‌ایم که جلسات دوستانه باشد. نقدهای تند و تیزی تا حالا نداشته‌ایم که کسی برنجد و گروه ما را به این دلیل ترک کند. 

چهار سال پیش با همه‌گیری کرونا و تعطیل‌شدن دیدارهای منظم گروهی، ما هم دیدارها و نشست‌هایمان را به مجازی تغییر دادیم و جلسات بر بستر (پلتفرم) زوم ادامه پیدا کرد تا سال گذشته که کتاب‌فروشی پان‌به، آقای زمانی عزیز، این امکان را به ما دادند که جلسات به‌صورت حضوری در این کتاب‌فروشی برگزار بشود، ولی کماکان جلسات به‌صورت مجازی هم برگزار می‌شود برای کسانی که در ونکوور نیستند یا در ونکوور هستند و امکان حضور ندارند.

نحوهٔ برگزاری جلسه این است که ابتدا اثری ادبی معرفی می‌شود و از قبل اعلام می‌شود. مثلاً برنامهٔ بعدی ما «بچهٔ رُزمری»‌ است و ۳۱ مه قرار است این کتاب را در کتاب‌فروشی پان‌به به بحث بگذاریم. برای دسترسی به کتاب هم می‌توانید آن را از کتاب‌فروشی پان‌به خریداری کنید. این کتاب به‌صورت کاغذی و الکترونیک موجود است. معمولاً به‌این ترتیب است که داستان اعلام می‌شود و کسانی که علاقه‌مندند وقت کافی دارند که آن را مطالعه کنند و در جلسه شرکت کنند. معیار انتخاب اولاً اینکه فقط «ادبی» است، و آثار انتخابی باید در حیطهٔ ادبیات جدی باشند. حالا ادبیات جدی یعنی چه؟ یعنی ادبیاتی که کمابیش به‌وسیلهٔ منتقدان آثاری با ارزش‌های هنری و شاخصه‌های ادبی شناخته شده باشند. از هدف‌های ثانویه‌ هم این است که به‌جز نویسندگان مطرح و بزرگ ادبیات فارسی که ما کتاب‌هایشان را می‌خوانیم و بررسی می‌کنیم، مثل آقای محمدعلی عزیز و شهرنوش پارسی‌پور عزیز که مهمانان ما بودند و خیلی از نویسندگان برجستهٔ دیگر، ما آثار نویسندگان دیگری را هم که کمتر شناخته شده‌اند و در آغاز راه‌اند، بررسی می‌کنیم؛ خیلی از آن‌ها مهمان ما بوده‌اند. 

برای ما همیشه کیفیت جلسات بیشتر مهم بوده است تا تعداد شرکت‌کنندگان و تعداد جلسات، و حامیان زیادی هم داشته‌ایم؛ حامی اول و اصلی‌مان هم دانشگاه سایمون فریزر بود که به ما این امکان را داد که این کلوپ را داشته باشیم؛ اینجا دانشگاه‌ها دانشجویان را خیلی تشویق می‌کنند که گروه‌ها و کلوپ‌هایی را که دوست دارند تشکیل بدهند و فعالیت بکنند. بعد هم کتاب‌فروشی پان‌به، آقای زمانی، خیلی به ما لطف داشته‌اند، مکان را در اختیار ما قرار داده‌اند و در تبلیغات ما را یاری‌ کرده‌اند. نشریهٔ شهروند بی‌سی یا شهرگان، آقای ابراهیمی عزیز، نشریهٔ رسانهٔ همیاری و نشر رها، که ما بسیار از آن‌ها ممنونیم، و در تمام این سال‎‌ها ما از حمایت‌های معنوی آقای محمدعلی برخوردار بوده‌ایم و بسیار بسیار آقای دکتر سجودی به ما لطف داشته‌اند. خیلی از جلسات ما که با شور و حرارت برگزار شد، به‌خاطر حضور و وجود ایشان بود.»

پس از آن، محمدرضا فخرآبادی، از دیگر مدیران گروه کتاب‌خوانی کافه راوی، نیز توضیحاتی دربارهٔ این گروه و برنامهٔ آتی آن داد: «سلام، باید عذرخواهی بکنم بابت عدم حضور آقای رضوانی، ما سؤال هم طراحی کرده بودیم که از ایشان بپرسیم و مطمئن بودم که حتماً جلسه خوبی می‌شد، ولی متأسفانه موردی اضطراری برایشان پیش آمده است که نتوانستند در این جلسه حضور داشته باشند و از این بابت، از شما عذرخواهی می‌کنم. 

همان‌طور که دوستم مرال جان گفتند، بعد از حدود ده سال خواندن ادبیاتِ به‌نسبت جدی‌ترِ ایران و جهان، الان متمرکز شده‌ایم روی ادبیات ژانر و چند وقتی است که داریم این نوع ادبیات را می‌خوانیم و یکی از ادبیات ژانر هم که دوست داشتیم سراغش برویم و کمتر جامعهٔ ادبی سراغش می‌روند، ادبیات وحشت و دلهره است. انتخابمان هم خیلی زیاد است، ولی انتخابی که کمی وجه هنری هم داشته باشد، کتاب «بچهٔ رُزمری» بود که البته از مترجم کتاب هم می‌شود حدس زد؛ آقای محمد قائد، جستارنویس بسیار معروف در ایران، که کتاب را ترجمه کرده‌اند و در ابتدایش هم توضیح داده‌اند که چرا آن را ترجمه کرد‌ه‌اند. البته من توصیه می‌کنم توضیحات ایشان را در آخر بخوانید اگر که دوست دارید در جلسهٔ ما شرکت کنید. ولی نکته‌ای که می‌خواستم بگویم این است که ما دو جلد از این کتاب را اینجا داریم و دوست داریم آن‌ها را به هر کسی مایل است در جلسه آیندهٔ ما شرکت کند، تقدیم بکنیم.»

محمدرضا فخرآبادی با طرح سؤالی گفت هر کس جواب صحیح به آن داد، دو جلد کتاب را به آن‌ها تقدیم خواهد کرد. سؤال این بود که «نام دو کتاب در حوزهٔ ادبیات وحشت یا نزدیک به ادبیات وحشت را در ادبیات ایران معرفی کنید.» در نهایت دو نسخه از کتاب «بچهٔ رُزمری» به دو شرکت‌کننده در جلسه تعلق گرفت که کتاب‌های «همنوایی شبانهٔ ارکستر چوب‌ها» نوشتهٔ رضا قاسمی و «ملکوت» نوشتهٔ بهرام صادقی را در پاسخ به سؤال مطرح‌شده نام بردند. 

* * * * *

در پایان این نشست، سیما غفارزاده بار دیگر از همراهان برگزاری این جشنواره و استقبال فارسی‌زبانان ونکوور برای حمایت از این حرکت فرهنگی تشکر و قدردانی کرد و همچنین از امیر عرب و تیم ایشان (Hana Film Productions) برای فیلمبرداری و علی حقیقت‌جو (Capilano Photography) برای عکاسی برنامه سپاسگزاری کرد. 

پس از پایان نشست‌های ادبی علاقه‌مندان بار دیگر به میزهای کتاب سر زدند و کتاب‌های مورد علاقه‌شان را خریداری کردند. عده‌ای هم از حضور مریم رئیس‌دانا نویسندهٔ کتاب «شهر کریستال» استفاده کرده و کتاب‌هایشان را به امضای او رساندند. در پایان برنامه، شرکت‌کنندگان به تجمع اعتراضی در محکومیت صدور حکم اعدام برای توماج صالحی در مقابل آرت گالری ونکوور ملحق شدند.

گزارش کامل نشست‌های ادبی این جشنواره را در اینجا ببینید:

نوشته پاسداشتِ چند دهه تلاش برای روشن‌ نگه‌داشتن چراغ نشر کتاب‌های فارسی در غربت؛ گزارش کامل نخستین جشنوارهٔ کتاب فارسی ونکوور اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

در روزگاری که شیوع ویروس کرونا جشنواره‌های بزرگ سینمایی را با همهٔ زرق‌و‌برقشان به حاشیه رانده است، جشنواره‌های کوچک و جمع‌و‌جور محلی که بی‌ادعا و با حمایت انسان‌ها و نهادهای فرهنگ‌دوست شکل گرفته‌اند، می‌توانند فروغی بیشتر داشته باشند. جشنوارهٔ فیلم خاورمیانه و شمال آفریقا (منا) در ونکوور یکی از آن نمونه جشنواره‌هاست که امسال دومین دورهٔ آن به‌صورت آنلاین در روزهای ۲۰ تا ۲۷ نوامبر برگزار خواهد شد. 

با نگاهی اجمالی به وب‌سایت این جشنواره و صفحات آن در شبکه‌های اجتماعی فیس‌بوک و اینستاگرام، خیلی راحت می‌شود گفت که برگزارکنندگان این جشنواره امسال قدمی بزرگ و با اطمینان در طرحو پیاده‌سازی این برنامه برداشته‌اند. 

اولین چیزی که پیش و بیش از هر نکتهٔ دیگری توجه مخاطب را به خود جلب می‌کند، پوستر زیبا و فکرشدهٔ آن است که توسط ملودی هژبر، نقاش و هنرمند ایرانی ساکن فرانسه، طراحی شده است. پوستری که هم عناصر فرهنگی خاورمیانه و شمال آفریقا را در خود دارد و هم به مسائل مبتلا به این جوامع در این دوران اشاره دارد. ضمن اینکه رنگ‌آمیزی آن نیز فستیوالی بودن پوستر را برجسته‌تر می‌کند.

سال گذشته و به‌مناسبت برگزاری اولین دورهٔ جشنواره، معرفی کوتاهی از نحوهٔ شکل‌گیری و اهداف بانیان آن داشتیم که می‌توانید آن‌را در اینجا بخوانید. اما امسال درگفت‌وگویی تازه با بانیان این جشنواره، آرمان کاظمی (مدیر اجرایی) و شقایق حق‌دوست (برنامه‌ریز)، از تفاوت‌های اصلی آن با جشنوارهٔ سال پیش گفتند که مهم‌ترین آن تغییر هم در شکل اجرا و هم در محتوای آن است. افزون بر نمایش اجتناب‌ناپذیر آنلاین، تنوع فیلم‌های امسال، امکان دسته‌بندی مضمونی را برای آن‌ها فراهم آورده است. بر این اساس فیلم‌های کوتاه ارائه‌شده به جشنواره، به سه بخش موضوعیِ Dreamscapes‏، ‎{Di}spell و Daylights طبقه‌بندی شده است که در کنار سه فیلم بلند و نیمه‌بلند بخش نمایش‌های ویژه، ساختار کلی جشنوارهٔ امسال را شکل داده است.

در بخش نمایش‌های ویژه، فیلم‌های بلند داستانی «نواهای عربی» ساختهٔ مانلی لبیدی با بازی گلشیفته فراهانی و «1982» ساختهٔ ولید موانس، فیلمساز لبنانی، با بازی نادین لبکی (چهرهٔ معروف سینمای لبنان که کارگردان فیلم‌هایی چون «کفرناحوم» و «کارامل» است)، حضور دارند و در کنار آن‌ها مستند نیمه‌بلند ایرانی «صداهای سکوت» ساختهٔ پناه‌برخدا رضایی به نمایش می‌آید.

بخش ‎{Di}spell به فیلمسازهایی تعلق دارد که در آن کوشیده‌اند به شکلی فرهنگ خود را چه در تصویر و چه در داستان به چالش بکشند. فیلم‌های Âbi (آمریکا)، Amphitheater (قطر)، Athaar (اردن)، Barzakh (مصر)، Clench my Fists (آمریکا)، Time to Rebuild AKA (Wanabni)‎ (مصر) و Toward You (کانادا) در این گروه اکران خواهند شد.

در بخش Dreamscapes با فیلم‌هایی روبرو هستیم که سازندگان آن بیشتر تجربه‌گرایی کرده‌اند و خواسته‌اند شکل یا زبان جدیدی را به تصویر بکشند. در این بخش، فیلم‌های کوتاه In the Middle (یمن)، Elephantbird (افغانستان)، The Land I’m Drowning In (ایران و فرانسه)، Paper God (ایران)، Slaughter (ایران)، Tetlalli (مکزیک) و Until the Last Drop (فلسطین) به نمایش می‌آیند.

Daylights بخش دیگری است که در آن فیلم‌هایی به نمایش درمی‌آیند که وجوه سرگرم‌کنندهٔ آن‌ها یا شباهتشان به فیلم‌های داستانی یا مستند مرسوم، آن‌ها را برای مخاطب عام جذاب‌تر می‌کند. در این بخش فیلم‌های A Few Flower Branches (ایران)، Holy Land (سوئیس)، London Arabia (انگلستان)، Tayybeh (کانادا)‌، Poplife (کانادا) و My Dream Goes All the Way to Iran (کانادا) حضور دارند. نکتهٔ قابل توجه در این بخش حضور پررنگ کانادایی‌ها و اهالی ونکوور در این فیلم‌هاست. 

به‌عنوان مثال، «طیبه» مستندی کوتاهی است دربارهٔ هفت زن پناهندهٔ سوری که شرکت کِیترینگ خود را در ونکوور راه‌اندازی کرده‌اند و یا «می‌رود و می‌رود تا به ایران می‌رسد رؤیای من» (My Dream Goes All the Way to Iran) مستندی است ساختهٔ نگار مجتهدی، خبرنگار، گزارشگر و تهیه‌کنندهٔ شناخته‌‌شدهٔ اهل ونکوور، که پیش از این در رسانهٔ همیاری با او گفت‌وگوی مفصلی در معرفی فیلمش داشته‌ایم که می‌توانید آن را در اینجا بخوانید.

برای دیدن این فیلم‌ها کافی است به لینک زیر رفته و با افتتاح حساب در سایت ایونتیو نسبت به خرید بلیت کلی برای همهٔ فیلم‌ها با تخفیف یا بلیت تکی برای هر بخش اقدام کنید:

https://watch.eventive.org/menafilmfestival

خوانندگان رسانهٔ همیاری می‌توانند هنگام خرید بلیت با وارد کردن کد تخفیف HAMYAARIMENA از ۲۰ درصد تخفیف ویژه بهره‌مند شوند.

اتفاق جالب توجه دیگری که در جشنوارهٔ امسال چشمگیر است، حضور فرهاد صبا (فیلم‌بردار از ایران)، شبنم اوزپتا (ویدیوگرافر و تدوینگر از ترکیه) ، صبحی الزبیدی (فیلمساز از فلسطین) ، کامالا تاد (فیلمساز و مدرس از کانادا) و کاترینا موگومی (فیلمساز و هنرمند میان‌رشته‌ای از اوگاندا) در هیئت داوران این جشنواره است که قرار است فیلم‌های منتخبی از بخش‌های فوق‌الذکر را داوری کنند.

بخش جدید دیگر این جشنواره، میزبانی دو نشست گفت‌وگوست که اولی با موضوع هویت سیاه و آفریقایی در سینمای خاورمیانه و شمال آفریقا، توسط هنرمند و فیلمساز لبنانی ساکن ونکوور به‌نام عادل آروپ مدیریت می‌شود و نشست دوم هم میزگردی است پیرامون نقش هنر لبنانی در گذار از دوران بحران سیاسی اخیر در بیروت. با مدیریت غنوه یاسین، هنرمند لبنانی دیگری از شهر ونکوور.

این جشنواره با پشتیبانی شورای هنر بی‌سی، شهرداری ونکوور و مرکز مطالعات تطبیقی مسلمانان دانشگاه سایمون فریزر برگزار خواهد شد.

نوشته برگزاری مجازی دومین دورهٔ جشنوارهٔ فیلم «منا» در ونکوور‎ اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

در روزهای آغازین ماه سپتامبر، قلب‌های علاقه‌مندان سینما تندتر می‌تپد و آن‌ها هر چند روز یک‌بار به سایت جشنوارهٔ فیلم ونکوور، که در اواخر این ماه فرا می‌رسد، سر می‌زنند تا فهرست فیلم‌ها را ببینند و حالا که این فهرست منتشر شده، از هم می‌پرسند که کدام فیلم‌ها را باید ببینند یا کی و کجا در صف‌های اغلب طولانی همدیگر را پیدا کنند. به‌همین بهانه، همچون سال‌های قبل نگاهی می‌اندازیم به مهم‌ترین فیلم‌هایی که شاید دیدنشان برای اهل جشنواره و سینما ضروری است یا دست‌کم داشتنشان در رادار، خالی از لطف نباشد.

در جشنوارهٔ فیلم ونکوور امسال که از ۲۶ سپتامبر آغاز می‌شود و تا ۱۱ اکتبر ادامه خواهد داشت، بیش از ۳۰۰ فیلم از بیش از ۷۰ کشور جهان و در حدود ۵۰۰ سانس مختلف به‌نمایش در خواهد آمد. از این فیلم‌ها، ۳۹ فیلم اکران اول جهانی، ۴۸ فیلم اکران اول در آمریکای شمالی و ۵۷ فیلم اکران اول خود در کانادا را تجربه خواهند کرد.

فهرست زیر قطعاً در برگیرندهٔ همهٔ فیلم‌های مهم نیست، اما کوشیده‌ایم تا شما را با مهم‌ترین آن‌ها آشنا کنیم و این بار با سینمای ایران آغاز می‌کنیم.

از مهم‌ترین فیلم‌هایی که با ایران مرتبط‌‌اند می‌توان به قصر شیرین (Castle of Dreams) ساختهٔ رضا میرکریمی، اشاره کرد که در آن حامد بهداد نقش محوری دارد. تهران: شهر عشق ( Tehran: City of Love)، ساختهٔ علی جابرانصاری که فارغ‌التحصیل مدرسهٔ فیلم لندن است، فیلم دیگری از سینمای ایران است که داستان رابطه‌های عاطفی سه شخصیت فیلم و رنج‌ها و شکست‌های آن‌ها را تعریف می‌کند. مریم نجفی که خود فارغ‌التحصیل رشتهٔ مطالعات سینمایی از دانشگاه بریتیش کلمبیاست و پیش‌تر با فیلم کیان در ویف حاضر بود، در مقام تهیه‌کننده و فیلمنامه‌نویس در این پروژه مشارکت دارد.

