دکتر مهدی قاسمی* – ایران

در قسمت‌های پیشین دیدیم که سیاست را نمی‌توان از قدرت آغاز کرد؛ زیرا قدرت خود درون «نسبت» شکل می‌گیرد. سپس روشن شد که قدرت، در همان نسبت، وارد افق «معنا» می‌شود و هنگامی‌که جایگاه آن در این افق پذیرفتنی شود، مسئلهٔ «مشروعیت» پدیدار می‌شود. اما حتی مشروعیت نیز پایان این مسیر نیست. زیرا مشروعیت، اگر بخواهد در طول زمان استمرار یابد، به کیفیت دیگری از نسبت نیاز دارد: اعتماد.

اعتماد را باید ادامهٔ همان فرایندی دانست که از «نسبت» آغاز می‌شود و در «قدرت»، «معنا» و «مشروعیت» پیش می‌رود. نسبت، امکان پیدایش قدرت را فراهم می‌کند؛ معنا، امکان فهم آن را؛ مشروعیت، امکان پذیرفته‌شدن جایگاه آن را؛ و اعتماد، امکان استمرار این نسبت را در طول زمان.

در این معنا، اعتماد را نباید صرفاً یک احساس فردی یا ویژگی روان‌شناختی دانست. در سطح سیاسی، اعتماد کیفیتی از نسبت میان جامعه و قدرت است؛ کیفیتی که به افراد امکان می‌دهد رفتار قدرت را نه فقط بر اساس آنچه اکنون انجام می‌دهد، بلکه بر اساس انتظاری نسبتاً پایدار از آنچه در آینده انجام خواهد داد، ارزیابی کنند.

اعتماد، بنابراین، پیش از آنکه باور به یک شخص یا نهاد باشد، اطمینان به ثباتِ نسبت است. فرد به قدرت اعتماد می‌کند، زیرا انتظار دارد قواعد رابطه، حدودِ قدرت و پیامدهای کنش آن، در چارچوبی نسبتاً پایدار و قابل‌پیش‌بینی باقی بمانند. اعتماد، در اینجا، نه اطمینان به نیت دیگری، بلکه اطمینان به این است که رابطه با دیگری در طول زمان از منطق و ثباتی برخوردار خواهد بود.

از همین‌رو، اعتماد با پذیرش و مشروعیت یکسان نیست. مشروعیت به قدرت امکان می‌دهد جایگاه خود را در افق معنا موجه کند؛ اما اعتماد به جامعه امکان می‌دهد بر پایهٔ این مشروعیت، آیندهٔ رابطه با قدرت را قابل‌پیش‌بینی بداند. ممکن است فردی قدرتی را در اصل مشروع بداند، اما به رفتار آیندهٔ آن اعتماد نداشته باشد. در این حالت، مسئله لزوماً در اصل مشروعیت قدرت نیست، بلکه در اطمینان به استمرارِ قابل‌اتکای رابطه با آن در طول زمان است.

قدرت برای آنکه بتواند در طول زمان و بدون توسل مستمر به اجبار استمرار یابد، به چنین اعتمادی نیاز دارد. هر نظم سیاسی‌ای ناگزیر با آینده مواجه است؛ آینده‌ای که هنوز تحقق نیافته و نمی‌توان آن را صرفاً از وضعیت اکنون شناخت. انسان‌ها باید بتوانند بر اساس رفتار گذشته و ساختار موجود، نسبت به رفتار آیندهٔ قدرت انتظاری معقول داشته باشند. در چنین شرایطی، اعتماد هزینهٔ سیاسیِ استمرار قدرت را کاهش می‌دهد. هنگامی که افراد انتظار داشته باشند قدرت در چارچوبی قابل‌پیش‌بینی عمل خواهد کرد، برای هر تصمیم و هر کنش سیاسی‌ای نیازمند محاسبهٔ دائمیِ خطر نخواهند بود. نسبت می‌تواند بر پایهٔ قابلیتِ اتکا استمرار یابد، بی‌آنکه رفتار آیندهٔ قدرت پیوسته با سوءظن و نگرانی مواجه باشد.

اما هنگامی‌که اعتماد تضعیف شود، نسبت سیاسی نیز وارد وضعیت دیگری می‌شود. فرد دیگر نمی‌تواند به‌آسانی از رفتار گذشتهٔ قدرت، رفتار آیندهٔ آن را پیش‌بینی کند. قانونی که امروز به یک شکل اجرا می‌شود، ممکن است فردا به شکلی دیگر اجرا شود؛ و وعده‌ای که اکنون معتبر به‌نظر می‌رسد، ممکن است فردا بی‌اعتبار شود، بی‌آنکه توضیحی روشن در میان باشد.

در این وضعیت، مسئله فقط نارضایتی نیست. حتی پیش از آنکه مخالفت آشکار شکل بگیرد، چیزی در خودِ نسبت دگرگون شده است: امکان اتکا به دیگری کاهش یافته است. از همین‌جا، پیوند اعتماد با «ترس» که در قسمت پیشین بررسی شد، روشن‌تر می‌شود. اعتماد و ترس هر دو بر رفتار آیندهٔ فرد اثر می‌گذارند، اما از دو منطق متفاوت پیروی می‌کنند. اعتماد، آینده را بر پایهٔ انتظارِ ثبات و قابلیتِ اتکا شکل می‌دهد؛ ترس، بر پایهٔ انتظارِ پیامد و مجازات.

این دو وضعیت ممکن است در ظاهر به رفتاری مشابه، مانند اطاعت، منجر شوند، اما از نظر ساختار سیاسی یکسان نیستند. اعتماد، نسبت را حفظ می‌کند؛ ترس، رفتار را کنترل می‌کند.

از این‌رو، قدرت می‌تواند با ترس، اطاعت ایجاد کند؛ اما نمی‌تواند صرفاً از طریق ترس اعتماد بسازد. ترس می‌تواند فرد را وادار به پیروی کند، اما نمی‌تواند او را به این اطمینان برساند که رابطهٔ سیاسی برای آینده نیز قابل‌اتکا خواهد بود. در نظم مبتنی بر ترس، فرد بیش از آنکه به ثبات رابطه اعتماد کند، پیامدهای نقض آن را محاسبه می‌کند.

در اینجا تفاوت میان مشروعیت و ترس نیز روشن‌تر می‌شود. مشروعیت، همان‌گونه که در قسمت چهارم دیدیم، پذیرش جایگاه قدرت را در افق معنا ممکن می‌کند؛ ترس، اطاعت را از طریق انتظارِ پیامد حفظ می‌کند. اعتماد، اما، امکان می‌دهد این رابطه از یک وضعیت پذیرفته‌شده به رابطه‌ای پایدار و قابل‌اتکا در طول زمان تبدیل شود. مشروعیت، جایگاه قدرت را موجه می‌کند؛ اعتماد، امکان اتکا به استمرار آن رابطه را فراهم می‌آورد.

به‌همین دلیل، اعتماد را نباید امری فرعی یا پیامدِ ثانویهٔ نظم سیاسی دانست. اعتماد بخشی از بنیانِ خودِ نسبت سیاسی است. هرجا انسان‌ها نتوانند نسبت خود با قدرت را بر پایهٔ انتظارهای نسبتاً پایدار تنظیم کنند، هزینهٔ سیاسیِ هر کنش افزایش می‌یابد و فاصله میان رفتار ظاهری و دریافت درونی آنان بیشتر می‌شود.

در چنین وضعیتی، حتی اگر نهادهای سیاسی پابرجا بمانند و قدرت همچنان توان اعمال خود را حفظ کند، نسبت میان جامعه و قدرت دیگر همان نسبت پیشین نخواهد بود. قانون همچنان اجرا می‌شود، اما اتکای جامعه به آن کاهش می‌یابد؛ حکومت همچنان تصمیم می‌گیرد، اما رفتار آیندهٔ آن برای جامعه قابل‌پیش‌بینی نیست؛ و جامعه نیز ممکن است همچنان اطاعت کند، بی‌آنکه این اطاعت از اعتماد به نظم موجود سرچشمه گرفته باشد. بنابراین، اگر «نسبت» بنیادِ امکان قدرت بود، اگر «معنا» امکان فهم قدرت را فراهم کرد و «مشروعیت» جایگاه آن را موجه ساخت، «اعتماد» بنیادِ استمرار این نسبت در زمان است. و درست از همین‌جا پرسش بعدی شکل می‌گیرد: اگر اعتماد، بنیادِ استمرارِ نسبت میان جامعه و قدرت است، چه رخ می‌دهد هنگامی که این اعتماد، نه ناگهان، بلکه به‌آرامی و در درون همان نسبت، فرسوده شود؟

پایان قسمت پنجم

*فوق‌دکترای فلسفهٔ محض، نظریه‌پرداز، استاد، و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران

نوشته فلسفهٔ سیاست: قدرت و ترس (قسمت پنجم) – اعتماد؛ بنیادِ استمرارِ نسبت اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

دادگاه دعاوی کوچک چیست؟

در دادگاه دعاوی کوچک، اشخاص می‌توانند اختلافات خود را با ارزش حداکثر ۳۵٬۰۰۰ دلار در دعاوی حل و فصل کنند. مقررات و تشریفات این دادگاه در مقایسه با دادگاه عالی (Supreme Court)، رسمی و پیچیده نیست. برای مثال، فرم‌هایی که در دادگاه دعاوی کوچک مورد استفاده قرار می‌گیرند، عمدتاً به‌صورت فرم‌هایی‌اند که قسمت‌های خالی برای تکمیل دارند.

از تاریخ ۱ ژوئن ۲۰۱۷، «دادگاه حل‌ اختلافات مدنی» (Civil Resolution Tribunal – CRT) ، صلاحیت رسیدگی و حل و فصل برخی دعاوی به ارزش ۵٬۰۰۰ دلار و کمتر را دارد. این دعاوی، پیش از آنکه به دادگاه دعاوی کوچکِ استانی ارجاع شوند، باید ابتدا از طریق CRT پیگیری شوند. بااین‌حال، در صورت وجود شرایط خاص، دادگاه دعاوی کوچکِ می‌تواند پرونده‌های دعاوی به ارزش ۵٬۰۰۰ دلار و کمتر را بپذیرد.

این شرایط عبارت‌اند از:

• دادگاه حل اختلافات مدنی CRT صلاحیت رسیدگی به دعوا را نداشته باشد؛
• دادگاه حل‌ اختلافات مدنی CRT از رسیدگی به دعوا خودداری کند؛
• دادگاه استانی دستور داده باشد که دادگاه حل اختلافات مدنی CRT به دعوا رسیدگی نکند. 

اگر قصد دارید دعوایی با مبلغ بیش از ۵٬۰۰۰ دلار تا سقف ۳۵۰۰۰ دلار را در دادگاه دعاوی کوچک مطرح کنید، این راهنما به پرسش‌هایی دربارهٔ دادگاه پاسخ می‌دهد و روند معمول رسیدگی به یک دعوای کوچک را توضیح می‌دهد. حتی اگر برای نمایندگی از خود در پرونده وکیل استخدام کنید، آگاهی از آنچه در جریان رسیدگی انتظار شما را می‌کشد، مفید خواهد بود.

آیا لازم است اصطلاحات حقوقی را بدانم؟

خیر. برای اینکه بتوانید روند کار در دادگاه دعاوی کوچک را دنبال کنید، لازم نیست با تعداد زیادی از اصطلاحات حقوقی آشنا باشید؛ بااین‌حال، چند اصطلاح وجود دارد که دانستن آن‌ها مفید است. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• خواهان (Claimant): شخصی که در دادگاه دعاوی کوچک دعوا مطرح می‌کند، یا در ارتباط با یک اختلاف، شخصی که درخواست اولیه را در دادگاه مطرح کرده است.
• اخطار طرح دعوا (Notice of Claim): فرمی که خواهان برای مطرح‌کردن دعوا از آن استفاده می‌کند.
• خوانده (Defendant): شخصی که علیه او دعوا مطرح شده، و ملزم به ارائهٔ پاسخ بوده است؛ یعنی شخصی که دعوا علیه او اقامه شده است.
• پاسخ به دعوا (Reply): فرمی که خوانده برای پاسخ‌دادن به اخطار طرح دعوا از آن استفاده می‌کند.
• شخص ثبت‌کننده (Filing Party): شخصی که اخطار دعوای دادگاه را تکمیل و در دادگاه دعاوی کوچک ثبت می‌کند.
• اخطار دعوای دادگاه حل‌ اختلافات مدنی (Notice of Civil Resolution Tribunal Claim): فرمی که شخص ثبت‌کننده از آن استفاده می‌کند تا دعوایی را که پیش‌تر در CRT مطرح بوده است، به دادگاه دعاوی کوچکِ دادگاه استانی انتقال دهد.
• پاسخ (Response): فرمی که طرف پاسخ‌دهنده در CRT ثبت کرده است و پس از ثبت اخطار دعوای دادگاه حل اختلافات مدنی، به‌عنوان پاسخ به دعوا داده شده است.
• ابلاغ سند (Serving a Document): تحویل یک سند به شخص دیگر به‌هر شیوه‌ای که قانون مقرر کرده است.

چه نوع پرونده‌هایی به دادگاه دعاوی کوچک می‌روند؟

پرونده‌هایی که در دادگاه دعاوی کوچک، که بخشی از دادگاه استانی بریتیش کلمبیا (Provincial Court of British Columbia) است، مطرح می‌شوند، معمولاً مربوط به مبالغی کمتر از مبالغ مورد رسیدگی در دادگاه عالی‌اند. حداکثر مبلغی که خواهان می‌تواند مطالبه کند، ۳۵٬۰۰۰ دلار است. این مبلغ شامل تمام دعاوی مندرج در اخطار طرح دعوا می‌شود، صرف‌نظر از اینکه تعداد خواندگان چند نفر باشد؛ همچنین ارزش هر کالایی را که خواهان مطالبه می‌کند نیز دربرمی‌گیرد.

این مبلغ شامل بهره یا هزینه‌هایی که خواهان ممکن است مستحق دریافت آن‌ها باشد، نمی‌شود. هزینه‌هایی که هر یک از طرفین می‌تواند در دادگاه دعاوی کوچک مطالبه کند، بسیار محدود است و در بسیاری از موارد از هزینهٔ ثبت دعوا و هزینهٔ ابلاغ اسناد فراتر نمی‌رود.

برخی دعاوی، صرف‌نظر از مبلغ مورد اختلاف، اصولاً در دادگاه دعاوی کوچک قابل‌رسیدگی نیستند. حل و فصل برخی اختلافات میان موجران و مستأجران مسکونی، همچنین دعاوی مربوط به افترا و هتک حیثیت و پرونده‌های مربوط به مالکیت یا حق قانونی نسبت به زمین، در دادگاه دعاوی کوچک امکان‌پذیر نیست.

اگر قصد دارید دستور صادرشده از سوی شعبهٔ اجارهٔ مسکونی بریتیش کلمبیا (Residential Tenancy Branch – RTB) را اجرا کنید، ابتدا به وب‌سایت آن سازمان مراجعه کنید. در آنجا مراحل اجرای یک دستور پرداخت، ازجمله مرحلهٔ نهایی اجرای آن از طریق دادگاه دعاوی کوچک، توضیح داده شده است.

نحوهٔ استفاده از این سلسله‌مقالات

در این سلسله‌مقالات، نمونه‌ای از یک پرونده در دادگاه دعاوی کوچکِ دادگاه استانی ارائه می‌شود که مراحل مختلف فرایند رسیدگی را توضیح می‌دهد. 

توجه: وزارت دادستانی کل و دادگاه استانی گاهی طرح‌هایی آزمایشی را برای بررسی راه‌های بهبود روند رسیدگی در دادگاه دعاوی کوچک، اجرا می‌کنند. اگر شعبهٔ ثبت دادگاهی که پروندهٔ شما در آن ثبت شده است، در حال اجرای چنین طرح آزمایشی‌ای باشد، ممکن است فرایند رسیدگی دقیقاً مطابق این راهنما نباشد. اطلاعات بیشتر دربارهٔ طرح‌های آزمایشی در حال اجرا را می‌توانید در وب‌سایت دولت بریتیش کلمبیا، در بخش دادگاه دعاوی کوچک (Small Claims Court)، بیابید.

نمونهٔ پرونده در دادگاه دعاوی کوچک: لوئیس مبلغ ۱۰٬۰۰۰ دلار به نورمن قرض داد. نورمن موافقت کرده بود که این مبلغ را ظرف شش ماه بازپرداخت کند. در موعد مقرر، نورمن تنها ۵۰۰ دلار به لوئیس پرداخت کرد. لوئیس تلاش کرده بود از طریق ارسال نامه و تماس تلفنی با او ارتباط برقرار کند، اما نورمن از وی اجتناب می‌کرد. سرانجام، لوئیس به این نتیجه رسید که تنها راه باقی‌مانده برای او، طرح دعوا علیه نورمن در دادگاه است.

مرحلهٔ اول: اخطار طرح دعوا

نخستین کاری که لوئیس باید انجام دهد، دریافت فرم اخطار طرح دعوا (Notice of Claim) از دفتر ثبت دادگاه دعاوی کوچکِ دادگاه استانی در نزدیکی محل سکونتش، یا از وب‌سایت دولت بریتیش کلمبیا در بخش فرم‌های دعاوی کوچک (Small Claims Forms)، یا از یکی از دفاتر Service BC و سپس تکمیل آن است. (نحوهٔ تکمیل فرم‌های دادگاه در مقالات آینده توضیح داده می‌شود.)

این فرم را می‌توان از طریق لینک زیر دریافت کرد:

https://www2.gov.bc.ca/gov/content/justice/courthouse-services/documents-forms-records/court-forms/small-claims-forms

لوئیس می‌تواند برای تکمیل فرم از دستیار ثبت آنلاین (Online Filing Assistant) در وب‌سایت Court Services Online استفاده کند. این دستیار مجموعه‌ای از پرسش‌ها را با او مطرح می‌کند و پاسخ‌های او در فرم وارد می‌شود. سپس می‌تواند فرم را چاپ کند. او همچنین می‌تواند فرم را چاپ کرده و به‌صورت دستی آن را تکمیل کند.

 برای استفاده از دستیار ثبت آنلاین از لینک زیر دیدن کنید:

https://justice.gov.bc.ca/FilingAssistant/index.do

سپس لوئیس هر دو فرم تکمیل‌شده را به دفتر ثبت دادگاه می‌برد. کارمند پشت پیشخوان، کامل‌بودن فرم‌ها را بررسی می‌کند. لوئیس هزینهٔ ثبت اخطار طرح دعوا را می‌پردازد و کارمند دادگاه چند نسخه از فرم‌ها، یک فرم خالی پاسخ به دعوا و یک فرم خالی نشانی برای ابلاغ را به او تحویل می‌دهد. این فرایند، ثبت اخطار طرح دعوا (Filing the Notice of Claim) نام دارد. 

پایان قسمت اول / ادامه دارد

*تذکر: حسین فرامرزی، وکیل دادگاه‌های استان بریتیش کلمبیا، به هیچ گروه سیاسی، دولتی، و یا مذهبی وابسته نمی‌باشد، و مقالات حقوقی مندرجه، تنها برای افزایش سطح آگاهی جامعهٔ فارسی‌زبان کانادایی تهیه شده است. به‌علت امکان تغییر در قوانین کانادا به‌مرور زمان، و همچنین عدم امکان بیان کلیهٔ قوانین در این مقالات، به تمامی خوانندگان توصیه می‌گردد که قبل از انجام هرگونه موضوع حقوقی، با وکیل خود مشورت نمایند. برای اطلاعات بیشتر، شما می‌توانید به وب‌سایت دفتر حقوقی فرامرزی به آدرس WWW.FLCLAWYERS.COM مراجعه نمایید. لطفاً برای دریافت نکات حقوقی کوتاه صفحهٔ فیس‌بوک Faramarzi Law Corporation را دنبال کنید.

