یکی از دلمشغولی‌های اصلی و اساسی هر مهاجری در هر جای دنیا که باشد، این است که کاری را به‌دست آورد و بتواند آن را با موفقیت در کارش، حفظ کند. سخنرانی پیش‌بینی شده در انجمن متخصصان ایرانی و کانادایی (سیکپ) با درک این دلمشغولی برنامه‌ریزی و برگزار شد. سخنران جیم تالمن (Jim Tallman)، رئیس هیئت مدیرهٔ انجمن خدمات مهاجران بریتیش کلمبیا موسوم به ISS of BC و مدیر شرکت آموزش و عملکرد نورث پاسفیک، بود. تالمن با تکیه تجربهٔ خود در مقام مدیر، کارشناس و فعال داوطلب اجتماعی کوشید با فراهم‌آوردن جزوهٔ ازپیش‌تهیه‌شده‌ای سخنرانی خود را از حالت سخنرانیِ صرف به کارگاه آموزشی فعالی تبدیل کند.

جیم تالمن، پس از معرفی‌شدن توسط دکتر سرمد مهربد، عضو هیئت مدیرهٔ سیکپ، با ارائهٔ مثال‌ها و نمونه‌های عینی، حاضران را از زوایای مختلف با موضوع کاریابی و حفظ کار در کانادا آشنا کرد.

در بخش نخست، سخنران تلاش کرد سناریوهای مختلفی را برای کاریابی کسانی که خارج از کانادا تحصیل کرده و تخصصی یافته‌اند، بیان کند. از سناریوهایی که مورد نظر جیم تالمن بود، می‌توان به این چهار مورد اشاره کرد:

• یافتن کاری نظیر کار در کشور مبدأ
• کاریابی برای گذران زندگی
• کاریابی برای کار داوطلبانه
• یافتن کار جایگزین بر اساس گرایش‌های جانبی تخصص اصلی

جیم تالمن یافتن کار جایگزین بر اساس گرایش‌های جانبی تخصص اصلی را برای متخصصان محتمل می‌داند. همچنین، او برای کسب تجربهٔ کار کانادایی و مهم‌تر از آن فهم فرهنگ کار کانادایی، انجام کارهای داوطلبانه را توصیه می‌کند.

سخنران جلسه، چندین راه را برای کاریابی در حوزهٔ تخصصی پیشنهاد کرد که برخی عبارت‌اند از: مراجعه به سازمان‌ها و انجمن‌های تخصصی و آگاهی از معیارهای ارزیابی آن‌ها، استفاده از خدمات نهادهایی غیرانتفاعی نظیر ISS of BC ، MOSAIC ، SUCCESS و…

جیم تالمن در کنار این راه کارها، راهبردهایی چون توسعهٔ روابط حرفه‌ای (Networking) را برای کاریابی بسیار کارساز می‌داند. دو نکتهٔ اساسی هم از چشم سخنران دور نبود؛ یکی نوشتن رزومه و دیگری نوشتن نامهٔ پیوست (Cover Letter) برای آن. بنا بر توصیهٔ تالمن، کارجویان نباید رزومهٔ خود را اغواگرایانه بنویسند. به‌نظر او بهترین رزومه، رزومه‌ای است که بر اساس شواهد باشد و صاحب رزومه بتواند در مصاحبه آنچه را که در رزومه آورده است، به صورت عینی به نمایش بگذارد. وی نکتهٔ ظریف دیگری را هم اشاره کرد، و آن نوشتن رزومه‌هایی است که در درجهٔ نخست سن صاحب رزومه را نشان ندهد.

جیم تالمن در بخش دیگری از صحبت‌هایش به نقش مهارت‌های ظریف (Soft Skills) اشاره می‌کند و بر اساس انتظارات کارفرمایان بیان می‌کند که پرورشِ مهارت‌هایی نظیر مهارت‌های زیر برای کاریابی و حفظ کار در فرهنگ کار کانادایی حائز اهمیت فراوانی است.

مهارت‌هایی که مورد توجه کارفرمایان کانادایی است، عبارت‌اند از:

• برقراری ارتباط
• حل مسئله
• نگرش و رفتار مثبت
• سازگاری
• همیاری و همکاری با دیگران
• و تجربه

سخنرانی جیم تالمن با پرسش و پاسخ به‌پایان رسید و شرکت‌کنندگان در پایان فرصت داشتند با یکدیگر آشنا شوند و یکی از مهارت‌های اساسی مورد تأکید را که توسعهٔ روابط حرفه‌ای (Networking) است، تمرین کنند.

در پایان، دکتر سرمد مهربد به نمایندگی از طرف سیکپ، از سخنران جلسه، آقای جیم تالمن، تشکر کرد.

سیکپ نشست آتی خود را در پایان ماه ژوئیه برگزار خواهد کرد.

نوشته گزارش نشست کاریابی و حفظ کار در کانادا – فهم فرهنگ کار کانادایی اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

طرفداران نظریهٔ هوش‌های چندگانه بر این باورند که، همۀ یادگیرندگان باهوش‌اند. هر شخص بر اساس استعداد و تلاشی که برای حل مسئله‌ای می‌کند و از عهدهٔ حل آن بر می‌آید، شخص باهوشی است. کودکی که دارای عارضهٔ سندروم داون است و از عهدهٔ وظایف رشدی ویژهٔ خود بر می‌آید، فرد باهوشی تلقی می‌شود. در اصل، مسئلۀ باهوشی و کم‌هوشی از مقایسه‌ها ناشی می‌شود. اگر مقایسه‌ای بین اشخاص صورت نگیرد، به‌صورت طبیعی معضلی چون باهوشی و کم‌هوشی و به تبع آن انواعی از فشارهای روانی، اضطراب‌ها و نظایر این‌ها رفع می‌شود.

شایسته است دربارهٔ هر شخص بر اساس مجموعه‌ای از توانمندی‌ها و امکان رشد و پیشرفت مورد انتظار داوری شود. هر شخصی با توجه به توانایی و کوششی که می‌تواند به‌کار ببندد، به‌میزان معینی می‌تواند پیشرفت کند. بنابراین، بهترین فکر دربارهٔ برنامه‌ریزی برای پیشرفت افراد، در درجهٔ نخست شناخت توانایی‌های او است. در درجهٔ بعد باید بر پایهٔ شناخت به‌دست‌آمده میزان انتظار پیشرفت را تعیین کرد.

در نوشتار حاضر، تلاش شده است یکی از جنبه‌هایی که می‌تواند به شناخت توانمندی‌های پایه‌ای افراد کمک کند، پرداخته شود.

پروفسور هوارد گاردنر[۱]، بر اساس یافته‌های حاصل از پژوهش‌های مربوط به توانمندی‌های بنیادی افراد، دست‌کم هشت نوع هوش معرفی کرده است. البته هوش‌های دیگری را هم ایشان فهرست کرده‌اند که هنوز پژوهش‌های مربوط به آن‌ها پاسخ مطمئن‌تری را نشان نداده‌اند.