سومین فیلم مرتبط به ایران، مستند کودتای ۵۳ (Coup 53) ساختهٔ تقی امیرانی، است که در آن نگاه تازه‌ای به ماجرای کودتای ۲۸ مرداد دارد. امیرانی که در این فیلم والتر مرچ (تدوینگر معروف آمریکایی فیلم‌هایی چون بیمار انگلیسی، مکالمه و و اینک آپوکالیپس) را در کنار خود دارد، می‌تواند با روایت جان لوکاره‌وار ماجرای آشنا، ناگفته‌های جدیدی برای مخاطبان خود داشته باشد. فیلم غافلگیری جالبی نیز دارد که باید به دیدنش بنشینید تا به آن پی ببرید.

با فاصله گرفتن از ایران و نگاه به محصولات برتر سینمای جهان، شاید انگل (Parasite) ساختهٔ بونگ جون-هو، مهم‌ترین فیلم غیر‌انگلیسی‌زبان جشنواره باشد. فیلمی که نخل طلا را برد و محبوب منتقدان شد و احتمالاً برندهٔ اسکار بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان در اسکار آینده شود. کارگردان اینجا به ترکیبی از همهٔ مضامینی رسیده است که پیش‌تر آن‌ها را در خاطرات یک جنایت، مادر، اوکجا و شکافندهٔ برف و در ژانرهای مختلف تجربه کرده بود. فیلمی که هم خنده‌دار است و هم ترسناک؛ هم فانتزی است و هم جدی. بدون شک این فیلم پتانسیل خوبی دارد که در سال‌های آینده در هالیوود بازسازی شود، پس بهتر است نسخهٔ اصلی آن را زودتر ببینید.

آمدیم، نبودید (Sorry We Missed You) فیلمی از کن لوچ است. فیلمی به سیاق همهٔ کارهای پیشین این فیلم‌ساز شهیر بریتانیایی. اگر کار قبلی او، یعنی من، دانیل بلیک را دوست داشتید، مطمئن شوید تا از این اکران جا نمانید. 

دریاچهٔ غاز وحشی (The Wild Goose Lake) اثر دیائو یینان، محصولی از سینمای چین است. فیلم‌ساز که پیشتر با ذغال سیاه و یخ نازک توجه‌ها را به خود جلب کرد، حالا با تریلری دیگر به ویف آمده که به مافیای چین و تعقیب و گریز پلیس برای یافتن یک فراری می‌پردازد. 

احمد جوان (Young Ahmed) ساختهٔ برادران داردن، فیلم دیگری از سینمای فرانسه است که اسلام‌هراسی را در کانون توجه خود قرار می‌دهد و داردن‌ها جایزهٔ بهترین کارگردانی را برای این فیلم از کن گرفته‌اند. آیا این دو برادر بلژیکی می‌توانند پس از ناکامی فیلم‌های اخیرشان، با این فیلم به روزهای اوجشان در پسر، بچه، روزتا و سکوت لورنا باز گردند. باید دید! 

بینوایان (Les Misérables) ساختهٔ لاج لی، فیلم دیگری از سینمای فرانسه است که همچون نمونه‌های مشابه از تولیدات هرسالهٔ این کشور به جرم و جنایت و حاشیه‌نشین‌ها و مشکلات آن‌ها در فرانسه و اروپا می‌پردازد. این فیلم محبوب منتقدان فرانسوی شد. 

تصویر یک زن در آتش (Portrait of a Lady on Fire) ساختهٔ سلین سیاما، رمانس زنانهٔ قرن هجدهمی است که با خلق تعلیق و اضطرابی هنرمندانه از عشق ممنوع یک نقاش زن به مدلش می‌گوید. 

الیا سلیمان ده سال بعد از نمایش زمانی که باقیمانده است با فیلم این باید بهشت باشد (It Must Be Heaven) به ونکوور بازگشته است. فیلم دربارهٔ فیلم‌سازی فلسطینی است با بازی خودِ سلیمان که از پاریس تا نیویورک برای فیلم خود به‌دنبال تهیه‌کننده می‌گردد. اثری طناز با شخصیت‌پردازی‌ای که باستر کیتون را به‌یاد می‌آورد و با کمترین میزان گفت‌وگو، در باب ریشه‌های فلسطینی سلیمان و ارجاع به وطن و خانه، اما این‌بار وقتی خارج از آن است. 

درد و افتخار (Pain and Glory) ساختهٔ پدرو آلمودوار است با بازی آنتونیو باندراس در نقشی که یادآور خود آلمودوار است، و البته پنه‌لوپه کروز. بعد از اقبال کم‌رمق از پوستی که در آن زندگی می‌کنم و خولیه‌تا، ظاهراً آلمودوار توانسته بازگشت دوباره‌ای به اوجش در دهه‌های پیش داشته باشد با ساختن فیلمی دربارهٔ هنرمندی که با دردهای خود دست به گریبان است، و رسیدن به افتخاری تازه شاید التیام‌بخش او باشد. فیلم غمگنانه و هم‌زمان شوخ‌طبع که اگر تیتراژش را ندیده باشید، طراحی صحنه و فیلم‌برداری و کار با رنگ در آن فقط یک نام را به یاد اهل سینما می‌آورد: پدرو آلمودوار.

جوجو خرگوشه (Jojo Rabbit) ساختهٔ تایکا وایتیتی، که چند روز پیش جایزهٔ منتخب مخاطبان تیف را به خود اختصاص داد و راهش برای اسکار ۲۰۲۰ هموار شد، در کنار داستان ازدواج (Marriage Story) ساختهٔ نوا بامبک، شاید مهم‌ترین تولیدات آمریکایی در ویف امسال باشند. فیلم اول با لحن کمدی به دوران جنگ جهانی دوم می‌رود و تصویری مفرح از آدولف هیتلر در مقام دوست خیالی یک کودک آلمانی نشان می‌دهد و همین بازنمایی طنزآلود اعتراض شماری از مخاطبان فیلم را به‌همراه داشت که چرا فیلم وجه شرارت‌بار دوران نازی‌ها را کم‌رنگ کرده است. 

در مقابل نوا بامبک سازندهٔ آثاری چون ماهی مرکب و نهنگ و فرانسیس‌ها فیلمی ساخته است که به تبعات طلاق در زندگی یک هنرمند نیویورکی، که برای کار به لس آنجلس می‌رود، می‌پردازد. طلاق موضوعی است که خود بامبک با آن دست به گریبان بوده و حالا آن را در یک رمانتیک کمدی متفاوت با بازی اسکارلت جوهانسن و آدام درایور به تصویر کشیده است. داستان ازدواج را نتفلیکس تولید کرده و عرضهٔ آن را برعهده داشته است، اما شما را به دل سنت فیلم‌های نیویورکی، از وودی آلن تا جان کاساوتیس می‌برد. فیلمی دیگر در مسیر اسکار.

این فهرست طبعاً می‌تواند با اضافه شدن باکورائو (Bacurau)، دو پاپ (The Two Popes)، آقای جونز (‌Mr. Jones‌)، سوت‌زن‌ها (The Whistlers)، عنکبوت (Spider) و نام‌های دیگر کامل‌تر شود اما زمان و مکان برای همهٔ ما محدود است.

نوشته معرفی برخی از آثار شاخص در جشنوارهٔ فیلم ونکوور ۲۰۱۹ اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

سیما غفارزاده – ونکوور

حدود یک سال پیش برای اولین‌بار در گزارش گروه سینمایی پلان از نمایش مستند «جشن تکلیف» در ونکوور، با نام ملیکا بُکائی آشنا شدیم. مستند «جشن تکلیف» دربارهٔ ملیکا و دخترخاله و هم‌مدرسه‌ای‌اش، مریم، بود که فیلمساز هشت سال پس از برگزاری جشن تکلیفشان در مدرسه، وارد زندگی آن دو شد تا با مقایسهٔ سال‌های نوجوانی‌شان، به تأثیر حجاب/کم‌حجابی در جامعه بپردازد و نشان دهد آیا بخشی از فاصله‌های پیش‌آمده برای خانواده‌ها و در یک نگاه کلی‌تر، اعضای جامعه، ماحصل این تصمیم قراردادی و مرزبندی‌های اجتماعی است، یا نه. از طریق محمدرضا فخرآبادی دوست خوبمان در گروه سینمایی پلان ونکوور با خبر شدیم که ملیکا بُکائی، که اکنون جوانی بیست و یک ساله است، در دسامبر سال ۲۰۱۷ خانه و کاشانه‌اش را در ایران ترک کرده و برای شناخت خود، جهان پیرامونش و در کل جهان هستی، قدم در راهی پرخطر و در عین حال هیجان‌انگیز گذاشته است؛ سفری که از قارهٔ آمریکای جنوبی آغاز شده و پس از کشف و سیاحت بیشترِ کشورهای این قاره، حالا حدود سه ماه است که در کانادا و در جزیرهٔ سالت سپرینگ در استان بی‌سی به‌سر می‌برد. به‌همین بهانه گفت‌وگوی خواندنی و جالبی با او داشته‌ایم که توجه شما را به مطالعهٔ آن جلب می‌کنم. 

ملیکای عزیز، با سپاس از اینکه دعوت ما را برای این گفت‌وگو پذیرفتید، لطفاً ابتدا برای خوانندگانی که شما را هنوز نمی‌شناسند یا کمتر با شما آشنایی دارند، کمی از خودتان بگویید.

ملیکا هستم. بیست و یک‌ ساله‌ام. در ایران به دنیا آمده و بزرگ شده‌ام. در هنرستان تئاتر خوانده‌ام و تصمیم گرفتم بعد از گرفتن دیپلم، به دانشگاه نروم‌. به‌جای آن، دوره‌های مربی‌گری گذراندم، به بچه‌های سه تا شش ساله در مهد‌کودک‌های مختلف انگلیسی تدریس کردم و به‌عنوان دستیار کارگردان، بازیگر و گریمور، اجراهای تئاتر مختلفی در ایران داشته‌ام. از دو سال پیش که بعد از خواندن کتاب «ملت عشق» اثر الیف شافاک، برای دیدار مولانا به‌مدت یک هفته به قونیه رفتم، عاشق تنها سفرکردن شدم. پس از چند ماه، دو هفته به نپال رفتم و سپس سفری طولانی را در آمریکای جنوبی آغاز کردم. هم‌اکنون نزدیک به بیست و یک ماه است که در سفرم و پس از سفر و کار داوطلبانه در تمام آمریکای جنوبی، به کانادا آمده‌ام.

چه شد که چنین تصمیم بزرگی، یعنی تنها سفرکردن آن هم در ۲۰ سالگی، گرفتید؟

مولانا، اشعارش، و نوع دیدش به مرگ و زندگی برای من بسیار عجیب بود و عجیب‌تر از آن زندگی و سفر‌های شمس. اولین باری که به‌تنهایی سفر کردم، به قونیه برای دیدار مزار این دو عاشق بود و دومین سفرم به‌تنهایی به نپال هم برای گذراندن یک دورهٔ ده‌روزهٔ ویپاسانا (ده روز سکوت مطلق) بود. دلیل سفر بزرگی که در بیست سالگی آغاز کردم، عشقم به کار کردن با کودکان در سراسر دنیا، زندگی با مردم در آمریکای جنوبی و شناختن فرهنگ، زبان و رقص‌های مردم لاتین بود.

واکنش خانواده و دوستان به این تصمیم شما چه بود؟ آیا هیچ‌وقت شد که برخی واکنش‌ها موجب ترس و دلسردی شما برای قدم گذاشتن در این راه بشود؟

اولش مادرم مخالف آمریکای جنوبی بود. حاضر بود من یک‌سال به هر قاره‌ای سفر کنم به‌جز آمریکای جنوبی، چون تقریباً هیچ شناختی از کشور‌هایش، مردمش و فرهنگشان نداشت و به‌نظرش بسیار ناامن می‌آمد. اما بعد با کار داوطلبانه و زندگی با مردم موافقت کرد. از طریق سایت couchsurfing.com می‌توان در هر شهر و کشوری، میزبان‌ پیدا کرد و به‌جای اقامت در هتل و هاستل، زندگی در خانهٔ بومی‌های هر کشور را تجربه نمود.

قطعاً افراد زیادی در فامیل با من مخالف بودند، اما هدف من برای خودم روشن بود و برای سفرم دلیل‌های بسیاری داشتم. هیچ‌کدام از افرادی که به من می‌گفتند آمریکای جنوبی خطرناک است، تابه‌حال به آنجا نرفته‌ بودند و تابه‌حال تنها سفرکردن را تجربه نکرده‌ بودند، می‌دانستم اگر به قلبم گوش بدهم، هیچ‌وقت پشیمان نمی‌شوم و این ریسک را کردم. به‌نظرم قدم خیلی خیلی بزرگی بود.

شما سفرتان را با رفتن به ونزوئلا در آمریکای جنوبی، با توقفی در قونیهٔ ترکیه شروع کردید. دلیل این انتخاب‌ها چه بود؟

دو روز قبل از تولد بیست سالگی‌ام به قونیه رفتم. چرا که از روز تولد من (۱۶ آذر) تا روز مرگ مولانا، یعنی روز عروس (۲۶ آذر) هر ساله جشن ده‌روزه‌ای برپاست. چون مولانا روز مرگش را روز عروسی با خدا می‌داند. دلیل رفتن‌ام به ونزوئلا، نبودنِ هیچ پرواز مستقیمی از ترکیه به اکوادور بود. قرار بود سفرم را از اکوادور شروع کنم، اما ویزای ترانزیت شنگن پروسه‌ای طولانی داشت و تصمیم گرفتم با ترکیش ایرلاین به ونزوئلا پرواز کنم و سپس از آنجا به اکوادور بروم‌. البته وقتی به ونزوئلا رسیدم، تنها کوله‌ام را ایرلاین در ترکیه جا گذاشته بود و من نُه روز در آن کشور ماندگار شدم!

به چه کشورهای دیگری در آمریکای جنوبی سفر کردید؟ و کلاً چه مدت در این قاره بودید؟ 

به‌ترتیب به ونزوئلا، اکوادور، کلمبیا، بولیوی، پرو، شیلی، آرژانتین، اروگوئه و برزیل سفر کردم. مدت زمان اقامتم در هر کشور به‌خاطر ویزاها محدود، و سفرِ بسیار سخت، هیجان‌انگیز و چالش‌بر‌انگیزی بود. در کل هجده ماه در آمریکای جنوبی سفر و کار داوطلبانه کردم.

لطفاً کمی هم دربارهٔ نحوهٔ تأمین هزینهٔ این سفرها و به‌ حداقل رساندن هزینه‌ها برایمان بگویید.

همان‌طور که قبلاً گفتم، در ایران کار می‌کردم. آن‌موقع دلار ۳۶۰۰ تومان بود و من با خودم ۱۵۰۰ دلار از ایران همراه آوردم که تا شش ماه اول به‌همراه کار داوطلبانه برایم کافی بود‌. البته این را اضافه کنم که منظورم از کار داوطلبانه، کار در ازای جا و غذاست که شاید با مفهوم عمومی کار داوطلبانه متفاوت باشد. در واقع، برای این نوع کار داوطلبانه شما پولی دریافت نمی‌‌کنید و در ازای کار، صرفاً خوراک و جایی برای زندگی به شما داده می‌شود. از طریق وب‌سایت workaway.info در هر شهر و کشوری و هر زمینه‌ای که بخواهیم می‌توانیم کار داوطلبانه پیدا کنیم؛ پنج ساعت در روز و پنج روز در هفته می‌شود کار کرد و در ازای آن جای خواب و سه وعده غذا دریافت کرد.

سپس به‌مدت شش ماه به‌عنوان برنامه‌ریز سفر با یک کمپانی کار کردم و ماهی ۵۰۰ دلار از طریق وسترن یونیون حقوق گرفتم. هم‌اکنون چند ماهی‌ است که سه شاگرد دارم و از راه دور انگلیسی تدریس می‌کنم. برای چند پرواز اسپانسر گرفتم و برای کسانی که علاقه‌مندند، برنامه‌ریزی سفر می‌کنم.

شما در ادامهٔ سفرتان به کشورهای آمریکای جنوبی، به کانادا رسیدید و البته پیش از همه به استان بریتیش کلمبیا! از تجربهٔ زندگی در اینجا بگویید.

کانادا را به‌خاطر تأثیر ویزایش در پاسپورتم و بریتیش کلمبیا را به‌خاطر طبیعتش انتخاب کردم. سفر و زندگی در این دو سه ماه بسیار راحت بوده‌ است و بیشتر زمانم را در جزیرهٔ سالت سپرینگ گذرانده‌ام. مردم بسیار آرام و شادند، طبیعت و حیواناتش را دوست دارم و برای من که وگان هستم، گزینه‌های بسیاری در هر رستوران وجود دارد که سفر کردن را راحت‌تر می‌کند.