نوشته نگاهی به سازوکار دادگاه دعاوی کوچک در بریتیش کلمبیا؛ دعاوی با ارزش حداکثر ۳۵٬۰۰۰ دلار (قسمت اول) اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

در سال‌ها کار مشاوره در ایران، آمریکا و کانادا، بارها با افرادی روبه‌رو شده‌ام که از هوش و قدرت تحلیل بالایی برخوردارند، اما همین ذهن تحلیلگر گاهی به یکی از سرچشمه‌های اضطرابشان تبدیل می‌شود. پرسش مشترک بسیاری از آنان این است:

«وقتی می‌دانم این ترس منطقی نیست، چرا نمی‌توانم از آن رها شوم؟»

پاسخ این است که دانستنِ غیرمنطقی‌بودن یک ترس، همیشه برای آرام‌کردن آن کافی نیست. انسان تنها با بخش منطقی ذهن خود زندگی نمی‌کند. مغز ما سامانه‌ای برای کشف خطر، پیش‌بینی آینده و محافظت از ما دارد که گاهی پیش از بررسی دقیق واقعیت، زنگ خطر را به صدا درمی‌آورد.

در چنین مواقعی، مشکل الزاماً کمبود منطق یا ضعف فکری نیست. گاهی ذهن آن‌قدر فعال است که می‌تواند برای هر نگرانی، ده‌ها دلیل و سناریوی ظاهراً قانع‌کننده بسازد.

واقعیت درست، نتیجه‌گیری نادرست

فرض کنید مدیرتان از شما می‌خواهد برای گفت‌وگویی خصوصی به دفترش برود. این بخش ماجرا واقعیت دارد؛ اما ذهن مضطرب بلافاصله ادامهٔ داستان را می‌نویسد:

«حتماً مشکلی پیش آمده است.»

«شاید از عملکردم ناراضی است.»

«احتمالاً می‌خواهد مرا اخراج کند.»

«اگر شغلم را از دست بدهم، همه‌چیز از هم می‌پاشد.»

نقطهٔ آغاز این داستان واقعی‌ست، اما ادامهٔ آن بر پیش‌بینی‌ها و فرض‌های اثبات‌نشده استوار شده است. مدیر ممکن است بخواهد مسئولیت تازه‌ای پیشنهاد کند، دربارهٔ پروژه‌ای از شما نظر بخواهد یا موضوعی کاملاً عادی را در میان بگذارد. بااین‌حال، ذهن مضطرب معمولاً از میان تمام احتمال‌های موجود، تهدیدآمیزترین احتمال را انتخاب می‌کند.

این همان «استنباط نادرست» است: اطلاعات اولیه ممکن است واقعی باشند، اما نتیجه‌ای که از آن‌ها گرفته می‌شود، لزوماً واقعی یا حتی محتمل نیست. اضطراب همیشه از اتفاقی که رخ داده یا رخ می‌دهد ناشی نمی‌شود؛ گاهی بیشتر محصول برداشت ما و معنایی‌ست که به آن اتفاق می‌دهیم.

ذهن مضطرب قصد محافظت از ما را دارد

اضطراب در اصل بخشی از سیستم طبیعی حفاظت از انسان است. مغز طی هزاران سال آموخته است که نشانه‌های خطر را به‌سرعت شناسایی کند. برای اجداد نخستین ما، اشتباه‌گرفتن صدای باد با صدای یک حیوان درنده، نه‌تنها اشکالی نداشت، بلکه هشداری برای آماده‌باش بود. اما نادیده‌گرفتن یک خطر واقعی می‌توانست به قیمت جانشان تمام شود. به‌همین دلیل، مغز هنوز هم گاهی ترجیح می‌دهد خطر را بیش از اندازه برآورد کند تا اینکه تهدیدی احتمالی را نادیده بگیرد.

در زندگی امروز، خطرها اغلب شکل واضحی ندارند. گاهی یک پیام بی‌پاسخ، تغییر لحن همسر، سکوت یک دوست، دعوت مدیر به جلسه یا احساس ناشناخته‌ای در بدن، دستگاه هشدار مغز را فعال می‌کند:

«چرا جواب پیامم را نداد؟»

«چرا امروز سردتر صحبت کرد؟»

«چرا قلبم تند می‌زند؟»

«چرا مدیرم گفت باید خصوصی حرف بزنیم؟»

ذهن ما جزئیات پراکنده را کنار هم می‌گذارد و از آن‌ها داستانی می‌سازد که معمولاً پایان خوشی ندارد. ذهن می‌خواهد از ما محافظت کند. مشکل از جایی آغاز می‌شود که شدت هشدار با اندازهٔ واقعی خطر متناسب نیست.

آیا افراد باهوش کمتر مضطرب می‌شوند؟

گاهی تصور می‌شود فرد باهوش باید بتواند با استدلال، ترس‌های خود را به‌راحتی کنترل کند. اما هوش بالا الزاماً کسی را در برابر اضطراب مصون نمی‌کند. حتی ممکن است توانایی بیشتر در تحلیل، تخیل و پیش‌بینی، مواد اولیهٔ بیشتری در اختیار اضطراب قرار دهد. ذهنی که قادر است چندین سناریوی پیچیده را تصور کند، ممکن است برای یک مسئلهٔ کوچک نیز ده‌ها پیامد احتمالی بسازد. همان قابلیتی که به انسان امکان خلاقیت، برنامه‌ریزی و حل مسئله می‌دهد، گاهی در شرایط اضطراب به ابزاری برای نگرانی مفرط تبدیل می‌شود. فرد تحلیلگر ممکن است برای نگرانی خود پرونده‌ای کامل بسازد: شواهدی را انتخاب کند، میان رویدادها ارتباط برقرار کند، پیامدهای دوردست را پیش‌بینی کند و سرانجام به نتیجه‌ای برسد که کاملاً منطقی به نظر می‌آید.

بااین‌حال، نمی‌توان گفت افراد بسیار باهوش لزوماً مضطرب‌ترند یا در مهارت‌های اجتماعی و فعالیت‌های روزمره مشکلات بیشتری دارند. رابطهٔ میان هوش، شخصیت، تجربه‌های زندگی و اضطراب بسیار پیچیده‌تر از چنین تعمیمی است. نکتهٔ اصلی این است که قدرت تحلیل، وقتی در خدمت ترس قرار می‌گیرد، ممکن است به‌جای حل مسئله، به تولید سناریوهای تهدیدآمیز بپردازد. در این وضعیت، ذهن علیه صاحب خود استدلال می‌کند.

شکل‌های رایج استنباط نادرست

۱- تعمیم شتاب‌زده

در این خطا، فرد براساس یک یا دو تجربهٔ ناخوشایند، قانونی کلی دربارهٔ زندگی می‌سازد:

«یک بار اعتماد کردم و آسیب دیدم؛ پس هیچ‌کس قابل‌اعتماد نیست.»

آسیب ممکن است کاملاً واقعی باشد، اما نتیجه‌گیری حاصل از آن، همهٔ انسان‌ها و همهٔ روابط را دربرمی‌گیرد.

بسیاری از پیش‌داوری‌ها نیز از همین سازوکار تغذیه می‌شوند: رفتار چند نفر به تمام اعضای یک گروه نسبت داده می‌شود.

۲- اشتباه‌گرفتن هم‌زمانی با رابطهٔ علت و معلولی

گاهی دو اتفاق تقریباً هم‌زمان رخ می‌دهند و ذهن نتیجه می‌گیرد که یکی علت دیگری بوده است. درحالی‌که نزدیک‌بودن دو رویداد، به‌تنهایی وجود رابطهٔ علت و معلولی را ثابت نمی‌کند. ذهن انسان به یافتن ارتباط و معنا تمایل دارد؛ حتی در موقعیت‌هایی که ممکن است ارتباط واقعی وجود نداشته باشد.

۳- تفکر سیاه‌وسفید

«دوگانه‌سازی کاذب» هنگامی رخ می‌دهد که ذهن فقط دو احتمال را می‌بیند:

«یا موفق می‌شوم یا کاملاً شکست می‌خورم.»

«یا مرا دوست دارد یا هیچ اهمیتی برایش ندارم.»

«مدیرم یا می‌خواهد مرا ارتقا دهد یا اخراجم کند.»

واقعیت معمولاً گسترده‌تر از این دو قطب است. میان موفقیت کامل و شکست کامل، وضعیت‌های فراوانی وجود دارد که ذهن مضطرب آن‌ها را نادیده می‌گیرد.

۴- فاجعه‌سازی زنجیره‌ای

در این الگو، فرد تصور می‌کند یک اتفاق ناخوشایند، به‌طور اجتناب‌ناپذیر مجموعه‌ای از حوادث ویرانگر را به دنبال خواهد داشت:

«اگر در این امتحان نتیجهٔ خوبی نگیرم، درسم عقب می‌افتد، از دانشگاه اخراج می‌شوم، آینده شغلی‌ام خراب می‌شود و تمام زندگی‌ام نابود می‌شود.»

در چند لحظه، یک احتمالِ محدود به سرنوشتی قطعی تبدیل می‌شود. هر مرحله از این زنجیره ممکن است ممکن باشد، اما ممکن‌بودن با قطعی‌بودن تفاوت دارد.

چرا اجتناب، ترس را نیرومندتر می‌کند؟

وقتی از چیزی می‌ترسیم، طبیعی است که بخواهیم از آن دور شویم. اجتناب در کوتاه‌مدت اضطراب را کاهش می‌دهد. فردی که از سخنرانی می‌ترسد، با لغو آن موقتاً آرام می‌شود. کسی که از شنیدن پاسخ منفی می‌ترسد، با مطرح‌نکردن درخواست خود احساس امنیت بیشتری می‌کند.

اما مغز از این آرامش موقت نتیجهٔ مهمی می‌گیرد:

«پس واقعاً خطری وجود داشت و من با فرارکردن نجات پیدا کردم.»

به‌این ترتیب، چرخه‌ای شکل می‌گیرد: ترس به اجتناب منجر می‌شود؛ اجتناب آرامش موقت ایجاد می‌کند؛ و همین آرامش، رفتار اجتنابی را تقویت می‌کند. در نتیجه، ترس نه‌تنها از بین نمی‌رود، بلکه قدرت بیشتری پیدا می‌کند.

هر بار که از موقعیتی اجتناب می‌کنیم، فرصت آزمودن پیش‌بینی خود را از دست می‌دهیم. دیگر نمی‌توانیم بفهمیم که شاید اتفاق مورد انتظار رخ نمی‌داد، شاید موقعیت تحمل‌پذیر بود یا حتی در صورت وقوعِ نتیجه‌ای ناخوشایند، توانایی کنارآمدن با آن را داشتیم.

ترس با اجتناب تغذیه می‌شود و معمولاً با مواجههٔ تدریجی، ایمن و سنجیده کاهش می‌یابد.

چگونه استنباط‌های نادرست را اصلاح کنیم؟

نخستین گام، دیدن فکر به‌عنوان «فکر» است، نه واقعیت. افکار اضطرابی چنان سریع و خودکار ظاهر می‌شوند که اغلب بدون بررسی، آن‌ها را باور می‌کنیم.

به‌جای اینکه بگوییم: «حتماً اتفاق بدی خواهد افتاد»،

می‌توانیم بگوییم: «ذهن من اتفاق بدی را پیش‌بینی می‌کند.»

همین تغییر کوچک، فاصله‌ای مهم میان ما و فکرمان ایجاد می‌کند. اکنون می‌توانیم از خود بپرسیم:

• کدام بخش این ماجرا واقعیت است و کدام بخش تفسیر من؟
• چه شواهدی به سود این نتیجه‌گیری وجود دارد؟
• چه شواهدی با آن ناسازگار است؟
• آیا احتمال‌های دیگری را نادیده گرفته‌ام؟
• آیا یک احتمال را با واقعیتی قطعی اشتباه گرفته‌ام؟
• اگر یک دوست من چنین فکری داشت، به او چه می‌گفتم؟
• آیا اجتناب واقعاً مرا از خطر حفظ می‌کند یا فقط اضطرابم را موقتاً کاهش می‌دهد؟

هدف این پرسش‌ها خوش‌بینی اجباری یا انکار خطر نیست. لازم نیست به خود بگوییم: «همه‌چیز حتماً خوب خواهد شد.» چنین اطمینانی نیز همیشه واقع‌بینانه نیست.

هدف، رسیدن به برداشتی متعادل‌تر است: «ممکن است نتیجهٔ دلخواهم را نگیرم، اما هنوز نمی‌دانم چه اتفاقی خواهد افتاد. اگر مشکلی هم پیش بیاید، می‌توانم برای مواجهه با آن راهی پیدا کنم.»

ذهن را می‌توان دوباره آموزش داد

الگوهای فکری طی سال‌ها شکل گرفته‌اند و معمولاً یک‌شبه تغییر نمی‌کنند. ذهن را می‌توان به موتور جست‌وجویی تشبیه کرد که براساس جست‌وجوهای گذشته، عبارت‌ها را به‌طور خودکار کامل می‌کند. اگر سال‌ها در برابر ابهام، بدترین پیامد ممکن را تصور کرده باشیم، ذهن مدتی همچنان همان پاسخ‌های قدیمی را پیشنهاد خواهد کرد.

اما این الگوها تغییرپذیرند. هر بار که مکث می‌کنیم، خطای فکری را تشخیص می‌دهیم، شواهد را بررسی می‌کنیم، احتمال‌های دیگری را در نظر می‌گیریم و به‌جای فرار، گامی سنجیده به‌سوی موقعیت برمی‌داریم، مسیر تازه‌ای را در ذهن تقویت می‌کنیم.

به‌تدریج، ذهن یاد می‌گیرد که ابهام همیشه به‌معنای خطر نیست، نگرانی توانایی پیش‌بینی آینده را به ما نمی‌دهد و احساس ترس، وجود یک تهدید واقعی را ثابت نمی‌کند.

بیش از سه دهه کار با مراجعان ایرانی و غیرایرانی به من نشان داده است که اضطراب، با وجود تفاوت‌های فردی و فرهنگی، زبان مشترکی دارد. ذهن انسان می‌کوشد از رنج پیشگیری کند، آینده را تحت کنترل درآورد و برای ناشناخته‌ها توضیحی پیدا کند. اما گاهی همین تلاش برای رسیدن به اطمینان، به نگرانی بیشتر می‌انجامد و ما را از تجربهٔ آزادانهٔ زندگی دور می‌کند.

آرامش از این یقین به دست نمی‌آید که هیچ اتفاق ناخوشایندی رخ نخواهد داد؛ چنین تضمینی در زندگی وجود ندارد. آرامش زمانی شکل می‌گیرد که بدانیم هر فکری حقیقت نیست، هر احتمالی به وقوع نمی‌پیوندد، و هر ترس دلیلی برای فرار‌کردن نیست.

ذهن دشمن ما نیست؛ فقط گاهی بیش از اندازه نگران محافظت از ماست. وظیفهٔ ما جنگیدن با آن نیست. باید هشدارش را بشنویم، شواهد را بررسی کنیم و از خود بپرسیم:

«آیا اکنون با خطری واقعی روبه‌رو هستم، یا با داستانی که ذهنم برای محافظت از من ساخته است؟»

*از بنیان‌گذاران پلتفرم بهروان، عضو ارشد انجمن مشاوران درمانگر کانادا، دکترای تخصصی از ایران، فلوشیپ و گواهینامهٔ مشاوره از دانشگاه UCLA، گواهینامهٔ مصاحبهٔ انگیزشی و Award of Achievement از دانشگاه UBC

نوشته هر فکری حقیقت نیست؛ چگونه استنباط‌های نادرست، اضطراب و اجتناب را تقویت می‌کنند؟ اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

مینا سبزواری – ونکوور

اول اندیشه، وانگهی گفتار

~ سعدی

جمعه یازدهم سپتامبر، بانو دکتر لیلا صادقی به‌دعوت «بنیاد نیکوکاری یارا» در نشست ماهانهٔ ما در باب قدرت کلمات سخن گفت. عنوان این سخنرانی «کلمات: پلی میان ما و جهان» بود.

ما در اطلاعیه‌ها و گزارش‌های «بنیاد نیکوکاری یارا»، می‌کوشیم تا واژه‌هایی به کار نبریم که کرامت ذاتی انسان‌ها را دستِ‌کم می‌گیرند و این کار چندان هم آسان نیست.

برای نمونه، واژهٔ مورد پسند برای مددجو «مستحق» است، که در فرهنگنامه «شایسته و دارای حق» معنی شده است. او شایسته است و حق و حقوقی دارد که باید از سوی حاکمیت و افراد جامعه رعایت شود. اگر حاکمیت مسئولیت خود را انجام نمی‌دهد، از راه‌وروش‌های سیاسی باید پی گرفته شود، ولی جدا از آن و هم‌زمان، تک‌تک ما مسئولیم که به‌صورت فردی هم کمک کنیم تا آن مستحق به حق خود دست یابد.

در اینجا مشکلاتی پیش می‌آید. یکی اینکه معنی متداول این واژه به‌اشتباه «نیازمند» جا افتاده است و زمان زیادی می‌برد تا معنی درست آن نهادینه شود. دیگر اینکه در این دوران که بسیارانی به واژه‌های عربی حساسیت نشان می‌دهند، درحالی‌که همسان پارسی آن‌ها را هم پیشنهاد نمی‌دهند، با آن درمی‌افتند .

در ادامه، خلاصه‌ای از گفتار بانو دکتر صادقی آمده است.

* * * * *

کلمات فقط ابزار ارتباط نیستند. ما با کلمات تجربه‌های خود را توضیح می‌دهیم، احساساتمان را نام‌گذاری می‌کنیم، دیگران را توصیف می‌کنیم و حتی تصویری از خود در ذهن دیگران ایجاد می‌کنیم. به‌همین دلیل، انتخاب یک کلمه گاهی بسیار فراتر از انتخاب یک واژه است، زیرا هر کلمه می‌تواند زاویه‌ای خاص برای دیدن یک انسان یا یک اتفاق در اختیار ما قرار دهد. در واقع، نحوهٔ بیان یک موضوع می‌تواند بر این اثر بگذارد که مخاطب به چه چیزی توجه کند، یک اتفاق را چگونه تفسیر کند و چه احساسی نسبت به آن داشته باشد. یکی از مفاهیمی که این موضوع را توضیح می‌دهد، چگونگی قاب‌بندی است. درنتیجه، انسان با انتخاب کلمات تنها اطلاعات را منتقل نمی‌کند، بلکه بعضی جنبه‌های واقعیت را برجسته و بعضی دیگر را به حاشیه می‌راند. این اتفاق حتی در گفت‌وگویی که انسان با خود دارد نیز رخ می‌دهد. میان «من آدم مضطربی‌ام» و «من الان احساس اضطراب می‌کنم» تفاوت مهمی وجود دارد. در جملهٔ اول، اضطراب بخشی از هویت فرد معرفی می‌شود، اما در جملهٔ دوم، اضطراب یک تجربه یا وضعیتی است که می‌تواند تغییر کند. همین تفاوت را می‌توان در «من شکست‌خورده‌ام» و «این تلاش من موفقیت‌آمیز نبود» نیز دید. در حالت اول، شکست به هویت انسان پیوند می‌خورد، درحالی‌که در حالت دوم، به یک تجربهٔ مشخص محدود می‌شود. بنابراین، مسئله تنها این نیست که چه می‌گوییم، بلکه این است که با کلماتمان چه تصویری می‌سازیم.