هشت نوع هوشی را که هوارد گاردنر معرفی کرده است، عبارت‌اند از:

۱. هوش کلامی-زبان‌شناختی

۲. هوش منطقی-ریاضیاتی

۳. هوش فضایی

۴. هوش بدنی-حرکتی

۵. هوش ریتمیک-موسیقایی

۶. هوش طبیعت‌گرا

۷. هوش بین‌شخصی

۸. هوش درون‌شخصی

با وجود اینکه همهٔ انسان‌ها دارای طیف کاملی از هوش‌های چندگانه‌اند، ولی هر کسی میزان متفاوتی از هر هوش را در اختیار دارد. گاردنر هوش را به‌مثابهٔ توانایی حل مشکلات یا خلق محصولاتی که در بستر جامعه یا فرهنگ باارزش‌اند، تعریف می‌کند. نظریهٔ هوش‌های چندگانه بر آن است که، هوش‌بهر یا بهرهٔ هوشی[۲] ارتباط بسیار کمی‌ با موفقیت در حل مسائل و غلبه بر چالش‌های مدرسه، محل کار و زندگی روزمره دارد.

بلایت و گاردنر پیشنهاد می‌کنند که نظریهٔ هوش‌های چندگانه، روش‌های دیگری برای اقدامات آموزشی متداول ارائه می‌دهند، از جمله چگونگی دیدگاه نسبت به توانایی‌های یادگیرندگان، تدریس بر اساس نقاط قوت فردی یادگیرندگان، ساختار محیط یادگیری و ارزیابی رشد و پیشرفت یادگیرندگان در طول زمان.

۱- هوش کلامی ــ زبان‌شناختی

فردی که دارای هوش کلامی ــ زبان‌شناختی است، ظرفیت استفادهٔ مؤثر از کلمات را دارد، خواه به‌صورت شفاهی یا به‌صورت نوشتاری. بیشتر آموزش‌های سنتی اغلب با این هوش، وفق داده شده‌اند، با این نظر که کودکان، اطلاعات را با گوش‌دادن، خواندن، صحبت‌کردن و نوشتن جذب می‌کنند.

شخصی که دارای هوش کلامی ــ زبان‌شناختی است، از فعالیت‌های بیان‌شده در زیر، لذت می‌برد:

• خواندن کتاب
• نوشتن و خواندن داستان با صدای بلند
• گوش دادن به داستان
• کار کردن با حافظهٔ شفاهی و بازی‌ با واژه‌ها
• ادای کلمات یا عباراتی که دارای تلفظ دشوارند
• خواندن ترانه‌هایی با وزن و آهنگ ساده
• بازی با کلمات (وزن و قافیه)

۲- هوش منطقی- ریاضیاتی

فردی که دارای هوش منطقی ــ ریاضیاتی است، توانایی استفادهٔ مؤثر از اعداد و استدلال‌کردن مبتنی بر اعداد را دارد. آموزش سنتی نیز با این هوش همسو است. بر این اساس آموزشِ حقایق عددی، اصول علمی، مشاهده و آزمایش، اغلب در عمل تدریس گنجانده می‌شوند.

شخصی که دارای هوش منطقی ــ ریاضیاتی است، از فعالیت‌های بیان‌شده در زیر، لذت می‌برد:

• پرسیدن سؤال  
• مشارکت در آزمایش‌ها
• حل مسائل
• طبقه‌بندی
• انجام بازی‌های عددی
• انجام بازی‌های منطقی
• تکمیل پازل
• الگوسازی

۳- هوش فضایی

فردی که دارای هوش فضایی است، توانایی درک دنیای اطراف خود را به‌صورت بصری ــ فضایی دارد؛ نظیر: شکارچیان و دیدبانان. آنان، همچنین، توانایی ایجاد تغییرات در فضای ادراک خود را بر اساس مشاهداتشان دارند؛ نظیر: طراحان داخلی و مهندسان معمار. هوش فضایی، در برگیرندهٔ حساسیت نسبت به رنگ، خط، شکل، فرم، فضا و ارتباط‌ موجود بین این عناصر است. این هوش شامل توانایی تجسم و ارائهٔ گرافیکی ایده‌های بصری یا فضایی است.

شخصی که دارای هوش فضایی است، از فعالیت‌های بیان‌شده در زیر، لذت می‌برد:

• سرهم کردن اشیاء و جداکردن آن‌ها
• خانه‌سازی با بلوک‌ها
• درست‌کردن کولاژ
• مجسمه‌سازی‌
• طراحی
• نقاشی
• طراحی و ساخت اشیاء
• نگاه‌کردن به تصاویر، عکس‌ها و فیلم‌ها
• تصویرسازی ذهنی
• تجسم‌کردن

۴- هوش بدنی ــ حرکتی

شخصی که دارای هوش بدنی ــ حرکتی بالایی است، در استفاده از بدن خود برای ابراز عقاید، احساسات و رساندن پیام توانا است.

کودکی که دارای هوش بدنی ــ حرکتی است، از فعالیت‌های بیان‌شده در زیر، لذت می‌برد:

• حرکات موزون و فعالیت‌های ورزشی هماهنگ
• حرکت پیرامون کلاس
• لمس و کشف اشیاء
• استفاده از زبان بدن
• اشارات و حرکات در موقع سخن‌گفتن
• انجام پروژه‌های ساختنی
• لمس‌کردن افراد هنگام صحبت‌کردن با آن‌ها
• جمع‌آوری مجموعه
• شنیدن یا خواندن داستان‌های ماجراجویانه

۵- هوش ریتمیک ــ موسیقایی

فردی که دارای هوش ریتمیک ــ موسیقایی بالایی است، از توانایی درک، تمیزدادن، تغییرشکل‌دادن و ارائهٔ ترکیب‌های موسیقایی بهره می‌برد. هوش موسیقایی بر پایهٔ شناخت الگوهای صوتی، از جمله صداهای مختلف محیطی و حساسیت نسبت به ریتم استوار است.

شخصی که دارای هوش ریتمیک ــ موسیقایی است، از فعالیت‌های بیان‌شده در زیر، لذت می‌برد:

• خواندن ترانه
• حفظ کردن ترانه‌ها
• درک کردن ریتم‌ها
• نواختن یک یا چند آلت موسیقی
• گوش‌دادن به موسیقی
• ساختن ترانه و آهنگ
• زمزمه کردن آهنگ‌ها
• سوت‌زدن

۶- هوش طبیعت‌گرا

شخصی که از هوش طبیعت‌گرایانهٔ زیادی بهره می‌برد، دارای گرایشی عمیق به طبیعت است. او کسی است که همه چیز را در زندگی از منظر طبیعت نگاه می‌کند. کسانی که دارای هوش طبیعت‌گرایانهٔ غالبی هستند، توانایی خود را با کاوش در طبیعت، مجموعه‌سازی و مطالعۀ مجموعه‌های طبیعی پرورش می‌دهند.

شخصی که دارای هوش طبیعت‌گرایانه‌ای است، از فعالیت‌های بیان‌شده در زیر، لذت می‌برد:

• صحبت ‌کردن دربارهٔ حیوانات خانگی
• جمع‌آوری حشرات و سنگ‌ها
• مشاهده به پرندگان، پروانه‌ها و ابرها
• گردش در طبیعت
• بازی در فضای آزاد
• خواندن کتاب‌های علمی‌ و طبیعی

۷- هوش بین‌شخصی

دارندهٔ هوش بین‌شخصی، دارای توانایی درک و ایجاد تمایز بین حالات، نیت‌ها، انگیزه‌ها و احساسات دیگران است. افرادی که دارای هوش بین‌شخصی بالایی‌اند، ارتباطات و کارهای خود را بر پایه برقراری ارتباط با دیگران و ایجاد شبکهٔ انسانی استوار می‌سازند.