اگر اشتباه نکرده باشم، شما طی این سفرها سبک زندگی وگان را برای خود انتخاب کرده‌اید. چطور شد که به چنین تصمیمی رسیدید؟

من در ایران بسیار بدغذا بودم. اگر مادرم غذای گیاهی درست می‌کرد، لب نمی‌زدم و بسیاری از سبزیجات مثل گوجه‌فرنگی را دوست نداشتم. بعد از سفر نپال و تجربهٔ ده‌روزهٔ ویپاسانا که هیچ محصول حیوانی‌ای در آن سرو نمی‌شود، تصمیم گرفتم یک ماه به گیاه‌خواری ادامه بدهم. دلیل خاصی هم برایش نداشتم، اما درست نمی‌دانستم چه چیزی بخورم. آشپزی هم بلد نبودم و بقیهٔ اعضای خانواده معمولاً آشپزی می‌کردند. یک ماه آن‌قدر لذت‌بخش بود که تا پنج ماه در ایران به گیاه‌خواری ادامه دادم ولی در ابتدای این سفر طولانی به خواستهٔ مادر و خانواده دوباره گوشت خوردم، چون مطمئن نبودم در سفر می‌شود گیاه‌خوار بود یا نه! آن هم در آمریکای جنوبی. شش ماه از سفرم گذشت و من به جهانگردهای گیاه‌خوار زیادی برخورد کردم، کم‌کم آشپزی را شروع کردم و یک روز در پرو از خواب بیدار شدم و دیدم دیگر نمی‌خواهم گوشت بخورم! برای خودم هیچ زمان و محدودیتی نگذاشتم و به خودم قول دادم هر وقت هوس گوشت و مرغ کردم، بخورم، اما نه‌تنها این اتفاق نیافتاد، بلکه روزبه‌روز به آشپزی گیاهی علاقهٔ بیشتری پیدا کردم و مطالعاتم را در مورد مواد مغذی و سالم‌خواری بیشتر کردم. شش ماه بعد در اروگوئه با تعدادی جوان که وگان بودند و هیچ محصول حیوانی‌ای مثل لبنیات، عسل، تخم‌مرغ و… مصرف نمی‌کردند، سفر کردم. بعد از سفرم دلم خواست یک ماهی وگان باشم که حالا هفت ماه است ادامه دارد. روزهای اول وزن کم کردم، اما الان حتی وزنم دارد اضافه‌تر هم می‌شود! هر روز ورزش می‌کنم، انرژی بیشتری دارم، درد زمان عادت ماهانه با قطع کردن لبنیات کاملاً از بین رفته است و تازه یاد گرفته‌ام چطور تمام مواد لازم بدنم را از گیاهان، حبوبات، دانه‌ها و مغزها تأمین کنم! به نظر خودم این یکی از بهترین تصمیم‌هایی بوده که در این مدت گرفته‌ام.

نظرتان دربارهٔ نقاط دیگر بریتیش کلمبیا از جمله شهر ونکوور و همچنین جامعهٔ ایرانی ساکن بریتیش کلمبیا چیست؟

نود درصد دوستان ایرانی‌ای که در ونکوور دیدم، از زندگی و مهاجرتشان راضی بودند. برای من، ونکوور شبیه یک ایرانِ آزاد است. روزهای اول از اینکه هنگام راه رفتن توی خیابان فارسی می‌شنیدم خیلی متعجب بودم و حالا در روزهای آخر به آن عادت کرده‌ام و لذت می‌برم. من عاشق کوهنوردی‌ام و از طبیعت سبز بریتیش کلمبیا و کوه‌ها و دریاچه‌های بی‌نظیرش واقعاً لذت بردم. هیجانات سفر در کانادا به‌دلیل راحتی و امنیتش بسیار کمتر از کشورهای آمریکای جنوبی بوده‌ است. با اینکه زندگی در ونکوور و بریتیش کلمبیا را نمی‌توانم برای خودم تصور کنم، به‌نظرم منطقهٔ بسیار خوب و زیبایی است برای مهاجرت، و جای رشد و پیشرفت در آن زیاد است.

گویا در ابتدای ورودتان به ونکوور، در دورهٔ مراقبهٔ ویپاسانا شرکت کردید. دوره‌ای که، همان‌طور که اشاره کردید، پیش از این در نپال تجربه‌اش کرده بودید. چه چیز شما را مجذوب ویپاسانا و مدیتیشن می‌کند؟ توصیه‌تان به افرادی که با این تکنیک‌ها آشنایی ندارند، چیست؟

ویپاسانا یعنی مشاهدهٔ هر چیز همان‌طور که هست، نه آن‌طور که می‌خواهیم باشد‌. ده روز سکوت زبان، ذهن و بدن که بسیار سخت و تأثیرگذار است. به مرکز ویپاسانا در مریت رفتم و برای دومین بار ذهنم را در زندان قرار دادم. ده روز دور بودن از دنیای بیرون و شناخت دنیای درون می‌تواند زندگی خیلی‌ها را تغییر بدهد و روی آن‌ها تأثیر بگذارد. من خودم را آدم صبورتری می‌بینم و احساس می‌کنم با مشکلات زندگی راحت‌تر برخورد می‌کنم. ویپاسانا نوعی مدیتیشن سنگین است که برای من بسیار مؤثر بوده است، و قطعاً آن را پیشنهاد می‌کنم. در کل به‌نظرم هر نوع مدیتیشنی می‌تواند به آرامش و خوشحالی‌مان کمک کند.

شما در ۱۵ سالگی در فیلم مستند «جشن تکلیف» ساختهٔ فیروزه خسروانی نقش‌آفرینی کرده‌اید. فیلم مسیر کاملاً متفاوتی را که شما و دخترخاله‌تان هشت سال پس از جشن تکلیف در مدرسه طی کرده‌اید، به تصویر می‌کشد. از نظر خودتان، پیام اصلی این فیلم چیست؟ 

به‌نظر من جشن تکلیف می‌خواهد تفاوت فرهنگ‌ها و عقاید خانواده‌ها در ایران را نشان بدهد و تأثیر جامعه و خانواده بر روی کودکان. جشن تکلیف در آخر می‌گوید با وجود تمام تفاوت‌ها می‌شود کنار هم با صلح زندگی کرد؛ درست مثل رابطهٔ من و مریم.

صحبت مستند «جشن تکلیف» شد؛ با توجه به شخصیت قوی‌ای که از مادرتان در این فیلم می‌بینیم، نقش ایشان را در شکل‌گیری شخصیت ملیکا بُکائی و بلندپروازی‌ها و ماجراجویی‌هایش چه می‌دانید؟

مادرم چهار دختر دارد و من سومی هستم. همیشه از بچگی می‌گفت شما مال من نیستید، و من طوری تربیت‌تان می‌کنم که پس از هجده‌سالگی دیگر خودتان برای زندگی‌تان تصمیم بگیرید. با وجود آنکه اوایل مخالف تئاتر خواندنِ من بود، به تصمیمم احترام گذاشت، و سپس به تصمیمم برای دانشگاه نرفتن و شروع کردن این سفر بزرگ. مادرم نگرانی را باور ندارد و به من می‌گوید تو در آغوش خداوند امنی! قطعاً اگر مادرم من را حمایت نمی‌کرد، از لحاظ ذهنی آمادهٔ این سفر نبودم. به باورها و خواسته‌هایم همیشه اطمینان دارد، حتی اگر با باورهایش همسو نباشد. به‌نظرم من و خواهرهایم خیلی خوشبخت‌ایم که چنین مادری داریم و قطعاً تأثیر بسیار زیادی در شکل‌گیری ملیکای الان داشته است.

برگردیم به سفرهای شما؛ مقصد بعدی‌تان پس از بریتیش کلمبیا کجاست؟ تا کِی در کانادا سفر خواهید کرد؟ و بعد از کانادا کدام کشور میزبان ملیکای بی‌پروا و ماجراجو خواهد بود؟

سه ماهی می‌شود که در کانادا هستم. بیست و پنجم اوت از ونکوور با اتوبوس به کلگری می‌روم و پس از ده روز، در ششم سپتامبر به جمهوری دومینیکن پرواز می‌کنم. ده روزی قرار است با مردم مختلف در آنجا زندگی کنم، اسپانیایی‌‌ام را تقویت کنم، باچاتا را که ریشه‌اش از این کشور می‌آید برقصم، و بعد از مرز به مقصد هائیتی عبور کنم. جمهوری دومینیکن و هائیتی دو کشور کنارِ هم در یک جزیره در منطقهٔ کارائیب هستند. قرار است سه ماه در مدرسه‌ای در هائیتی کار داوطلبانه کنم؛ به کودکان انگلیسی تدریس کنم و درسِ زندگی بیاموزم! سفری بسیار متفاوت از کانادا خواهد بود و خیلی هیجان‌زده‌ام.

در میان تمام کشورهایی که تاکنون به آن‌ها سفر کرده‌اید، کدام‌یک را بیش از همه دوست داشته‌اید به‌طوری‌که بخواهید در آنجا سکنا گزینید و چرا؟ و کدام‌یک تهِ جدولتان قرار می‌گیرد و چرا؟

آرژانتین. من عاشق آرژانتین هستم. کشوری بسیار بزرگ با طبیعتی بی‌نظیر! در شمالش که کویری است، در مزرعه‌ای با چهارده تا لاما زندگی کردم و در جنوبش در روز تولد بیست و یک سالگی‌ام پنگوئن ها را دیدم؛ اقیانوسی وسیع. کوه‌های آند زیباست و زیباتر از آن مردم مهمان‌نوازش! کیلومترهای زیادی در آرژانتین رایگان‌سواری (Hitchhiking) کردم. شبی در یک سوپر مارکت و شبی هم در یک ایستگاه اتوبوس خوابیدم! نسبت به بقیهٔ کشورهای آمریکای جنوبی امنیت زیادی دارد و مردمی به خونگرمیِ مردم شیراز! شیلی و اروگوئه از لحاظ اقتصاد و امنیت در ردهٔ بالاتری قرار دارند، اما آرژانتین با من مهربان‌تر بود و اگر بخواهم در آمریکای جنوبی زندگی کنم، دوست دارم به این کشور جادویی برگردم! کشوری نبوده است که دوست نداشته باشم، اما اروگوئه قطعاً در آخر جدول قرار می‌گیرد. کشوری با ساکنانی صددرصد مهاجر، تاریخ زیادی ندارد، بسیار کوچک و چند سال پیش بخشی از آرژانتین بوده است. به‌خاطر شباهت زیاد فرهنگ، غذاها و لهجه‌ٔ مردمش به مردم آرژانتین، سفر در آن کشور برایم زیاد جالب نبود، و حتی با وجود مردم دوست‌داشتنی‌اش در مقایسه با کشورهای دیگر، آنجا هیجان زیادی برایم نداشت. دو ماه در اروگوئه بودم. از شرق تا غربش با ماشین پنج ساعت راه است و هیچ کوهی ندارد. بیشتر با سواحلش معروف است، که آن هم وقتی سواحل برزیل را دیدم، کلاً نظرم در مورد اروگوئه تغییر کرد! اما مردمش بسیار آرام و شادند و نسبت به بقیهٔ کشورهای آمریکای جنوبی مشکلات کمتری دارد.

باارزش‌ترین آموخته‌تان در تمام این سفرها چه بوده است؟

چه سؤال سختی!؟ یاد گرفتم چطور تجارب جدید را به چیزهای جدید ترجیح بدهم. چطور در زندگی معنا و هدف پیدا کنم تا به واسطه‌اش خوشحال باشم، حتی با جیب خالی وسط اتوبان یک کشور ناشناخته در حالی که کولهٔ سنگین روی دوشم است و نمی‌دانم دو ساعت بعدش کجا هستم! یاد گرفتم ما در این عظمت جهان هستی، هیچ‌ایم و در عین حال، همه‌چیز! یاد گرفتم به صدای قلبم گوش کنم، و… با‌ارزش‌ترین را نگفتم، اما فکر می‌کنم این‌ها جزو با‌ارزش‌ترین‌ها هستند.

آیا هرگز لحظه‌/لحظاتی بوده که از تصمیمِ تنها سفرکردن پشیمان شده باشید؟

هیچ‌وقت. حتی آن شبی که در ایستگاه اتوبوس خوابیدم، آن روزی که وسط مرز شیلی و آرژانتین نگذاشتند از شیلی خارج بشوم و من را اذیت کردند، آن روزهایی که انتظار ویزا کشیدم و شب‌هایی که گریه کردم. فعلاً از تنها سفرکردن بسیار لذت می‌برم و کاملاً با آن در صلح‌ام. شکر!

با سپاس دوباره از وقتی که در اختیار ما گذاشتید، اگر موضوع دیگری هست که سؤالات بالا فرصتِ صحبت دربارهٔ آن‌ها را فراهم نکرده است، لطفاً بفرمایید. 

دلیل من برای نوشتن و منتشر کردن و تقسیم کردن زندگی‌ام با بقیه، پیغامی است که دوست دارم به هر کسی بدهم! در این عظمت جهان هستی، ما حتی کوچک‌تر از یک نقطه‌ایم. سن متوسط هفتاد/هشتاد سالهٔ ما در کرهٔ زمین بسیار کمتر از چیزی است که بخواهیم به حواشی درونش فکر کنیم. برای نهایت استفاده از این زمان و خوشحالی‌مان، بی‌توجه به حرف‌های مردم، به صدای قلبمان گوش کنیم و برای خواسته‌هایمان تلاش کنیم. همه‌چیز ممکن است. همه‌چیز شدنی است، کافی‌ است بخواهیم، قدم برداریم و آن‌وقت تمامی کائنات دست به دست هم می‌دهند تا خواستهٔ ما به واقعیت بپیوندد. در صورت علاقه‌مندی، داستان سفرهای من را می‌توانید با جزئیات در کانال تلگرام (t.me/travelwithmel) و صفحهٔ اینستاگرامم (‎@melliiic) دنبال کنید.

نوشته ملیکا بکائی: حتی آن شبی که در ایستگاه اتوبوس خوابیدم، از تنها سفرکردن پشیمان نشدم اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

دوشنبهٔ گذشته و در عصر سرد روز چهارم فوریه، فصل جدید نمایش فیلم‌های مستند داکیونایت در سال ۲۰۱۹ با نمایش مستند «بنیان‌گذار محک» ساختهٔ محسن عبدالوهاب در دانشگاه سایمون فریزر آغاز شد. این برنامه که با همکاری گروه نمایش فیلم پلان و باشگاه ایرانیان این دانشگاه سازماندهی می‌شود با استقبال خوبی از طرف مخاطبان ایرانی همراه بود.

این مستند در کنار «شاعران زندگی» و «مادر زمین» سومین فیلم از مجموعهٔ کارستان است که در طی چند ماه اخیر در برنامه‌های نمایش مستند داکیونایت اکران شد. کارستان پروژهٔ تولید فیلم‌های مستند است که با نظارت مجتبی میرطهماسب و رخشان بنی‌اعتماد و با هدف روایت تصویر زندگی کارآفرینان ایرانی تهیه و تولید شده است.

«سعیده قدس» در مقام بنیان‌گذار محک (مؤسسهٔ خیریه حمایت از کودکان مبتلا‌ به سرطان) که شناخته‌شده‌ترین و معتبرترین مؤسسهٔ خیریه در حوزهٔ درمان و سلامت کودکان ایران است، در این فیلم از ایده و انگیزه‌هایش برای راه‌اندازی این مؤسسه می‌گوید. او که زندگی پرفراز و نشیبی را تا ۳۶ سالگی طی کرده بود، بر اثر یک اتفاق پروژه‌ای را آغاز می‌کند که خیلی زود به تأسیس این مؤسسه منتهی می‌شود. این اتفاق ابتلای دخترش به بیماری سرطان بود. وقتی کیانای دو ساله به‌دلیل تشخیص به‌موقع پزشکان مسیر بهبودی کامل خود را طی کرد، سعیده قدس به فکر پیدا کردن راهی افتاد که از مرگ‌ومیر کودکان مبتلا به سرطان به‌علت دسترسی نداشتن به امکانات درمانی و مالی جلوگیری کند. این بیماری مسیر زندگی سعیده قدس را تغییر داد. دردهای دختر، چشم‌های مادر را به‌سوی کودکان و خانواده‌های تهی‌دستی باز کرد که در بیمارستان‌ها با سرطان دست‌وپنجه نرم می‌کردند.

روایت فیلم برخلاف مستندهای پرترهٔ متعارف از معرفی محک شروع می‌شود و تلاش‌های هرروزه و هرساعتهٔ خانم قدس را نشان می‌دهد تا در انتها به شخصیت خود او می‌رسد. فیلم علی‌رغم تلاش فیلمساز در معرفی و انتقال میزان موفقیت‌های این مؤسسه، ناکام است. معماری اطلاعات در آن به‌خوبی شکل نگرفته است و شتاب‌زدگی در فیلم‌برداری از جلسات متعدد شخصیت فیلم برای تهیهٔ مواد لازم برای ساخت مستند، انسجام بصری و ساختاری اثر را برهم زده است (مشکلی که در دیگر مستندهای تولیدی میرطهماسب-بنی‌اعتماد مثل «همهٔ درختان من» یا «توران خانم» نیز دیده می‌شود) و آن را بیشتر به یک رپرتاژ آگهی شبیه کرده است تا مستندی که قرار است ما را با این مؤسسه و بنیان‌گذارش بیشتر آشنا کند. جایی در پایان فیلم، سعیده قدس می‌گوید که شناخت یک انسان بر پایهٔ کارهای او شناخت کاملی نیست و لازم است تا هر فرد را در ارتباطش با نزدیکان و آشنایان بازتعریف کرد. نکته‌ای که فیلم از آن رنج می‌برد نشان ندادن همین وجوه از شخصیت مرکزی اثر است.

در پایان، آنچه از دیدن این اثر در ذهن مخاطب باقی می‌ماند الکن ماندن فیلم از تصویر کردن زنی است که حتماً و بدون شک مدیری جدی و مصمم و باهوش است که توانسته در طول چند دهه یک مؤسسهٔ غیرانتفاعی را در ساختار سیاسی، اقتصادی و اجتماعی مردمحور ایران با موفقیت هدایت کند.

و افسوسی هم که بعد از دیدن این سه فیلم مستند کارستان، بر جای می‌ماند، به حضور کمرنگ مردان در خط مقدم این قبیل فعالیت‌های داوطلبانه و عام‌المنفعه مربوط می‌شود. و حتی از آن بدتر، آن است که آن‌هایی که پا پیش می‌گذارند – دست کم در دو سکانس از فیلم – اغلب موجوداتی متوقع و خودخواه‌اند که بیشتر منافع خود یا سازمان مطبوعشان را نمایندگی می‌کنند.

برنامهٔ بعدی نمایش فیلم مستند در این ماه، اکران «زنبورک در گام مینور» نام دارد که موضوع مرکزی این فیلم، دکتر حمید نفیسی، مؤلف کتاب چهار جلدی تاریخ سینمای اجتماعی ایران و مدرس دانشگاه نورث وسترن در ایالات متحدهٔ آمریکاست.

این فیلم ساعت ۷ شب ۱۵ فوریه در دانشگاه سایمون فریزر (هاربرسنتر) و ساعت ۷ شب ۲۰ فوریه در کتابخانهٔ وست ونکوور اکران خواهد شد. مریم سپهری کارگردان فیلم است که برطبق توافق‌های انجام‌شده در پایان فیلم در گفت‌وگوی آنلاین با مخاطبان فیلم همراه خواهد بود.