کلمات چگونه نگاه ما به جهان را تغییر می‌دهند؟

یکی از مهم‌ترین پیامدهای زبان، زمانی ظاهر می‌شود که توصیف یک رفتار به برچسبی برای کل شخصیت او تبدیل شود. وقتی کودکی را «تنبل»، نوجوانی را «دردسرساز» یا فردی را که اشتباهی کرده «بی‌مسئولیت» می‌نامیم، ممکن است به‌تدریج رفتار مشخص او را فراموش کنیم و خود فرد را با همان برچسب ببینیم. در اینجاست که تفاوت میان رفتار و هویت اهمیت پیدا می‌کند.

هاوارد بکر، جامعه‌شناس آمریکایی، در کتاب بیگانگان توضیح می‌دهد که چگونه تعریف یک رفتار به‌عنوان «انحراف» می‌تواند باعث شود فرد نه‌فقط به‌عنوان کسی که رفتاری خاص انجام داده، بلکه به‌عنوان «نوع خاصی از آدم» دیده شود. تفاوت میان «او کار اشتباهی انجام داده» و «او آدم اشتباهی است» از همین‌جا اهمیت پیدا می‌کند. اگر این عبارت بارها تکرار شود، ممکن است به بخشی از داستانی تبدیل شوند که دربارهٔ فرد تعریف می‌کنیم. براساس پژوهش‌های کارول دووک دربارهٔ جایگاه ذهن، تفاوت میان نگاه ثابت به توانایی‌ها و تأکید بر فرایند، تلاش و یادگیری اهمیت بسیار زیادی دارد، به‌طوری که باعث توانمندی و ناتوانی فرد می‌شود.

از سوی دیگر، زبان می‌تواند به انسان کمک کند احساسات خود را بهتر بشناسد. وقتی برای احساسات مختلف، نام‌هایی چون «عصبانی‌ام»، «ترسیده‌ام»، «ناامیدم» یا «احساس تنهایی می‌کنم»، انتخاب کنیم، یک تجربهٔ مبهم را به تجربه‌ای قابل‌شناسایی تبدیل کرده‌ایم. فرایند نام‌گذاری هیجان براساس پژوهش لیبرمن و همکارانش در سال ۲۰۰۷ نشان داد که قراردادن احساسات در قالب کلمات می‌تواند با کاهش واکنش هیجانی به محرک‌های منفی همراه باشد و بر بخش‌های خاصی از مغز تأثیر می‌گذارد.

وقتی یک کلمه جای یک انسان را می‌گیرد

بخش بزرگی از رابطهٔ انسان با دیگران از طریق زبان شکل می‌گیرد. ما انسان‌ها را با واژه‌هایی مانند مهاجر، فقیر، پناهنده، سالمند، بی‌خانمان یا نیازمند توصیف می‌کنیم. این واژه‌ها ممکن است بخشی از واقعیت زندگی یک فرد را بیان کنند، اما هیچ‌کدام نمی‌توانند تمام هویت او باشند. فردی که امروز به کمک نیاز دارد، ممکن است هم‌زمان مادر، پدر، دانشجو، هنرمند، کارگر، دوست یا انسانی با استعدادها، رؤیاها و تجربه‌های فراوان باشد. مشکل زمانی آغاز می‌شود که دسته‌بندی جای شناخت را بگیرد. دانستن اینکه فردی «مهاجر» است، اطلاعاتی دربارهٔ وضعیت او می‌دهد، اما به‌این معنا نیست که ما داستان زندگی او را می‌دانیم. او همچنان انسانی منحصر‌به‌فرد است، با تاریخ، توانایی‌ها، انتخاب‌ها و امیدهایی که ممکن است ما از آن‌ها بی‌خبر باشیم. درنتیجه، بسیاری از قضاوت‌های ما دربارهٔ دیگران با یک داستان کوتاه در ذهنمان آغاز می‌شود. کسی پاسخ پیام ما را نمی‌دهد و تصور می‌کنیم بی‌احترامی کرده است. کسی در جلسه ساکت است و فکر می‌کنیم اعتمادبه‌نفس ندارد. کسی اشتباه می‌کند و او را بی‌دقت می‌دانیم.

اما ما معمولاً فقط بخش کوچکی از داستان یک انسان را می‌بینیم. ممکن است فردِ ساکت با شرایطی روبه‌رو باشد که ما از آن خبر نداریم یا کسی که پاسخ نداده، روز دشواری را پشت سر گذاشته باشد. از این‌رو، همدلی به‌این معناست که میان رفتار و هویت انسان فاصله‌ای باقی بگذاریم، فاصله‌ای که امکان شناخت، گفت‌وگو و تغییر را حفظ می‌کند. همدلی از پذیرفتن این واقعیت آغاز می‌شود که ما هنوز چیزهایی دربارهٔ دیگری نمی‌دانیم. این نگاه در نیکوکاری نیز اهمیت دارد. اگر فردی را فقط «نیازمند» ببینیم، ممکن است «نیاز» او به مهم‌ترین ویژگی هویتی‌اش تبدیل شود. اما اگر بگوییم «او انسانی است که امروز به حمایت نیاز دارد»، نیاز از هویت جدا می‌شود. در این نگاه، کمک‌کردن رابطه‌ای میان «توانمند» و «ناتوان» نیست، بلکه رابطه‌ای میان انسان‌هایی‌ست که ممکن است در دوره‌های مختلف زندگی به یکدیگر نیاز پیدا کنند.

کلمات ما چه جهانی می‌سازند؟

شاید برای تغییر جهان همیشه لازم نباشد از اتفاق‌های بزرگ شروع کنیم. گاهی تغییر از یک مکث کوتاه آغاز می‌شود، مکثی پیش از قضاوت، پیش از برچسب‌زدن و پیش از انتخاب یک کلمه. یک کلمه به‌تنهایی جهان را تغییر نمی‌دهد، اما می‌تواند نگاه ما به جهان را تغییر دهد و نگاه ما می‌تواند احساس، رفتار و روابطمان را تغییر دهد. بنابراین، مسئولیت ما در برابر کلمات تنها انتخاب واژه‌های درست نیست. مسئولیت ما این است که بدانیم با هر کلمه، چه چیزی را در یک انسان می‌بینیم و چه چیزی را ممکن است نبینیم. شاید پیش از آنکه کسی را در یک کلمه خلاصه کنیم، کافی باشد لحظه‌ای مکث کنیم و به یاد بیاوریم که پشت هر برچسب، یک زندگی کامل وجود دارد، انسانی با گذشته، حال، آینده، توانایی‌ها، ضعف‌ها، انتخاب‌ها و امیدهای خودش. نباید فراموش کنیم که انسان همیشه بزرگ‌تر از کلمه‌ای است که برای توصیف او انتخاب می‌کنیم.

نوشته انسان همیشه بزرگ‌تر از کلمه‌ای است که برای توصیف او انتخاب می‌کنیم؛ گزارش کوتاهی از سخنرانی دکتر لیلا صادقی در نشست ماهانهٔ «بنیاد نیکوکاری یارا» اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

نخستین نشست از سلسله‌برنامه‌های «روایت بومی»، روز یکشنبه ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، با همکاری سماک و رسانهٔ همیاری برگزار شد. عنوان این نشست، «دانشی که پیش از ما اینجا بود؛ شیوهٔ حکمرانی: از کنفدراسیون بومیان تا کانستیتوشن آمریکایی» بود و دکتر فرشید سادات‌شریفی، پژوهندهٔ ادبیات کاربردی، و دکتر محسن خلیلی، سیاست‌پژوه، در آن کوشیدند از دو مسیر متفاوت به یک پرسش مشترک برسند: آیا برای فهم تاریخ اندیشهٔ سیاسی در آمریکای شمالی کافی است تنها به سنت فکری اروپا و شکل‌گیری ایالات متحده نگاه کنیم، یا پیش از استقرار دولت‌های استعماری نیز در این سرزمین نظام‌های پیچیده‌ای برای سامان‌دادن قدرت، مهار آن، حفظ صلح و تنظیم روابط میان ملت‌ها وجود داشته است؟

این نشست قرار نبود روایتی دیگر از رنج بومیان باشد، هرچند استعمار، از‌دست‌رفتن سرزمین، مدارس شبانه‌روزی و سیاست‌های همانندسازی در بخش پایانی آن حضوری جدی داشتند. نقطهٔ عزیمت برنامه، پرسش دیگری بود: آیا می‌توان بومیان را نه‌فقط از خلال آنچه بر آنان گذشته، بلکه از خلال آنچه اندیشیده‌اند، ساخته‌اند، حفظ کرده‌اند و به نسل‌های بعد رسانده‌اند، شناخت؟

دکتر سادات‌شریفی در آغاز نشست توضیح داد که در باهمستان ایرانی کانادا، شناخت بومیان غالباً میان دو قطب نوسان می‌کند: یا اطلاعات بسیار اندکی دربارهٔ آنان داریم، یا آنان را بیشتر با مدارس شبانه‌روزی، استعمار، خشونت و مجموعه‌ای از زخم‌های تاریخی می‌شناسیم. به‌گفتهٔ او، ضرورت شناخت این تاریخ انکارناپذیر است، اما تقلیل فرهنگ‌ها و ملت‌های گوناگون بومی به تجربهٔ قربانی‌شدن، خود می‌تواند شکل دیگری از ندیدن آنان باشد.

«روایت بومی» از همین دغدغه شکل گرفته است: پرداختن به دانش، اندیشه و فرهنگ بومیان و تأثیری که این سنت‌های زنده بر زندگی و اندیشهٔ امروز داشته یا می‌توانسته داشته باشد. قسمت نخست این مجموعه به سیاست و حکمرانی اختصاص یافت، و قسمت بعدی، که برای ماه نوامبر برنامه‌ریزی شده، قرار است به رابطهٔ تجربهٔ آبراهام مزلو در میان سیک‌سیکا و شکل‌گیری برخی ایده‌های او دربارهٔ خودشکوفایی بپردازد.

پیش از مرزهای امروز

برای ورود به بحث هودنوشونه، دکتر سادات‌شریفی نخست از مخاطبان خواست مرزهای سیاسی امروز میان کانادا و ایالات متحده را موقتاً از ذهن کنار بگذارند. ملت‌ها و شبکه‌های سیاسی بومی بسیار پیش از ایجاد این مرزها در آمریکای شمالی حضور داشتند و قلمروها، پیوندهای خویشاوندی، مسیرهای تجارت، جنگ و دیپلماسی آنان الزاماً با جغرافیای سیاسی امروز همخوان نبود.

یکی از مهم‌ترین این نظام‌ها کنفدراسیون هودنوشونه (Haudenosaunee Confederacy) بود؛ اتحادی که ابتدا از پنج ملت موهاک (Mohawk)، اونایدا (Oneida)، اونونداگا (Onondaga)، کایوگا (Cayuga) و سِنِکا (Seneca) تشکیل شده بود و بعدها توسکارورا (Tuscarora) نیز به آن پیوست. از همین‌جا تعبیر «شش ملت» (Six Nations) شکل گرفت.

خود نام «هودنوشونه» به مفهوم «مردمان خانهٔ دراز» یا «مردمان خانهٔ طویل» اشاره دارد. خانهٔ دراز (Longhouse) فقط یک شکل معماری نبود، بلکه به استعاره‌ای برای ساخت سیاسی کنفدراسیون نیز تبدیل شد. ملت‌های مختلف می‌توانستند در یک «خانه» حضور داشته باشند، بی‌آنکه هویت مستقلشان از میان برود. هر ملت شورای خود را حفظ می‌کرد و در عین حال برای موضوعات مشترک، در ساختاری گسترده‌تر وارد گفت‌وگو می‌شد.

در روایت‌های مربوط به «قانون بزرگ صلح» (Great Law of Peace)، پایان‌دادن به چرخه‌های جنگ و خون‌ریزی میان ملت‌ها جایگاهی محوری دارد. مسئلهٔ اصلی این بود که چگونه جوامعی متمایز می‌توانند اختلاف و خشونت را مهار کنند، در امور مشترک تصمیم بگیرند و در عین حال استقلال درونی خود را از دست ندهند. دکتر سادات‌شریفی این منطق را «اتحاد بدون محوشدن» توصیف کرد؛ اتحادی که قرار نیست تفاوت‌ها را از میان ببرد، بلکه می‌کوشد برای زیستن با تفاوت، ساختار ایجاد کند. این بخش از ارائه بر اسلایدهایی استوار بود که ساختار سیاسی هودنوشونه، وامپام، نقش شوراها و مسیر تاریخی رابطهٔ شش ملت با کانادا را کنار هم قرار می‌داد.

وامپام؛ قانون و حافظه، نه پول

از دیگر مفاهیم مهم نشست، وامپام (Wampum) بود: رشته‌ها و کمربندهایی ساخته‌شده از مهره‌های صدفی که در روابط سیاسی و دیپلماتیک هودنوشونه نقشی بسیار فراتر از یک شیء تزئینی داشتند.

دکتر سادات‌شریفی تأکید کرد که وامپام را نباید به‌سادگی «پول» دانست. وامپام می‌توانست حامل حافظهٔ تاریخی، توافق سیاسی، تعهد، پیام دیپلماتیک و ثبت مناسبات باشد. طرح و ترکیب مهره‌ها معنای خاص داشت و حامل آن نیز صرفاً دارندهٔ یک شیء نبود، بلکه نمایندهٔ پیامی سیاسی و تاریخی محسوب می‌شد.

یکی از نمونه‌های معروف، وامپام دو ردیفه (Two Row Wampum) است که در آن دو خط موازی، به‌مثابهٔ دو مسیر مستقل، استعاره‌ای از رابطه‌ای بدون ادغام و سلطه را می‌سازند. مفهوم بنیادین آن این است که دو طرف می‌توانند در کنار هم حرکت کنند، بی‌آنکه یکی در امور درونی دیگری دخالت کند.

در کنار آن، استعارهٔ «زنجیرهٔ پیمان» (Covenant Chain) نیز مطرح شد. رابطهٔ دیپلماتیک در این تصویر چیزی نیست که یک‌بار منعقد شود و برای همیشه بدون مراقبت باقی بماند؛ زنجیره باید مرتباً «صیقل داده شود». پیمان، نه یک امضای یک‌باره، بلکه رابطه‌ای است که باید بازشناخته، یادآوری و تجدید شود.

آیا «قانون اساسی» ترجمهٔ کافی‌ای است؟

در بخش دوم نشست، دکتر محسن خلیلی بحث را از زاویه‌ای متفاوت پی گرفت. محور اصلی سخنان او مفهوم «کانستیتوشن» (Constitution) بود؛ مفهومی که به‌اعتقاد او در فارسی معمولاً بیش از حد به «قانون اساسی» تقلیل یافته است.

دکتر خلیلی گفت مسئله صرفاً این نیست که ترجمهٔ رایج اشتباه لغوی دارد؛ مسئله این است که «قانون اساسی» ممکن است ذهن را به مجموعه‌ای از مواد و اصول مکتوب محدود کند، درحالی‌که کانستیتوشن در تاریخ اندیشهٔ سیاسی مفهومی بسیار گسترده‌تر است: چگونگی سامان‌یافتن قدرت، ساختار نهادها، مرز اختیارات، رابطهٔ اجزا با یکدیگر، امکان پاسخ‌گوکردن صاحبان قدرت و شیوه‌های تغییر همین نظم.

او برای توضیح این مسئله از استعارهٔ ساختن خانه استفاده کرد. فرض کنیم گروهی می‌خواهند خانه‌ای بسازند. مصالح دارند: آجر، چوب، شیشه و سیمان، اما نقشه ندارند. در این مرحله مشکل «سامان» است. اگر بعداً نقشه فراهم شود و خانه ساخته شود، اما کلید همهٔ درها در اختیار یک نفر قرار گیرد، مشکل دیگری ظاهر می‌شود: «مرز». چه کسی تا کجا اختیار دارد؟ چه کسی اجازهٔ ورود دارد؟ کدام بخش متعلق به چه کسی است؟ قدرت چگونه محدود می‌شود؟

از این منظر، کانستیتوشن به‌تعبیر دکتر خلیلی ترکیبی از «سامان» و «مرز» است. نه وجود ساختار به‌تنهایی کافی است و نه محدودکردن قدرت بدون وجود یک ساختار مشترک ممکن.

دکتر خلیلی سپس این مفهوم را در بستر تاریخ اندیشهٔ سیاسی غرب دنبال کرد؛ از پولیس (Polis) و پولیتیا (Politeia) در یونان باستان تا سنت جمهوری‌خواهی، شکل‌گیری دولت مدرن و سرانجام قانون اساسی آمریکا. او تأکید کرد که قانون اساسی ایالات متحده را «بهترین» یا «بی‌نقص‌ترین» نمونه نمی‌خواند، بلکه آن را محل تلاقی و انباشت بخش بزرگی از یک تاریخ مفهومی می‌داند.

به‌گفتهٔ او، پشت واژه‌هایی چون حقوق، تکالیف، اقتدار، حاکمیت، مشروعیت، نهاد، استمرار، تغییر، تفکیک قوا و محدودیت قدرت، قرن‌ها تحول مفهومی قرار گرفته است. بنابراین کانستیتوشن یک «ابر‌مفهوم» یا مفهوم چتری است که قانون مکتوب فقط یکی از نمودهای آن محسوب می‌شود.

وقتی مسیر تاریخ فقط از اروپا نمی‌گذرد

در همین نقطه بود که گفت‌وگوی دو سخنران به هم رسید.

دکتر خلیلی توضیح داد که برای او، جذابیت پروژهٔ دکتر سادات‌شریفی دقیقاً از جایی آغاز شد که تاریخ متعارف کانستیتوشن دیگر نمی‌توانست صرفاً تاریخ تحولات فکری اروپا باشد. اگر هودنوشونه، مستقل از سنت لاک، هابز، روسو یا مونتسکیو، با مسئله‌هایی چون اتحاد، محدودیت اقتدار، پیمان، پاسخ‌گویی و استمرار یک نظم سیاسی مواجه بوده‌اند، باید پرسید آیا بخشی از آنچه گاه کاملاً «غربی» تصور می‌کنیم، پاسخ‌هایی متفاوت به مسئله‌هایی عام‌تر در زندگی سیاسی انسان نیست؟

دکتر سادات‌شریفی در ادامه تأکید کرد که هدف این مقایسه همسان‌سازی نیست. قرار نیست ادعا شود هودنوشونه پیش از اروپاییان «قانون اساسی آمریکایی» داشته‌اند؛ چنین ادعایی خود سنت بومی را تنها با خط‌کش غربی معتبر می‌کند. در مقابل، این نیز نادرست است که چون هودنوشونه رئیس‌جمهور، پارلمان یا تفکیک قوای مدرن نداشتند، پس نظامی برای سامان و مهار قدرت نداشتند.

به‌تعبیر او، «مقایسه باید لنز باشد، نه خط‌کش».

اقتدار بدون یک رأس واحد

در ساخت سیاسی هودنوشونه، قدرت در یک شخص یا یک قوهٔ اجرایی مرکزی متمرکز نبود. ملت‌ها شوراهای خود را داشتند و ساختار کنفدراسیون از پیوند این شوراها شکل می‌گرفت. اونونداگا نقشی مرکزی در میزبانی آتش شورا داشت، اما این مرکزیت معادل پادشاهی یا ریاست بر دیگر ملت‌ها نبود.