شخصی که دارای هوش بین‌شخصی است، از فعالیت‌های بیان‌شده در زیر، لذت می‌برد:

• معاشرت با همکلاسان و همکاران
• صحبت‌کردن با مردم
• هدایت‌کردن دیگران
• سازمان‌دهی فعالیت‌ها
• انتخاب شدن از طرف دیگران برای کمک‌کردن
• بازی‌کردن با همکلاسان
• طوفان مغزی

۸- هوش درون‌شخصی

دارندهٔ هوش درون‌شخصی، توانایی تطابق اعمال خود بر پایهٔ شناختی که از خود به‌دست می‌آورند، دارند. این هوش دربرگیرندهٔ داشتن تصویری درست از نقاط‌ قوت و ضعف خود است. همچنین، آن دربرگیرندۀ آگاهی از حالات درونی، نیت‌ها، انگیزه‌ها و امیال است. افرادی که دارای هوش درون‌شخصی‌اند، دارای انضباط، درک و عزت نفس‌اند.

شخصی که دارای هوشِ درون‌شخصی است، از فعالیت‌های بیان‌شده در زیر، لذت می‌برد:

• بازی‌کردن به تنهایی
• دنبال‌کردن علایق و غرایز خود
• اصیل‌بودن
• داشتن فضایی برای خود
• تأمل‌کردن
• انجام بازی‌های انفرادی

_________________________

1- Howard Gardner

2- Intelligence quotient (IQ)‎

نوشته رنگین‌کمان هوش – نگاهی به دیدگاهی نوین دربارهٔ هوش اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

«هر زمان خواستی کاری را رها کنی، به این فکر کن که چرا شروعش کردی.»

یادم نیست چه کسی این را گفته است، مهم هم نیست، اما شاید همین یک جمله چراغ راهمان بوده است در یک سالی که گذشت. شمارهٔ گذشته، همراه با آغاز بهار، آرشیو سال اول «رسانهٔ همیاری» کامل شد؛ از شما چه پنهان باورش برای خودمان نیز دشوارست. آن‌ها که اهلش‌اند می‌دانند برای شروع کارهایی از این دست، باید سخت‌جان باشی، و اگر رهایش نکنی، یحتمل سخت‌جان‌تر نیز می‌شوی. خشنودیم که توانسته‌ایم در ردهٔ سخت‌جانان قرار بگیریم و امید آنکه با پشتیبانی حامیان محترم نشریه و دلگرمی‌های شما خوانندهٔ عزیز، جای پایمان محکم‌تر شود.

در آغاز سال دوم کارمان، مایلم از دوستانی که خالصانه زحمت کشیدند تا «رسانهٔ همیاری» کیفیت خود را نه تنها حفظ کند، بلکه آن را بالاتر ببرد، تشکر و قدردانی کنم. از دوستان و همکاران ثابت، هومن کبیری پرویزی، سُلماز لک‌پور، ژوبین غازیانی، مریم قربانی‌نیا، علی تهرانی آزرم، زهرا آهن‌بر و عباس گلی بسیار سپاسگزارم که هرگونه استرس و فشاری را به‌جان می‌خرند تا «رسانهٔ همیاری» هر دوهفته یک‌بار در دستان شما جای بگیرد و از راه دور، عزیزانی در هر گوشه از دنیا، نسخهٔ مجازی‌اش را ورق بزنند. همچنین از دوستان و همکارانم، پریسا سمرقندی، امیر بیات، محبوبه پولادی و فرزاد غفارزاده بسیار ممنونم که در دوره‌ای از سال گذشته با کار و تلاششان به وزن نشریه افزودند. سپاس دارم از دوستان عزیزی که داوطلبانه و هر زمان که توانستند، مطالب، آثار هنری و همفکری خود را از ما دریغ نکردند. سپاسگزارم از تالین ساهاکیان، صدیقه فیروزی، دکتر محرم آقازاده، عنایت کشاورزی، مریم عابدی، رژیا پرهام، محمد محمدعلی، داود مرزآرا، محمدرضا فخرآبادی، مژده مواجی، افشین سبوکی و بسیاری از دیگر دوستان که مطمئنم برای آوردن نام همگی‌شان، تمام این صفحه نیز شاید کافی نباشد؛ امید که بر من ببخشند…

و اما سپاسی ویژه دارم از علی تهرانی آزرم عزیز، که با صرف وقت فراوان و اتودهای بسیار، طرح جلد زیبای این شماره را به طرحی ماندگار برای آرشیو سالی که گذشت، بدل کرد.   

* * * * *

حدود یک ماه بیشتر به انتخابات استانی بریتیش کلمبیا باقی نمانده است. وظیفهٔ خود دانستیم که در ادامهٔ مطالب چند شمارهٔ اخیر و به‌شکلی فشرده‌تر تا آنجا که در توانمان است، به این مهم بپردازیم و همچنان برنامه‌ها و موضوعات مرتبط را پوشش بدهیم تا هموطنان ساکن این استان هر چه بیشتر در جریان این انتخابات قرار بگیرند و اهمیت شرکت در آن را دریابند. لذا پرسش‌نامه‌ای تهیه کردیم و به نامزدهای انتخاباتی تمام احزاب خصوصاً در مناطق ایرانی‌نشین فرستادیم. به‌همان ترتیبی که پاسخ‌ها را دریافت می‌کنیم، آن‌ها را منتشر خواهیم کرد. در این شماره پاسخ سه تن از نامزدها از نظرتان خواهد گذشت و امیدواریم در دو شمارهٔ آینده و تا پیش از انتخابات، پاسخ‌های هرچه بیشتری دریافت کنیم تا شما عزیزان با بررسی و مطالعهٔ نامزدهای احزاب مختلف، با نامزدِ بهترین و نزدیک‌ترین حزب به خواسته‌هایتان آشنا شوید.

نوشته یادداشت سردبیر – نقطه، سرِ خط، سال دوم اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

روز ۲۱ فوریه از طرف یونسکو به‌عنوان روز جهانی زبان مادری نام‌گذاری شده‌ است. نام‌گذاری این روز در کنفرانس عمومی یونسکو در سال ۱۹۹۹ به‌منظور کمک به تنوع زبانی و فرهنگی انجام شده‌ است.

درآمد

یادگیری زبان مادری و آموختن به‌زبان مادری، از دیدگاه سازمان ملل متحد، حق طبیعی هر کسی است. این حق، مانند حقِ داشتن سرپناه، حقِ داشتن وطن و حقِ زندگی در صلح است. وقتی از زبان مادری و یا تجربهٔ زبان مادری سخن به‌میان می‌آید، این بدان معنا نیست که آموختن به‌زبان رسمی باید به کنار رانده شود. آموختن زبان مادری، نه مطالبه‌ای سیاسی و سهم‌خواهی سیاسی، بلکه خواستی طبیعی، بر پایهٔ شواهدی علمی و پژوهشی است. با این‌همه، آنچه تاکنون تجربه شده، این است که افراد و گروه­‌هایی، زبان مادری را دستاویزی برای سیاسی‌بازی‌های خود کرده‌اند. مقالهٔ حاضر، در اصل، بر آن است که نشان دهد زبان مادری، فارغ از دعواها و بازی‌های سیاسی، موضوعی است که عقل و علم در کنار هم ضرورت توجه به آن را باز می نمایانند.