برای دریافت اطلاعات کامل‌تر صفحه پلان در فیسبوک را دنبال کنید:
www.facebook.com/PelanVancouver

* عنوان این نوشته اشاره‌ای دارد به جمله‌ای که خانم قدس در فیلم می‌گوید و فیلم در نشان دادن آن موفق عمل نمی‌کند: «اگر هر کس فقط به اندازهٔ یک شمع اطراف خود را روشن کند، عجب جهانِ پُر نوری خواهیم داشت!»

نوشته روشنایی دیده‌نشدهٔ شمع* اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

محمدرضا فخرآبادی – ونکوور

غزاله سلطانی متولد تهران است و دوره‌های فیلمسازی را نزد کارگردان‌هایی چون اصغر فرهادی و مانی حقیقی گذرانده است و همچنین مدرک کارشناسی ارشد سینما از دانشگاه هنر تهران و دیپلم فیلمسازی از مدرسهٔ فیلم ونکوور دارد. او تاکنون چند فیلم کوتاه نظیر «شمیران شمارهٔ ۱۵»، «باغ بی‌برگی»، «صبر کن تا خورشید» و… را کارگردانی کرده‎ است. اولین فیلم بلند سینمایی این کارگردان با نام «پرسه در حوالی من» در ساعت ۱۶ روز ۲۰ مه (May 20th) و نیز در ساعت ۱۸:۳۰ روز ۲۴ مه (May 24th) در سینماتک ونکوور، به روی پرده خواهد رفت. به بهانهٔ اکران این فیلم با او مصاحبه‌ای انجام داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

قبل از اینکه دربارهٔ حضور شما در سینمای ایران و به‌طور خاص «پرسه در حوالی من» حرف بزنیم، مایل‌ایم اندکی دربارهٔ دوران تحصیل شما در کانادا صحبت کنیم. شما فارغ‌التحصیل مدرسهٔ فیلم ونکوورید. لطفاً کمی‌ دربارهٔ این مدرسه و دوره‌ای که آنجا سپری کرده‌اید، برایمان بگویید؟ از ویژگی‌هایی که این مدرسه دارد و از مزایا و معایب آن در مقایسه با مدرسه‌های سینمایی ایران (تا جایی که با آن آشنائید)، برای ما بگویید. فکر کنم این توضیحات شما بتواند هم برای مخاطبانتان که در کانادا و مشخصاً در ونکوور زندگی می‌کنند و شاید به سینما و فیلمسازی علاقه دارند، جذاب باشد و هم برای آن‌هایی که در ایران زندگی می‌کنند و احتمالاً در فکر تحصیل سینما در خارج از ایران هستند؟

مدرسهٔ فیلم ونکوور شرایط خیلی خوبی برای تجربه در فضای سینمایی به آدم می‌دهد. تجهیزات کامل و دوره‌های کوتاه فیلمسازی که مجبور بودیم در پوزیشن‌های مختلف تجربه کسب کنیم، بهترین شیوه برای آموزش سینمایی است. تا جایی که من می‌دانم، متأسفانه در ایران مدرسهٔ فیلم نداریم، یکی دو سالی سازمان سینمایی جایی را تأسیس کرد ولی چندان نمی‌دانم چه اتفاقی برایش افتاد. دانشگاه هنر یک دانشکدهٔ سینما-تئاتر دارد، که سال‌هاست دایر است. و همچنین چند سالی است که دانشگاه تهران کارشناسی ارشد مطالعات سینمایى گذاشته است. من کارشناسی ارشدم را در دانشگاه هنر خواندم. ورودی سال ۹۱ بودم؛ متأسفانه به‌قدری شرایط تأسف‌برانگیز و رقت‌بار بود که بهترست درباره‌اش حرف نزنم، ما حتی یک دوربین ساده برای فیلمسازی هم نداشتیم. تقریباً هیچ‌چیزی نداشتیم و فقط کلاس‌های تئوری با تعداد محدودی استاد که کلاس‌ها بین آن‌ها می‌چرخید، اداره می‌شد. بعد از ماجراهای ۸۸ بود و فضا به‌شدت امنیتی، خفقان‌آور، کسل‌کننده و افسرده‌کننده بود. مدام همه‌چیز زیر نظر بود و حتی در آن پستوی حیاط پشتی که بچه‌ها دور هم جمع می‌شدند، نمی‌توانستی دو دقیقه برای خودت باشی. امیدوارم این روزها فضا بهتر شده باشد.

شما چند فیلم سینمایی کوتاه و یک مستند نیمه‌بلند هم ساخته‌اید که چند سال پیش در برنامه‌های نمایش دانشگاهی پلان در ونکوور اکران شد. فیلم کوتاه و فیلم مستند چقدر به شما کمک کرد که هم وارد دنیای حرفه‌ای فیلمسازی شوید و هم زبان و جهان سینمایی شما را بسازد؟

مطمئناً هر چقدر تمرین در فیلمسازی بیشتر باشد، بهتر است. هیچ‌وقت برای ساختن و تجربه کردن دیر نیست، در هر پروژه‌ای می‌توان بسیار آموخت و همین‌طور که می‌گویید، کمک می‌کند که جهان سینمایی خودت را بسازی و بشناسی و بفهمی‌ که در چه زمینه‌های قوت و ضعف داری. هیچ‌ راهی بیش از فیلمسازی به فیلمساز برای شناخت بهتر خود و دنیایش کمک نمی‌کند.

حالا که این سؤال مطرح شد، مایل‌ایم بدانیم جهان فیلمسازی غزاله سلطانی چگونه است؟ اساساً به چه شکل از سینما یا چه ژانری از سینما علاقه دارید؟ فیلمسازان مورد علاقه‌تان چه کسانی‌اند؟ فیلم‌هایی که برایتان جذاب و الهام‌بخش بوده‌اند یا هستند، کدام‌اند؟ و چرا؟ اندکی دربارهٔ این زیست سینمایی که از قبل دوست داشتید یا الان مایل‌اید خودتان را در آن تعریف کنید، برایمان بگویید؟

من بیشتر به سینمای اجتماعی علاقه‌مندم، چون دغدغه‌های اجتماعی دارم و شرایط و دنیای پیرامونم را نمی‌توانم نادیده بگیرم، دوست دارم دربارهٔ آن‌ها حرف بزنم. بیشتر هم مسائل زنان دغدغهٔ فکری‌ام است.

فیلمسازان مورد علاقهٔ من، طیف وسیعی‌اند. هر فیلمسازی که تأثیری بر من گذاشته باشد و من را به فکر فرو برده باشد، می‌شود فیلمساز مورد علاقهٔ من؛ ولی شاید بتوانم از‌ هانکه و کیشلوفسکی و در ایران مهرجویی و فرهادی به‌عنوان تأثیرگذارترین‌ها نام ببرم.

فیلم‌های زیادی روی من تأثیر گذاشته‌اند یا به سلیقهٔ من نزدیک بوده‌اند. برای من هر عکس یا تصویر کوچکی هم می‌تواند تأثیرگذار باشد. سعی می‌کنم مدام با دنیای پیرامونم کشف و شهود داشته باشم و این چیزی است که بسیار به من آموخته و من از این بده بستان لذت فراوان می‌برم.

برگردیم به فیلم. «پرسه در حوالی من» چندی دیگر در سینماتک ونکوور روی پردهٔ بزرگ اکران خواهد شد. حالا و اینجا فرصتی‌ست که با هم‌وطنان ایرانی خودتان در ونکوور اندکی دربارهٔ این فیلم  صحبت کنید؟ آیا لازم است مخاطب اینجایی فیلم شما دربارهٔ فیلم پیش‌زمینه‌ای داشته باشد؟

نه لزوماً، به‌نظرم نیازی به پیش‌زمینه نیست. فقط می‌توانم بگویم که این فیلم در سال ۹۴ نوشته و ساخته شده، از بحران‌ها و دغدغه‌های سی‌سالگی خودم و دوستان هم‌سن و سالم شکل گرفته و به‌نوعی فیلمی‌ شخصی و زنانه است، دنیای خاص خودش را دارد. امیدوارم مخاطبان ونکووری فیلم را دوست داشته باشند.

آیا پیدا کردن تهیه‌کننده و عوامل تولید برایتان سخت بود؟ اساساً حالا که اکران فیلم تمام شده است، دوست دارید از مشکلات ساخت فیلم اول و پخش آن صحبت کنید؟ بین ساخت و اکران فیلم دو سه سال فاصله افتاد و این مدت احتمالاً برایتان خیلی عذاب‌آور بوده است. درست است؟

عوامل که نه، ولی تهیه کننده چرا… کلاً پیدا کردن تهیه‌کنندهٔ سالم، باسواد و کاربلد جزو سخت‌ترین کارهای دنیاست. ما در شرایط ویژه و مدت زمان محدود مجبور شدیم به ارشاد تهیه‌کننده معرفی کنیم، و بعدها آن تهیه‌کننده به‌دلیل بی‌کفایتی و عدم صلاحیت لازم در کارهای ارشاد به فیلم ضربه‌های زیادی زد و باعث شد همه‌جوره متضرر بشویم، و پروانهٔ سینمایی را از دست بدهیم. به‌همین دلیل من با پروانهٔ ویدیویی خودم تهیه‌کنندهٔ فیلم شدم.

سال ۹۵ فیلم آمادهٔ اکران بود و مشکلات اداری و ارشاد حدود ۶ ماهی طول کشید. بعد از گرفتن پروانهٔ نمایش، فیلم برای اکران به هنر و تجربه ارائه شد که با توجه به شرایط ایران از تولید تا اکران زمان زیادی طول نکشید. خیلی از فیلم‌ها هستند که هنوز منتظر اکران‌اند، من این شانس را داشتم که فیلمم تقریباً یک سال بعد در هنر و تجربه اکران شد.

چرا مهراوه شریفی‌نیا را به‌عنوان شخصیت محوری فیلم که تقریباً در تمام صحنه‌های فیلم حضور دارد و کل فیلم روی او و صورت و فیزیکش تمرکز دارد، انتخاب کردید؟ چه ویژگی‌هایی در او دیدید که او را مناسب این نقش دانستید؟

مهراوه شریفی‌نیا را قبل از فیلم از نزدیک نمی‌شناختم. وقتی برای کار دعوت شد و با هم جلسه‌های مختلفی داشتیم، دیدم چقدر باسواد و کاربلد است و از همه مهم‌تر، دنیای سایه [شخصیت اول فیلم]  را خوب می‌شناسد و درک می‌کند. این برای من خیلی مهم بود که بازیگر دنیای سایه را بشناسد و با آن همذات‌پنداری کند. مهراوه چه از نظر تکنیک و چه از نظر شناخت شخصیت بسیار گزینهٔ مناسبی بود، دوستان بازیگر دیگری هم برای همکاری دعوت شده بودند، ولی هیچ‌کدام ویژگی‌های مهراوه را نداشتند. بعد‌ها در روزهای فیلم‌برداری بیشتر مطمئن شدم که او گزینه مناسبی است. من فکر می‌کنم یکی از بهترین بازی‌هایش را در «پرسه در حوالی من» انجام داده و خیلی خوش درخشیده است. در طول تولید هم بسیار همراه و صبور بود. در اکران‌های فیلم هم خیلی همراه بود، که ازش ممنون‌ام.

فیلم شما در گروه هنر و تجربه اکران شد و به‌همین دلیل کمتر دیده شد. آیا فکر نمی‌کنید اگر مثلاً امکانش بود و می‌توانستید قواعد رایج ساختن فیلم اول در سال‌های اخیر را دنبال کنید، اکران بهتری برای فیلم به‌وجود می‌آمد؟ به‌عنوان مثال، استفاده از بازیگری مشهورتر و پول‌سازتر (فقط به‌عنوان نمونه و فارغ از ارزش‌گذاری کیفیِ کاری که سهیل بیرقی با آوردن لیلا حاتمی‌ در فیلم «من» کرد) یا رو آوردن به موضوعاتی که برای مخاطب یا کل نظام تولید و پخش جذاب‌تر باشد (باز هم نمونه‌های دم‌دستی‌تر که به ذهن می‌آید فیلم «ابد و یک روز» یا «ویلایی‌ها» است). به‌طور کلی یک سؤال جدی‌تر این است که آیا حاضرید به نظام تولید و سرمایه تن بدهید و در عوض فیلمتان مخاطب گسترده‌تری داشته باشد یا ترجیح می‌دهید سفت و سخت به باورها و دغدغه‌های سینمایی و مؤلفه‌های مورد علاقهٔ خودتان در سینما پایبند بمانید حتی اگر بهای آن کمتر دیده‌شدن کارهایتان باشد؟

بله مسلماً، متأسفانه تهیه‌کنندهٔ بی‌کفایت باعث شد ما اکران عمومی‌ را از دست بدهیم. ما فکر می‌کنیم اگر با همین شرایط فیلم اکران عمومی‌ می‌شد، با اقبالی که از فیلم در هنر و تجربه دیدیم و پر‌طرفدار بودن خانم شریفی‌نیا، حتماً در اکران اتفاق خوبی برای فیلم می‌افتاد. من معتقدم تبلیغات و پخش درست می‌تواند هر فیلمی‌ را در چرخهٔ اکران تا حدودی موفق کند. این دو گزینه‌های خیلی خیلی مؤثری‌اند، حتی شاید از خود داستان فیلم هم مؤثرتر. ترجیح می‌دهم یاد بگیرم فیلمی‌ بسازم که هم دغدغه‌های من باشد و هم بتواند با مخاطب بیشتری ارتباط برقرار کند. این ایده‌آل‌ترین شکل است. باید این را یاد گرفت و چارهٔ دیگری نیست، چون من آدمی‌ نیستم که به نظام سرمایه و گیشه تن بدهم، ولی از طرفی برای ادامهٔ حیات در سینما، نیاز است به گیشه و مخاطب هم فکر کرد. فارغ از نیاز به سرمایه، اینکه دغدغه‌های فکری من را مخاطبان بیشتری ببینند و به آن فکر کنند، برایم از سرمایه مهم‌تر است.

سؤالی که همیشه برای من وجود داشته، این بوده که چرا داستان‌هایی مثل حفره اثر قاضی ربیحاوی، یا اناربانوی گلی ترقی، یا گیله‌مردِ بزرگ علوی، یا چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم نوشتهٔ زویا پیرزاد، یا کلیدر و جای خالی سلوچ اثر محمود دولت‌آبادی یا چه کسی باور می‌کند یا رُستمِ نوشتهٔ روح‌انگیز شریفیان، یا خانه ادریسی‌های غزاله علیزاده هیچ‌وقت به فیلم تبدیل نشده‌اند. حتی داستان‌های عامه‌پسند و پرفروش ایرانی هم مثل بامداد خمار و دالان بهشت و نظایر آن هم راه به سینمای ایران پیدا نمی‌کنند. جدی گرفته نشدن ادبیات ایران توسط اهل سینما (به استثناء چند کارگردان) و قطع ارتباط میان ادبیات داستانی (فارغ از همهٔ ضعف‌ها و قوت‌هایی که دارد) و سینمای ایران از آن مقوله‌هایی است که به‌شدت به تنوع و تکثر سینمای ایران و به تبع آن جذابیت فیلم‌ها لطمه می‌زند. نگاهی به صفحهٔ شخصی شما در اینستاگرام و البته با گرفتن سرنخی از خود فیلم چنین به‌نظر می‌رسد که شما ادبیات و به‌ویژه ادبیات امروز ایران را دنبال می‌کنید که البته اتفاق خوبی است. اما این هم می‌تواند حُسن باشد و هم عیب. از یک سو، آشنایی و همراهی با ادبیات، می‌تواند به کارگردان این امکان را بدهد که داستان خوب را از داستان بد تمیز دهد، منطق درست روایت در اشکال مختلف آن را درک کند، بین شخصیت‌پردازی و تیپ‌سازی فرق قائل بشود و غیره. در چنین حالتی فیلمساز کاربلد، می‌تواند داستان‌های خوبی را که پیش از این توسط نویسندگان حرفه‌ای‌تر نوشته شده است، به شیوهٔ بهتری به زبان سینما ترجمه کند. اما از سوی دیگر، این پیگیری و مؤانست با ادبیات ممکن است این باور را به فیلمساز القا کند که کارگردانی است که می‌تواند نویسندهٔ خوبی برای داستان فیلم خودش هم باشد. مشکلی که دامن همهٔ سینمای ایران را گرفته است. فیلم‌نامه و داستان فیلم «پرسه در حوالی من» نیز توسط خود شما نوشته شده است. آیا شما هم از آن دسته فیلمسازانی هستید که می‌خواهد نویسندهٔ فیلم خودش باشد؟ آیا به هیچ اقتباس ادبی بر مبنای داستان‌های نویسندگان ایرانی فکر نکرده‌اید؟ مثلاً به‌جای اشاره به رمان نسیم مرعشی در بخش کوتاهی از فیلمتان، آیا به اقتباس سینمایی آن فکر نکرده‌اید؟ یا اینکه مثلاً از او برای نوشتن فیلم‌نامه کمک بگیرید؟

بله، من خیلی اهل ادبیات‌ام و سعی می‌کنم پیوندم را با ادبیات حفظ کنم. ادبیات و هر هنر دیگری مطمئناً به سینما و شناخت درست آن کمک بسیار خواهد کرد. داستان فیلم کوتاه باغ بی‌برگی اقتباسی بود از یکی از داستان‌های کوتاه آقای محمد کشاورز. پایان‌نامهٔ ارشد من هم دربارهٔ اقتباس است، کلاً من به این مقوله خیلی علاقه دارم و مدت‌ها برای پیدا کردن قصه‌ای برای فیلم اولم در ادبیات ایران و جهان می‌گشتم و مطالعه می‌کردم، تا اینکه قصهٔ «پرسه در حوالی من» از دل خودم بیرون آمد، دیگر کاری نمی‌توانستم بکنم، دلم می‌خواست فیلم با همان فضا ساخته بشود. من خیلی تأکیدی برای اینکه فیلم‌نامه را خودم بنویسم ندارم، داستان‌های زیادی بوده که رویشان کار کرده‌ام و دوستشان داشته‌ام ولی شرایط ساخت برایشان مهیا نبوده است، بیشتر داستان‌هایی که به سلیقهٔ من می‌خورده و برای من اهمیت داشته و دغدغهٔ ذهنی‌ام بوده، متأسفانه مربوط می‌شده به نویسنده‌هایی که برای ارشاد خط قرمزند، و مجبور شدم که آن‌ها را کنار بگذارم. نسیم مرعشی دوست قدیمی‌ من است و ما همیشه کارهای همدیگر را می‌خوانیم و نقد می‌کنیم. برای داستان «پرسه در حوالی من» هم خیلی به من کمک کرد. یکی از دلایل ضعف فیلم‌نامه‌ها در سینمای ایران عدم صرف وقت کافی برای نوشتن فیلم‌نامه است و دیگر اینکه فیلمسازها خیلی با ادبیات رابطه ندارند و مطالعه نمی‌کنند و از ادبیات و فلسفه و بحث‌های روز دنیا اطلاعی ندارند. اگر این ضعف‌ها را ترمیم کنیم، به‌نظرم شرایط بهتری خواهیم داشت.