یکی دیگر از بخش‌های مهم، ارائه به نقش زنان و به‌ویژه مادران خاندان (Clan Mothers) اختصاص داشت. سخنران تأکید کرد که استفادهٔ ساده از برچسب «مادرسالاری» ممکن است پیچیدگی نظام را بپوشاند. زنان و مردان اشکال متفاوتی از اقتدار رسمی داشتند و مادران خاندان در نامزدی، نظارت و در شرایطی برکناری رهبران نقش اساسی ایفا می‌کردند.

این ساختار همچنین نشان می‌دهد که «موروثی‌بودن» عنوان در این نظام الزاماً به‌معنای سلطنت موروثی به‌مفهوم اروپایی نبود. عنوان‌ها در خطوط خاندانی استمرار داشتند، اما شخصی که صاحب عنوان می‌شد، همچنان در برابر ساختار اجتماعی پاسخ‌گو بود و امکان اعتراض به رفتار او و در نهایت کنارگذاشتنش وجود داشت.

در مقایسهٔ ارائه‌شده در نشست، سنت مدرن غربی غالباً از تجربهٔ استبداد به‌سمت مهار قدرت حرکت می‌کند؛ درحالی‌که قانون بزرگ صلح از مسئلهٔ دیگری آغاز می‌شود: چگونه ملت‌های متمایزی که در چرخهٔ درگیری قرار دارند می‌توانند نظمی پایدار برای همزیستی ایجاد کنند؟

هر دو مسیر ممکن است به محدودیت اقتدار برسند، اما نقطهٔ آغاز و معماری‌شان یکسان نیست.

از دیپلماسی تا جغرافیای استعماری

بخش دیگری از نشست به تاریخ دیپلماسی هودنوشونه اختصاص یافت. از کیوتسائتون (Kiotsaeton)، دیپلمات موهاک در مذاکرات قرن هفدهم، تا کاناساتِگو (Canassatego)، دیپلمات برجستهٔ اونونداگا در قرن هجدهم، و دسکاهه (Deskaheh)، یا لِوی جِنرال (Levi General)، که در دههٔ ۱۹۲۰ برای طرح ادعای حاکمیت شش ملت به جامعهٔ ملل رفت، خطی از کنشگری سیاسی ترسیم شد که با تصویر کلیشه‌ای از مردمانی بدون ساختار سیاسی پیچیده سازگار نیست.

دکتر سادات‌شریفی سپس به نقطه‌ای پرداخت که این تاریخ سیاسی با شکل‌گیری مرز کانادا و آمریکا درهم می‌آمیزد. پس از انقلاب آمریکا، بسیاری از موهاک‌ها و دیگر اعضای شش ملت که با بریتانیا متحد بودند، به شمال جابه‌جا شدند. در ۱۷۸۴ اعلامیهٔ هالدیمند (Haldimand Proclamation) امکان اسکان آنان را در امتداد رود گرند (Grand River) فراهم کرد؛ محدوده‌ای که شش ملت وسعت اولیهٔ آن را حدود ۹۵۰ هزار جریب می‌دانند.

اما این رابطه به‌تدریج از اتحاد سیاسی به نوعی ادارهٔ استعماری نابرابر تغییر کرد. گسترش سکونت مهاجران، خرید و اجارهٔ زمین، مدیریت دولت سلطنتی و سپس قوانین فدرال، قلمرو باقی‌مانده را به بخش کوچکی از محدودهٔ اولیه کاهش داد؛ اختلافی که هنوز از نظر حقوقی پایان نیافته است. خط زمانی ارائه‌شده در نشست، این دوره را نه به‌شکل یک گسست کامل، بلکه به‌عنوان ادامهٔ یک نظم سیاسی هودنوشونه در شرایطی هرچه نابرابرتر نشان می‌داد.

از قانون مردمان بومی تا تحمیل شورای انتخابی

با تصویب قانون مردمان بومی (Indian Act) در ۱۸۷۶، دخالت دولت فدرال در وضعیت حقوقی افراد، زمین‌های ذخیره‌گاه، دارایی‌ها و ساختار حکمرانی بومیان شکل منسجم‌تر و محدودکننده‌تری پیدا کرد.

در ۱۹۲۴، دولت کانادا شناسایی شورای سنتی کنفدراسیون به‌عنوان دولت رسمی محلی را کنار گذاشت و شورای انتخابی‌ای را مطابق قانون مردمان بومی تحمیل کرد. بااین‌حال، ساختار سنتی از میان نرفت و هر دو نظام تا امروز به اشکال مختلف ادامه دارند.

این نکته برای موضوع اصلی نشست اهمیت داشت: ساخت سیاسی هودنوشونه صرفاً چیزی متعلق به گذشتهٔ دور نیست که با تشکیل کانادا ناپدید شده باشد. پرسش حاکمیت، قلمرو، قانون و رابطهٔ دولت کانادا با شش ملت همچنان زنده است.

در خط زمانی دوم ارائه، قانون اساسی ۱۹۸۲ و بخش ۳۵، اصلاحات مربوط به وضعیت حقوقی زنان بومی، بحران کانِساتاکه/اوکا (Kanesatà:ke/Oka) در ۱۹۹۰، کمیسیون سلطنتی دربارهٔ مردمان بومی (Royal Commission on Aboriginal Peoples—RCAP)، دعاوی هالدیمند و سپس مسیر جدا اما مرتبط مدارس شبانه‌روزی، کمیسیون حقیقت و آشتی (Truth and Reconciliation Commission—TRC) و ۹۴ فراخوان برای اقدام مرور شد.

استعمار فقط زمین را نگرفت

یکی از نقاط مهم جلسه زمانی بود که بحث از از‌دست‌رفتن زمین به از‌دست‌رفتن امکان انتقال فرهنگ رسید.

مؤسسهٔ موهاک (Mohawk Institute) در برنتفورد، که از ۱۸۳۱ آغاز به کار کرد و بعدها بخشی از نظام مدارس شبانه‌روزی شد، تا ۱۹۷۰ فعالیت داشت. در چنین مؤسساتی کودکان بومی از خانواده، زبان و شبکه‌های فرهنگی خود جدا می‌شدند. بسته‌شدن ساختمان مدرسه به‌معنای پایان اثرات آن نبود؛ گسست خانوادگی، از‌دست‌رفتن زبان و آسیب‌های میان‌نسلی سال‌ها بعد نیز ادامه پیدا کرد.

دکتر سادات‌شریفی کوشید این بخش را به موضوع نخست نشست متصل کند: استعمار تنها تصرف زمین نبود؛ ساختارهای شناخت، تربیت، حافظه و انتقال دانش را نیز هدف قرار داد. اگر مردمی قانون، تاریخ و پیمان‌های خود را از طریق روایت، زبان، آیین و وامپام حفظ می‌کنند، جداکردن کودکان از زبان و جامعه مستقیماً به استمرار همان نظم دانشی ضربه می‌زند.

پرسشی از مخاطبان: پس وضعیت امروز چه می‌شود؟

در بخش پرسش‌وپاسخ، یکی از حاضران که تجربهٔ کار از نزدیک با جوامع بومی را داشت، پرسید آیا ساختارهای ویژهٔ حقوقی و ذخیره‌گاه‌ها واقعاً امروز به‌نفع بومیان است و چرا با وجود برخی امتیازات رسمی، در بسیاری از جوامع همچنان فقر، مصرف مواد، کمبود خدمات و مشکلات اجتماعی دیده می‌شود؟

این پرسش فرصتی شد تا دکتر سادات‌شریفی دربارهٔ فاصلهٔ میان تصورات عمومی و واقعیت‌های زندگی در بسیاری از جوامع بومی صحبت کند. او به کلیشه‌هایی مانند «خانهٔ رایگان»، «مالیات‌ندادن» یا برخورداری گسترده از مزایای دولتی اشاره کرد و گفت این روایت‌ها اغلب قیود حقوقی، وضعیت مالکیت زمین و کمبود زیرساخت را حذف می‌کنند.

در بخش‌هایی از کانادا، جوامع بومی هنوز با دسترسی ناکافی به آب سالم، اینترنت، خدمات درمانی و زیرساخت‌های پایه مواجه‌اند. از این منظر، مشکلات اجتماعی امروز را نمی‌توان جدا از تاریخ طولانی جابه‌جایی، جداسازی کودکان، مداخله در خانواده و حکمرانی تحمیلی فهمید. بخش قابل‌توجهی از گفت‌وگوی پایانی دقیقاً به همین فاصلهٔ میان کلیشه‌های رایج و تجربهٔ واقعی جوامع بومی اختصاص داشت.

اگر تاریخ اندیشه را دوباره بخوانیم

در پایان، آنچه دو مسیر متفاوت این نشست را به هم پیوند می‌داد، نه ادعای سادهٔ «منشأ بومی قانون اساسی آمریکا» بود و نه تلاش برای برتری‌دادن یک سنت بر سنتی دیگر.

دکتر خلیلی از تاریخ مفهومی کانستیتوشن آغاز کرد و به این پرسش رسید که شاید تاریخ سامان و مهار قدرت را نتوان صرفاً در درون مرزهای اندیشهٔ اروپایی نوشت. دکتر سادات‌شریفی از سوی دیگر، از درون سنت هودنوشونه نشان داد که چگونه یک نظام سیاسی پیشااستعماری می‌توانسته هم‌زمان مسئلهٔ صلح، اتحاد، استقلال ملت‌ها، پاسخ‌گویی رهبران، اقتدار زنان، دیپلماسی و استمرار روابط را در قالب سازوکارهای خاص خود سامان دهد.

نقطهٔ تلاقی این دو نگاه شاید در آخرین پرسش نهفته باشد: اگر ملت‌هایی که پیش از تشکیل کانادا و ایالات متحده در این سرزمین‌ها زندگی می‌کردند، پیشاپیش پاسخ‌هایی پیچیده به پرسش‌های بنیادین سیاست ــ ازجمله چگونگی اتحاد، مهار قدرت، پاسخ‌گویی، حل اختلاف و نهادینه‌کردن صلح ــ داشتند، تاریخ اندیشهٔ سیاسی آمریکای شمالی را از کجا باید آغاز کرد؟

پاسخ نشست «روایت بومی» این نبود که یک تاریخ را با تاریخی دیگر جایگزین کنیم. دعوت جلسه ساده‌تر و در عین حال دشوارتر بود: تاریخ را بزرگ‌تر ببینیم.

شاید «دانشی که پیش از ما اینجا بود» هنوز هم اینجاست؛ نه به‌عنوان یادگاری از گذشته، بلکه در قالب ملت‌هایی که همچنان دربارهٔ سرزمین، قانون، پیمان، حکومت و حق تعیین سرنوشت خود سخن می‌گویند. همین تداوم است که موضوع هودنوشونه را از یک بحث صرفاً تاریخی فراتر می‌برد و آن را به پرسشی زنده دربارهٔ کانادای امروز تبدیل می‌کند.

نوشته دانشی که پیش از ما اینجا بود؛ گزارشی از نخستین نشست «روایت بومی»: از کنفدراسیون هودنوشونه تا مسئلۀ «کانستیتوشن» اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

چند روز پیش برای قدم‌زدن به پارک رفته بودم. کاری معمولی، شاید یکی از معمولی‌ترین کارهایی که یک شهروند می‌تواند انجام دهد: بیرون‌رفتن از خانه، کمی راه‌رفتن، نفس‌کشیدن میان درخت‌ها و برای مدتی کوتاه فاصله‌گرفتن از اضطراب زندگی روزمره. اما در پارک چشمم به مأموری افتاد که مسلح ایستاده بود.

مدتی نگاهش کردم. بیش از خود اسلحه، حضورش آزارم می‌داد. این پرسش ساده در ذهنم شکل گرفت: چرا یک شهروند باید در فضایی که برای استراحت، بازی کودکان و قدم‌زدن مردم ساخته شده است، با چنین تصویری روبه‌رو شود؟

شاید اگر این تصویر را جدا از آنچه این روزها در ایران می‌گذرد ببینیم، بتوان برایش توضیحی پیدا کرد. اما مسئله همین است: هیچ تصویری دیگر جدا از تصاویر دیگر نیست. مأمور مسلح در پارک کنار خبر احضار شهروندان قرار می‌گیرد؛ کنار قطع سیم‌کارت‌ها؛ کنار محدودیت صفحات مجازی؛ کنار هشدارهایی که به آدم‌ها می‌گوید مراقب آنچه می‌نویسید و منتشر می‌کنید، باشید. همهٔ این‌ها در کنار هم یک پیام می‌سازند: دیده می‌شوید!

و این پیام در جامعه‌ای مخابره می‌شود که مردمش پیش از آن نیز زیر فشار سنگین زندگی روزمره‌اند.

اقتصاد ایران امروز فقط با یک «دورهٔ دشوار» روبه‌رو نیست. تورم، کاهش قدرت خرید، ناامنی شغلی، بحران انرژی و آثار جنگ و تحریم، بخش بزرگی از جامعه را تحت فشار قرار داده است. صندوق بین‌المللی پول، تورم مصرف‌کنندهٔ ایران در سال ۲۰۲۶ را حدود ۶۸٫۹ درصد برآورد کرده و رشد واقعی اقتصاد را منفیِ ۵٫۴ درصد پیش‌بینی می‌کند. بانک جهانی نیز از کاهش درآمد واقعی خانوارها، تورم بالا و افزایش خطر فقر سخن گفته است.

پشت این اعداد اما زندگی آدم‌ها قرار دارد؛ سفره‌ای که کوچک‌تر می‌شود، خریدی که هر بار چیزی از آن حذف می‌شود، اجاره‌خانه‌ای که بالا می‌رود، آینده‌ای که برنامه‌ریزی برای آن دشوارتر می‌شود. برای میلیون‌ها نفر، اقتصاد دیگر موضوعی برای تحلیل کارشناسان نیست؛ چیزی است که هر روز در یخچال، در قبض‌ها، در کرایه‌خانه و در موجودی حساب بانکی لمس می‌شود.

در چنین وضعیتی، اعتراض پدیده‌ای عجیب نیست. وقتی شرایط زندگی سخت می‌شود، طبیعی‌ست که شهروندان دربارهٔ علت آن پرسش کنند، از سیاست‌های حاکم انتقاد کنند و خشم و نارضایتی خود را به زبان بیاورند. این همان نقطه‌ای‌ست که رابطهٔ میان حکومت و شهروند معنا پیدا می‌کند: آیا صدای ناراضی شنیده می‌شود، یا باید از شنیده‌شدن صدای خودش بترسد؟

گزارش‌های منتشرشده در هفته‌های اخیر نشان می‌دهد سیم‌کارتِ شماری از فعالان سیاسی و مدنی در شهرهای مختلف ایران مسدود شده است. این اتفاق نیز تازه نیست. پیش‌تر گزارش‌هایی منتشر شده بود که برخی شهروندان پس از انتشار مطالب انتقادی در شبکه‌های اجتماعی با قطع خطوط تلفن همراه روبه‌رو شده‌اند. گزارش هیئت حقیقت‌یاب سازمان ملل نیز مواردی را ثبت کرده است که پس از انتشار دیدگاه‌های انتقادی، سیم‌کارت افراد قطع شده و در بعضی موارد آن‌ها به دادسرا نیز احضار شده‌اند.

قطع سیم‌کارت در ایران امروز فقط قطع امکان تلفن‌کردن نیست. شماره تلفن همراه به بخش بزرگی از زندگی روزمرهٔ انسان متصل شده است: حساب بانکی، دریافت رمز و کد تأیید، خدمات اینترنتی، تاکسی آنلاین، بیمه، سامانه‌های اداری و بسیاری از امور عادی زندگی. گزارش‌هایی وجود دارد از شهروندانی که پس از مسدودشدن سیم‌کارت حتی برای انجام امور روزمره‌ای مانند دریافت پیامک تأیید خدمات اداری و بیمه با مشکل مواجه شده‌اند.

بنابراین وقتی خط تلفن یک شهروند به‌دلیل فعالیت او در فضای مجازی مسدود می‌شود، مجازات فقط خاموش‌کردن یک وسیلهٔ ارتباطی نیست، بلکه بخشی از زندگی او مختل می‌شود. و شاید دقیقاً همین نکته اهمیت ماجرا را بیشتر می‌کند.

شیوه‌های قدیمی سرکوب آشکار بودند: بازداشت، بازجویی، زندان. اما کنترل در جهان دیجیتال می‌تواند شکل‌های کم‌صداتری پیدا کند. لازم نیست همیشه کسی را پشت میله‌های زندان گذاشت. گاهی کافی است هزینهٔ سخن‌گفتن را آن‌قدر بالا برد که فرد پیش از نوشتن هر جمله، خودش آن را پاک کند.

این همان نقطه‌ای‌ست که سانسور از بیرون به درون انسان منتقل می‌شود. شهروند تلفنش را برمی‌دارد. چیزی می‌نویسد. دوباره می‌خواند. بعد به یاد کسی می‌افتد که سیم‌کارتش قطع شده، کسی که احضار شده، کسی که صفحه‌اش محدود شده است. جمله را پاک می‌کند.

هیچ مأموری وارد خانه نشده است. هیچ‌کس مستقیماً فرمان سکوت نداده است. اما سکوت اتفاق افتاده است. این شاید مؤثرترین شکل ایجاد ترس باشد: زمانی که انسان دیگر برای خاموش‌ماندن نیازمند دستور نیست.

گزارش‌های حقوق‌بشری دربارهٔ ایران نشان می‌دهند که نظارت بر فعالیت آنلاین و برخورد با منتقدان مسئله‌ای محدود به چند هفتهٔ اخیر نیست. سازمان عفو بین‌الملل در ماه‌های گذشته از پیام‌هایی خبر داده که در آن‌ها برخی کاربران به‌دلیل نوع فعالیت اینترنتی‌شان به مسدودشدن خدمات تلفن همراه و ارجاع به مراجع قضایی تهدید شده‌اند. فریدم هاوس نیز در گزارش سال ۲۰۲۶ خود به گسترش قطع سیم‌کارت افرادی اشاره کرده که مطالب انتقادی منتشر کرده‌اند.

مسئله بنابراین فقط چند سیم‌کارت نیست. مسئله مرزی است که هر روز اندکی جابه‌جا می‌شود: مرز میان شهروند و حکومت، میان حق سخن‌گفتن و ترس از پیامد سخن‌گفتن.

جامعه‌ای که با بحران اقتصادی مواجه است، بیش از هر زمان دیگری به امکان گفت‌وگو نیاز دارد. نارضایتی با خاموش‌کردن صدای ناراضی از میان نمی‌رود. اگر کسی نتواند دربارهٔ گرانی بنویسد، گرانی ناپدید نمی‌شود. اگر صفحه‌ای بسته شود، بحران مسکن حل نمی‌شود. اگر سیم‌کارتی قطع شود، قدرت خرید مردم افزایش پیدا نمی‌کند.

فقط یک چیز تغییر می‌کند: ترس به مشکلات موجود اضافه می‌شود. و این همان چیزی بود که آن روز در پارک به آن فکر می‌کردم. به مأمور مسلح نگاه می‌کردم و از خودم می‌پرسیدم جامعه‌ای که مردمش برای تأمین ساده‌ترین نیازهای زندگی تحت فشارند، بیش از هر چیز به چه احتیاج دارد؟ به امنیت اقتصادی؟ به امید؟ به امکان سخن‌گفتن؟ به این اطمینان که اعتراض به وضعیت زندگی جرم نیست؟ یا به اسلحه‌ای که در پارک دیده شود؟

حکومت‌ها ممکن است تصور کنند نمایش قدرت، سکوت ایجاد می‌کند و سکوت نشانهٔ آرامش است. اما سکوت و رضایت یک چیز نیستند. جامعه ممکن است آرام به نظر برسد و در همان حال انباشته از خشم، نومیدی و احساس بی‌قدرتی باشد. حذف صدای اعتراض نیز علت اعتراض را حذف نمی‌کند.