مروری بر آمارهای جمعیت دانش‌آموزی در کشورهای جهان تأیید می‌کند به‌طور تقریبی نزدیک به نیمی‌ از کودکان و نوجوانان لازم‌التعلیم به مدرسه راه نیافته‌اند [منبع]. هر کودک (فرد ۵-۶ تا ۱۷-۱۸ ساله) باید بتواند به حق آموزش خود دست یابد. از سوی دیگر، او باید به آموزش شایسته هم دسترسی داشته باشد. در واقع، در کنار برآورده‌شدن حق آموزش، باید آموزش مناسبی هم تدارک دیده شود. یکی از راه‌های متناسب و مناسب‌سازی آموزش، آموزش به زبان مادری است. فراهم‌نشدن آموزش به زبان مادری، به‌معنای عدم رعایت فرصت برابر آموزشی و یادگیری است. دانش‌آموزی که زبان مادری او فارسی است و آموزش هم به زبان او فراهم می‌آید، نسبت به دانش‌آموزی که زبان او کردی یا ترکمنی است، فرصت یادگیری بیشتری به‌دست می‌آورد.

آموزشی که به زبان مادری دانش‌آموز فراهم نمی‌آید، او را در معرض بسیاری از آسیب‌های تحصیلی و اجتماعی قرار می‌دهد. از سوی دیگر، دولت‌هایی که حق آموختن به زبان مادری را نادیده می‌گیرند، به‌طور آشکار فرصت نابرابر آموزشی را هم فراهم می‌آورند. در واقع، غنی را غنی‌تر می‌سازند. تاکنون در ایران هیچ دولتی به رفع این نابرابری آموزشی توجه نشان نداده است.   

باری، عدم توجه به آموزش و یادگیری زبان مادری، به اندازهٔ دست کم ۱۲ سال کودکان را از تجربه و اندیشیدن به زبان مادری باز می‌دارد. کودکان با محروم‌ماندن از یادگیری زبان مادری، زبان دل و ذهن خود را از دست می‌دهند و درست پس از پایان تحصیلات مدرسه‌ای یا دانشگاهی که وارد تجربهٔ واقعی زندگی اجتماعی می‌شوند، با کاستی حاصل از زبان مادری روبه‌رو می‌شوند.

هر زبانی در جهان بازنمایانندۀ فرهنگی خاص است. زبان به‌مثابهٔ پدیده‌ای اجتماعی حامل فرهنگ، لحن، طرز تفکر و طرز نگرش به جهان است. برتر از همه، آنچه می‌توان تصور کرد، محتوای زبان مادری است. زبان مادری، یگانه زبانی است که آمیخته با احساس یادگرفته می‌شود، احساسی که بدیلی برای آن وجود ندارد.

اگر چه آموختن زبانی دیگر چونان پنجرهٔ جدیدی برای نگریستن و معنادادن به زندگی است، در قیاس با زبانی دیگر، زبان مادری خودِ پنجره است. فروگذاشتن زبان مادری به بهانه یا به‌دلیل آموختن زبان رسمی (نه ملّی) یا زبان مدرسه‌ای، به‌معنای دست‌انداختن به خس و خاشاکی برای نجات‌یافتن از غرق‌شدن است. شاهد چنین ادعایی سخن نلسون ماندلا است. ماندلا می‌گوید: «اگر با شخصی به زبانی سخن بگویی که بفهمد، آن سخن بر ذهن او می‌نشیند. اگر با او به زبان خودش سخن بگویی، آن سخن بر دلش می‌نشیند [منبع].» تجربه نشان نداده است که اشخاص از یافتن و برخورد با کسانی که به زبان مادری ایشان سخن می‌گویند، ناخرسند باشند. از این روست که هر کس در هر جایی که هست می‌کوشد هم‌زبانش را پیدا کند. کسانی که با توسل به سخن حضرت مولانا، ادعا می‌کنند همدلی از هم‌زبانی بهتر است، بی‌راه و گزافه نمی‌گویند. با این‌همه، دانستن این نکته خالی از لطف نیست که نظر مولانا کاستن از ارزش زبان مادری نبوده است. بنابراین، استناد به اهمیت همدلی، مقدمۀ خوبی برای کنارنهادنِ کُبرایی چون زبان مادری نیست.

در ادامهٔ این نوشتار به چند دلیلِ اهمیتِ آموختن زبان مادری، پرداخته می‌شود.

زبان مادری، پیش‌نیاز رشد هیجانی و ذهنی

زبان مادری و یادگیری زبان مادری توأمان آثار پرباری بر شکل‌گیری چگونگی هر شخص دارند. زبان‌شناسان، زیست‌شناسان و زیست‌روان‌شناسان بر این باورند که آهنگ، رنگ و زیباییِ صدای مادر از زمانی که کودک در رحم مادر است، به او انتقال می‌یابد. به دیگر سخن، بخشی از میراثی که نوزاد با خود به دنیا می‌آورد، اندوخته‌هایی از زبان مادری است. بر این اساس است که نوزاد به صدای مادر و پدر زودتر و بیش از هر کس دیگر واکنش نشان می‌دهد. توصیهٔ عمومی‌ و تخصصی به همهٔ کسانی که از کودکان مراقبت می‌کنند، آن است که برای ارتباط با کودکان به‌جای زبان آمرانه از زبان مادرانه استفاده کنند. زبان کودک، زبان ساده و پیش‌پاافتاده نیست. زبان کودک آکنده از هیجان، احساسات، تصویرها و تخیلات است. بنا براین، وقتی بیان می‌شود شایسته است با کودک به زبان کودک سخن گفت، بدان معنا نیست که به ساده‌ترین شکل ممکن با او سخن گفته شود. زبان کودک، همانا زبان مادر اوست. رشد مغزی، عاطفی و هیجانی کودک در سال‌های اولیهٔ زندگی، یعنی تا پایان دورهٔ ابتدایی مرهون بهره‌مندی از زبان مادری است.

نخستین مفهوم‌سازی‌های کودک از خود و جهان اطرافش بر پایهٔ زبان مادری‌اش شکل می‌گیرد. به‌همین ترتیب، کودک نخستین تجربه‌های عاطفی و شناخت خود از جهان را هم با زبان مادری ابراز می‌کند. از این‌رو، بر پایهٔ دیدگاه‌های روان‌شناسان رشدنگر، شناخت‌نگر و ساختن‌گرا، می‌توان گفت، بن‌مایه‌ها و ساخت‌های پایه‌ای ذهنِ هر شخص با مصالح زبانی مادر و در درجهٔ دوم خانواده‌ای که کودک در آن قرار دارد، ساخته می‌شود. مردم دنیا از هر تیره و قب یله‌ای که باشند و به‌هر چند زبان سخن بگویند، زبان مادری برای آنان در درجهٔ نخست اهمیت قرار دارد. کسانی که نمی‌توانند به زبان مادری صحبت کنند، بنویسند و ابراز عقیده کنند، همیشه در حسرت بهره‌جستن از زبان مادری‌اند. تجربهٔ نیایشگری و برگزاری مراسم عبادی و آئینی در هر کجای دنیا مؤید آن است که مردم ترجیح می‌دهند عمیق‌ترین عواطف و احساسات و برداشت‌های خود را به‌زبان مادری خود شکل بدهند. بر این اساس، بهترین ترانه‌ها، لالایی‌ها، سوگ‌نامه‌ها و اندرزنامه‌ها برای مردم، آن‌هایی‌اند که به‌زبان مادری ایشان فراهم آمده است.