پروژهٔ بعدی غزاله سلطانی چیست؟ فیلم کوتاه؟ بلند؟ یا مستند؟

پروژهٔ بعدی من فیلمی‌ است که با الهام و تأثیر از داستان مستأجر رولان توپور نویسندهٔ فرانسوی نوشته شده است. این روزها فیلم‌نامه‌اش رو به پایان است که با دوست فیلم‌نامه‌نویسم پیام کرمی‌ در ایران روی آن کار می‌کنیم، حدود ۶ ماه از زمان شروع نگارش آن می‌گذرد.

این روزها دنبال سرمایه برای ساخت آن هستیم که به‌محض آماده شدن، شروع به ساخت خواهیم کرد.

ممنون از وقتی که به ما دادید. امیدواریم فیلم شما در اکرانی که در ونکوور دارد مورد توجه قرار بگیرد.

ممنون‌ام از مجلهٔ خوب شما که این وقت را در اختیار من گذاشت تا بتوانم با هم‌وطنانم در ونکوور گپ کوتاهی داشته باشم.

نوشته هیچ‌وقت برای ساختن و تجربه کردن دیر نیست اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

الن فرنی (Alan Franey) حدود ۳۶ سال است که با جشنواره بین‌المللی فیلم ونکوور (ویف) همکاری می‌کند و به‌مدت ۲۶ سال مدیر این جشنواره بود. او سال ۲۰۱۳ از این سمت کناره‌گیری کرد و تصمیم گرفت جای خود را به نیروهای تازه بدهد و در عوض بر بخشی از کار در ویف تمرکز داشته باشد که آن را بیش از هر کار دیگری دوست دارد. او این روزها مدیر بخش برنامه‌ریزی بین‌المللی ویف است. برای آشنایی با ویف و سابقهٔ آن و برنامه‌هایش، هیچ‌کس بهتر از الن فرنی نبود. به دیدار او رفتم و در بعدازظهری تابستانی یک‌ساعتی از این جشنواره، گذشته، حال و آینده‌اش، شناختش از سینمای ایران، فیلم‌ها و سینماگران محبوب ایرانی‌اش و غیره حرف زدیم. انسانی بافرهنگ و دوست‌داشتنی با انبوهی خاطره‌های جالب که مصاحبه با او را جذاب‌تر کرد.

ممنون از وقتی که به ما دادید. برای شروع، لطفاً کمی‌ از تاریخچهٔ جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم ونکوور بگویید؟ اطلاعات وب‌سایت می‌گوید که این جشنواره سال ۱۹۸۲ متولد شد. درست است؟

بله، اما پیش از آن هم جشنوارهٔ فیلم در ونکوور وجود داشت. این به اوایل دههٔ ۶۰ میلادی برمی‌گردد. آن‌موقع تعداد کمی‌ از شهرهای آمریکای شمالی جشنوارهٔ فیلم داشتند. جشنوارهٔ ونکوور آن روزها فقط در یک سینما برگزار می‌شد و آن هم سینمای ووگ بود که بسیار هم با استقبال خوبی روبرو می‌شد. وقتی به سینما علاقه‌مند شدم که جوان دانش‌آموز دبیرستانی بودم و بعدتر که دانشجوی دانشگاه شدم، به جشنواره‌های مختلفی می‌رفتم، اما نه این جشنواره. یک روز از سر علاقه، کار خودم را در سینمای ریج (Ridge Theatre) آغاز کردم که موفق‌ترین سینمای هنری کل کشور در زمان خودش بود. ۸۳۰ صندلی داشت. کار بسیار خوبی بود. رئیس من لئونارد شاین (Leonard Schein)، صاحب سینما، بود و بعد در سال ۱۹۷۹ شدم مدیر سینما.

در سال ۱۹۸۲ چند اتفاق افتاد. اول ظهور وی‌اچ‌اس بود که کسب و کار خصوصی لئونارد را به خطر انداخت. او تصمیم گرفت کار جدیدی انجام بدهد و جشنوارهٔ فیلم را در سینمای خودش آغاز کرد. خودش وظیفهٔ انتخاب فیلم‌ها را برعهده داشت و من کارهای خُرد دیگر را انجام می‌دادم. گروه کوچکی بودیم و در نتیجه برای فیلم‌ها یادداشت‌های معرفی می‌نوشتم، گروه‌های داوطلبی را تربیت می‌کردم که چه باید بکنند و بر کار پروژکتورها نظارت می‌کردم. آن رویداد به موفقیت بزرگی بدل شد. برای اینکه مردم جای خالی یک جشنوارهٔ فیلم واقعی را احساس کرده بودند. جشنواره‌های پیش از آن اغلب شامل فیلم‌های‌ هالیوودی بودند که قرار بود چندی بعد روی پرده بروند. چند فیلم با زیرنویس هم در میانشان بود. هرچند جشنوارهٔ آن سال خیلی موفق بود، مشکل اصلی این بود که برای واردکردن فیلم‌ها به جشنواره، آن‌ها باید از مجرای گمرک رد و بعد طبقه‌بندی می‌شدند که این کار با توجه به تعداد فیلم‌ها زمان‌بر بود. لئونارد تصمیم گرفت که این کار را به‌صورت غیرانتفاعی انجام دهد نه به این دلیل که از دولت بودجه بگیرد، بلکه صرفاً برای آنکه بتواند به کارها از جهت عملیاتی‌شان سرعت بدهد. جشنواره خیلی زود بزرگ شد. سال ۸۳ مخاطبان دوبرابر شدند. سال ۸۴ دو برابرِ سال قبل و این روند تا سال ۸۶ – که سال اکسپو بود – ادامه پیدا کرد.اکسپو، سال جشنوارهٔ جهانی بود که در ونکوور برگزار شد با موضوع اصلی ارتباطات و از ۲ ماه مه تا ۱۳ اکتبر ادامه داشت. در این سال، ۳۸۰ فیلم را در ۵ سینما و برای ۵ هفته نشان دادیم. بعد از آن لئونارد به تورنتو رفت تا مدیر آن جشنواره شود و مدیر جدیدی برای جشنوارهٔ ونکوور انتخاب شد. سال بعد، به‌طور طبیعی جشنواره کوتاه‌تر شد و رسید به ۱۷ روز و با سینماهای کمتر. در همین سال، نشست سران اتحادیهٔ کشورهای همسود (commonwealth) در ونکوور برگزار شد و جشنواره تمرکزش را بر این کشورها گذاشت. چون این نشست در اکتبر بود، ما هم جشنواره را به این تاریخ منتقل کردیم. از سال ۱۹۸۸ من مدیریت جشنواره را برعهده گرفتم و از همان ابتدا تغییراتی به آن دادم مانند اضافه کردن بخش سینمای شرق آسیا و همچنین افزودن فیلم‌های بیشتری از سینمای مستند که جزو علاقه‌مندی‌های خودم بودند و البته توجه بیشتر به سینمای کانادا که توانسته بود هویت خودش را پیدا کند. دوست داشتم کارهایی بکنم که سال به سال تغییر نکنند و ماندگارتر باشند.

توجه به سینمای شرق آسیا از کجا آمد؟

دلیلش این بود که خیلی دربارهٔ فیلم‌های آسیایی هیجان‌زده بودیم. دوران نسل پنج سینماگران چینی و روزهای خوب سینمای تایوان بود که فیلمسازانی چون هوشیاشن، ادوارد یانگ و ژانگ ییمو را به جهان معرفی می‌کرد. ژاپن هم که برای سال‌ها کشور مورد علاقهٔ سینه‌فیل‌ها بوده است. همچنین وجود جمعیت قابل توجهی از آسیایی‌ها در ونکوور، این کار را جذاب می‌کرد. نکتهٔ دیگر هم این بود که کانادایی‌های ساکن ونکوور خیلی به کشورهای دیگر و سفر به آن‌ها توجه دارند. به همه‌جا سفر می‌کنند، اما به‌نظر می‌رسید که به سفر به آسیا بیشتر از سفر به شهرهای دیگر آمریکای شمالی علاقه داشتند. الان هم که خیلی چند ملیتی شده‌ایم و تقریباً در هر خانواده‌ای شکلی از پیوند یا آشنایی با آسیایی‌ها وجود دارد. این فرصت مناسبی بود که فیلم‌های آسیایی را به شهری بیاوریم که پذیرای آن‌ها است. اساساً ماهیت چندملیتی ونکوور برگزاری یک جشنواره را منطقی می‌کند، چون مردم به‌راحتی می‌توانند آثاری از ملت‌های مختلف را ببینند، با داستان‌ها ارتباط پیدا کنند، تفاوت‌های خود را درک کنند، و سینما راه خوبی است برای رفتن به ورای درهای بسته. شما دیگر یک توریست نیستید. شما از فرهنگ‌ها چیز می‌آموزید، خودتان را آموزش می‌دهید و می‌توانید مثل توریست‌های کوله‌به‌پشت به خانه‌های مردم بروید و شباهت‌های جهان‌شمول و تفاوت‌های خاص اقوام مختلف را درک کنید. سینما پنجره‌ای به دنیا است.

ویف برای ما جشنوارهٔ جشنواره‌هاست. این خیلی خوب است که مخاطبان فرصت کافی دارند تا با خیال راحت در مورد فیلم‌هایی که از ابتدای سال در معتبرترین جشنواره‌های دنیا از برلین و کن گرفته تا ونیز و تورنتو دیده شده‌اند و توسط منتقدان و مخاطبان عام ارزشیابی شده‌اند و جایزه‌ها را درو کرده‌اند، تحقیق کرده و از میان بهترین‌ها که به ویف آمده است، آن‌هایی را که دوست دارند یا با وقتشان هماهنگ است، انتخاب کنند. به‌نوعی غربال اولیهٔ قبلاً صورت گرفته و می‌توان با خیال راحت و کمترین نگرانی از اینکه شاید فیلمی‌ که خواهند دید بد باشد، کارها را برای دیدن برگزید. اما از سوی دیگر چیزی که در این میان غایب است، هیجان دیدنِ فیلم‌هایی است که برای اول بار اکران می‌شوند و جشنواره‌ها معمولاً جایی برای پریمیر جهانی آن‌ها است. آیا هیچ‌وقت به فکر رقابت برای اکران فیلم‌های پریمیر در ویف نبوده‌اید؟

سؤال خوبی است. به‌نظرم این بازی هوشمندانه‌ای نیست که ما بخواهیم وارد آن شویم. کانادا قلمرو تجاری کوچکی است. جمعیت قسمت انگلیسی‌زبان کانادا نصف جمعیت کالیفرنیا است و ما هم قدرت رقابت با جشنوارهٔ بزرگ و مقتدری چون تیف در تورنتو را نداریم که در فاصلهٔ کمی‌ قبل از ویف برگزار می‌شود. بنابراین رقابت برای نمایش فیلم‌ها برای اولین‌بار و داشتن پریمیر جهانی در ونکوور بی‌مورد و تقریباً غیرعملی است. ما باید مکمل‌ هالیوود و جشنوارهٔ تورنتو باشیم. با این‌حال ما هرساله چند پریمیر داریم، اما اولویت ما این نیست. اولویت ما نمایش بهترین‌های سال است از شمار بیشتری از کشورهای دنیا. برخی دوست دارند که اسم‌های بزرگ را روی فرش قرمز ببینند و هیاهوی تبلیغاتی عکاسان و روزنامه‌ها را در اطراف خود داشته باشد. آن‌ها می‌گویند چرا باید فیلم‌های زیرنویس‌دار ببینیم اگر قرار نیست این حواشی جذاب و جنجالی با آن‌ها باشد. اما برای ما روی دیگر این سکه مهم‌تر است. دیدن فیلم‌های‌ هالیوودی خیلی ساده و ممکن است. اگر دوست ندارید فیلم‌های کانادایی یا ایرانی یا فرانسوی ببینید و می‌خواهید با فیلم‌ها فقط سرگرم شوید، آن‌ها هم‌زمان با جشنواره روی پرده‌اند. مالیات‌دهندگان کانادایی نباید پول توی جیب شرکت‌های تبلیغ‌کنندهٔ فیلم‌های‌ هالیوودی بریزند. ما به آن نیاز نداریم. این ما را آزاد می‌گذارد که به کشورهای دیگر توجه کنیم و بر ارزش‌های فرهنگی و هنری بدون توجه به اسم‌های بزرگ و فریبنده، تمرکز داشته باشیم.

رویهٔ انتخاب فیلم‌ها برای جشنوارهٔ ونکوور چگونه آغاز می‌شود؟

پیش از این، هر سال کار خودم را با جشنوارهٔ رتردام آغاز می‌کردم و بعد به جشنواره‌های ساندنس و جشنواره‌های دیگر می‌رفتم. اما الان تعدادی از همکارانم به آنجا می‌روند و من خودم را به چند جشنوارهٔ اصلی برلین، ترایبکا، کن و یکی دو جشنوارهٔ دیگر محدود کرده‌ام. ما تیم بزرگی داریم که به سه گروه تقسیم شده است: تیم سینمای کانادا، متخصصان سینمای شرق دور و سینمای بین‌الملل که من رئیس این تیم هستم. مدتی است که دیگر کار مدیریت جشنواره را بر عهده ندارم و فقط به برنامه‌ریزی فیلم‌های جشنواره متمرکز شده‌ام. مشاوران متعددی داریم که به ما در انتخاب فیلم‌ها کمک می‌کنند، اما می‌شود حدس زد که این روزها با توجه به تغییر تکنولوژی ساخت و هزینهٔ کمتر تولید فیلم‌ها چه میزان بالایی فیلم تولید می‌شود. خیلی از آن‌ها در گیشه موفق نیستند اما خیلی‌ها هم می‌توانند در جشنواره‌های مختلف توجه کافی بدست بیاورند. مطمئن‌ام سالانه فیلم‌های بیشتری هستند که ارزشِ دیده شدن در ویف را دارند ولی ما امکان نمایش همهٔ آن‌ها را نداریم.

پس با این حساب اگر فیلمسازی از ایران بخواهد در این جشنواره شرکت کند، نمی‌تواند مستقیم با شما در ارتباط باشد و باید حتماً از مجرای جشنواره‌های معتبر عبور کند؟

آن‌ها هنوز هم می‌توانند لینک بازبینی فیلم‌ها را در سایت‌هایی که برای جشنواره‌ها اختصاص دارد، قرار بدهند، اما برای ما کار راحت‌تر می‌شود وقتی که از طریق پخش‌کننده‌ها و شرکت‌های فروش باشد. من هرساله به بازار فیلم ایران در کن می‌روم و با مسئولان فارابی دیدار می‌کنم و از آن‌ها فیلم‌هایی را می‌گیرم که برای بازبینی به همکارانم بدهم. تعداد فیلم‌ها بسیار زیاد و کار سختی است که همه آن‌ها را دنبال کنم. برای همین است که باید به آن‌ها که می‌شناسیم و اعتماد داریم، اتکا کنیم. فیلم‌هایی که در جشنواره‌های دیگر انتخاب شده‌اند، اغلب از شاخص‌هایی برخوردارند که به ما اجازه می‌دهند انتخاب‌های خودمان را سریع‌تر شکل دهیم.

آیا برای انتخاب فیلم‌ها در ویف، سهمیه‌بندی‌ای بر اساس کشورها دارید؟

نه، چنین سهمیه‌بندی‌ای وجود ندارد. مهم‌ترین مسئله این است که ما مجموعه‌ای مستقل‌ایم و از دولت پول نمی‌گیریم. بنابراین فروش بلیت تعیین‌کننده است. برای همین بر اساس میزان مخاطب از یک کشور، تلاش می‌کنیم انتخاب‌هایمان را تطبیق دهیم. مثلاً منطقی نیست ۱۵ فیلم از سریلانکا داشته باشیم، در حالی‌که جمعیت کمی‌ از این کشور در این شهر زندگی می‌کنند. مشارکت بیشتر مخاطبان باعث می‌شود که تعداد فیلم‌ها – با فرض برآوردن استاندارد کیفی – تغییر کند و این با تجربه به‌دست آمده است.

آیا تا به‌حال پیش آمده فیلمسازی را کشف کرده و به سینمای دنیا معرفی کرده باشید که آن روزها گمنام بوده باشد ولی حالا خیلی معروف؟

بله، خیلی‌ها بودند. البته اسم آن را کشف نمی‌گذارم اما خیلی‌ها بودند که اولین فیلم‌هایشان را در این جشنواره نشان دادند و بعدها چهره‌های معروفی شدند. مثلاً در سینمای آسیا ادوراد ینگ، استنلی کووان، بانگ جون هو یا از ایران کارهایی از بهمن فرمان‌آرا، امیر نادری و مخملباف را در طول این سال‌ها نشان دادیم. کیشلوفسکی هم به ویف آمد، تنها جشنوارهٔ آمریکای شمالی که او در آن شرکت کرده است.

کیارستمی‌ چطور؟

نه، متأسفانه هیچ‌وقت نشد کیارستمی‌ را در این جشنواره داشته باشیم. با وجود آنکه زیاد به ونکوور رفت و آمد داشت و چندین بار نزدیک بود این امر محقق بشود، متأسفانه هیچ‌وقت برنامه‌هایمان به‌گونه‌ای نبود که او را در ویف داشته باشیم؛ یکی از بزرگ‌ترین افسوس‌های من.