مشکلات اقتصادی با مسدودکردن سیم‌کارت حل نمی‌شوند. تورم با بستن یک صفحهٔ اینستاگرام پایین نمی‌آید. فقر با احضار یک شهروند به دادسرا کمتر نمی‌شود. هیچ جامعه‌ای با مجبورکردن مردم به سکوت، از بحران‌های واقعی خود عبور نمی‌کند.

شهروندی که از گرانی، فساد، ناکارآمدی یا آیندهٔ نامطمئن خود می‌نویسد، پیش از هر چیز دارد دربارهٔ زندگی خودش حرف می‌زند. دربارهٔ چیزی که هر صبح با آن بیدار می‌شود و هر شب با آن به خانه برمی‌گردد. حق پرسیدن از کسانی که قدرت را در اختیار دارند، امتیازی نیست که حکومت بتواند هر وقت خواست آن را اعطا کند یا پس بگیرد؛ این یکی از بنیادی‌ترین عناصر رابطه میان شهروند و قدرت سیاسی است.

شاید به‌همین دلیل تصویر آن مأمور مسلح در پارک از ذهنم بیرون نمی‌رود. نه به‌خاطر خود او. به‌خاطر آنچه حضورش برای من نمایندگی می‌کرد. درخت‌ها بودند، مردم قدم می‌زدند، زندگی ظاهراً جریان داشت و در میان تمام این عادی‌بودن، اسلحه‌ای ایستاده بود. و من فکر کردم فاصلهٔ میان یک جامعهٔ آزاد و جامعه‌ای که ترس آرام‌آرام در آن عادی شده است، همیشه با صدای شلیک اندازه‌گیری نمی‌شود. گاهی با جمله‌ای اندازه‌گیری می‌شود که نوشته‌ای و جرئت نمی‌کنی منتشرش کنی. گاهی با تلفنی که ناگهان از شبکه خارج می‌شود. گاهی با صفحه‌ای که دیگر وجود ندارد. و گاهی با اسلحه‌ای که آن‌قدر در منظرهٔ روزمره تکرار می‌شود تا دیگر کسی از دیدنش تعجب نکند.

نوشته اقتصاد فرو می‌ریزد، سرکوب گسترش می‌یابد اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

سیما غفارزاده – ونکوور

باخبر شدیم مستند «پرواز» ساختهٔ سوران مردوخی، کارگردان مقیم ونکوور، در جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم ونکوور (VIFF) ‏۲۰۲۶ برای نخستین‌بار به نمایش گذاشته خواهد شد.*

این فیلم روایتی است از تأثیر این فاجعه بر خانواده‌های جانباختگان و مسیر دشواری که آنان برای دستیابی به عدالت طی می‌کنند.

فرصتی یافتیم تا با سوران مردوخی کارگردان این فیلم گفت‌وگویی داشته باشیم که توجه شما را به آن جلب می‌کنیم.

* * * * *

با سلام و سپاس از وقتی که برای این گفت‌وگو گذاشتید، لطفاً برای آن دسته از خوانندگانی که کمتر شما را می‌شناسند خودتان را معرفی کنید و دربارهٔ پیشینه‌تان بفرمایید و اینکه چه شد به کانادا مهاجرت کردید.

من در کردستان، سنندج بزرگ شدم. اولین فیلم بلندم را سال ۲۰۰۷ به نام «و چنین زاده شدم»، ساختم که در ایران توقیف شد و بعد از آن با محدودیت‌های جدی برای ادامهٔ کارم روبه‌رو شدم. در نهایت در سال ۲۰۱۰ به کانادا مهاجرت کردم.

سال‌هاست که در صنعت فیلم کانادا فعالیت می‌کنم و بخش عمدهٔ کارم فیلم‌های داستانی است. فیلم‌هایی که ساخته‌ام از شبکه‌ها و پلتفرم‌های مختلفی از جمله Netflix و Paramount Plus پخش شده‌اند. 

در کنار فیلم‌های داستانی، همیشه به ساخت فیلم‌های مستند هم ادامه داده‌ام. برای من انتخاب بین مستند و داستانی نیست؛ موضوع است که تعیین می‌کند یک داستان را با چه فرمی باید روایت کرد.

چه شد که به فکر ساخت فیلمی دربارهٔ پرواز پی‌اس۷۵۲ افتادید و چه مدت ساخت این فیلم مستند به طول انجامید؟

برای من این فیلم تقریباً از همان لحظه‌ای شروع شد که خبر را شنیدم. آروین مرتب و آیدا فرزانه دوستان صمیمی دختر‌دایی و برادرم بودند و من خانواده‌هایشان را هم از قبل می‌شناختم. روزی که قرار بود به کانادا برگردند، برادرم با من تماس گرفت و گفت آروین و آیدا و خانواده‌شان آنجا هستند و قرار است از آنجا مستقیم به تهران و فرودگاه بروند. آخرین عکس‌های خانوادگی‌شان را آنجا گرفتند. تماس بعدی برادرم این بود که بگوید آروین و آیدا در همان پرواز بوده‌اند.

با شناختی که از سابقهٔ جمهوری اسلامی و جنایت‌های آن داشتم، از همان ابتدا باور داشتم که خود حکومت این هواپیما را زده است. با انتشار شواهد بیشتر و در نهایت اعتراف مقامات ایران به اینکه پرواز توسط سپاه پاسداران سرنگون شده، مطمئن شدم که باید این فیلم را بسازم، هرچند می‌دانستم مسیر آسانی نخواهد بود.

از همان ابتدا تحقیقات را شروع کردم و با خانواده‌های مختلف صحبت کردم. بعدتر پروژه با حمایت National Film Board of Canada وارد مرحلهٔ جدی تولید شد. همکاری من با تهیه‌کنندگان فیلم، تری اسنلگروو ، شرلی ورکرویس، و تینا اولت، نقش بسیار مهمی در شکل‌گرفتن فیلم داشت. آن‌ها از همان ابتدا به رویکردی که برای فیلم داشتم اعتماد کردند؛ اینکه این فیلم قبل از هر چیز باید از زاویهٔ دید خانواده‌ها روایت شود و فضای لازم را به من دادند تا این مسیر را دنبال کنم. حمایت NFB همچنین این امکان را فراهم کرد که پروژه را در طول چند سال با دقت و بدون عجله دنبال کنیم؛ چیزی که برای ساخت چنین فیلمی بسیار مهم بود.

در طول تحقیقات، با خانواده‌های زیادی صحبت و مصاحبه کردم و خیلی زود برایم روشن شد که در یک فیلم نمی‌توان داستان همهٔ جانباختگان را روایت کرد. به‌دلیل محدودیت زمان، ناچار بودم روی تعداد مشخصی از خانواده‌ها و شخصیت‌ها تمرکز کنم.

خانوادهٔ برقعی و خانوادهٔ صادقی و امامی که چهار عزیزشان، نگار برقعی، الوند و سهند صادقی و صوفی امامی را از دست داده بودند، خانوادهٔ مرتب و همچنین اعضای هیئت‌رئیسهٔ انجمن خانواده‌های جانباختگان، از هسته‌های اصلی فیلم شدند. به‌مرور، خود انجمن و مسیری که خانواده‌ها با هم طی کردند نیز بخش مهمی از روایت شد؛ از دادخواهی برای پرواز تا حضور و همراهی آن‌ها در جنبش «زن، زندگی، آزادی».

من معتقدم دربارهٔ هر یک از جانباختگان این پرواز می‌توان یک فیلم ساخت. هنوز جنبه‌های زیادی از این جنایت روایت نشده‌اند و من فقط توانسته‌ام بخش کوچکی از آن را در «پرواز» روایت کنم.

«پرواز» در نهایت یک کار گروهی بود. دنی لاووا، مدیر فیلمبرداری، در شکل‌گیری زبان بصری فیلم و عباس مجرد، تدوینگر فیلم، در پیداکردن ریتم آن نقش مهمی داشتند. همراهی آن‌ها، تهیه‌کنندگان و تمام اعضای گروه در شکل‌گرفتن فیلم بسیار مهم بود.

پیش از این، چند فیلم دربارهٔ سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲ ساخته شده است، فیلم «پرواز» چه بُعد دیگری از این فاجعه را به نمایش می‌گذارد؟

من از ابتدا نمی‌خواستم فیلمی بسازم که فقط توضیح دهد چه اتفاقی برای هواپیما افتاد. وقتی تعداد زیادی انسان در یک لحظه کشته می‌شوند، خیلی زود تبدیل به یک عدد می‌شوند. در مورد پی‌اس۷۵۲ آن عدد ۱۷۶ است. این عدد، بزرگی جنایت را نشان می‌دهد، اما در عین حال ممکن است آدم‌های پشت آن را پنهان کند.

برای همین آرشیوهای خانوادگی این عزیزان برای من بسیار مهم بود. نمی‌خواستم جانباختگان را فقط از طریق نبودنشان یا سوگ خانواده‌هایشان بشناسیم. می‌خواستم صدایشان را بشنویم، خنده‌هایشان را ببینیم و لحظات عادی زندگی‌شان با خانواده و دوستان را تجربه کنیم.

از طرف دیگر، نمی‌خواستم فیلم فقط دربارهٔ فقدان باشد. در سال‌هایی که خانواده‌ها را دنبال کردم، دیدم که سوگ در کنار شوخی، خاطره، دوستی و زندگی روزمره وجود دارد. تعریف یک خاطره از عزیزان جانباخته ممکن است اتاق را پر از خنده کند و چند ثانیه بعد همه‌چیز را به سکوت ببرد. هر دو واقعی‌اند.

یکی دیگر از چیزهایی که برای من اهمیت زیادی پیدا کرد، دیدن تغییر خود خانواده‌ها بود. بسیاری از آن‌ها پیش از این اتفاق آدم‌هایی معمولی با زندگی‌های معمولی بودند و سابقهٔ فعالیت سیاسی نداشتند. این جنایت مسیر زندگی‌شان را کاملاً تغییر داد. آن‌ها مجبور شدند چیزهایی را یاد بگیرند و وارد عرصه‌هایی شوند که هیچ‌وقت تصور نمی‌کردند بخشی از زندگی‌شان شود؛ از تحقیق و جمع‌آوری اسناد گرفته تا دادگاه، سیاست و نهادهای بین‌المللی.

خانواده‌هایی که بسیاری از آن‌ها پیش از آن یکدیگر را نمی‌شناختند، کنار هم قرار گرفتند و سوگ فردی‌شان به یک حرکت جمعی برای حقیقت و دادخواهی تبدیل شد. این تحول و قدرتی که از کنار هم قرارگرفتن آن‌ها شکل گرفت، یکی از هسته‌های اصلی «پرواز» است.

در فیلم و از زبان حامد اسماعیلیون در دو نوبت به کوتاهیِ دولت کانادا از دید خانواده‌های پرواز پرداخته می‌شود، یکی دربارهٔ نواقص گزارش حقیقت‌یابی دولت کانادا دربارهٔ سرنگونی پرواز و دیگری دربارهٔ نبردن پروندهٔ ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد، همچنین در گفت‌وگوهایی که ما در رسانهٔ همیاری پیش از این با خانواده‌های جانباختگان داشتیم، یکی از مهم‌ترین خواسته‌هایشان را که نادیده گرفته شده، انجام تحقیقات جنایی از سوی پلیس سواره‌نظام سلطنتی کانادا عنوان کرده بودند. در فیلم «پرواز» با دو تن از وکلای انجمن خانواده‌های جانباختگان در دیوان کیفری بین‌المللی در لاهه گفت‌وگو شده است، ولی با افرادی مانند رالف گودیل، مشاور ویژهٔ نخست‌وزیر وقت کانادا در پروندهٔ پرواز پی‌اس۷۵۲ و تهیه‌کنندهٔ گزارش حقیقت‌یابی دولت کانادا، یا نماینده‌ای از پلیس سلطنتی کانادا گفت‌وگویی نشده و البته آن دو وکیل هم به جنبه‌های دیگری ازجمله مواردی که باید در دادگاه لاهه مطرح شود، پرداختند نه به کوتاهی‌های دولت کانادا، همچنین خانواده‌های جانباختگان در فیلم به کوتاهی‌های سازمان بین‌المللی هوانوردی غیر‌نظامی (ایکائو) در رسیدگی به پرونده اشاره داشتند، ولی پاسخی از سوی ایکائو در این مستند نیست. 

آیا خودتان نخواستید گفت‌وگوی با مقامات دولت کانادا، پلیس سلطنتی کانادا و همچنین مقامات ایکائو داشته باشید یا آن‌ها پاسخ‌گو نبودند؟

ما برای مصاحبه با این افراد یا نهادها درخواستی نداشتیم و از ابتدا هم برنامه‌ای برای این کار نداشتم. «پرواز» یک مستند تحقیقی یا حقوقی نیست. فیلم از زاویهٔ دید خانواده‌ها روایت می‌شود و من می‌خواستم زمان محدودی را که در اختیار داشتیم تا جای ممکن به خود آن‌ها اختصاص بدهم.

دربارهٔ ابعاد حقوقی و تحقیقاتی این پرونده، اسناد، گزارش‌ها و منابع زیادی در دسترس است و فیلم‌های دیگری هم روی این جنبه‌ها تمرکز کرده‌اند. هدف من با «پرواز» متفاوت بود. می‌خواستم با خانواده‌ها بمانیم، آن‌ها و عزیزانی را که از دست داده‌اند، بشناسیم و تا حد ممکن وارد زندگی‌شان شویم.

بنابراین وقتی در فیلم انتقادی از عملکرد دولت کانادا مطرح می‌شود، آن را از زبان خانواده‌ها می‌شنویم. این فیلم قبل از هر چیز روایت آن‌هاست.

برای مصاحبه با ایکائو هم درخواستی نداشتیم. همان‌طور که گفتم، تصمیم من از ابتدا این بود که فیلم از زاویهٔ دید خانواده‌ها باقی بماند. اگر قرار بود در برابر هر موضوعی که آن‌ها مطرح می‌کنند، پاسخ یک دولت، مقام یا نهاد بین‌المللی را هم وارد کنیم، فیلم به‌سمت یک مستند تحقیقی و حقوقی می‌رفت و از مسیری که برای آن در نظر گرفته بودم، دور می‌شد.

اما اتفاق مهمی که بعد از پایان ساخت فیلم افتاد، به‌نظرم به‌خوبی نشان می‌دهد که پیگیری خانواده‌ها چقدر می‌تواند تأثیرگذار باشد. در مارس ۲۰۲۶، شورای ایکائو اصلاحیه‌ای در ضمیمهٔ ۱۳ کنوانسیون شیکاگو تصویب کرد که مسئلهٔ تعارض منافع در تحقیقات سوانح هوایی را مورد توجه قرار می‌دهد؛ ازجمله شرایطی که ممکن است خود کشوری که مسئول انجام تحقیق است، در سرنگونی هواپیما دخیل باشد. این مقررات راه‌هایی مانند واگذاری تحقیق به کشور یا نهاد تحقیقاتی دیگری و دعوت از ایکائو یا کشورهای ثالث برای نظارت بر تحقیق را پیش‌بینی می‌کند.

این اصلاحات نتیجهٔ چند سال کار و پیگیری در سطوح مختلف بود. برای من، مهم این است که یکی از مسائلی که خانواده‌های پی‌اس۷۵۲ سال‌ها دربارهٔ آن صحبت و برای تغییرش تلاش کردند، در نهایت به تغییر استانداردهای بین‌المللی منجر شد. این دقیقاً یکی از موضوعات اصلی فیلم است: اینکه آدم‌های عادی، حتی بدون قدرت نهادی، وقتی کنار هم قرار می‌گیرند و دست از پیگیری برنمی‌دارند، می‌توانند در ایجاد تغییر نقش داشته باشند.

برای ساخت این فیلم با چه دشواری‌هایی مواجه شدید و چطور بر آن‌ها فائق آمدید؟

یکی از مهم‌ترین دشواری‌ها این بود که چطور به خانواده‌هایی نزدیک شویم که دربارهٔ دردناک‌ترین تجربهٔ زندگی‌شان صحبت می‌کنند، بدون اینکه حضور ما فشار بیشتری به آن‌ها وارد کند. اعتماد برای من بسیار مهم بود و این اعتماد چیزی نیست که بتوان با عجله به دست آورد.

از نظر شیوهٔ فیلمبرداری هم سعی کردم تا حد امکان دخالت نکنم. من برای هر روز فیلمبرداری آماده می‌رفتم، اما وقتی فیلمبرداری شروع می‌شد، سعی می‌کردم عقب بایستم و اجازه بدهم خانواده‌ها ما را هدایت کنند. نمی‌خواستم مخاطب فقط حرف‌های آن‌ها را بشنود؛ می‌خواستم برای مدتی در کنارشان زندگی کند. 

این فیلم بدون اعتماد و همکاری خانواده های جانباختگان امکان‌پذیر نبود. آن‌ها بخش بسیار شخصی و دردناکی از زندگی شان را با ما در میان گذاشتند و من بابت این اعتماد بسیار از آن‌ها سپاسگذارم.

ساخت این فیلم چه تأثیری بر خود شما به‌عنوان سازندهٔ آن گذاشت؟

ساخت این فیلم باعث شد کلماتی که فکر می‌کردم معنایشان را می‌دانم، وزن دیگری برایم پیدا کنند: حقیقت، عدالت، مبارزه و پاسخگویی.

برای این خانواده‌ها این‌ها مفاهیم انتزاعی نیستند. یعنی سال‌ها تحقیق و دادگاه، شکست‌ها، پیروزی‌های کوچک و بزرگ و تصمیمی که بارها باید دوباره گرفته شود و ادامه‌دادن.

آرش مرتب، برادر آروین، در فیلم جمله‌ای می‌گوید که برای من بسیار مهم است: Justice is a journey «عدالت یک سفر است.» هرچه بیشتر با این خانواده‌ها زندگی کردم، بیشتر متوجه شدم منظورش چیست. هیچ دادگاه یا حکمی نمی‌تواند عزیزانشان را به آن‌ها برگرداند، اما آن‌ها همچنان برای حقیقت و پاسخ‌گوکردن عاملان این جنایت تلاش می‌کنند.

آیا خانواده‌های جانباختگان پرواز فیلم را پیش از اکران عمومی آن دیده‌اند و اگر پاسخ مثبت است، واکنششان به آن چه بوده است؟

برای خانواده‌هایی که در فیلم حضور دارند، امکان دیدن فیلم پیش از نمایش عمومی در مرحلهٔ راف کات فراهم شد. طبیعتاً برای بعضی از آن‌ها تماشای فیلم بسیار سخت بود. بیشتر کسانی که در فیلم حضور دارند، آن را دیده‌اند و بعد از نمایش هم با آن‌ها صحبت و مشورت کرده‌ام.

تا جایی که من اطلاع دارم، واکنش کسانی که فیلم را دیده‌اند، مثبت بوده است. این برای من اهمیت زیادی داشت.

