گفتوگو با مهرآفرین بیگی، نویسنده و کارگردان نمایش «تیرسیاس»
مسعود سخاییپور، LJI Reporter – ونکوور
عکسها: امیرحسین رشیدی
باخبر شدیم نمایش «تیرسیاس» که الهامگرفته از اعتراضات و جنبشهای مردم ایران علیه سرکوب و نابرابری است، در روزهای ۷ و ۸ مارس در سالن پرزنتیشن هاوس، نورث ونکوور از سوی انجمن هنری بلکآوت ارائه خواهد شد.
بههمین مناسبت فرصتی یافتیم تا با مهرآفرین بیگی، نویسنده و کارگردان این نمایش، گفتوگویی داشته باشیم که توجه شما را به آن جلب میکنیم.
برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ تهیهٔ بلیت این نمایش از این لینک دیدن کنید:
https://www.blackouttheater.com/nextprojects/tiresias
* * * * *
با سلام و سپاس از وقتی که برای این گفتوگو گذاشتید، لطفاً در ابتدا برای خوانندگانی که کمتر با شما و کارتان آشنایی دارند، کمی دربارهٔ پیشنیهٔ هنریتان بگویید.
من فارغالتحصیل رشتهٔ ادبیات نمایشی از دانشگاه سورهٔ تهران در مقطع کارشناسی، و فارغالتحصیل رشتهٔ تئاتر و هنرهای صحنهای از دانشگاه پاریس ونسن در مقطع کارشناسی ارشد هستم. فعالیت هنریام را بهعنوان بازیگر و نویسندهٔ تئاتر، رادیو و فیلم کوتاه از سال ۲۰۰۹ در ایران آغاز کردم و بعد به پاریس رفتم و در آنجا بههمراه دانشجوهای فرانسوی و بینالمللی و همچنین پیشکسوتان تئاتر ایرانی کارم را ادامه دادم. در حال حاضر، ساکن ونکوور هستم و بهعنوان یک هنرمند مستقل فعالیت خودم را ادامه میدهم. اولین پروژهٔ هنریام را در ونکوور با اجرای کوتاهی از همین متن در فستیوال استند در سال ۲۰۲۴ آغاز کردم و اجرای نمایش تیرسیاس در راستا و ادامهٔ آن خواهد بود.
در معرفی این نمایش آمده است که « تیرسیاس»، نمایشی تأثیرگذار، و الهامگرفته از اعتراضات و جنبشهای مردم ایران علیه سرکوب و نابرابری است. چه شد که نام « تیرسیاس»، شخصیت اسطورهای یونانی، و نه نامی از شخصیتهای اسطورهای ایرانی، را برای این نمایش برگزیدید؟
انتخاب این اسم از پیشینهٔ من در علاقه به ادبیات نمایشی یونان میآید. تیرسیاس، نام یک شخصیت اسطورهای بسیار آشنا در آثار یونان باستان است که بهدست یکی از خدایان براساس داوریای که انجام میدهد، نابینا میشود ولی در عوض به او حکمت پیشگویی اعطا میگردد.
آیا این نمایش را پیش از اعتراضات خونین اخیر در ایران نوشته بودید، یا پس از آن؟
ایدهٔ این متن برای من از شروع جنبش مهسا در سال ۲۰۲۲ شکل گرفت که از قضا همزمانی داشت با مهاجرت من به کانادا. روزهای بسیار سختی بود برای مردم ایران و بالطبع من بهعنوان یک مهاجر تازهرسیده از یک طرف دستبهگریبان شرایط جدید و چالشهای مهاجرت بودم و از طرف دیگر نگران و مشوش از اتفاقات داخل ایران. یادم میآید که نوشتن این متن برای من کارکردی اعتراضی و در عین حال رواندرمانی داشت. از طرفی احساس میکردم باید بهنوعی دِینم را به آدمهایی که به خیابان رفتند ادا کنم و در عین حال نوشتن و گفتن از ایران بهنحوی تسکینی بر روح زخمخوردهٔ خودم بود.