چه چیزی در کار کیارستمی‌ برایتان جالب بود؟

کیارستمی‌ برای سبک انسان‌مدارانه و انسان‌محور کارهایش و البته کارش با بچه‌ها معروف و مورد توجه جشنواره‌ها بود. اما ما به وجوه سینمایی کارهای او توجه داشتیم. من تحت تاثیر سبک او بودم و اینکه چگونه از نظر فرمی‌ نوآورانه بود. اولین توجه جدی ما به او سال‌ها پیش زمانی رخ داد که ما در برنامهٔ کوچکی که برای شبکهٔ دانش تهیه کردیم و به بهترین‌های جشنوارهٔ فیلم ونکوور پرداختیم، دربارهٔ سینمای ایران و او صحبت کردیم که از شبکه‌های تلویزیونی هم پخش شد. علاقهٔ ما به سینمای ایران به سال‌ها قبل باز می‌گردد.

اصلاً بهترین فیلم‌های ایرانی که دیده‌اید، کدام‌اند؟

فیلم‌های کیارستمی‌ همه برایم جالب بوده‌اند. نحوه‌ای که او از استعاره‌ها استفاده می‌کرد. روشی که می‌توانست چیزها را خیلی ساده نگه دارد در حالی‌که لایه‌های مختلفی از معنا در آن بود.  یا جعفر پناهی. ایران که بودم، او را دیدم و این شانس را داشتم که در جمعی کوچک فیلم دایره را ببینم و همان‌جا فیلم را برای ویف انتخاب کنم. اما یک فیلم برایم جایگاه خاصی دارد چون با تجربهٔ شخصی جالبی در ذهنم گره خورده است و آن هم فیلم «دونده» از امیر نادری است.

سال ۱۹۸۶ که فیلم را در جشنواره نشان می‌دادیم، در سینمایی کار می‌کردم که به‌تازگی همراه همسرم مالک آن شده بودم. نیروی زیادی نداشتیم و من باید کارهای متعدد و زیادی در مورد هر فیلم انجام می‌دادم. فیلم‌ها را بازبینی می‌کردم. بروشور فیلم‌ها را آماده می‌کردم. فیلم را پروجکت می‌کردم. نسخه‌ها را با پست می‌فرستادم و نظایر آن. فیلم دونده را گذاشتم برای بازبینی و متوجه شدم که فیلم زیرنویس ندارد. نمی‌دانم اشتباه از من بود که یادآوری نکردم زیرنویس نیز ارسال شود، یا اشتباه از طرفِ ایرانی بود. چاره‌ای نبود. فیلم را در وقت استراحت هنگام ناهارخوردن بدون زیرنویس دیدم و آن را بسیار دوست داشتم. بعدتر که مردم برای دیدن فیلم آمدند و در صف ایستادند، رفتم و به آن‌ها گفتم که متأسفانه فیلم زیرنویس ندارد اما به شما پیشنهاد می‌کنم آن را حتماً ببینید و اگر دوست نداشتید، بعد از فیلم بیایید و پولتان را پس بگیرید. بیشتر آدم‌ها ماندند و از این هشدار تشکر کردند. فیلم شروع شد. در ده دقیقهٔ پایانی رفتم جلوی سالن سینما و یکی از لحظات جادویی سینما را دیدم: فیلم همه را درگیر خودش کرده بود و مردم با اشتیاق و نگرانی داستان پسر جوان فیلم را نگاه می‌کردند. لحظهٔ بسیار لذت‌بخشی بود. بعد رفتم جلوی در و مردمی‌ که از سالن خارج می‌شدند، از من تشکر می‌کردند که چقدر فیلم خوبی بود و ممنون بودند که آن را نشان دادیم. این داستان را بعدتر برای امیر نادری تعریف کردم که برای او هم داستان جالبی بود. 

به‌عنوان یک سینه‌فیل، کدام سال برایتان بهترین و راضی‌کننده‌ترین سال بوده است؟

انتخاب سختی است. هیچ سالی را نمی‌شود انتخاب کرد. برایم مهم این است که هر سال خاطره‌ای با خود دارد. هر سالِ سینمایی چیز جدیدی پیشنهاد می‌کند. برخی از جشنواره‌ها مثل تلوراید یا نیویورک از نظر تعداد فیلمی‌ که نمایش می‌دهند، جشنواره‌های کوچکتری‌اند. برخی از جشنواره‌ها هم همچون کن کاملاً بر چند محور کلی متمرکزند. اما وقتی با جشنوارهٔ گسترده‌ای مثل جشنوارهٔ تورنتو یا ویف یا لندن روبروئیم که جشنوارهٔ جشنواره‌ها است و قرار است آثار برتر و جایزه‌برده در جشنواره‌های مختلف را نشان دهد، مؤلفه‌های زیادی در آن نقش دارند. من از میان بیش از ۳۰۰ فیلم، امسال حدود ۱۰۰ فیلم را خودم دیده‌ام ولی خیلی از فیلم‌ها را هنوز ندیده‌ام و دوست دارم در جشنواره ببینم. 

در صحبت‌هایتان اشاره کردید که به ایران سفر کرده‌اید، چه سالی بود؟

بله. سال ۲۰۰۰ یا ۲۰۰۱ بود. دقیقاً یادم نیست. تهران و اصفهان را دیدم.

برای شرکت در جشنواره بود؟

بله.

خُب، به‌عنوان یک متخصص، جشنوارهٔ فیلم فجر را چگونه دیدید؟

جشنواره‌های زیادی در سراسر دنیا رفته‌ام. فهمیده‌ام که همیشه در کشورهایی مثل ایران، مراکش، ترکیه، مصر و نظایر آن که فرهنگ قدیمی‌تر و غنی‌تری دارند، احساس راحتی بیشتری دارم. مهم‌ترین چیز که یادم است، مهمان‌نوازی خوب است، چیزی که در کشورهای اروپایی کمتر می‌بینید. البته این را هم بگویم که وقتی به جشنواره‌ای دعوت می‌شوی، قرار است فیلم‌ها را ببینی و نمی‌شود گفت که می‌خواهم بروم مردم معمولی را ببینم. برای همین تصویر کامل و دقیقی ندارم.

آیا هنوز هم سینمای ایران را دنبال می‌کنید؟

سعی خودم را می‌کنم. اما کار سختی است. وقتی از کن برمی‌گردم، حدود ۴۰ تا ۵۰ فیلم از ایران با خودم همراه دارم که باید دیده شود. معمولاً بعد از پایان کن تا پایان ماه ژوئن، تعداد بسیار زیادی فیلم هست که باید ببینم. این کاری نیست که یک نفر بتواند انجام دهد. برای همین یک تیم از افراد مورد اعتماد این فیلم‌ها را می‌بینند و برای مثال، سال قبل دو نفر از آن‌ها فیلم «لانتوری» را انتخاب کردند. من فیلم را پیش از آن روی پردهٔ بزرگ دیده بودم و دوست داشتم و برایم جالب بود که آن‌ها نیز فیلم را دوست داشتند، برای همین فیلم وارد فهرست نمایش شد. یا سال قبل از آن، کتایون شهابی فیلمی‌ به من داد به نام «چهارشنبه ۱۹ اردیبهشت» ساختهٔ برادران جلیلوند که من هیچ‌چیز از آن نمی‌دانستم و فیلم غافلگیرم کرد و به فهرست جشنواره اضافه شد. امسال هم آخرین فیلم این دو بردار به نام «بدون تاریخ بدون امضا» در کنار فیلمی‌ به نام «آذر» از سینمای ایران در جشنواره حضور دارد. خلاصه تلاش خودم را می‌کنم که به‌روز باشم. 

فکر می‌کنید مشکل سینمای ایران در زمینهٔ ناتوانی در پخش، اکران گسترده و فروش بین‌المللی چیست؟

مهم‌ترین معضل در شکل رابطهٔ ایران و آمریکا است. یک‌جور نگاه و شیوهٔ تولید مسلط در تولید فیلم وجود دارد که از‌ هالیوود می‌آید و گیشه را تصاحب می‌کند، و این هژمونی فقط به ایران محدود نمی‌شود، کانادا هم با چنین مسئله‌ای دست‌به‌گریبان است. همین‌طور سینماگران مستقل آمریکایی که نمی‌توانند با آن رقابت کنند.

نکتهٔ دیگر پیش‌فرض‌های فرهنگی است که به نفع ایران کار نمی‌کند و متأسفانه غفلت گسترده‌ای هم وجود دارد که مانع شناخت فرهنگ‌های غنی می‌شود. جوان‌ها امروزه دسترسی راحتی به اطلاعات دارند اما چون با چیزهای بی‌ربط وقتشان پر می‌شود، دانش کمتری در مقایسه با نسل‌های قبل‌تر از خود دارند.

از نظر موضوعی اما هنوز سینمای ایران برای خیلی‌ها جذاب است.

در طی سال‌های اخیر متوجه شده‌ام که اغلب مستندهای ایرانی انتخاب‌شده برای ویف، مثل «انقلاب دزدیده‌شدهٔ من»، «ایرانی»، «فیفی از خوشحالی زوزه می‌کشد»، یا حتی «سونیتا» از فیلمسازهایی است که ایرانی‌اند، اما یا سال‌هاست خارج از ایران زندگی می‌کنند و یا فیلم‌هایشان تهیه‌کنندگان غیرایرانی دارند و در نتیجه خیلی قابلیت‌های سینمای مستند ایران را، فارغ از خوب یا بدِ آن، منعکس نمی‌کنند. این را هم اضافه کنم که برخی از مستندهای ایرانی انتخاب‌شده در ویف هم آثار خیلی خوب‌اند، مثلاً شخصاً از دیدن فیلم «فیفی از خوشحالی زوزه می‌کشد» خیلی لذت بردم و بعد از آن شاید ۱۰ باری فیلم را دیده باشم. یا «سونیتا» فیلمی تأثیرگذار روی مخاطب است.

اما در طول چند سال گذشته با کمک شماری از دوستانم در ایران و ونکوور، فیلم‌های مستند زیادی از ایران را در دانشگاه سایمون فریزر نشان داده‌ایم و متوجه شده‌ام برخی از مستندهای تولید‌شدهٔ داخل ایران هم جوایز بین‌المللی بسیاری برده‌اند و هم توانسته‌اند مخاطبان گسترده‌تری از بینندگان ایرانی و غیرایرانی را جذب کنند. فکر می‌کنم کماکان چنین پتانسیلی در مستندهای تولیدشده در ایران وجود دارد، اما جای این مستندها در جشنوارهٔ ویف خالی است. انتخاب‌ها در مورد سینمای مستند ایران چگونه صورت می‌گیرد؟ 

بله، درست می‌گویید. حتماً همین‌طور است. باید اعتراف کنم آن‌قدر که سینمای داستانی ایران را دنبال می‌کنم، با سینمای مستند همراه نبوده‌ام. یعنی علاقه دارم، اما فرصت کافی نیست. گهگاه مستندهایی می‌بینم که به‌نظرم فیلم‌های خوبی‌اند، مثل فیلم مستندی که دربارهٔ فرش ایرانی بود اما خیلی با مخاطبان ما در ونکوور سنخیت ندارد. به هرحال ما باید به گیشهٔ فروش فیلم‌ها هم نیم‌نگاهی داشته باشیم. می‌دانم که جامعهٔ ایرانیان ونکوور در حال گسترش است و هم کمی‌ و هم کیفی رشد خیلی خوبی داشته است. احتمالاً شما که با نمایش این فیلم‌ها در ارتباط‌ید، شناخت بهتری از این محصولات دارید. اگر فیلم مستند خوبی هست که می‌شناسید، می‌توانید به ما معرفی کنید. ما از این کار استقبال می‌کنیم.

بعد از این همه سال فیلم دیدن در جشنواره‌های مختلف برای انتخاب فیلم‌ها، چه چیزی هنوز شما را به دیدن فیلم‌های جدید راغب می‌کند؟ از دیدن فیلم‌ها خسته نشدید؟

من دیگر از کارهای تلویزیونی یا تولیدات‌ هالیوودی راضی نمی‌شوم. البته هنوز هم محصولات تلویزیونی یا‌ هالیوودی‌ای هستند که دوستشان دارم. دیدن تعقیب و گریز با ماشین یا بازسازی کامیک‌بوک‌های مارول من را سرحال نگه نمی‌دارد. خیلی زود خسته می‌کند. چیز دیگری نیاز دارم تا من را به‌لحاظ فکری سرحال بیاورد. یک کتاب خوب یا یک فیلم خوب این کار را می‌کند و برای پیداکردن آن کماکان فیلم دیدن را ادامه می‌دهم.

اگر بخواهید به یک ونکووری که هیچ آشنایی‌ای با سینمای ایران ندارد چیزی در معرفی این سینما بگویید، چه خواهد بود؟

مهم‌ترین چیزی که اول باید بگویم، این است که بدانند سینمای ایران ریشه‌دار است و تازه‌به‌دوران‌رسیده نیست. سینمایی است مترقی و متنوع که اهل فن، منتقدان و تاریخ‌نگارهای فرهنگی دهه‌ها – و نه سال‌ها – است که آن را می‌شناسند و به رسمیت شناخته‌اند. یکی از مهم‌ترین سینماهای حال حاضر دنیاست. همچنین باید تأکید کنم بر زبان خاص سینمایی که ایران به دنیا معرفی کرده است. بدانند که کارهای شماری از فیلمسازهای جوان و بااستعداد در اقصا نقاط دنیا از چند سینمای خاص ملی متأثر بوده است و نه سینمای‌ هالیوود یا انگلستان یا فرانسه. مثلاً کارهای کیارستمی‌ خیلی در این زمینه شاخص‌اند. نگاه انسانی‌اش، داستان‌های اخلاقی ساده‌اش، ترسیم رابطهٔ بزرگسالان با بچه‌ها، فیلم‌هایی که جنبه‌های شاعرانه دارند. از سوی دیگر، تصویر بسیار ساده‌انگارانه‌ای از زندگی در ایران وجود دارد که متأسفانه ساختهٔ تفکر آمریکایی است، کشوری که با ایران در تعامل نیست. تصویری که خیلی عقب‌ماندگی ایران را برجسته می‌کند. در حالی‌که سینما می‌تواند این پیش‌فرض غلط را تصحیح کند، نشان بدهد که چیزهایی فراتر از آن هم وجود دارد. در حقیقت وقتی فرهنگی قدیمی‌ است و هنر در آن ریشه‌دار است، چنین کوشش‌هایی بیشتر به چشم می‌آید.

متشکرم از وقتی که به من و نشریهٔ رسانهٔ همیاری دادید. امیدوارم، هم جشنوارهٔ ونکوور سال‌ها به فعالیت خودش ادامه بدهد و هر سال بهتر و بهتر از قبل بشود و هم سینمای ایران در تمام وجوهش از سینمای داستانی تا سینمای مستند، از فیلم کوتاه تا انیمیشن، از سینمای تجربی تا سینمای مستقل، حضور پررنگ‌تری در جشنواره‌های مختلف بین‌المللی و به‌ویژه ویف داشته باشد.

ما هم همین‌طور. در ویف چشم‌انتظار دیدن آن روز هستیم. از شما و نشریه‌تان هم متشکرم.

نوشته خسته از هالیوود، دلبسته به سینمای شرق – گفت‌وگو با اَلن فرنی، مدیر بخش برنامه‌ریزی بین‌المللی ویف اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم ونکوور از ۲۸ سپتامبر تا ۱۳ اکتبر ۲۰۱۷ در چندین سینمای شهر برگزار خواهد شد. مثل همیشه شاید مهم‌ترین سؤال یک علاقه‌مند به سینما و فیلمِ بین جشنواره‌ای این باشد که از بین بیش از ۳۰۰ فیلم کدام را بهتر است زودتر ببیند. شاید این راهنمای کوچک بتواند راهگشا باشد.

برای خرید بلیت آنلاین از وب‌سایت رسمی جشنواره، روی عنوان یا تصویر پوستر هر فیلم کلیک کنید.

مربع (Square)

اگر فقط فرصت دیدن یک فیلم را دارید، احتمالاً بهترین انتخاب این فیلم است: «مربع» ساختهٔ روبن اوستلوند؛ کارگردان سوئدی دو فیلم دلپذیر و بسیار ستایش‌شدهٔ «بازی» (۲۰۱۱) و «فورس ماژور» (۲۰۱۴) که هر دو را در ویفِ سال‌های قبل دیده‌ایم. برندهٔ نخل طلای کن ۲۰۱۷ یک کمدی سیاه است که به تعبیر وحید مرتضوی منتقد سینمایی وب‌سایت گرینگوی پیر«هجویه‌ای است بر هنر مدرن؛ تلاشی است در بی‌معنایی و ابتربودن قلمروهای از پیش طراحی‌شده و گسست‌شان از جهان بیرون و واقعیت، و البته مواجهه‌ای است با ایدهٔ «دیگری» و عیان‌شدن تناقضات خود».

Friday, September 29, 2017 at 9:00 PM The Centre

Tuesday, October 3, 2017 at 3:15 PM Vancouver Playhouse

کشتن گوزن مقدس (The Killing of a Sacred Deer)

پیتر دبراج در ابتدای نوشته‌اش بر این فیلم در ورایتی می‌آورد: «در نارا پارک ژاپن، از دیرباز این باور وجود داشته که گوزن خال‌دار خصوصیاتی الهی و مقدس دارد. کشتن یکی از آن‌ها حتی سهواً، جرمی نابخشودنی است و مستحق عذابی الیم. در سوی دیگر کرهٔ خاکی، در یونان باستان آگاممنون پادشاه، این نکته را به تلخی آموخت وقتی‌که برای طلب آمرزش از خشم خدایان، که در پس کشتن یکی از گوزن‌های عزیز آرتمیس فوران کرد، مجبور شد دخترش ایفیگنیا را قربانی کند. درس اخلاقی: هیچ‌وقت گوزنی را نکشید!». این ایده برای یورگوس لانتیموس کافی‌ست تا یک‌بار دیگر خلاقیت عجیب خود و نویسندهٔ همراهش را، که سال قبل برای «خرچنگ» کاندید اسکار شدند و همین امسال نیز در کن برندهٔ بهترین فیلمنامه شدند، به کار گیرد و درامی اخلاقی اما پرتعلیق را، که هم‌زمان مضحک و هولناک است، روی پرده ترسیم کند.