فیلم «پرواز» قرار است در جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم ونکوور برای نخستین‌بار اکران شود، آیا در جشنواره‌های دیگری هم به نمایش گذاشته خواهد شد؟

جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم ونکوور نخستین نمایش جهانی «پرواز» خواهد بود. فیلم برای جشنواره‌های دیگری هم ارسال شده و تا زمانی که انتخاب‌ها به‌صورت رسمی اعلام نشوند، نمی‌توانم دربارهٔ آن‌ها صحبت کنم.

بعد از نمایش‌های جشنواره‌ای و هم‌زمان با نزدیک‌شدن به سالگرد سرنگونی پرواز، برنامه داریم فیلم را در شهرهای مختلف کانادا نیز به نمایش بگذاریم. برای من مهم است که فیلم فقط در فضای جشنواره باقی نماند و بتواند مستقیماً با جامعه و مخاطبانی که این موضوع برایشان اهمیت دارد، ارتباط برقرار کند.

از آنجایی که تهیه‌کنندهٔ فیلم «هیئت ملی فیلم کانادا» (‌National Film Board of Canada) است، آیا این فیلم روی شبکهٔ National Film Board هم منتشر خواهد شد و اگر پاسختان مثبت است، آیا تاریخ آن مشخص شده است؟

بله. بعد از نمایش‌های سینمایی، فیلم در کانادا از طریق پلتفرم NFB در دسترس قرار خواهد گرفت و برای بیشتر کشورهای جهان نیز از طریق کانال یوتیوب NFB قابل‌تماشا خواهد بود.

برای من دسترسی عمومی به فیلم بسیار مهم است. عدالت و دادخواهی متعلق به یک جامعهٔ خاص نیست و موضوعی جهانی است. امیدوارم بعد از پایان نمایش‌های سینمایی، مخاطبان در کشورهای مختلف بتوانند به‌راحتی فیلم را ببینند.

دوست دارید این فیلم چه تأثیری روی مخاطبان داشته باشد؟

بیش از هر چیز امیدوارم مخاطب بعد از دیدن فیلم، ۱۷۶ را فقط به‌عنوان یک عدد به خاطر نیاورد. دوست دارم با آدم‌های پشت این عدد آشنا شود، صدایشان را بشنود، خنده‌هایشان را ببیند و برای مدتی وارد زندگی خانواده‌هایشان شود.

هر کدام از ما یا عزیزانمان می‌توانستیم مسافر آن هواپیما باشیم. بسیاری از مسافران وقتی ایران را ترک می‌کردند، نگران خانواده‌هایی بودند که پشت سر می‌گذاشتند؛ نمی‌دانستند که چند دقیقه بعد خودشان قربانی خواهند شد. برای من این یادآوری مهمی است که قربانیان چنین جنایت‌هایی، آدم‌هایی جدا از ما نیستند.

سرنگونی پی‌اس۷۵۲ اولین جنایت جمهوری اسلامی ایران نبود و آخرین آن هم نخواهد بود. در بیش از چهار دههٔ گذشته انسان‌های بسیاری کشته، اعدام، زندانی یا قربانیِ سرکوب شده‌اند و خانواده‌های بسیاری همچنان در جست‌وجوی حقیقت و عدالت‌اند.

تجربهٔ خانواده‌های پی‌اس۷۵۲ برای من نشان می‌دهد که آدم‌های عادی وقتی کنار یکدیگر قرار می‌گیرند می‌توانند قدرتی پیدا کنند که به‌تنهایی آن را ندارند. امیدوارم این تجربه برای خانواده‌های دیگر قربانیان نیز نمونه‌ای باشد از اینکه اتحاد، سازماندهی و ادامه‌دادن می‌تواند صدای آن‌ها را قدرتمندتر کند.

در نهایت، پرسش‌های فیلم برای من فراتر از پی‌اس۷۵۲ هستند: وقتی صاحبان قدرت مسئول یک جنایت‌اند، حقیقت چگونه آشکار می‌شود؟ چه کسی آن‌ها را پاسخ‌گو می‌کند؟ و عدالت چه معنایی دارد وقتی هیچ دادگاه یا حکمی نمی‌تواند کسانی را که جانشان گرفته شده، به خانواده‌هایشان بازگرداند؟

چه برنامه‌هایی برای آینده دارید؟

به‌تازگی فیلمبرداری یک فیلم برای Lifetime آمریکا را تمام کرده‌ام و در حال حاضر مشغول آماده‌سازی فیلم بعدی برای Lifetime هستم، که احتمالاً فیلمبرداری آن طی چند روز آینده آغاز خواهد شد.

در عین حال، یک فیلم سینمایی که خودم نوشته‌ام، در برنامه‌ام دارم و امیدوارم سال آینده آن را بسازم. هم‌زمان مسیر «پرواز» نیز با نمایش‌های جشنواره‌ای و نمایش‌های مختلف ادامه خواهد داشت.

اگر صحبت دیگری با خوانندگان ما دارید، لطفاً بفرمایید.

شاید مهم‌ترین چیزی که بخواهم بگویم، این باشد که «پرواز» تنها بخش کوچکی از روایت یک جنایت بسیار بزرگ است.

۱۷۶ انسان در آن هواپیما بودند و هر کدام زندگی، خانواده، دوستی‌ها، آرزوها و آینده‌ای داشتند که برای خود تصور کرده بودند. من فکر می‌کنم دربارهٔ هر کدام از آن‌ها می‌توان یک فیلم ساخت. هنوز ابعاد زیادی از این جنایت و مسیر دادخواهی خانواده‌ها روایت نشده است.

امیدوارم «پرواز» یکی از این روایت‌ها باشد، نه آخرین آن‌ها.

با سپاس از وقتی که برای این گفت‌وگو گذاشتید.

سپاس از شما.

*فیلم مستند «پرواز» در روزهای ۸ و ۱۱ اکتبر در ونکوور برای نخستین‌بار به روی پرده خواهد رفت. برای اطلاعات بیشتر و تهیهٔ بلیت از لینک زیر دیدن کنید:
https://viff.org/whats-on/viff26-the-flight

نوشته سوران مردوخی: امیدوارم مخاطب بعد از دیدن فیلم، ۱۷۶ را فقط به‌عنوان یک عدد به خاطر نیاورد  اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

سال ۲۰۲۲ برای جامعهٔ ایرانی بریتیش کلمبیا سالی به‌یادماندنی بود. در انتخابات شهری آن سال برای نخستین‌بار شروین شهریاری به‌عنوان نخستین سیاستمدار زادهٔ ایران و امیلی محبوبی به‌عنوان نخستین ایرانی‌تبار در انتخابات شهری پیروز شدند.

شروین شهریاری به شورای شهر‌ ایرانی‌نشین نورث ونکوور و امیلی محبوبی که زادهٔ کاناداست ولی تبار ایرانی دارد، به شورای آموزشی منطقهٔ ۶۱ در ویکتوریا راه یافتند. 

در انتخابات ۲۰۲۲ چند ایرانی دیگر در شهرهای مختلف نامزد شده بودند، ولی موفق به پیروزی در انتخابات نشدند.

حالا بار دیگر به موعد انتخابات شهری در بریتیش کلمبیا که روز ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶ برگزار خواهد شد، نزدیک شده‌ایم و این بار نامزدهای زادهٔ ایران در کنار نامزدهای ایرانی‌تبار از کلونا گرفته تا وست ونکوور، حضوری فعال دارند.

متأسفانه به‌دلیل فضای محدود مجله و تعداد پرشمار نامزدها امکان گفت‌وگو با تک‌تک آنان را نداشتیم، ولی در این مطلب مروری کوتاه خواهیم داشت بر پیشینه و برنامه‌های پیشنهادی این نامزدها.

در این مطلب از شرقی‌ترین شهر یعنی کلونا معرفی نامزدها را آغاز می‌کنیم و در غربی‌ترین شهر یعنی وست ونکوور آن را خاتمه خواهیم داد. در شهرهایی که تعداد نامزدهای ایرانی-کانادایی در آن‌ها بیش از یک نفرند، اسامی بر اساس حرف اول نام خانوادگی نامزدها مرتب شده‌اند. اطلاعات ارائه‌شده برای معرفی نامزدها بر پایهٔ منابع در دسترس، وب‌سایت‌های دولتی و خبری و برنامه‌ها و مواضع اعلام‌شدهٔ نامزدها تا تاریخ ۲۱ سپتامبر بوده است.

کلونا

حمید خواجوی، نامزد انتخابات شورای شهر

حمید خواجوی، ایرانی‌تبار نسل دوم و مسلط به فارسی، زاده و بزرگ‌شدهٔ کلونا و دانش‌آموختهٔ بازرگانی دانشگاه بریتیش کلمبیا، شعبهٔ اوکاناگان، است که خود را برای عضویت در شورای این شهر نامزد کرده و با ۳۶ نامزد دیگر برای تصاحب یکی از ۸ کرسی شورای شهر رقابت می‌کند. او بیش از بیست سال در کسب‌وکار، ساخت‌وساز، توسعه و مشاورهٔ املاک فعالیت کرده است. خواجوی همچنین سابقهٔ فعالیت در حزب محافظه‌کار بریتیش کلمبیا، ازجمله مدیریت منطقه‌ای این حزب در اوکاناگان، را دارد.

برنامهٔ انتخاباتی او بر امنیت محله‌ها، رشد مسئولانه، تقویت زیرساخت‌ها و حمایت از کسب‌وکارهای محلی متمرکز است. توسعهٔ متناسب با ویژگی محله‌ها، معقول‌نگه‌داشتن عوارض توسعه، پیگیری گذرگاه دوم پل و بهبود بزرگراه ۹۷ از پیشنهادهای اوست. خواجوی بر مدیریت مسئولانهٔ مالیات شهروندان و استفاده از پیمانکاران و تأمین‌کنندگان محلی نیز تأکید می‌کند. برای اطلاعات بیشتر از صفحهٔ رسمی ایشان دیدن کنید:

https://hamidforkelowna.ca

چیلی‌وک

دکتر نیلسانا چرخنده، نامزد انتخابات شورای شهر

نیلسانا چرخنده، مشاور بالینی ثبت‌شده است و بنا بر معرفی حرفه‌ای خود، بیش از پانزده سال تجربهٔ کار با کودکان، نوجوانان، بزرگسالان و خانواده‌ها دارد. او با ۱۸ نامزد دیگر برای تصاحب یکی از ۶ کرسی شورای شهر رقابت می‌کند. دکتر چرخنده خدمات مشاوره را به فارسی و انگلیسی ارائه می‌کند و شنیدن مشکلات روزمرهٔ خانواده‌ها را از زمینه‌های ورودش به رقابت انتخاباتی می‌داند.

سلامت روان، رفاه خانواده‌ها، امنیت و زیست‌پذیری محله‌ها، رشد مسئولانه و کاهش فشار هزینه‌های زندگی محورهای برنامهٔ او هستند. چرخنده همچنین بر خدمات تفریحی و اجتماعی، حمایت از سالمندان و افراد آسیب‌پذیر و شنیده‌شدن صدای ساکنان تأکید دارد. او خواهان همکاری بیشتر شهرداری با مدارس، کسب‌وکارها و سازمان‌های اجتماعی برای گسترش فرصت‌های آموزشی و شغلی جوانان است. برای اطلاعات بیشتر از صفحهٔ اینستاگرام ایشان دیدن کنید:

https://www.instagram.com/p/DdiMp99k3cV

غزاله نوزمانی، نامزد انتخابات شورای شهر

غزاله نوزمانی، مدیر پروژه‌های ساختمانی، نیروی فنی دارای گواهی «رِدسیل» و بنیان‌گذار سازمان غیرانتفاعی «عشق بدون مرز» است. او با ۱۸ نامزد دیگر برای تصاحب یکی از ۶ کرسی شورای شهر رقابت می‌کند.

نوزمانی در ایران متولد شده و به‌گفتهٔ خودش، پس از زندان و شکنجه به‌دلیل فعالیت‌های اعتراضی، کشور را ترک کرده است. نوزمانی پس از چند سال‌ زندگی پناه‌جویی در اروپا به کانادا آمد و مسیر کاری خود را از مشاغل خدماتی به صنعت ساخت‌وساز گسترش داد. حمایت از تازه‌واردان، آموزش مهارت‌های فنی و طرح‌های مسکن کوچک و تعاونی از فعالیت‌های اجتماعی اوست.

برنامهٔ انتخاباتی‌اش بر مسکن مقرون‌به‌صرفه، حمل‌ونقل ایمن و در دسترس، توسعهٔ پایدار و امنیت غذایی تکیه دارد. حمایت از کشاورزان و کسب‌وکارهای محلی، ایجاد فرصت‌های شغلی، سرمایه‌گذاری روی جوانان و زیرساخت‌ها و بودجه‌ریزی شفاف از دیگر اولویت‌های او هستند. برای اطلاعات بیشتر از صفحهٔ رسمی ایشان دیدن کنید:

https://ghazalehnozamani.com

میپل ریج

کوروش احمدیان، نامزد انتخابات شورای آموزشی (هیئت امنای مدارس)

کوروش احمدیان، نامزد مستقل شورای آموزشی منطقهٔ ۴۲، میپل ریج–پیت مدوز، است. او پدر دو دانش‌آموز این منطقه، دانش‌آموختهٔ کارشناسی ارشد مدیریت کسب‌وکار دانشگاه ویکتوریا و دارای سابقهٔ فعالیت در امور مالی و حسابداری، بانکداری تجاری، ساخت‌وساز و مشاورهٔ املاک است. او با ۱۵ نامزد دیگر برای تصاحب یکی از ۵ کرسی شورای آموزشی، سهم میپل ریج، رقابت می‌کند.

نظارت مستقل بر مدیران ارشد، شفافیت مالی و هدایت منابع به کلاس‌های درس محورهای کارزار او هستند. احمدیان پیشنهاد می‌کند افزایش‌های اختیاری دریافتی مدیران ارشد برای چهار سال متوقف شود و رأی تک‌تک اعضای هیئت در صورت‌جلسات عمومی ثبت شود. تقویت منابع سوادآموزی، معلمان و دستیاران آموزشی برای دانش‌آموزان دارای معلولیت و نیازهای گوناگون نیز در برنامهٔ اوست. او همچنین خواهان منشور حقوق والدین و دانش‌آموزان، پاسخ‌گویی کتبی و به‌موقع، اصلاح منصفانهٔ پرونده‌های دانش‌آموزی و رسیدگی مستقل به شکایت‌هاست. برای اطلاعات بیشتر از صفحهٔ رسمی ایشان دیدن کنید:

https://trustee.kouroshahmadian.com

کوکئیتلام

 دانا ابتکار، نامزد انتخابات شورای آموزشی

دانا ابتکار، زادهٔ ایران، حدود دوسالگی همراه خانواده‌اش به کانادا مهاجرت کرد و تحصیلات مدرسه‌ای خود را در منطقهٔ آموزشی کوکئیتلام گذراند. او دبیر علوم دبیرستان در سوری است و پنج سال سابقهٔ آموزش دانش‌آموزان دارای نیازهای ویژه را دارد. ابتکار پیش‌تر عضو کمیتهٔ مشورتی دسترس‌پذیری و همه‌شمولی شهرداری کوکئیتلام بوده و اکنون در کمیتهٔ مشورتی خدمات فرهنگی فعالیت می‌کند. او در انتخابات میان‌دوره‌ای سال ۲۰۲۵ نیز نامزد هیئت‌امنا بود. ابتکار با ۸ نامزد دیگر برای تصاحب یکی از ۴ کرسی شورای آموزشی رقابت می‌کند.

اولویت‌های او افزایش بودجهٔ استانی به‌ازای هر دانش‌آموز، استخدام دستیاران آموزشی و کارکنان پشتیبان بیشتر، کاهش جمعیت کلاس‌ها و تسریع ساخت و نوسازی مدارس است. او همچنین خواهان سیاست‌گذاری مسئولانه دربارهٔ هوش مصنوعی، آموزش معلمان برای استفاده از آن و تقویت تفکر انتقادی دانش‌آموزان است. بهبود سرمایش کلاس‌ها و استفاده از تجهیزات کم‌مصرف، ازجمله پمپ‌های حرارتی، بخش دیگری از برنامهٔ اوست. ابتکار وعده داده در صورت انتخاب‌شدن، نیمی از حقوق عضویت خود در هیئت‌امنا را به منابع مورد نیاز کلاس‌ها اختصاص دهد. برای اطلاعات بیشتر از صفحهٔ رسمی ایشان دیدن کنید:

https://danaebtekar.weebly.com

حبیب جمشیدیان، نامزد انتخابات شورای شهر

تا زمان تهیهٔ این گزارش، وب‌سایت انتخاباتی‌ای از حبیب جمشیدیان پیدا نکردیم و برنامهٔ انتخاباتی تفصیلی او نیز در منابع بررسی‌شده در دسترس نبود. بااین‌حال، گزارش‌های پیشین «برنابی ناو»، که اکنون در آرشیو «ونکوور ایز آوسام» قرار دارند، او را صاحب کسب‌وکار تعمیر و فروش کفش G.A.M معرفی کرده‌اند.

بر اساس این گزارش‌ها، جمشیدیان در سال ۱۹۹۳ به کانادا مهاجرت کرد و با کارآموزی، حرفهٔ تعمیر کفش را آموخت. او و برادرانش چند فروشگاه راه‌اندازی کردند و جمشیدیان برای حفظ این حرفه، آمادگی خود را برای آموزش رایگان افرادی که پس از آموزش با او همکاری کنند، اعلام کرده بود. کمبود نیروی ماهر، انتقال مهارت به نسل بعد و حفظ کسب‌وکارهای محلی موضوع اصلی این گزارش‌هاست؛ این مطالب را نباید برنامهٔ انتخاباتی کنونی او تلقی کرد. جمشیدیان با ۱۹ نامزد دیگر برای تصاحب یکی از ۸ کرسی شورای شهر رقابت می‌کند.

علی سینا، نامزد انتخابات شورای شهر

علی سینا، با نام ثبت‌شدهٔ Ali Cina،‏ ۲۲ ساله و دانشجوی علوم رایانه و علوم سیاسی دانشگاه سایمون فریزر است. او در منطقهٔ ترای‌سیتیز بزرگ شده و از اوایل نوجوانی ساکن کوکئیتلام بوده است. توسعهٔ وب و نرم‌افزار، مشاورهٔ امنیت و فعالیت داوطلبانه در بیمارستان ایگل ریج از تجربه‌های اوست.

سینا با کارزاری مستقل وارد رقابت شده و کاهش فشار هزینه‌های زندگی، شفافیت شهرداری و مشارکت واقعی ساکنان در تصمیم‌گیری را محور برنامه‌اش معرفی می‌کند. او بر استفادهٔ مسئولانه از منابع و پاسخ‌گویی مدیریت شهری تأکید دارد. سینا با ۱۹ نامزد دیگر برای تصاحب یکی از ۸ کرسی شورای شهر رقابت می‌کند.برای اطلاعات بیشتر از صفحهٔ رسمی ایشان دیدن کنید:

https://alicina.ca

شیرین صمیمی، نامزد انتخابات شورای شهر

شیرین صمیمی، با نام ثبت‌شدهٔ Shereen Samimi، زاده و بزرگ‌شدهٔ وینیپگ است و از سال ۲۰۱۰ در کوکئیتلام زندگی می‌کند. بنا بر معرفی انتخاباتی‌اش، در دانشگاه ویکتوریا روان‌شناسی و عدالت اجتماعی خوانده و تحصیلات تکمیلی خود را در هاروارد، در زمینه‌های روان‌شناسی و همه‌گیرشناسی اجتماعی، ادامه داده است. او سابقهٔ همکاری با انجمن مبارزه با فقر در ویکتوریا را نیز دارد.