آیا این نمایشنامه اقتباسی است، یا صرفاً با الهامگرفتن از اعتراضات اخیر خودتان آن را نوشتهاید؟
خیر، این متن اقتباس از اثر دیگری نیست و تنها با الهام از شخصیتهای واقعی نوشته شده است. دختران و پسران شجاع ایرانزمین که برای آزادی به خیابان رفتند، برای من تأثیرگذار بودند. حتی سعی کردم در گوشهگوشهٔ متن از دیالوگهای اصلی این شخصیتهای واقعی وام بگیرم.
لطفاً بفرمایید چه مدت روی این نمایش کار و تمرین کردهاید؟ چه کسانی در بهثمررساندن این کار همراه شما بودهاند؟
نوشتن این نمایشنامه از دو سال پیش آغاز شده و همچنان در حین تمرینات هم دچار تغییر و تحول است. مخصوصاً تمام سعیمان بر این است که نمایش و داستان را به اتفاقات جدید پیشآمده در ایران هم پیوند بزنیم.
مسلماً کار در این شرایطِ بسیار سخت که همه تحت تأثیر کشتار هولناک در ایران قرار دارند و همچنان نگران وضعیت عزیزانشان در ایراناند، برای شما و همکارانتان بسیار دشوار بوده است. چطور توانستید بر این مشکلات فائق آیید و روی تمرینات تمرکز کنید.
در واقع شرایط بسیار سختی را پشت سر گذاشتیم و همچنان میگذرانیم. ما هم مانند بقیه خسته، سوگوار و خشمگین شدیم، احساس کردیم هر لحظه میخواهیم دست از زندگی و کار بکشیم. اما تصمیم گرفتیم ادامه بدهیم چون این کار برای ما فقط یک اجرای تئاتر نبوده، آیین مبارزه است برای ادامهدادن و ادای دینی است به سرزمینمان ایران. نکتهٔ دیگر اینکه بهنظر من هنر همواره نجاتبخش و درمانگر بوده است و تحت هیچ شرایطی نباید آن را حذف کرد.
با چه چالشهای دیگری برای بهثمررساندن اجرای این نمایش روبهرو بودهاید؟
فکر میکنم مهمترین چالشی که بر سر راه یک هنرمند مهاجر و مستقل است، پیداکردن گروه و فراهمکردن بودجهٔ مناسب است. با توجه به اینکه نمایش به زبان فارسی است، با محدودیتهای بیشتری هم مواجه بودیم، که البته باید تشکر فراوان بکنم از گروه هنری بلکآوت و امیرنعیم حسینی عزیز که با حمایتهایشان این مسیر را برای من و گروهم هموار کردند.
اگر بخواهید یک پیام از این نمایش برای مخاطبان بگویید، آن چیست؟
این اجرا شما را دعوت میکند به تجربه و درک جهان از نگاه انسانهای مبارزی که یک روز صبح از خانه بیرون رفتند و وقتی بازگشتند دیگر هیچچیز مثل قبل عادی نبود. برای ساعتی یادمان میرود چه کسی هستیم و جای افرادی مینشینیم که شاید پیش از آن حتی از وجودشان بیخبر بودیم، اما هر کدام از ما میتوانستیم جای آنها باشیم.
آرزویتان برای مردم ایران چیست؟
آرزو میکنم و ایمان دارم که بهزودی سرزمین عزیزمان، ایران، را از دست این مزدوران اشغالگر پس میگیریم.
بعد از « تیرسیاس»، برنامهتان برای ادامهٔ فعالیتهای تئاتریتان چیست؟
در حال حاضر در حال کارکردن بر روی یک متن دیگر با مضمون مهاجرت هستم که امیدوارم بعد از اتمام این اجرا بهزودی آمادهٔ ارائه شود.
در پایان، ضمن سپاس دوباره از وقت شما برای این گفتوگو، اگر صحبت دیگری با خوانندگان ما دارید، لطفاً بفرمایید.
تشکر میکنم از مجلهٔ شما بابت مصاحبه و وقتی که برای من گذاشتید. و از تمام هموطنان عزیزم خواهشمندم تا از گروههای هنری و آثارشان حمایت کنند. ما با وجود مشکلات و امکانات محدود با عشق کار میکنیم و تنها دلگرمی ما حضور شما برای بهاشتراکگذاشتن این عشق با شماست.