Monday, October 2, 2017 at 9:00 PM The Centre

ضربان در دقیقه (Beats Per Minute:BPM)

فیلمی که بسیاری در کن گذشته آن را مستحق نخل طلا می‌دانستند. روبَن کامپیو در این فیلم ما را به اوایل دههٔ نود می‌برد. درامی پرحرارت که با تلفیقی از عناصر عشق، زندگی و دوستی، بر مبارزهٔ نسلی از فعالان اجتماعی در جامعه‌ای بی‌تفاوت تمرکز می‌کند و با خلق فضایی رئالیستی و مستندگونه تلاش گروه‌های حامی مبتلایان به ایدز را به تصویر می‌کشد.

Saturday, September 30, 2017 at 3:15 PM Vancouver Playhouse

Monday, October 2, 2017 at 6:15 PM Vancouver Playhouse

در حال محوشدن (In The Fade)

فاتح آکین را بیشتر با لبهٔ بهشت به‌یاد داریم. فیلم‌سازی آلمانی و ترک‌تبار که دغدغه‌های مهاجران در آثارش برجسته است و در سال‌های اخیر مسیر رو به افولی طی کرد. «درحال محوشدن» تریلری پرالتهاب است که به موضوعات داغ اروپا نظیر زندگی مهاجران، تروریسم و ظهور افراطی‌گری نئونازی‌ها می‌پردازد. فیلمی که در آن دایان کروگر – با بازی ستایش‌شده‌ای که او را به جایزهٔ بهترین بازیگر زن در کن رساند – با مفاهیمی چون عدالت‌جویی و انتقام دست به گریبان است. دبورا یانگ منتقد هالیوود ریپورتر این درام نفس‌گیر را بازگشت دوبارهٔ آکین می‌داند.

Sunday, October 1, 2017 at 3:15 PM The Centre

Wednesday, October 4, 2017 at 9:00 PM The Centre

بی عشق (Loveless)

«تبعید»، «بازگشت»، «النا» و «لویاتان»، این‌ها فیلم‌های پیشین آندری زویاگینتسف است و دیدن هرکدام از آن‌ها می‌تواند شما را متقاعد کند که نمی‌شود از دیدن آخرین کار او به آسانی گذشت.  زویاگینتسف این بار متأثر از «صحنه‌هایی از یک ازدواج» اینگمار برگمان یا «ماجرا»ی میکل‌آنجلو آنتونیونی یا شاید «دربارهٔ الی» اصغر فرهادی (یا شاید همه آن‌ها. کسی چه می‌داند؟) دوربین خود را به دنیای بی‌عشق یک زوج نزدیک می‌کند و آهسته‌آهسته آن‌ها را در درام داستان اسیر می‌کند و عکس‌العمل آن‌ها را بعد از مواجهه با بحران به نظاره می‌نشیند. پیتر بردشا منتقد گاردین فیلم را که برندهٔ جایزه ویژهٔ هیئت داوران شد، یک شاهکار دیگر خوانده است.

Sunday, October 1, 2017 at 9:00 PM The Centre

Sunday, October 1, 2017 at 9:00 PM The Centre

Monday, October 9, 2017 at 9:15 PM Vancouver Playhouse

پایان خوش (Happy End)

همه‌چیز از این عنوان کنایه‌دار شروع می‌شود. طبعاً در جهان تلخ و تیرهٔ میشاییل هانکه پایان خوشی وجود ندارد. فیلم‌های هانکه اغلب چنین‌اند؛ ظاهری دلفریب اما درونی برآشوبنده. اینجا نیز با اثری مواجه‌ایم که گویی در امتداد فیلم پیشین او، «عشق»، ایستاده است با این تفاوت که این‌بار به خانهٔ شلوغ خانواده‌ای بورژوا می‌رود که چشمان خود را به آنچه در جهان اطرافشان می‌گذرد، بسته‌اند. وحید مرتضوی دربارهٔ پایان خوش نوشته است: «فیلمی است پارادوکسیکال. و شاید همین پارادوکسیکال‌ بودن است که بخشی از طرفداران همیشگی سینمای هانکه را فراری داده ولی در مقابل احتمالاً دوستداران جدیدی را هم برای فیلم دست‌وپا کرده باشد. در هر حال فرصتی است دوباره برای دیدار با ژان لویی ترینتیان و ایزابل هوپر در کنار یکی از برجسته‌ترین کارگردان‌های زندهٔ اروپا.»

Tuesday, October 3, 2017 at 6:15 PM The Centre

Thursday, October 5, 2017 at 3:30 PM The Centre

Sunday, October 8, 2017 at 6:15 PM The Centre

مهمانی/حزب (The Party)

Saturday, September 30, 2017 at 1:30 PM Rio Theatre

Monday, October 9, 2017 at 4:15 PM Vancouver Playhouse

Friday, October 13, 2017 at 5:00 PM The Centre

وسترن/غربی (Western)

ده سال پیش والسکا گریزباخ با فیلم دیدنی تمنا به ویف آمد و پارسال هم مشاور فیلم‌نامهٔ تونی اردمن بود. حالا در سومین فیلم بلند خود یکی از بهترین‌های سال را به جشنوارهٔ کن معرفی کرده است. فیلمی که با شمار زیادی نابازیگر ساخته شده است، به مواجهه فرد/فردیت در برابر جمع/جامعه می‌پردازد و تلاش می‌کند اهمیت برقراری گفتمان میان انسان‌هایی را که زبان مشترک ندارند، به تصویر بکشد. محمد وحدانی در تمجید این فیلم نوشته است که سینمای داستانی با اصلی ساده اما بنیادی آغاز می‌شود. فضا و آدم‌های قصه را باید باور کرد تا با شخصیت‌ها در مسیر قصه همراه شد. تار و پود هر نما و بافت فیلم‌ها می‌تواند چنین باوری را برای بیننده شکل دهد: ایجاد حسِ ملموس بودنِ لحظهٔ حال در هر نما. از این نظر وسترن/غربی یک اثر نمونه‌ای است.

Monday, October 2, 2017 at 10:45 AM Vancity Theatre

Wednesday, October 4, 2017 at 6:15 PM SFU Goldcorp

Friday, October 13, 2017 at 9:00 PM SFU Goldcorp

سوی دیگر امید  (The Other Side of Hope)

آخرین اثر آکی کوریسماکی، کارگردان فنلاندی  که پس از «لوآور(Le Havre)» دومین بخش از سه‌گانه‌اش را ساخته است، نیز به زندگی پناه‌جویان می‌پردازد اما برخلاف «پایان خوش» یا «در حال محو شدن» این‌بار با اثری روبروئیم که با خلق روایتی نیمه‌واقعی-‌نیمه‌فانتزی و دیالوگ‌های طنزآمیز، اروپاییان ناشکیبا را به مدارا با همسایگان جدید خود دعوت می‌کند. منتقد تایم آت دربارهٔ آثار کوریسماکی می‌نویسد که علی‌رغم ظاهر سرد و بی‌روح و اتاق‌های دلگیر، فیلم‌هایش می‌توانند تأثیرگذار و دلگرم‌کننده باشند. او فیلم را عمیقاً انسانی و هم‌زمان کاملاً مفرح خواند. سوی دیگر امید در جشنوارهٔ بین‌المللی برلین برندهٔ خرس نقره‌ای بهترین کارگردان شد.

Saturday, September 30, 2017 at 11:00 AM SFU Goldcorp

Monday, October 9, 2017 at 6:30 PM The Centre

Friday, October 13, 2017 at 6:30 PM SFU Goldcorp

بدون تاریخ، بدون امضا (No Date, No Signature)

در اولین نمایش، فیلم در آمریکای شمالی و پس از کسب چند جایزه در جشنوارهٔ فیلم فجر و بخش افق‌های جشنوارهٔ ونیز «بدون تاریخ، بدون امضا» به ویف راه یافت. در آخرین ساختهٔ برادران جلیلوند – که فیلم قبلی‌شان نیز با نام «چهارشنبه، ۱۹ اردیبهشت» دو سال پیش در ونکوور با استقبال خوبی روبه‌رو شد – امیر آقایی، نوید محمدزاده و هدیه تهرانی بازی می‌کنند. در خلاصهٔ داستان آن آمده است که کاوه نریمان یکی از پزشکانِ اداره پزشکی قانونی در محل کارش با جسدی مواجه می‌شود که پیش از این او را دیده است. به‌نظر می‌رسد باز هم با درام اخلاقی دیگری از سینمای ایران سروکار داریم که بنا به نوشتهٔ منتقد ورایتی حضور نوید محمدزاده در نقش مکمل، برجسته و به‌یادماندنی شده است. پس از «ناهید» (۲۰۱۵) و «لانتوری» (۲۰۱۶) این سومین سال پیاپی است که ونکووری‌ها به دیدار فیلمی می‌نشینند که محمدزاده در آن نقش دارد. گویا توان بازیگری او چشم گروه گزینش فیلم‌ها در ویف را گرفته است.

Saturday, September 30, 2017 at 9:30 PM International Village 9

Sunday, October 1, 2017 at 3:45 PM International Village 10

آذر (Azar)

محمد حمزه‌ای کارگردان جوانی است که در نخستین تجربهٔ فیلمسازی‌اش زنی را محور داستان قرار داده که با تصویر متعارف و کلیشه‌ای زن‌ها در سینمای ایران فاصله دارد و می‌کوشد مستقل باشد و جهان مردانهٔ پیرامون را که بی‌رحمانه دایره را بر او تنگ می‌کند، پس بزند. همانند وارونگی ساختهٔ بهنام بهزادی که سال پیش در ویف کوشید تصویر تازه‌ای از زنان مستقل را به روی پرده آورد، این‌بار نیز با اثری روبروئیم که نقد مستقیم نابرابری‌های جنسیتی را در دستور کار دارد و برای ترسیم این چهره، از نیکی کریمی در نقش آذر استفاده کرده است. آذر در اولین حضور جهانی‌اش قدم به ونکوور خواهد گذاشت.

Saturday, September 30, 2017 at 10:30 AM Vancity Theatre

Sunday, October 8, 2017 at 6:00 PM Vancity Theatre

Wednesday, October 11, 2017 at 9:00 PM SFU Goldcorp

۲۴ فریم (24 Frames)

آخرین ساختهٔ عباس کیارستمی شامل ۲۴ قطعهٔ بی‌کلام با زمان یکسان چهاردقیقه و نیم است که در هرکدام فریمی ثابت را به نظاره می‌نشینیم. هر فریم شامل یکی از عکس‌هایی است که کیارستمی خود از طبیعت و ساحل دریا یا حیوانات گرفته است. در این مجموعه یک بازسازی دیجیتالی از نقاشی «شکارچیان در برف» اثر هنرمند مشهور هلندی پیتر برویگل وجود دارد که کیارستمی کوشیده نشان دهد احتمالاً برویگل پیش و پس از هر تصویر چه چیزی را تخیل کرده است. ادای احترام دیگری از کیارستمی فیلمساز به عکاسی و نقاشی که خود در هر دو عرصه چهرهٔ برجسته‌ای است.

Friday, September 29, 2017 at 3:15 PM Vancity Theatre

Wednesday, October 4, 2017 at 9:00 PM The Cinematheque, Vancouver

تهران تابو Tehran Taboo

علی سوزنده، انیماتور ایرانی ساکن آلمان، در اولین اثر سینمایی‌اش فیلم-انیمیشنی ساخته که «تهران تابو» نام دارد و با روایت سه داستان در هم‌تنیده، بی‌پروا به زندگی جنسی، فساد اجتماعی – سیاسی و استانداردهای دوگانه موجود در جامعهٔ ایران می پردازد. این فیلم در بخش هفتهٔ منتقدین فستیوال کن به نمایش درآمد. دبورا یانگ در هالیوود ریپورتر نوشت که هر صحنه از فیلم به سرکوب‌های سیاسی و مذهبی در زندگی شخصی در ایران اشاره دارد که البته پیش‌تر نیز در فیلم‌های ایرانی دیگر دیده شده است و هرچند رویکرد صادقانهٔ فیلمساز نویدبخش است، اما آنچه غایب است روزنهٔ امید در دل این تباهی و سیاهی ترسیم شده است. چیزی از جنس عشق یا نشان دادن این واقعیت که چرا هنوز ایرانیان زیادی ترجیح می‌دهند در ایران زندگی کنند. پرویز جاهد منتقد مجلهٔ سینما چشم نوشت که فیلم «تصویری اغراق‌آمیز و به‌شدت کلیشه‌ای و تیره از تهران امروز و زندگی جاری در آن است. تهرانی که هیچ روزنه‌ای از روشنایی در آن نیست و همه غرق در فساد و تباهی‌اند. کاملاً روشن است که فیلم بر موج این نوع فیلم‌های جشنواره‌پسند سوار است»

Saturday, September 30, 2017 at 7:00 PM International Village 9

Monday, October 2, 2017 at 4:00 PM International Village 9

ونسان دوست داشتنی (Loving Vincent)

در این انیمیشن جاه‌طلبانه، ۱۱۵ نقاش حرفه‌ای در حوزهٔ رنگ روغن با الهام از ۱۳۰ نقاشی ونسان ونگوگ، ۶۵٬۰۰۰ فریم را خلق کردند تا در آن پرده از این راز بردارند که چگونه در طی شش هفته، ونسان ونگوگ این هنرمند هلندی آرام، به نقطه‌ای می‌رسد که اقدام به خودکشی می‌کند. این داستان معمایی و کاراگاهی را پیتر دبراج منتقد مجلهٔ سینمایی ورایتی یکی از نوادر عرصهٔ انیمیشن نامیده است.

Thursday, September 28, 2017 at 6:30 PM Rio Theatre

Saturday, September 30, 2017 at 4:30 PM The Centre

فرانک سرپیکو (Frank Serpico)

او را شاید بتوان مهم‌ترین افشاگر قرن بیستم آمریکا دانست: پلیسی که فساد گستردهٔ ادارهٔ پلیس نیویورک را برملا کرد. سال‌ها پیش از ساخته‌شدن این مستند، سیدنی لومت فیلمی سینمایی بر اساس این داستان ساخت که در آن آل پاچینوی جوان، بازی به یادماندنی‌ای ارائه داد. حالا سرپیکوی پا به سن گذاشته، روبه‌روی دوربین مستندساز نشسته و با انرژی داستان واقعی زندگی خود را بازتعریف می‌کند و از آن به وضعیت کنونی رفتار پلیس‌های آمریکایی می‌رسد.

Friday, October 6, 2017 at 9:00 PM SFU Goldcorp

Sunday, October 8, 2017 at 11:00 AM International Village 9

Friday, October 13, 2017 at 6:30 PM The Cinematheque

نوشته چه فیلم‌هایی را در جشنواره بین‌المللی فیلم ونکوور ۲۰۱۷ ببینیم؟ اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

«کافه راوی» عنوان جلسات نقد و بررسی کتاب است؛ جلساتی که هفت سال پیش به‌ همت دوستان جوان عضو باشگاه ایرانیان دانشگاه اس‌اف‌یو در شهر ونکوور بنیان گذاشته شد و اکنون این فعالیت ادبی، هنری و فرهنگی پربارتر و مستمرتر از پیش همچنان ادامه دارد. در آستانهٔ  یک‌صدمین نشستِ «کافه‌ راوی»، گفت‌وگویی انجام داده‌ایم با وحید ذاکری که از پنج سال پیش مسئولیت این جلسات را عهده‌دار بوده است.

سلام آقای ذاکری، با تشکر از وقتی که به ما دادید، لطفاً در ابتدا کمی از خودتان برای خوانندگان ما بگویید.

با سلام خدمت شما خانم غفارزاده و سپاس از فرصتی که برای این مصاحبه فراهم کردید. وحید ذاکری هستم، دانش‌آموختهٔ رشته برق و علاقه‌مند به ادبیات. ادبیات داستانی را حدود پانزده سال است که به‌طور جدی دنبال می‌کنم با نوشتن داستان، خواندن آثار فارسی و غیرفارسی، و شرکت در نشست‌های ادبی در ایران و خارج از ایران.

همت و تلاش شما در برگزاری مستمر جلسات «کافه راوی» ستودنی‌ست. به‌زودی شاهد برگزاری صدمین نشست از این جلسات خواهیم بود. این جلسات در ابتدا چگونه شکل گرفت؟ چه کسانی می‌توانند در آن شرکت کنند و شرایط آن چیست؟

جلسات «کافه راوی» حوالی اکتبر ۲۰۱۰ میلادی شکل گرفت به همت مسئولان وقت باشگاه ایرانیان دانشگاه سایمون فریزر (SFU) و به‌خصوص آقای امین یزدانی. البته نام جلسات در آن زمان «کافه راوی» نبود و نشست‌ها با عنوان باشگاه کتاب ایرانیان سایمون فریزر برگزار می‌شد. حدود یک سال و اندی بعد، مسئولیت جلسات از آقای یزدانی منتقل شد به آقای سعید صابری و حوالی سپتامبر ۲۰۱۲ هم این مسئولیت به اینجانب رسید. البته از همان آغاز کار در نشست‌ها شرکت داشتم و این حضور ادامه یافته تا اکنون که در آستانهٔ هفتمین سالگرد و  یک‌صدمین نشست «کافه راوی» هستیم. در دورهٔ مسئولیت اینجانب، با کمک بی‌دریغ دوستان عزیز آقای محمدرضا فخرآبادی، خانم مرال دهقانی، و آقای مهران شقاقی موفق شدیم جلسات را با استمرار بیشتری برگزار کنیم. در همین دوره، نام «کافه راوی» برای نشست‌ها برگزیده شد و همان‌طور که پیداست اشاره‌ای به روایت و ادبیات داستانی دارد.