وقتی شخص به‌زبان مادری‌اش سخن می‌گوید، ارتباط مستقیمی‌ بین دل، مغز و زبان او برقرار می‌شود. سخن‌گفتن به‌زبان مادری به شخص جرئت می‌بخشد. مردم به آن مقدار که از بی‌سوادی می‌ترسند، از سخن گفتن به‌زبان دیگر هم می‌ترسند. در مطالعه‌ای به مترجمان هم‌زمان (دیلماج) ایتالیایی‌زبان که به زبان انگلیسی هم تسلط کامل داشتند، دو دسته واژه نشان داده شد (انگلیسی و ایتالیایی). در هر بار سرعت شناخت واژگان و واکنش آنان به واژه، به‌وسیلهٔ موج‌نگارهای مغزی ثبت شد. مقایسهٔ اطلاعات به‌دست‌آمده نشان داد، شرکت‌کنندگان در آن پژوهش، در شناخت و واکنش به واژه‌های ایتالیایی نسبت به شناخت و واکنش به واژه‌های انگلیسی، عملکرد بهتری داشته‌اند. پروفسور آلیس مادو پرووربیو (Alice Mado Proverbio)، استاد الکتروفیزیولوژی‌شناختی در دانشگاه Milano-Bicocca  به‌دست‌آمدن چنین نتیجه‌ای را متأثر از آموخته‌های حاصل از زبان مادری می‌داند.

زبان مادری شاخصی برای هویت فرهنگی

کودک با استفاده از زبان مادری‌اش با والدین، خانواده، نزدیکان و منسوبان، فرهنگ، تاریخ، هویت و دینش، ارتباط برقرار می‌کند. زبان مادری، کودک را با فرهنگ جامعه‌ای که از آن برآمده است و هویتش در آن شکل گرفته است، پیوند می‌دهد. کودکی که زبان مادری‌اش را نداند، از اثرگذارترین و کارآمدترین ابزاری که می‌تواند با استفاده از آن در دامان فرهنگ تربیت یابد، محروم می‌ماند.   

زبان مادری، ابزار سرآمدی برای انتقال فرهنگ و حفظ علقه‌های فرهنگی است. کودکی که از فرهنگ و تاریخش ناآگاه باشد، در هر جای جهان باشد، در وطن یا در محل زندگی، دیگر جرئت‌ورزانه زندگی نخواهد کرد. هر کسی با زبان و فرهنگش قد می‌کشد و احساس سرافرازی می‌کند. بریده‌ماندن کودک از زبان مادری‌اش به گلی می‌ماند که بدون ریشه در داخل گلدان آبی گذاشته شده است. زبان، انسان را نامیرا می‌سازد. عمر زبان‌ها بلندتر از عمر انسان‌هاست.

غفلت رسمی‌ و غیررسمی، عمدی و غیرعمدی خانواده‌ها و دولت‌ها از ایجاد زمینه برای رشد کودک با زبان مادری‌اش، جفا در حق کودک، فرهنگ و جامعه است. نادیده‌گرفتن زبان مادری کودکان و تحمل یک زبان به‌مثابهٔ زبان ملّی که به‌غایت نادرست است، حاصلی جز سست‌کردن هویت فردی، قومی‌ و ملّی نخواهد داشت. زبان رسمی‌ یا زبان مدرسه‌ای، زبان ملّی نیست. زبان مادری هر کس، زبان ملّی او است. چون زبان متعلق به آب و خاکی است که کودک در آن زندگی می‌کند. زبان انگلیسی در هند و پاکستان زبان رسمی‌ است، ولی زبان ملّی نیست. در مقابل، زبان‌های هندی، سندی، پنجابی و اردو زبان‌های ملّی‌اند. این زبان‌ها زائیدهٔ هند و پاکستان‌اند. به‌همین قیاس، زبان فارسی زبان رسمی‌ و مدرسه‌ای ایران است و زبان ملّی نیست، بلکه هفتادوپنج زبان و حتی بیشتر از آن که در ایران یافت می‌شود، همگی زبان‌های ملّی‌اند. ملّی‌بودن چیزی به معنای تعلق‌داشتن آن به همهٔ آحاد جامعه است. مردم ایران در هر جای کشور که باشند، زبان ترکمنی را متعلق به خود می‌دانند. زبان‌های موجود در هر کشوری پرچمی‌ برای نمایاندن فرهنگ آن کشورند.

زبان مادری، بنیانی برای یادگیری زبان‌های دیگر

جیم کامینز (Jim Cummins) بر این باور است که، «کودکانی که با پیشینهٔ قوی‌ای از زبان مادری وارد مدرسه می‌شوند، غنای زبان مادری آنان سبب می‌شود مهارت‌های زبانی زبانِ مدرسه را بهتر و سریع‌تر بیاموزند. توصیه نمی‌شود که کودکان پیش از ورود به مدرسه زبان مدرسه را بیاموزند، بلکه اصرار بر آن است والدین و نزدیکانِ کودک پیش از ورود او به مدرسه، برای او داستان‌هایی به‌زبان مادری بگویند و بخوانند. از این‌رو، وجود منابع گوناگون چاپی به زبان مادری کودک حیاتی است. داستان‌خوانی و داستان‌گویی‌های پیش از مدرسه، ضمن رشددادن و عمق‌بخشیدن به ریشه‌های زبان مادری، به ایجاد هویت فرهنگی و مانا نگه‌داشتن بخش اصیلی از فرهنگ یاری می‌کند. کودکانی که دارای پیشینهٔ غنی ای از زبان مادری‌اند، پیشرفت تحصیلی بیشتری نسبت به همتایان خود نشان می‌دهند.»

توانایی صحبت‌کردن به زبانی دیگر، مدیون زبان مادری است. کودکی که با ظرافت‌های زبان مادری خود آشنا باشد، با مهارت‌های فراشناختی بالاتری برای یافتن راهی برای آموختن زبانی دیگر می‌کوشد. چنین کوشش آگاهانه‌ای، نتایج شایسته‌تری را برای یادگیرندهٔ زبانی به‌جز زبان مادری به ارمغان می‌آورد. بر خلاف نظر کسانی که زبان مادری را مخل آموختن زبان مدرسه می‌دادند و اصرار دارند که کودک باید زبان مدرسه را پیش از مدرسه بیاموزد، مهارت‌های زبانی قابل‌انتقال‌اند. این بدان معنا است که اگر یادگیرنده‌ای در زبان اول توانا باشد، برای یادگیری زبان دوم از آموخته‌های زبان اول بهره خواهد جست. این پدیده درست مانند مهارت‌های ظریف هنری یا غیره است. کسی که نخست ساز دوتار را آموخته است، حتماً برای آموختن سه‌تار، تار و گیتار مهارت‌های پایه‌ای خود را به‌کار خواهد گرفت. بدین سبب نمی‌توان و نباید گفت، برای آموختن گیتار نباید کسی پیشتر هیچ سازی را بیاموزد.

تجربه و پژوهش کشورهای مهاجرپذیر اروپایی و آمریکایی نشان می‌دهد که کودکان در آموختن زبان مدرسه، زبان عمومی‌ و زبان درسی، دچار دشواری اساسی نمی‌شوند. در این کشورها بیش از آنکه تأکید روی آموختن زبان مدرسه باشد، تمرکز بر فراموش‌نشدن زبان مادری است. دلیل اساسی این است که آن‌ها به تجربه دریافته‌اند کودکان از ناحیهٔ یادگیری زبان مدرسه آسیب نمی‌بینند، بلکه آسیب جدی از سر گسسته‌شدن ارتباط زبانی کودک با فرهنگ خانوادگی و ملّی خود است.