برنامهٔ صمیمی پیوند میان سلامت عمومی، مسکن، حمل‌ونقل و محیط‌زیست را برجسته می‌کند. گسترش اقتصاد چرخشی، کاهش پسماند، خیابان‌های ایمن‌تر و افزایش فضاهای عمومی برای دیدار و ارتباط اجتماعی از اولویت‌های اوست. در پلتفرم ارسالی، پیوستن شهر کوکئیتلام به شورای ملی پسماند صفر و واردکردن عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت به تصمیم‌های شهری نیز مطرح شده است. او با ۱۹ نامزد دیگر برای تصاحب یکی از ۸ کرسی شورای شهر رقابت می‌کند. برای اطلاعات بیشتر از صفحهٔ اینستاگرام ایشان دیدن کنید:

https://www.instagram.com/samimi4ccc

دکتر بهزاد عبدی، نامزد انتخابات شورای شهر

بهزاد عبدی، مهندس، مدرس دانشگاه و مدیر انجمن فرهنگی ایرانیان ترای‌سیتیز است. او هفده سال در کوکئیتلام زندگی کرده است و دارای مدرک دکترا، سابقهٔ پژوهش پسادکتری در دانشگاه سایمون فریزر و بیش از ده سال فعالیت اجتماعی است.

عبدی می‌خواهد فشار مالیاتی را با اصلاح فرایندهای شهرداری، کاهش هزینه‌های قابل‌اجتناب، استفادهٔ هدفمند از فناوری و افزایش درآمدهای غیرمالیاتی مهار کند. بررسی سرمایه‌گذاری مسئولانه، مشارکت‌ها و استفادهٔ بهتر از دارایی‌های شهر از پیشنهادهای اوست. او همچنین از خیابان‌های ایمن‌تر، مدیریت بهتر ترافیک و تقویت حمل‌ونقل عمومی حمایت می‌کند. طرح «ورلدواک کوکئیتلام» او، ایده‌ای برای گردهم‌آوردن رستوران‌ها، فرهنگ، اجراهای زنده و فضاهای عمومی است که به‌گفتهٔ خودش باید ابتدا امکان‌سنجی شود. او با ۱۹ نامزد دیگر برای تصاحب یکی از ۸ کرسی شورای شهر رقابت می‌کند. برای اطلاعات بیشتر از صفحهٔ رسمی ایشان دیدن کنید:

https://behzadabdi.ca

بخش (منطقهٔ) نورث ونکوور — District of North Vancouver

فردین مکس زاهدی، نامزد سِمَتِ شهردار

فردین مکس زاهدی، با نام رسمی Fardin Maximilian Zahedi، نامزد مستقل شهرداری منطقهٔ نورث ونکوور است. او می‌گوید ۳۸ سال در نورث ونکوور زندگی کرده و دارای کارشناسی علوم رایانه و کارشناسی ارشد مدیریت جهانی است. سابقهٔ حرفه‌ای او مهندسی نرم‌افزار، ادارهٔ کسب‌وکار، مدیریت عملیات، فعالیت در محیط‌های دولتی و نظارتی و تدوین رویه‌های سازمانی را دربرمی‌گیرد.

پاسخ‌گویی دربارهٔ هزینه‌های تصفیه‌خانهٔ فاضلاب نورث‌شور از محورهای اصلی کارزار اوست. زاهدی خواهان نظارت مستقل، انتشار روشن هزینه‌ها و خطرهای پروژه و تقسیم عادلانه‌تر هزینه‌ها در سطح منطقه است. کنترل هزینه‌های اداری، بودجهٔ قابل‌فهم، ساخت مسکن متناسب با ظرفیت زیرساخت‌ها، هماهنگی عملیات راه‌سازی و بهبود حمل‌ونقل از دیگر اولویت‌های او هستند. آمادگی در برابر آتش‌سوزی و زلزله، حفاظت از طبیعت و تعیین معیارهای روشن برای پاسخ‌گویی شهرداری نیز در برنامه‌اش آمده است. او با چهار نامزد دیگر ازجمله مایک لیتل، شهردار کنونی، برای تصاحب کرسی شهردار این منطقه رقابت می‌کند. برای اطلاعات بیشتر از صفحهٔ رسمی ایشان دیدن کنید:

https://maxformayor.ca

شهر نورث ونکوور — City of North Vancouver

شروین شهریاری، نامزد انتخابات شورای شهر

شروین شهریاری، عضو فعلی شورای شهر از سال ۲۰۲۲، برای دورهٔ دوم نامزد شده است. او بیش از چهار دهه در نورث ونکوور زندگی کرده است، کارشناسی علوم و کارشناسی ارشد اجرایی مدیریت کسب‌وکار را از دانشگاه سایمون فریزر گرفته و سابقهٔ مدیریت در ترنس‌لینک و تدریس مدیریت در کالج لنگارا را دارد. ریاست هیئت کتابخانه و کمیسیون موزه و آرشیو شهر و نگارش کتابی دربارهٔ محلهٔ لانزدیل از دیگر سوابق اوست.

اولویت‌های شهریاری شامل مشورت عمومی پیش از تصمیم‌های مهم، بهبود ترافیک و ایمنی خیابان‌ها، تأمین پارکینگ مناسب در ساخت‌وسازهای جدید و مسکن مقرون‌به‌صرفه برای خانواده‌ها و شاغلان محلی است. افزایش خدمات اتوبوس و سی‌باس، پیگیری حمل‌ونقل سریع، حفظ درختان بالغ و نظارت دقیق‌تر بر هزینهٔ پروژه‌ها نیز در برنامه‌اش قرار دارد. او از تحقیق عمومی مستقل دربارهٔ افزایش هزینه‌های تصفیه‌خانهٔ نورث‌شور حمایت کرده است. او با ۱۹ نامزد دیگر برای تصاحب یکی از ۶ کرسی شورای شهر رقابت می‌کند. برای اطلاعات بیشتر از صفحهٔ رسمی ایشان دیدن کنید:

https://www.shahriari.ca

منوچهر عزیزی، نامزد انتخابات شورای آموزشی

منوچهر عزیزی، معمار ثبت‌شده، صاحب کسب‌وکار، راهنمای حرفه‌ای و داوطلب اجتماعی است. او بیش از سی سال تجربهٔ معماری و مدیریت پروژه دارد و از سال ۲۰۲۲ عضو هیئت‌مدیرهٔ مؤسسهٔ معماران بریتیش کلمبیا بوده است. همکاری با نهادهای مشورتی شهر نورث ونکوور، راهنمایی معماران تازه‌کار و حمایت از متخصصان مهاجر از دیگر سوابق اوست.

عزیزی چهار محور را برای حضور در شورای آموزشی مطرح می‌کند: موفقیت دانش‌آموزان، مدارس امن و فراگیر، همکاری با جامعه و برنامه‌ریزی مسئولانه برای منابع و امکانات. او بر توجه به نیازهای متفاوت یادگیری، ارتباط دوطرفه با خانواده‌ها، استفاده از تجربهٔ آموزگاران و کارکنان و شفافیت تصمیم‌های مالی تأکید دارد. به‌گفتهٔ او، تجربهٔ مدیریت پروژه و نظارت سازمانی می‌تواند به تصمیم‌گیری دربارهٔ بودجه، ساختمان‌ها و نیازهای آیندهٔ مدارس کمک کند. او با ۵ نامزد دیگر برای تصاحب یکی از ۳ کرسی شورای آموزشی رقابت می‌کند. برای اطلاعات بیشتر از صفحهٔ رسمی ایشان دیدن کنید:

https://voteazizi.ca

اولیور کینگ، با نام پیشین حمید ملک‌پور، نامزد سِمَتِ شهردار

در زمان تهیهٔ این مطلب، وب‌سایت اولیور کینگ موقتاً در دسترس نبود، ولی در پست‌هایی که او به گروه فیس‌بوکی نورث ونکوور نیوز فرستاده است وعدهٔ نپذیرفتن حقوق شهرداری، جایگزینی RCMP با پلیس شهری، مهدکودک رایگان و غذای رایگان دانش‌آموزان را مطرح کرده است.

او که پیش از این هم نامزد انتخابات فدرال شده بود، سابقهٔ محکومیت و طرح اتهام در دو سوی مرز کانادا و آمریکا را به‌دلیل نگهداری غیرقانونی سلاح داشته است. ادارهٔ مهاجرت و گمرک آمریکا، ICE، محکومیت او را در سال ۲۰۱۱ به پنج فقره جرم مرتبط با معاملات و نگهداری غیرقانونی سلاح و اظهارات خلاف واقع گزارش کرده است. وزارت دادگستری آمریکا نیز حکم اولیهٔ ۷۰ ماه زندان را به‌همین دلیل اعلام کرد؛ اما ونکوور سان گزارش داده که پس از تجدیدنظرخواهی، یکی از پنج فقره اتهام کنار گذاشته شد و مجازات به ۳۰ ماه کاهش یافت. 

همچنین پلیس سواره‌نظام سلطنتی کانادا، RCMP، در ۶ مارس ۲۰۲۶ از طرح ۱۸ اتهام مرتبط با سلاح علیه او خبر داده است. هرچند باید اشاره کرد که این اتهام‌ها، محکومیت نیستند و تا زمانی که در دادگاه به حکمی منجر نشوند، در حد اتهام باقی می‌مانند.

بیل بل، ادمین گروه فیس‌بوکی‌ای که اولیور کینگ بیشتر پست‌هایش را در آن به اشتراک می گذارد، در متن ارسالی به گروه «نورث ونکوور نیوز»، می‌نویسد کینگ پذیرفته در صورت پیروزی، تا تعیین تکلیف پرونده‌اش در دادگاه، امکان انجام وظایف شهرداری را نخواهد داشت ولی او مطمئن است در دادگاه از اتهاماتش تبرئه خواهد شد. منشور اجتماعات بریتیش کلمبیا مرخصی اجباری برای اتهام‌های مشمول قانون را پیش‌بینی می‌کند، هرچند تطبیق آن با وضعیت اولیور کینگ مستقلاً تأیید نشده است. به‌گفتهٔ بل، کینگ گفته است در این صورت خسارت نداشتن شهردار تا زمان برگزاری دادگاه، کمتر از ادامهٔ کار شهردار کنونی است. اولیور کینگ با سه نامزد دیگر برای تصاحب کرسی شهردار رقابت می‌کند. آدرس وب‌سایت رسمی او این است:

https://kingofparliament.ca

ونکوور

ونکوور از معدود شهرهای متر ونکوور است که احزاب شهری در آن فعال‌اند و برای نهادهای مختلف شهری نامزد معرفی می‌کنند. 

نامزدهای ایرانی‌تبار این گزارش با چهار تشکل شهری وارد رقابت شده‌اند:

• ABC ونکوور: حزب حاکم شهری با نامزدی دوبارهٔ کن سیم، شهردار کنونی، حضور دارد. امنیت عمومی، مهار فشار مالیاتی، خدمات پایه و حمایت از کسب‌وکارها از محورهای برنامهٔ اعلامی آن هستند.
• لیبرال‌های ونکوور: تشکلی شهری که در سال ۲۰۲۵ شکل گرفت و بر خدمات شهری، تسهیل ساخت مسکن، امنیت و نوسازی امکانات عمومی تأکید دارد. نامزد شهرداری آن، کریم علام، مشاور سیاست‌گذاری و مدیر پیشین سیاست عمومی هیئت بازرگانی ونکوور و رئیس پیشین پرسنل کن سیم شهردار کنونی است. این حزب هیچ‌گونه وابستگی‌ای به حزب لیبرال فدرال کانادا ندارد.
• آیندهٔ روشن ونکوور، BFV: بر مسکن دست‌یافتنی، امنیت، حمایت از خانواده‌ها و کسب‌وکارهای کوچک، حمل‌ونقل و پاسخ‌گویی شهرداری تمرکز دارد. بنیان‌گذار و نامزد شهرداری آن محمد احمد، متخصص ارتباطات و فعال اجتماعی، است. 
• حزب مستقل پارک‌ها: تشکل انتخاباتی نیکناز عالمی است و بر حفاظت از پارک‌ها و فضاهای طبیعی تمرکز دارد. این حزب در فهرست نهایی شهرداری نامزدی ندارد.

امیر باجه‌کیان، نامزد انتخابات هیئت پارک‌ها از حزب لیبرال‌های ونکوور

امیر باجه‌کیان در ایران بزرگ شده و پس از مهاجرت، تحصیلاتش را در زمینه‌های فیزیک، سامانه‌های مکانیکی و تعمیر و نگهداری هواپیما ادامه داده است. فعالیت حرفه‌ای او در فرودگاه ونکوور، خدمات زمینی، نگهداری هواپیما و تحلیل داده‌های پرواز برای ایمنی عملیات را دربرمی‌گیرد. او در زمینهٔ حقوق بشر، مشارکت تازه‌واردان، به‌رسمیت‌شناختن مدارک خارجی و گسترش آموزش فارسی در مدارس نیز فعالیت کرده و عضو شورای مشورتی چندفرهنگی استان بوده است.

باجه‌کیان از استقلال هیئت منتخب پارک‌ها و برنامهٔ ۱٫۳۵ میلیارددلاری حزبش برای نوسازی مراکز اجتماعی، پارک‌ها و استخرها حمایت می‌کند. ایجاد فضاهای سرپوشیده برای استفاده در گرما و باران، افزایش سرویس‌های بهداشتی و شفافیت ادارهٔ هیئت از اولویت‌های اوست. باجه‌کیان باید با ۳۴ نامزد دیگر برای تصاحب یکی از ۷ کرسی هیئت پارک‌های ونکوور رقابت کند. برای اطلاعات بیشتر از صفحهٔ رسمی ایشان در وب‌سایت حزب لیبرال‌های ونکوور دیدن کنید:

https://www.vancouverliberals.com/amir_bajehkian

آرزو ضرابیان، نامزد انتخابات شورای شهر از حزب ABC ونکوور

خانوادهٔ آرزو ضرابیان در دههٔ ۱۹۸۰ به ونکوور مهاجرت کردند. بنا بر معرفی انتخاباتی‌اش، او نزدیک به بیست سال به‌عنوان تحلیلگر جرم در پلیس ونکوور فعالیت کرده است. ضرابیان، مادر، همسر یک صاحب کسب‌وکار کوچک و داوطلب اجتماعی است و تجربهٔ حرفه‌ای و خانوادگی‌اش را مبنای ورود به رقابت شورا می‌داند.

امنیت محله‌ها، فراهم‌کردن شرایط مناسب برای کسب‌وکارها و امکان ماندن و ساختن آینده برای نسل جوان از محورهای اعلامی او هستند. ضرابیان می‌گوید همواره حامی ABC نبوده، اما با مشاهدهٔ تمرکز کن سیم بر امنیت عمومی، به این تیم پیوسته است. او می‌خواهد سیاست‌های این حزب را در زمینهٔ امنیت و کاهش فشار هزینه‌های زندگی ادامه دهد. ضرابیان باید با ۵۵ نامزد دیگر برای تصاحب یکی از ۱۰ کرسی شورای شهر ونکوور رقابت کند. برای اطلاعات بیشتر از صفحهٔ رسمی ایشان در وب‌سایت حزب ABC ونکوور دیدن کنید:

https://abcvancouver.ca/team/arezo-zarrabian

نیکناز عالمی، نامزد انتخابات هیئت پارک‌ها از حزب مستقل پارک‌ها

نیکناز عالمی نزدیک به بیست سال است که ونکوور را خانهٔ خود می‌داند. بنا بر زندگی‌نامهٔ انتخاباتی ارائه‌شده، در ایران، کاستاریکا و غنا در زمینه‌های حفاظت محیط‌زیست، سازگاری با تغییر اقلیم، آموزش و رفاه حیوانات فعالیت کرده است. او کارشناسی ارشد محیط‌زیست، توسعه و صلح، با تخصص تغییر اقلیم، را از دانشگاه صلح، تأسیس‌شده با مأموریت سازمان ملل، گرفته است.

عالمی، پارک‌ها را برای سلامت جسمی و روانی، کاهش گرمای شهری، حفاظت از حیات‌وحش و پیوند اجتماعی ضروری می‌داند. حفاظت از فضای سبز، تقویت جنگل شهری، قابل‌پرداخت نگه‌داشتن هزینهٔ خدمات تفریحی و جلوگیری از تجاری‌سازی غیرضروری پارک‌ها از اولویت‌های اوست. او بر تصمیم‌گیری علمی همراه با شنیدن نظر استفاده‌کنندگان پارک‌ها تأکید دارد. او باید با ۳۴ نامزد دیگر برای تصاحب یکی از ۷ کرسی هیئت پارک‌های ونکوور رقابت کند. برای اطلاعات بیشتر از وب‌سایت حزب مستقل پارک‌ها دیدن کنید:

https://parksparty.vote

محدثه غریب‌پور اَرَسی، نامزد انتخابات شورای شهر از حزب آیندهٔ روشن ونکوور

محدثه غریب‌پور ارسی، که در وب‌سایت حزب با نام Mohadeseh GP Arasi معرفی شده، کارآفرین و فعال اجتماعی‌ست و همراه خانواده‌اش به کانادا مهاجرت کرده است. بنا بر معرفی انتخاباتی، پیشینهٔ او علوم سلامت، امور مالی و کارآفرینی را دربرمی‌گیرد. تجربهٔ راه‌اندازی کسب‌وکار، نگاه او به مشکلات صاحبان مشاغل، کارکنان و خانواده‌ها را شکل داده است.

فعالیت‌های داوطلبانهٔ او شامل همکاری با مهدکودک‌ها، بیمارستان‌ها و مراکز سالمندان و مشارکت در تشکل‌های فرهنگی و حرفه‌ای است. غریب‌پور ارسی بر کاهش فشار هزینه‌های زندگی، امنیت و آینده‌ای باثبات برای جوانان، خانواده‌ها، سالمندان و تازه‌واردان تأکید دارد. او باید با ۵۵ نامزد دیگر برای تصاحب یکی از ۱۰ کرسی شورای شهر ونکوور رقابت کند. برای اطلاعات بیشتر از وب‌سایت حزب BFV دیدن کنید:

https://www.brightfuturevancouver.com/candidates/city-council

دکتر نوشا مهدیان، نامزد انتخابات شورای آموزشی از حزب لیبرال‌های ونکوور

نوشا مهدیان، مدرس، پژوهشگر و مادر است و سابقهٔ تدریس در دانشگاه بریتیش کلمبیا و دیگر مؤسسات آموزش عالی را دارد. فعالیت‌های او بر موفقیت دانشجویان، پایداری، استفادهٔ مسئولانه از هوش مصنوعی و آماده‌کردن دانش‌آموزان برای دنیای در حال تغییر متمرکز است. او در مدیریت دانشگاهی، ازجمله عضویت در سنای دانشگاه و ریاست کمیته‌ها، تجربه دارد.