نحوهٔ برگزاری هر نشست به این صورت بوده است، که ابتدا اثری ادبی (از نویسندگان ایرانی یا غیرایرانی) انتخاب می‌شود و از طریق صفحهٔ فیسبوک «کافه راوی» به اطلاع علاقه‌مندان می‌رسد. نسخهٔ الکترونیک خود اثر هم از همین طریق در اختیار اعضا قرار می‌گیرد. بعد شرکت‌کنندگان اثر را خوانده و در جلسهٔ مربوطه در مورد آن به بحث و تبادل نظر می‌پردازند. البته کسانی که بخشی از آثار را هم خوانده‌اند، می‌توانند در جلسات شرکت کنند (مثلاً خواندن یک داستان از سه داستانی که برای آن جلسه انتخاب شده). در نتیجه حضور برای همه آزاد است، به‌شرطی‌ که تمام کار یا بخشی از آن را خوانده باشند.

در انتخاب کتاب‌ها و نویسنده‌ها، چه فاکتورهایی را در نظر می‌گیرید؟ بیشتر به نویسندگان و آثار ایرانی می‌پردازید یا غیرایرانی؟ در مورد آثار غیرایرانی، آیا تنها به ترجمه‌شده‌ها می‌پردازید یا کارهای به‌زبان اصلی را نیز مد نظر دارید؟

در نشست‌های «کافه راوی»، هم آثاری از نویسندگان ایرانی خوانده می‌شود و هم غیرایرانی. منتها شرط آثار غیرایرانی این است که ترجمهٔ فارسی آن‌ها موجود باشد. البته اگر کسی علاقه‌مند باشد، می‌تواند اثر را به‌زبان اصلی بخواند؛ این شرط کافی‌ست اما لازم نیست. معیار کار نیز به این صورت بوده است که آثار انتخابی در حیطهٔ ادبیات جدی قرار بگیرند. منظورم از ادبیات جدی، ادبیاتی است که کمابیش توسط منتقدان به‌عنوان آثاری با ارزش‌های هنری و شاخصه‌های ادبی شناخته می‌شوند.

همان‌طور که اشاره کردید، «کافه راوی» به ادبیات جدی می‌پردازد. آیا در میان این‌گونه آثار، جلساتی برای خواندن و نقد آثار جوان‌ترها و خصوصاً نویسنده‌های ساکن شهرمان ونکوور داشته‌اید؟

از نویسنده‌های جوان مثل آقایان حامد اسماعیلیون، امیرحسین یزدان‌بد، یا حامد حبیبی آثاری خوانده شده‌اند. همچنین یادم می‌آید یک جلسه را به مناسبت روز زن در «کافه راوی» اختصاص دادیم به آثار نویسندگان زن نسل چهارم. به‌علاوه، در «کافه راوی» آثار برگزیدهٔ جشنواره‌های مطرح داستان‌نویسی مثل تیرگان یا بهرام صادقی هم بررسی شده‌اند که عموماً داستان‌هایی از نویسندگانی جوان‌ و بعضاً ناشناخته بوده‌اند.

از نویسندگان ساکن شهر ونکوور هم، افرادی در «کافه راوی» حاضر بوده‌اند و آثارشان مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفته، مثل آقای محمد محمدعلی که از نویسندگان شاخص و نام‌‌آشنای کشورمان‌اند یا خانم مهین میلانی.

استقبال عمومی از جلسات «کافه راوی» چطور است؟ به‌جز دوستانِ همیشه کتاب‌خوان، آیا فکر می‌کنید «کافه راوی» موجب تشویق، علاقه‌مندی و تقویت کتاب‌خوانی شده است؟

استقبال عمومی از برخی از جلسات «کافه راوی» بسیار بالا بوده است. به‌خصوص وقتی‌که خود نویسنده به‌صورت حضوری یا مجازی (تماس تصویری از طریق اینترنت) در جلسه شرکت داشته است. مثلاً جلسه‌ای که رمانی از آقای محمدعلی بررسی شد یا نشستی که اختصاص داشت به آثاری از ولادیمیر ناباکف با حضور مترجم ارزندهٔ کشورمان، خانم اکرم پدرام‌نیا. اما اغلب جلسات «کافه راوی» همان‌طور که اشاره داشتید بیشتر با حضور دوستانِ همیشه کتاب‌خوان برگزار شده است. به‌عبارتی در «کافه راوی» بسیار بیشتر به کیفیت بحث‌ها و صحبت‌ها بها داده می‌شود تا کمیت و تعداد شرکت‌کنندگان.

پاسخ به بخش دوم پرسش‌تان سخت است. به شخصه فکر می‌کنم نشست‌های «کافه راوی» موجب تشویق و علاقه‌مندی به کتاب‌خوانی میان ایرانیان ونکوور شده است. در طول نزدیک به یک‌صد جلسه، من افراد زیادی را دیده‌ام که آثار انتخابی را خوانده‌اند، با علاقه در بحث‌ها شرکت نموده، و دست آخر رضایت خود را از «کافه راوی» اعلام کرده‌اند. به‌نظرم ایجاد همین تجربهٔ لذت‌بخش از ادبیات برای این افراد، ترویج و تشویق کتاب‌خوانی بوده است. ‌

علاوه بر این، به‌گمانم یکی از مهم‌ترین دستاوردهای «کافه راوی»، ایجاد علاقه‌مندی به ادبیات جدی و پرورش مخاطب برای این ادبیات بوده است. فکر می‌کنم کسانی که در نشست‌های «کافه راوی» شرکت کرده‌اند، دیگر دست‌کم توانایی تشخیص داستانِ خوب از بد را داشته باشند.

هزینهٔ برگزاری این جلسات چگونه تأمین می‌شود؟ آیا از حمایت افراد و سازمان‌های دولتی و غیردولتی بهره‌مند بوده‌اید؟

«کافه راوی» در تمام سالیان برگزاری‌اش از حمایت بی‌دریغ باشگاه ایرانیان دانشگاه سایمون فریزر برخوردار بوده است. از همین‌جا و از طرف «کافه راوی»، از تمام دست‌اندرکاران و عزیزان این باشگاه نهایت تشکر را دارم.

در انتها، اگر نکتهٔ ناگفته‌ای باقی مانده است که طی سؤالات قبلی طرح نشده، لطفاً بفرمایید.

بسیار سپاسگزارم از شما و نشریهٔ رسانهٔ همیاری که فرصت این گفت‌و‌گو را برای «کافه راوی» فراهم کرد. برقرار باشید.

با سپاس از شما برای وقتی که در اختیار ما قرار دادید و آرزوی تداوم و موفقیت روزافزون برای شما در مدیریت این امر فرهنگی.

نوشته گفت‌وگو با وحید ذاکری، مسئول نشست‌های «کافه راوی» در ونکوور اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

جذابیت جشنواره‌ها و مراسم سینمایی در همه‌جای دنیا به فیلم‌هایی است که در آن‌ها نشان داده ‌می‌شوند؛ به بهترین نامزدها در رشته‌های مختلف و برندگان نهایی آن‌ها؛ به زرق‌وبرق خیره‌کنندهٔ لباس‌ها و عکس‌های هنرمندان در مقابل دوربین‌ها. اما گه‌گاه حاشیه‌های این قبیل مراسم پررنگ‌تر از متن ‌می‌‌شوند. حوادثی که گاه ریشه در خطاهای انسانی دارند و گاه از خطاهای مدیریتی سرچشمه ‌می‌‌گیرند اما در نهایت اصل آن اتفاق سینمایی را کم‌فروغ یا کم‌اهمیت ‌می‌‌کنند.

در یک ماه گذشته در دو سوی دنیا دو مراسم سینمایی برگزار شد که آنچه پیش و پس از آن‌ها اتفاق افتاد، سروصدای زیادتری از خودِ آن مراسم ایجاد کرد. 

حاشیه‌های ۸۹ اُمین دورهٔ مراسم اسکار در آمریکا را همه دیده‌اند یا شنیده‌اند. از توجه پررنگِ اسکار امسال به رنگین‌پوستان (برخلاف سال قبل که انتقادات بسیاری ایجاد کرد)، دریافت اسکار توسط بازیگر مسلمان فیلم مهتاب، امتداد یافتن رویارویی‌ِ هالیوود و ستارگان سینما با دانلد ترامپ و سیاست‌های تفرقه‌افکنانه‌اش در مراسم امسال و در نهایت خرابکاری وارن بیتی و فی داناوی که فیلم عالم هپروت (لالالند) را به‌عنوان بهترین فیلم معرفی کردند و بعدتر و پس از برملاشدنِ اشتباه شرکت پرایس واترهاس کوپرز، که از هشتاد و سه سال پیش تاکنون با اسکار در زمینهٔ شمارش آرا و تهیهٔ مخفیانهٔ اسامی برندگان و حفاظت و صیانت از آن‌ها همکاری دارد، تهیه کننده آن فیلم، اسکار را در دقایق پایانی و در میان بهت همگان به عوامل فیلم مهتاب بازپس داد. 

اما کیلومترها دورتر از‌هالیوود و چند روزی قبل‌تر از این اتفاق، ۳۵ اُمین دورهٔ جشنوارهٔ فیلم فجر در ایران برگزار شد که در کمال ناباوری حاشیه‌های پرسروصدایش از طریق صفحات دنیای مجازی طنین سهمگینی یافت، آن‌سان که این دورهٔ جشنواره از نظر بسیاری از کارشناسان بدترین دوره در طول بیش از سه دههٔ برگزاری این جشنواره معرفی شد. در این نوشته نگاهی داریم به حاشیه‌های جشنوارهٔ فیلم فجر و از خلال آن می‌توان به ارزیابی اجمالی ۳۵ اُمین دورهٔ این جشنواره پرداخت:

مهم‌ترین اتفاق قبل از برگزاری جشنوارهٔ فجر، عدم انتخاب تعدادی از فیلم‌های سینمایی بود که شاید حضور هرکدام از آن‌ها می‌توانست تنور جشنواره را گرم‌تر کند.

• جنجالی‌ترین غایب جشنواره، فیلم سینمایی کاناپه ساختهٔ کیانوش عیاری بود. این فیلم روایت زندگی دو خانواده است که ‌می‌‌خواهند با هم وصلت کنند، اما در نهایت یک کاناپه باعث ایجاد مشکلاتی در زندگی آن‌ها ‌می‌‌شود. دلیل حذف فیلم از فهرست نهایی جشنواره این بود که در آن تمام بازیگران زن فیلم موی سر خود را تراشیده و از کلاه‌گیس استفاده کرده‌اند. با این ترفند در تمام صحنه‌های داخلی و در جمع‌های خانوادگی، بازیگران زن فیلم بدون روسری یا حجاب متعارف در سینمای ایران رو‌به‌روی دوربین حاضر شده‌اند.

عیاری گفته است که: «از ابتدا برای من روشن بود و می‌دانستم که دوستان این فیلم را کنار می‌گذارند. زحماتی که کشیده‌ام برایم اهمیتی ندارد. این تصمیم را گرفته بودم و پای آن خواهم ایستاد. دیگر هیچ فیلم سینمایی‌ای نمی‌سازم که خانم‌ها در آن روسری به سر داشته باشند، چه در خلوت خودشان، چه در مقابل محارم این کار را نخواهم کرد.» محمد حیدری دبیر جشنوارهٔ فیلم فجر صراحتاً اعلام کرد که برای نمایش عمومی کاناپه باید مراجع بالاتر یا مراجع تقلید تصمیم بگیرند. عیاری فیلمساز صاحب سبکی است که پیش از این او را با مستند تازه‌نفس‌ها، فیلم‌های سینمایی تنورهٔ دیو، آن‌سوی آتش، شبح کژدم، بودن یا نبودن و سریال روزگار قریب به یاد داریم. فیلم قبلی این کارگردان که خانهٔ پدری نام دارد نیز مدتی‌ست که توقیف شده است.

• فیلم هجوم آخرین ساختهٔ شهرام مکری دومین غایب بزرگ جشنواره بود. این فیلم دربارهٔ قتلی است که در یک ورزشگاه اتفاق ‌می‌‌افتد. چند مأمور پلیس در حال بررسی این پرونده‌اند و با ورود به  ورزشگاه باید سرنخ‌هایی از این قتل به دست بیاورند. مکری که با فیلم ماهی و گربه تجربهٔ جدیدی را در سینمای ایران رقم زد، توانست با آن جشنواره‌های بسیاری را پشت سر بگذارد، جوایز متعددی را به خود اختصاص دهد و در نهایت اکران موفقی در گروه هنروتجربه در داخل ایران داشته باشد، فیلمسازی را در ژانر معمایی و پلیسی طبع‌آزمایی کرده است. از دلایل حذف این فیلم در جشنواره اطلاعی وجود ندارد.

• محمد رسول‌‌اف که مستند داستانی گاگومان و فیلم‌های سینمایی جزیرهٔ آهنی و کشتزارهای سپید را در کارنامهٔ خود دارد، فیلمساز دیگری بود که آخرین ساخته‌اش به‌نام لِرد اسیر ممیزی شد و از جدول نمایش بیرون رفت. داستان فیلم لِرد دربارهٔ مردی است که برای ادارهٔ مزرعهٔ خود، در زنجیرهٔ روابط فاسد محلی گرفتار شده است. رسول‌اف پس از چند سال دوری از تولیدات رسمی سینمای ایران، لِرد را در سکوت خبری در شمال کشور و بخش‌هایی در تهران مقابل دوربین برد، اما ظاهراً دردسرهای تولید فیلم قبلی او به‌نام دست‌نوشته‌ها نمی‌سوزند که با الهام از ماجرای قتل‌های زنجیره‌ای و پروندهٔ اتوبوس ارمنستان ساخته شده بود، کماکان گریبان فیلم جدید این کارگردان را گرفته است.

• با کنارماندن این فیلم‌ها، جشنواره شروع سردی داشت تا اینکه زلزلهٔ کوچکی که پیش از جشنواره شروع شد، در طول آن به سونامی خنده‌داری تبدیل شد و هنوز هم پس از گذشت یک‌ماه پس‌لرزه‌های آن ادامه دارد. این اتفاق مربوط ‌می‌‌شود به فیلم سینمایی قاتل اهلی آخرین ساختهٔ مرد همیشه‌حاشیه‌دارِ سینمای ایران، مسعود کیمیایی. داستان از آنجایی شروع شد که بین کارگردان و تولیدکنندهٔ این فیلم دربارهٔ آنچه محصول نهایی تلقی ‌می‌‌شد و به‌ویژه پایان فیلم اختلاف نظری به‌وجود آمد. تهیه‌کننده ادعا کرد که فیلم را با پایانی متفاوت از نظر کارگردان به جشنواره ‌می‌‌فرستد. کیمیایی نیز نوشت که صاحب اثر اوست و هرگونه دست‌بردن در آن جرم است. این اختلاف با وساطت خانهٔ سینما موقتاً مسکوت ماند تا اینکه در روز برگزاری جلسهٔ پرسش‌وپاسخ با خبرنگاران به اوج رسید، آنچنان‌‌که ناظران آن را به صحنهٔ دوئلی تشبیه کردند که در آن کیمیایی و فرزندش روی دیگری از چهرهٔ موجه خود را نشان دادند. قاتل اهلی مثل همهٔ فیلم‌های اخیر کیمیایی بازتاب‌های مختلفی بین اهالی سینما داشت.

• اعلام نام نامزدهای بهترین‌های جشنواره، نه تنها حاشیه‌ها را کم نکرد، بلکه بر شدت آن‌ها افزود.
• نبودِ نام فاطمه معتمدآریا در میان بهترین بازیگر زن سال برای بازی در فیلم آباجان و نبودِ نام حامد بهداد در میان بهترین بازیگر مرد سال برای بازی در فیلم سد معبر تعجب بسیاری را برانگیخت.

• نامزدشدن فیلمی که موسیقی نداشت در میان بهترین‌های موسیقی متن فیلم یا نامزدشدن فیلمی دیگر در بخش جلوه‌های ویژهٔ میدانی درحالی‌که اساساً چنین جلوه‌های ویژه‌ای در فیلم به‌کار نرفته بود، از گاف‌هایی بود که بسیاری از نشریات و اشخاص سینمایی دربارهٔ آن گفتند.

• بهروز افخمی که مجری برنامهٔ سینمایی تلویزیونی هفت است، در اظهار نظری جنجالی دربارهٔ فیلم ماجرای نیمروز گفت، چون این فیلم دربارهٔ ترورهای سازمان مجاهدین خلق در اوایل دههٔ شصت است، برخی از داوران جشنواره که پاسپورت غیرایرانی دارند، شجاعت اهدای جایزه به این فیلم را نخواهند داشت. ماجرای نیمروز فیلمی داستانی است که محمدحسین مهدویان بعد از ساخت مستند ایستاده در غبار ساخت و تحسین بسیاری را برانگیخت و در میان فیلم‌های برتر تماشاگران نیز قرار گرفت. 

• تعدادی از نامزدهای سیمرغ جشنواره در اعتراض به نحوهٔ اعلام اسامی نامزدها از حضور در مراسم اختتامیه سرباز زدند. 
• ساره بیات بازیگر فیلم‌های جدایی نادر از سیمین و ناهید از دریافت نامه‌ای سخن گفت که از او به‌عنوان نامزد در بخش بهترین بازیگر زن دعوت شده است، درحالی‌که اسم او در میان نامزدها نبود.
• جایزهٔ بهترین بازیگر زن جشنواره مشترکاً به لیلا حاتمی برای فیلم رگ خواب و مریلا زارعی برای فیلم  زیر سقف دودی اهدا شد. چنین اتفاقی هر چند در دوره‌های پیش نیز افتاده بود، اما در رشتهٔ مهم بازیگری نبوده است که برخی از آن به‌عنوان نشانه‌ای از سردرگمی داوران یاد کردند.
• جایزهٔ بازیگر نقش مکمل زن نیز به ثریا قاسمی اهدا شد که در مراسم حضور نداشت. قاسمی بعدتر گفت که کسی برای دریافت این جایزه با او تماس نگرفته است.
• در مراسم اختتامیه نیز کلیپی از فیلم‌های برتر جشنواره نشان داده شد که بر روی آن ترانهٔ فیلم رگ خواب با صدای همایون شجریان پخش شد. این موضوع بعدتر با اعتراض آهنگ‌ساز این ترانه روبه‌رو شد که برای چنین کاری با او هماهنگی صورت نگرفته بود.

نوشته گاف‌ها و آدم‌ها اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.