چه باید کرد؟

۱- عمل به تعهدات قانونی و ملّی برای ایجاد فرصت یادگیری پایه‌ای زبان مادری پیش از مدرسه و در مدرسه. کسانی که از درک این ضرورت عاجزند، از درک فرهنگ و اهمیت آن هم عاجزند یا دانسته از کنار موضوع می‌گذرند.

۲- پرداخت هزینهٔ عدم تأمین آموزش به زبان مادری یا پرداخت هزینهٔ نابرابری آموزشی. هر سال، از بودجه ملّی برای فراهم‌کردن آموزشی نابرابر هزینهٔ کلانی می‌شود. بنا براین، برای جبران هزینه‌ای که از حساب دانش‌آموزانی که زبان اولشان زبان مدرسه نیست، شده است، دولت باید دست به اقداماتی بزند. بر اساس محاسباتی که صورت می‌گیرد، دولت باید هزینهٔ یادگیری زبان مادری را به دانش‌آموزان محروم از آموزش به زبان مادری بپردازد.

۳- حمایت مالی و نهادی از نویسندگان زبان‌های در معرض خطر. بخشی از جبران هزینه‌های نابرابری آموزشی، می‌تواند به صورت حمایت از نویسندگانی که به‌زبان‌های مادری تولید اثر می‌کنند، به شیوه‌های زیر صورت بگیرد:

• تخصیص یارانهٔ حمایت از نشریه‌های ویژهٔ زبان‌های ملّی
• ایجاد فرهنگ‌سراهای زبان مادری و حمایت مادی، مالی و معنوی از آن‌ها
• حمایت از شبکه‌های اینترنتی، سازمان‌های مردم‌نهاد فعال در ترویج زبان‌های‌ ملّی / مادری
• راه‌اندازی و حمایت از شبکه‌های رادیویی به زبان‌های‌ ملّی
• فراهم‌نمودن فرصت یادگیریِ دروس مدرسه‌ای به‌زبان مادری

____________________________________________________________________________________________________

مراجع:

Cummins, Jim. Bilingual Children’s Mother Tongue Why Is It Important for Education? Available at http://www.iteachilearn.com/cummins/mother.htm. Accessed in June 2009.‎

http://www.fountainmagazine.com/Issue/detail/Mother-Tongue-The-Language-of-Heart-and-Mind

International Herald Tribune, May 23, 2008. Brain Activity Reveals Mother Tongue. Available at http://www.iht.com/articles/ap/2008/05/23/europe/EU-FEA-GEN-Italy-Language-Of-Thoughts.php

نوشته زبان مادری: زبان قلب و ذهن اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

تو را دوست دارم

چونان خوردن نان نمک‌سُود‌ه­‌ای و

چونان نوشیدن جرعه‌آبی از شیر، در تب‌آلوده شبی

تو را دوست دارم

چونان لحظهٔ شورانگیزیْ و سراسیمگیِ بازکردن بستهٔ پستیِ سنگینِ بی‌نشان

تو را دوست دارم

چونان لحظه­‌های نخستین بارِ گذر از فراز دریا، و

چونان چیزهایی که در دلم غوغایی می افکنند، به گاهِ  دامن‌گستردنِ تاریکی در استانبول

تو را دوست دارم

چونان لحظه‌ای که می‌گویم شکر، زنده‌ام

ناظم حکمت ران (Nâzım Hikmet Ran) معروف به ناظم حکمت، متولد ۱۵ ژانویهٔ ۱۹۰۲ در سالونیک و درگذشتهٔ ۳ ژوئن ۱۹۶۳ در مسکو، شاعر، نمایشنامه‌نویس، رمان‌نویس، فیلمنامه‌نویس و کارگردانِ لهستانی‌تبارِ ترکیه بود. وی برای بیاناتِ غزل‌گونه و شاعرانه‌اش تحسین شدهه است. معروف به «کمونیست رمانتیک» و «انقلابی رمانتیک»، او بارها به‌دلیل عقاید سیاسی‌اش دستگیر شد و بیشترِ عمرش را در زندان یا تبعید گذراند. شعرهای او به بیش از پنجاه زبان ترجمه شده است.

نوشته تو را دوست دارم – شعری از ناظم حکمت اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

اکبر هاشمی رفسنجانی از آن دسته آدم‌هایی است که می‌توان گفت در گونهٔ خودش بی‌نظیر است. دست‌کم، این ویژه‌بودن را می‌توان بر اساس نگاه‌هایی که از بیرون به او می‌شود، درک کرد. مرگ رفسنجانی سبب شد از نو تفسیرهایی که از ایشان به دست داده می‌شد، نوسازی و در شمایلی نوتر ابراز شود.

واکنش به مرگ اکبر هاشمی رفسنجانی در میان طیف وسیعی از مردم دارای جلوه‌های گوناگونی است. در یکی از گروه‌های تلگرامی نوشته شد: مرگ کلاً چیز خوبی است؛ آدم در یک لحظه از «خواص بی‌بصیرت»، «پدر فتنه»، «مأمور انگلیس» و «فتنهٔ اکبر» تبدیل می‌شود  به «یاور امام و رهبری.» همچنین در گروه دیگری، نوشته شد: «او امروز نه، بلکه سال‌های زیادی است که مرده است.» از این دست نوشته‌ها در فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی با سوگیری مثبت و منفی فراوان می‌توان یافت. خسرو باقری استادتمامِ فلسفه در دانشگاه تهران دربارهٔ مرگ رفسنجانی و دکتر علی شریعتمداری که از دوستان نزدیک هاشمی رفسنجانی و وزیر دولت موقت مهندس بازرگان بود، چنین می‌گوید: «در سخن مشهور کانت آمده است که دو کار بسیار دشوار جهان، یکی سیاست است و دیگری تربیت. در این روزها دو چهرهٔ درخشان کشور در این دو عرصهٔ دشوار، کار خود را به نیکی به پایان رساندند و نمونه‌هایی والا در این دو عرصه گردیدند: «اکبر هاشمی رفسنجانی» در عرصهٔ «سیاست»؛  «علی شریعتمداری» در قلمرو «تربیت».

در مقابل، کسی چون فرج سرکوهی قرار دارد که رفسنجانی را در عین حال که آدمی باهوش می‌شمارد، او را فرصت‌طلب می‌خواند. او، بر وفق مصاحبه‌ای که با بی‌بی‌سی فارسی دارد، بر این باور است که هاشمی رفسنجانی بر پایهٔ خوی فرصت‌طلبی‌ای که داشت، حتی از زندان هم به دنبال نفع‌طلبی اقتصادی بود. همچنین، اکبر گنجی، روزنامه‌نگار و پاسدار سابق، و نیز از مخالفان سرسخت رفسنجانی، بر این باور است که در سال‌های اخیر، رفسنجانی به وزنهٔ تعادل درون نظام جمهوری اسلامی تبدیل شده بود. گنجی با وجود آنکه هاشمی را عالیجناب سرخ‌پوش نامیده و کتابی هم با این عنوان منتشر کرده است، ولی اشتیاقش را به تغییر هاشمی و میل‌کردن او به اردوی اصلاح‌طلبی و تبدیل‌شدن به عالیجناب سبزپوش از دست نداده است.

باری، در ایران و برای ایرانی‌ها در هر کجای جهان وجود و حضور رفسنجانی دارای معناهای متفاوتی است.