مدارس امن و فراگیر با منابع کافی، حمایت از آموزگاران و مشارکت معنادار خانواده‌ها از اولویت‌های اوست. مهدیان همچنین بر دانش پایه، تفکر انتقادی، سواد رسانه‌ای، شهروندی دیجیتال و خلاقیت تأکید می‌کند. از نگاه او، دانش‌آموزان باید استفادهٔ مسئولانه از هوش مصنوعی را بیاموزند، بدون آنکه به آن وابسته شوند. تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد و همکاری با جامعهٔ آموزشی، رویکرد اعلامی او برای فعالیت در شورای آموزشی است. او باید با ۳۰ نامزد دیگر برای تصاحب یکی از ۹ کرسی شورای آموزشی ونکوور رقابت کند. برای اطلاعات بیشتر از صفحهٔ رسمی ایشان در وب‌سایت حزب لیبرال‌های ونکوور دیدن کنید:

https://www.vancouverliberals.com/noosha_mehdian

وست ونکوور

مهسو نادری، نامزد انتخابات شورای شهر 

مهسو نادری مهندس حرفه‌ای، ساکن وست ونکوور و مادر دو فرزند است. بنا بر زندگی‌نامهٔ انتخاباتی‌اش، بیش از دو دهه در توسعه، زیرساخت، مدیریت عملیات و پروژه‌های شهری تجربه دارد. او اکنون مدیر عملیات در مؤسسهٔ فناوری بریتیش کلمبیا، BCIT، است و پیش‌تر مدیریت پروژه‌های مهندسی شهرداری برنابی را بر عهده داشته است.

نادری، رشد متناسب با زیرساخت‌ها و مبتنی بر طرح جامع رسمی شهر را دنبال می‌کند. حفاظت از جنگل‌ها و سواحل، بهبود حمل‌ونقل و ارتباط محله‌ها، نظارت شفاف بر منابع عمومی و تقویت پاسخ‌گویی اضطراری و امنیت محلی از اولویت‌های او هستند. کاهش موانع اداری کسب‌وکارهای کوچک، مشارکت بیشتر ساکنان، حمایت از هنر و میراث فرهنگی و نگهداری مناسب پارک‌ها و سواحل نیز در برنامه‌اش آمده است. او هدف خود را حفظ ویژگی‌های وست ونکوور همراه با برنامه‌ریزی برای نیازهای آینده معرفی می‌کند. او باید با ۱۷ نامزد دیگر برای تصاحب یکی از ۶ کرسی شورای شهر رقابت کند. برای اطلاعات بیشتر از صفحهٔ رسمی ایشان دیدن کنید:

https://www.mahsoonaderi.ca

نوشته حضور پرشمار نامزدهای ایرانی-کانادایی در انتخابات شهری ۲۰۲۶ بریتیش کلمبیا، از کلونا تا وست ونکوور اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

سپتامبر ۲۰۲۶ برای سپهر سیاسی بریتیش کلمبیا ماهی پرالتهاب و سرنوشت‌ساز بود. درحالی‌که احزاب اپوزیسیون با بحران‌های داخلی و انشعاب‌های پی‌درپی دست‌وپنجه نرم می‌کردند، اعلام ناگهانی انتخابات زودهنگام تمام معادلات را تغییر داد و استان را در مسیر کارزاری بسیار فشرده قرار داد.

آغاز این دومینوی سیاسی به اختلاف در حزب محافظه‌کار پس از پیروزی کری-لین فیندلی در انتخابات رهبری حزب بازمی‌گردد که به خروج چندین نماینده انجامید؛ از پیتر میلوبار، رقیب فیندلی در انتخابات رهبری، که خودش کناره گرفت، تا جان راستد، رهبر پیشین حزب، که آن را از دو نماینده به اپوزیسیون رسمی استان رساند، و ترور هالفورد، رهبر موقت پیشین، که هر دو از سوی فیندلی اخراج شدند.

بحران در این حزب زمانی عمیق‌تر شد که فیندلی در ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، پس از تنها چهار ماه رهبری پرتنش و پرحاشیه، کناره‌گیری کرد. او در بیانیهٔ استعفایش گفت از همان ابتدا بخش عمده‌ای از زمان و توجه حزب صرف درگیری‌های داخلی شد و انرژی‌ای که باید صرف چالش با NDP و آماده‌سازی برای تشکیل دولت می‌شد، به جدل‌های درون‌حزبی هدر رفت؛ نبرد محافظه‌کاران نباید با سایر محافظه‌کاران باشد. فیندلی که خود را همسر، مادر و مادربزرگ معرفی کرد، افزود حملات به شخصیت و خانواده‌اش و تهدیدهای علیه آنان از خط قرمز گذشته، و باید مایهٔ نگرانی همه، فارغ از گرایش سیاسی‌شان، باشد.

تنها دو روز پس از این استعفای شوکه‌کننده، در ۲۲ سپتامبر، دیوید ایبی، نخست‌وزیر استان و رهبر حزب دموکرات نوین بریتیش کلمبیا (بی‌سی ان‌دی‌پی)، انحلال مجلس را رسماً اعلام کرد و تاریخ ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶ را برای برگزاری انتخابات زودهنگام تعیین نمود. این در حالی‌ست که هنوز دو سال تا انتخابات برنامه‌ریزی‌شده فرصت باقی بود و حزب ان‌دی‌پی هم هرچند با اکثریتی شکننده، کنترل مجلس قانونگذاری استان را در دست داشت.

ایبی دلیل اصلی این تصمیم ناگهانی را شرایط حساس و «حیاتی» استان و کانادا در پی بالاگرفتن تنش‌های تجاری و تهدید به اِعمال تعرفه‌های سنگین از سوی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، عنوان کرد. او استدلال کرد که بریتیش کلمبیا برای دفاع از صنایع و کارگران خود در برابر این فشارهای اقتصادی نیازمند دولتی است که مأموریت و پشتوانهٔ قدرتمند و تازه‌ای از سوی مردم دریافت کرده باشد.

با این وجود، این تصمیم ایبی با واکنش‌های تند، انتقادی و گسترده‌ای مواجه شد. لورن دورکسون، که پس از استعفای فیندلی به‌عنوان رهبر موقت حزب محافظه‌کار منصوب شده، این اقدام ایبی را انتخاباتی «فرصت‌طلبانه» خواند که در میانهٔ بحران اقتصادی، ده‌ها میلیون دلار روی دست مالیات‌دهندگان هزینه می‌گذارد و هیچ‌کس خواهان آن نبوده است. دورکسون هشدار داد ایبی از این حرکت که با سوءاستفاده از تشتت اپوزیسیون انجام شده، پشیمان خواهد شد، زیرا این انتخابات فرصتی بزرگ برای تغییر فراهم کرده است. نامزدهای شهرداری و نهادهای شهری نیز از این زمان‌بندی ناراضی‌اند؛ چون انتخابات استانی دقیقاً یک هفته پس از انتخابات شهرداری‌ها (۱۷ اکتبر) برگزار می‌شود و مردم باید در فاصله‌ای کوتاه دو بار پای صندوق رأی بروند.

عرصهٔ سیاست بریتیش کلمبیا از انتخابات پرتنش سال ۲۰۲۴ تاکنون دستخوش تغییرات زیادی شده است. از آن جمله ظهور احزابی جدید است که از انشقاق حزب محافظه‌کارِ بی‌سی به وجود آمدند، مانند حزب وان‌بی‌سی و حزب سنتر بی‌سی که اولی رویکردی تندروتر از حزب محافظه‌کار و دومی میانه‌روتر از این حزب، در طیف راست سیاسی را دنبال می‌کنند.

حزب دموکرات نوین به‌رهبری دیوید ایبی که از سال ۲۰۲۲ پس از کناره‌گیری جان هورگان سکان هدایت حزب و دولت را به دست گرفت، اکنون امیدوار است تا با تکیه بر وعده‌هایش در زمینهٔ مسکن و مقابله با تهدیدات خارجی و البته تشتت بین احزاب رقیب، برای چهارمین دورهٔ متوالی قدرت را برای حزب خود تضمین کند.

حزب محافظه‌کار با رهبری موقت لورن دورکسون، نمایندهٔ حوزهٔ کاریبو-چیلکوتین، که پیش‌تر از طریق حزب بی‌سی‌لیبرال (بی‌سی یونایتد) انتخاب شده و سپس به محافظه‌کاران پیوسته بود، توانسته تعدادی از نمایندگان مستعفی و اخراج‌شده را به حزب برگرداند. دورکسون اکنون به‌عنوان رهبر موقت، وظیفهٔ خطیر رهبری حزبی تازه‌متحدشده را در یک کارزار نفس‌گیر بر عهده دارد و اگر در انتخابات پیروز شود، رهبری‌اش در حزب دائمی خواهد شد.

حزب سنتربی‌سی که همین هفتهٔ پیش رهبری پیتر میلوبار را اعلام کرده بود، حالا النور استورکو را به رهبری برگزیده است. او با صراحت اعلام کرد که دیگر به حزب محافظه‌کار اعتمادی ندارد و ارزش‌هایشان همسو نیست. استورکو اکنون به‌عنوان رهبر، پرچم‌دار حزب میانه‌روی سنتربی‌سی است.

حزب سبز به‌رهبری امیلی لوآن، فعال برجستهٔ محیط زیست، که سال گذشته جانشین سونیا فرستنو در رهبری حزب شد، وارد کارزار انتخابات می‌شود. لوآن قصد دارد به‌عنوان صدایی مستقل در برابر احزاب سنتی و شرکت‌های بزرگ بایستد.

حزب وان‌بی‌سی به‌رهبری دالاس برودی، رهبر موقت این حزب، پا به عرصهٔ انتخابات می‌گذارد. این حزب سعی دارد صدای جریان‌های تندروتری در جناح راست باشد.

فرارسیدن زودهنگام و غیرمنتظرهٔ انتخابات، بسیاری از چهره‌های سرشناس را به تصمیم‌گیری‌های سخت واداشته است. در این دوره شاهد تغییرات مهمی در فهرست نامزدها بوده‌ایم:

جان راستد، رهبر پیشین حزب محافظه‌کار، که نقش بسزایی در احیای این حزب داشت، اعلام کرد که دیگر نامزد نخواهد شد. لیندا هپنر، شهردار پیشین سوری، که قرار بود ستارهٔ محافظه‌کاران باشد، به‌طور ناگهانی از رقابت در این دوره انصراف داد. چندین تن از وزرای کلیدی کابینهٔ دیوید ایبی ازجمله برندا بیلی، وزیر دارایی، راوی کالون، وزیر بهداشت، کلی گرین، وزیر مدیریت بحران، و لانا پاپهم، وزیر کشاورزی، اعلام کرده‌اند که قصد شرکت مجدد در انتخابات را ندارند. راب باترل، نمایندهٔ حزب سبز از حوزهٔ سانیچ نورث، نیز از دنیای سیاست کناره‌گیری کرد.

در عین حال از سوی حزب حاکم (ان‌دی‌پی)، چهار وزیر برجستهٔ کابینه یعنی مایک فارنورث، آدریان دیکس، بوئن ما و جوزی آزبورن برای انتخاب مجدد وارد کارزار شده‌اند. جینی سیمز و خبرنگار سابق پارلمانی، ریچارد زوسمن، نیز از چهره‌های مطرح این حزب برای جذب آرا هستند. در یکی از شگفتی‌های این کارزار، اندرو ویوِر، رهبر پیشین حزب سبز، اعلام کرده است که این بار به‌عنوان نامزد حزب سنتربی‌سی به‌رهبری النور استورکو وارد عرصهٔ رقابت‌ها خواهد شد؛ اقدامی که نشان‌دهندهٔ سیال‌بودن شدید مرزهای حزبی در این انتخابات تاریخی است. و شاید یکی از مهم‌ترین رویدادها، جدایی برنت چپمن، همسر کری-لین فیندلی از حزب محافظه‌کار و پیوستن او به حزب وان‌بی‌سی باشد. تا زمان نگارش این سطور (۲۳ سپتامبر ۲۰۲۳) هنوز گزارشی از تصمیم خود فیندلی دربارهٔ این انتخابات منتشر نشده است.

از آنجایی‌که هنوز تنها چند روز از اعلام انتخابات زودهنگام گذشته، در روزهای آتی باید در انتظار تحولات بیشتری بود.

نوشته زمین‌لرزهٔ سیاسی در بریتیش کلمبیا؛ برگزاری انتخابات زودهنگام در سایهٔ بحران احزاب مخالف اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

هفتهٔ گذشته در استراسبورگ پیشنهادی مطرح شد که نه‌فقط بحث سیاست خارجی را در کانادا داغ کرده، بلکه نگاه جهانیان را به‌سوی کانادا معطوف کرده است. اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، چهارشنبه ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ پیشنهاد کرد کانادا نخستین «عضو وابسته» اتحادیهٔ اروپا شود. این جایگاه در معاهدات اتحادیه وجود ندارد و باید ابداع شود. او از «اتحاد برای آینده» و عبور از موافقت‌نامهٔ تجاری سِتا (CETA) سخن گفت و مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، از جا برخاست و او را در آغوش گرفت.

روز بعد، کارنی در همان پارلمان این ابتکار را پذیرفت. او گفت اروپا و کانادا باید در زمینه‌هایی چون مواد معدنی حیاتی، صنایع دفاعی، هوش مصنوعی و رایانش، امنیت انرژی، فضا و سامانه‌های پرداخت همکاری عمیقی ایجاد کنند. او خواستار تجارت دیجیتال روان در کالاهای غیرکشاورزی و بسیاری از خدمات شد و گفت عضویت کانادا در برنامهٔ «اراسموس+» و «هورایزن» زندگی، کار و تحصیل جوانان را در دو سوی اقیانوس آسان‌تر می‌کند. او تأکید کرد قصد ساختن «بلوک سوم» و رقیب قدرت‌های بزرگ را ندارد و هدفش تاب‌آوری جمعی است. کارنی افزود طرح در مراحل آغازین است و بیشتر از «اتحاد» سخن گفت تا «عضویت وابسته». به‌گفتهٔ او حاکمیت کانادا محفوظ می‌ماند و نتیجهٔ نهایی به رأی پارلمان کانادا گذاشته می‌شود. هرچند با توجه به برگزاری سه انتخابات میان‌دوره‌ای اخیر در حال حاضر اکثریت مجلس عوام در اختیار دولت لیبرال است و حتی اگر همهٔ احزاب دیگر هم با طرح کارنی مخالف باشند، عملاً کاری از پیش نخواهند برد. مگر اینکه این طرح پس از تصویب در مجلس عوام در سنای کانادا متوقف شود. مقامات طرفین ۲۹ و ۳۰ اکتبر در مونترآل دربارهٔ جزئیات گفت‌وگو خواهند کرد.

ترامپ یک روز پیش از سخنرانی کارنی واکنش نشان داد. او این ایده را «مضحک» خواند و اروپا را تهدید کرد که اگر با قصد سوء با کانادا معامله کند، تعرفه‌هایی بسیار سنگین در انتظارش است. به گزارش رسانه‌ها، او این کار را «اقدامی خصمانه» علیه آمریکا خواند و از احتمال قطع تجارت با اروپا سخن گفت. مایک راندز، سناتور جمهوری‌خواه، گفت دو طرف فقط می‌خواهند آمریکا را برنجانند. کارنی پاسخ داد این طرح مثبت و بلندپروازانه است، واکنش به چیزی نیست و نگاه به‌سوی آینده دارد. حساسیت ماجرا روشن است، چون حدود ۷۰ درصد صادرات کانادا به آمریکا می‌رود.

کارنی چند روز بعد، یکشنبه ۲۰ سپتامبر، در سن‌پیر و میکلن، قلمرو فرانسه در چند کیلومتری سواحل نیوفاندلند، با امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، دیدار کرد. دفتر نخست‌وزیر اعلام کرد دو رهبر دربارهٔ «اتحاد برای آینده» میان کانادا و اتحادیهٔ اروپا گفت‌وگو کردند. کارنی گفت او و مکرون از آژانس‌های فضایی و وزارتخانه‌های دفاع دو کشور خواسته‌اند زیرساخت‌های مشترک فضایی، ازجمله سامانه‌های پرتاب و تأسیسات دریافت داده‌های ماهواره‌ای را توسعه دهند و به اشتراک بگذارند. اتاق‌های بازرگانی دو کشور نیز برای نزدیک‌ترکردن جامعهٔ کسب‌وکار، شراکتی تازه راه انداخته‌اند. دفتر مکرون گفت هدف مشترک دو کشور تقویت توان تصمیم‌گیری و اقدام مستقل است. دو رهبر قرار است گفت‌وگوها را در روزهای آینده در نیویورک، در حاشیهٔ هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل، ادامه دهند. گفتنی‌ست این نخستین سفر رسمی یک نخست‌وزیر کانادا به این مجمع‌الجزایر بود.

اما در کانادا، پیِر پوئلیور، رهبر حزب حافظه‌کار و اپوزیسیون رسمی در مجلس عوام، از ابتدا محتاط بود. پیش از سفر کارنی گفت خواهان تجارت آزاد و همکاری با اروپاست، اما هرگز از استقلال و حاکمیت بر قوانین، مالیات‌ها و سیاست‌های مهاجرتی نمی‌گذرد. موضع او یکشنبهٔ همین هفته در تجمعی در برنتفورد اُنتاریو تندتر شد و گفت کانادا «هرگز ایالت بیست‌وهشتم اتحادیهٔ اروپا نخواهد شد». او یادآوری کرد کانادا از طریق سِتا و ناتو پیوندهای تجاری و دفاعی با اروپا دارد و مالیات‌ها، قوانین اروپایی و «مهاجرت بی‌ملاحظهٔ سبک اروپایی» را نمی‌خواهد. 

حزب دموکرات نوین (NDP) به‌رهبری آوی لوئیس موضعی میانه در پیش گرفت. هدر مک‌فرسون، سخنگوی امور خارجهٔ حزب، در بیانیه‌ای گفت کانادا نباید به هیچ کشوری وابسته باشد و می‌تواند با اروپا در مهار غول‌های فناوری، مشاغل خوب، اقلیم و پژوهش همکاری کند. او افزود «عضو وابسته» هنوز تعریفی ندارد و هر توافقی باید حاکمیت کانادا را رعایت کند و از بحث عمومی و نظارت پارلمانی بگذرد.

در این میان اما موضع کریستین فرشت، نخست‌وزیر کبک، خبرساز شد. او پنجشنبهٔ هفتهٔ گذشته رسماً از کارنی خواست برای کبک جایگاه ویژه‌ای در این اتحاد در نظر بگیرد. او گفت کبک نمی‌تواند «تماشاگر صرف» باشد و خواستار جایگاه رسمی سر میز مذاکره و مشارکت مستقیم در گفت‌وگوهای مربوط به صلاحیت‌های استانی شد. این خواسته در حالی مطرح می‌شود که کبک در روز ۵ اکتبر ۲۰۲۶ انتخابات استانی خواهد داشت و شاید بتوان بیش از هر چیز آن را موضعی برای جلب آرای رأی‌دهندگان کِبکی دانست و البته «میزی» که نخست‌وزیر کنونیِ کبک برایش صندلی می‌خواهد، هنوز وجود ندارد. 

در عین حال برخی تحلیلگران بر این باورند که شاید نام پرطمطراقِ «نخستین عضو وابسته» بزرگ‌تر از محتوای آن باشد. یکی از تحلیلگران نوشت آنچه کارنی برشمرد، بیشتر «سِتای پیشرفته» با ابعاد نظامی و فرهنگی‌ست تا عضویت واقعی، و خود برچسب ممکن است حواس‌ها را پرت کند. دانیل بلاند، استاد دانشگاه مک‌گیل، می‌گوید افکار عمومی از رویکرد کارنی به جنگ تجاری و اروپا حمایت می‌کند، اما گرانی می‌تواند نقطهٔ ضعف لیبرال‌ها باشد. 

در هر حال تا نشست مونترآل سه پرسش بی‌پاسخ می‌ماند: «عضو وابسته» دقیقاً یعنی چه؟ مجلس عوام چه خواهد گفت؟ و واشنگتن چه بهایی خواهد خواست؟

نوشته کانادا و اروپا در تدارک «اتحاد برای آینده» اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.