در خارج از ایران، نگاه‌هایی که به شخصیت‌های حکومتی و دولتی انداخته می‌شود بیشتر جنبه سیاسی و سیاستی دارد. تفسیرهایی که در خبرگزاری‌های مختلف نسبت به مرگ رفسنجانی صورت گرفته است، حاکی از آن است که رویکرد غالب در تفسیرها به سرنوشت سیاسی ایران پس از فوت رفسنجانی است. بسیاری این دغدغه را دارند که پس از رفسنجانی، نحوهٔ ارتباط ایران با دنیای خارج چگونه خواهد بود؟ Times of India رفسنجانی را متعادل‌کنندهٔ رفتار متقابل دو گروه تندرو و اصلاح‌طلب دانسته است. سؤال اساسی برای این رسانه، آن است که، اکنون که رفسنجانی نیست، چه کسی این نقش او را ایفا خواهد کرد و مهم‌تر از آن، چه بر سر رأی حسن روحانی در دومین دور انتخابات ریاست جمهوری‌اش خواهد آمد.

گمان بر آن است که پیروزی مجدد تندروها یا اصول‌گرایان می‌تواند آتش جنگ و اختلاف در خاورمیانه را شعله‌ورتر کند. چون بسیار بوده‌اند و هستند که به عریانی اعلام کرده‌اند، موشک‌های دوربرد ایران برای فرودآمدن در عربستان آماده است. کسان زیادی هم هستند که همچنان معتقدند مسئلهٔ فلسطین و اسرائیل حل‌نشده باقی مانده و در نخستین فرصت باید کار اسرائیل را ساخت.

به باور Ellie Geranmayeh، از سیاستمداران حوزهٔ روابط خارجی شورای اروپایی، فقدان یکی از وزنه‌های انقلابی و سیاسی، آثار تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری سیاست داخلی خواهد داشت. همچنین، کسانی که با وجود رفسنجانی در سایه بودند به صحنه خواهند آمد و دیدگاه‌های خودشان را برای آرایش وضعیتی به کار خواهند گرفت. با این همه آنچه پیداست، در داخل ایران، در جریان فعالیت‌های هسته‌ای پیشِ روی حسن روحانی خللی ایجاد نخواهد شد. در این زمینه، عمدهٔ نگرانی‌ها بیشتر معطوف به بیرون از ایران، به‌ویژه معطوف به رفتار دونالد ترامپ است که در اظهاراتی تمایل خود را به بازنگری در تصمیمات مربوط به مسائل هسته‌ای نشان داده است. ترامپ در اظهاراتی بیان کرده است که مذاکرات هسته‌ایِ صورت‌گرفته، بدترین مذاکراتی بوده که انجام شده است. آن ‌چنان که احمدی‌نژاد قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل را کاغذپاره می‌نامید، ترامپ و تیم او تقریباً مذاکرات هسته‌ای صورت‌گرفته و پیمان‌های بسته‌شدهٔ ناشی از آن را کاغذ پاره‌هایی می‌دانند که باید پاره کرد و دور ریخت.

روند عمومی دیدگاه‌ها نشان می‌دهد که با فرض انتخاب مجدد روحانی به ریاست جمهوری، در سیاست خارجی ایران تفاوت عمده‌ای صورت نخواهد گرفت و روندها بر پایهٔ مشی متداولی خواهد بود که تصمیم‌گیرندهٔ آن به‌ظاهر حسن روحانی و در باطن هاشمی رفسنجانی بوده است. نشنال پُست (National Post)، رفسنجانی را سیاستمداری زیرک می‌داند که توانست سبب بقای انقلاب و نجات ایران از جنگ شود. در تحلیل نشنال پُست، گونهٔ دیگری از هوشمندی را در رفسنجانی می‌توان دید که آن، ایجاد فرصت برای به قدرت‌رساندنِ کسی بود که سالیانی طولانی‌ را در کنار وی، در مرکز تحقیقات استراتژیک بوده و آموزه‌های او را درک کرده است.

نوع نگاه تحلیلی سی‌ان‌ان برای دورهٔ پس از رفسنجانی هم تا حدود زیادی با دیدگاه‌های سایر رسانه‌ها همخوانی دارد. ایدهٔ جالبی که می‌توان از همهٔ تحلیل‌ها و گزارش‌های خارج از ایران گرفت، آن است که تقریباً هیچ‌یک از تحلیل‌گران، رفسنجانی را نمادی از مقابلهٔ ارتباط آزاد با دنیا ندانسته‌‌اند.

به احتمال زیاد مشی اکبر هاشمی رفسنجانی در میانه‌روی و زبان سیاست‌ورزانهٔ او و استفادهٔ به‌جا از واژگان سیاسی، از او چهره‌ای ساخت که امروز تحلیل‌گران بزرگ در رسانه‌های مکتوب و غیرمکتوب او را سیاستمداری بی‌ملاحظه نمی‌انگارند. رفسنجانی بارها در گفتار و رفتار خود برقراری ارتباط سیاسی و اجتماعی با آمریکا را برجسته کرد و به‌صورت عریان بیان نموده بود.

سرانجام می‌توان چنین نتیجه گرفت که مشی میانه‌رویِ هاشمی رفسنجانی، میراثی برای اصلاح‌طلبان و گروه‌های میانه‌رو به‌جا خواهد گذاشت. پیش‌بینی می‌شود، از سر فقدانِ یکی از صحنه‌گردانان اصلی انقلاب ایران تغییرات عمده‌ای، چه در خاورمیانه و چه در داخل کشور، بروز نخواهد داد.

با رفتن رفسنجانی، آنچه به‌ جا می‌ماند گره‌های ناگشوده و به احتمال زیاد گشوده‌نشدنی‌‌ای است که از سر نقش‌آفرینی رفسنجانی در سال‌های پس از انقلاب اسلامی شکل گرفته است. از این رو، برای بسیاری کسان رفسنجانی باقی و برای بسیاری دیگر فانی خواهد بود.

و برای من، یک سؤال از رفسنجانی دربارهٔ این گفته‌اش که، «مسئلهٔ مهم، آزادی است»، همیشه بی‌پاسخ خواهد ماند، به دلایل بسیاری.

نوشته رفسنجانی: باقی یا فانی؟ اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

برگردان: دکتر محرم آقازاده – ونکوور

روزبه‌خیر به دوستان

روزبه‌خیر به آنانی که برای آمیختن عشق با عشق راهی شده‌­اند

روزبه‌خیر به روشنایی‌بخشی خورشید

روزبه‌خیر به خورشیدی که دنیا را رنگ‌آمیزی می­‌کند

روزبه‌خیر به خفتگان، کوشندگان و کوچندگان

روزبه‌خیر به آنان که می­‌خندند و می­‌گریند

روزبه‌خیر به آنان که کم آورده‌اند

روزبه‌خیر به آنان که کینهٔ خصم را در دل می‌­پرورند

روزبه‌خیر به زیبادلان و دریادلان

روزبه‌خیر به آنان که با عرق جبین روزی خود را می‌سازند

روزبه‌خیر به شاعرها

روزبه‌خیر به گل‌های گلدان‌های سفالین باغچه

روزبه‌خیر به عاشق‌ها و معشوق‌ها

روزبه‌خیر به آنان که جدا شده‌اند

روزبه‌خیر به آنان که بی‌خبر رفته‌اند

روزبه‌خیر به انسان‌های بی‌مثال

روزبه‌خیر به سایه‌های جاخوش‌کرده به زیرِ درختی در روز آفتابی

روزبه‌خیر به زیبایی‌ها

روزبه‌خیر به ناراستی‌ها

روزبه‌خیر به دوستانی که دلی پر از عشق دارند

روزبه‌خیر به آنانی که دوستی را دوست می‌دارند

روزبه‌خیر به انسان‌هایی که زیبایی را با عشق در هم می‌آمیزند

نوشته روزبه‌خیر – شعری از ادنان چاکر اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

دکتر محرم آقازاده – ونکوور

اشاره

در فرهنگ لغت فارسی عمید، پس‌انداز این طور تعریف شده است: پس‌افکند، پس‌افکنده، اندوخته، ذخیره، پولی که از صرفه‌جویی در هزینه برای روز مبادا ذخیره کنند. به‌نظر آدام اسمیت، عاملی که ما را به پس‌انداز وادار می‌کند، همان خواهش نفس ما به بهزیستی و تمایل به بهترساختن وضع مادی ماست که از گهواره تا گور با ما همراه است. پس‌انداز در واقع «درآمد خرج‌نشده یا مصرف معوق است.» یعنی میزانی از درآمد که ما آن را خرج نمی‌کنیم یا اموالی که برای مصرف بعد از این کنار می‌گذاریم.

موضوع دیگری که حائز اهمیت است، سرمایه‌گذاری است. در اینجا منظور از سرمایه‌گذاری، نهادن پول یا به‌جریان‌انداختن مقدار معینی از پول در جایی است که پیامد آن کسب سود یا درآمد باشد.

بخشی از یادگیری مربوط به مدیریت پولی دربرگیرندۀ فهم و آگاهی از پس‌انداز و سرمایه‌گذاری است. ارزش پس‌اندازها با توجه به نحوهٔ مدیریت پولی یا نحوهٔ سرمایه‌گذاری، امکان دارد تقلیل یابد یا افرایش پیدا کند.

خارج‌کردن پول از حساب بانکی و به‌جریان‌انداختن آن در جایی دیگر که بتواند ایجاد سود کند، کودکان را با دنیای جدیدی آشنا می‌‌سازد. وقتی کودکان در سال‌های اولیهٔ زندگی با پس‌اندازکردن و سرمایه‌گذاری مأنوس می‌شوند، در بزرگسالی با پس‌انداز و سرمایه‌گذاری برای دورهٔ پیری و بازنشستگی به‌راحتی کنار می‌آیند.

حائز اهمیت است که کودکان بدانند چگونه می‌توانند سبب رشد پول خود شوند. در عین حال، دانستن این موضوع که همهٔ سرمایه‌گذاری‌ها موفق نیستند و امکان شکست دارند نیز برای کودکان حائز اهمیت است.

در این درس، تلاش می‌شود کودکان با چگونگی رشد پول از طریق پس‌انداز و سرمایه‌گذاری آشنا شوند. همچنین، در این درس، مفاهیم خطرپذیری مالی (ریسک‌پذیری مالی) و نرخ بازگشت سود سرمایه‌گذاری معرفی می‌شود.  

اهداف عینی درس

• آشنا شدن با روش‌هایی که زمینهٔ رشد پولی را فراهم می‌سازند
• کاربرد مفاهیم ساده ریاضیاتی برای محاسبهٔ ارزش پول در آینده
• درک مفهوم خطر سرمایه‌گذاری

فعالیت‌هایی برای دانش‌آموز

در زیر چند نوع فعالیت معرفی می‌شود که متناسب با سن فرزندانتان می‌توانید آن‌ها را مورد استفاده قرار دهید یا آنکه خودتان بر اساس فعالیت‌های معرفی‌شده، فعالیت دیگری را برای فرزند یا فرزندانتان در نظر بگیرید.

فعالیت ۱- طرز بازکردن حساب بانکی و تحقیق دربارهٔ سپرده‌گذاری

جریان حساب‌ بازکردن در همهٔ بانک‌ها تا حدودی به هم شبیه‌اند. در برخی بانک‌ها، فرایند حساب‌ بازکردن طولانی و در برخی کوتاه است. برای آنکه فرزندتان را با این فرایند آشنا کنید و اهمیت داشتنِ حساب بانکی را نشان دهید، به وب‌سایت بانکی که قرار است حساب باز کنید مراجعه کنید. از فرزندتان بخواهید شما را در این فرایند همراهی کند. هم‌زمان که با هم فرایند حساب بازکردن را پیش می‌برید، برخی مفاهیم اساسی را به او معرفی کنید. آموختن برخی مفاهیمی‌ که در زیر آمده، حائز اهمیت است:

• حساب پس‌انداز: حسابی است که شخص برای مدتی در نزد بانک در ازای پرداخت پولی، باز می‌کند. بازکردن حساب در نزد بانک در برخی بانک‌ها رایگان و در برخی دیگر با دریافت هزینه است.
• حساب کوتاه‌مدت: به حسابی اطلاق می‌گردد که مشتری به بانک حق وکالت با توکیل می‌دهد تا سپردهٔ وی را طبق قانون عملیات بانکی به‌طور مشاع به‌کار گرفته و منافع حاصله را مطابق آیین‌نامه و مقررات مربوطه با داشتن حق مصالحه بین بانک و سپرده‌گذار به تناسب مبلغ و مدت پس از کسر حق‌الوکاله پرداخت نماید.
• حساب بلندمدت: اشخاصی که به سن قانونی رسیده باشند، می‌توانند به‌نام خود یا کسانی که تحت ولایت، وصایت یا قیومیت آنان باشند، این نوع حساب را افتتاح کنند.
• حساب جاری: به گونه‌ای از حساب قرض‌الحسنه یا حتی سپردهٔ بانکی گفته می‌شود که صاحب آن می‌تواند با استفاده از چک و به‌وسیلهٔ خودش یا سایرین از آن برداشت کند.
• سود سپرده‌گذاری: وقتی شما پولی را در بانک به امانت می‌گذارید، به این عمل سپرده‌گذاری گفته می‌شود. بانک سودی را بابت این پول شما به‌صورت ماهانه پرداخت می‌کند. به این سود پرداختی، سود سپرده‌گذاری گفته می‌شود.

رویال‌بانک کانادا (Royal Bank of Canada) حسابی برای کودکان و نوجوانان و جوانان دارد که با نام RBC Leo’s Young Savers معرفی می‌شود. یکی از اهداف این حساب، آموزش سواد مالی به گروه مخاطب خودش است. از طریق بازکردن حساب و یاددادن پس‌انداز به کودکان، آنان را می‌توان برای داشتن آیندهٔ مالی روشن‌تر آماده کرد. در ادامه، ویژگی‌ها و مزایای RBC Leo’s Young Savers آمده است.

حساب RBC Leo’s Young Savers

ویژگی‌ها

• برای سنین نوزادی (از تولد) تا ۱۷ سالگی طراحی شده است.
• مقدار پول مورد نیاز برای افتتاح حساب ۱۰۰ دلار است. مقدار پول مورد نیاز برای افتتاح حساب برای کسانی که عضو طرح مدیریان خردسال RBC هستند، ۲۰ دلار است.
• برای این حساب، هزینه (شارژ) ماهانه منظور نمی‌شود.
• تراکنش از طریق شعبهٔ بانک رایگان و نامحدود است.
• تراکنش با دستگاه ATM بانک RBC رایگان است.
• تراکنش برای انواع خرید رایگان است.
• نرخ بهره بانکی حداکثر است.
• صورت‌حساب فصلی به‌صورت چاپ‌شده و رایگان است.
• دسترسی به NetBank, Tellerphone Banking و FasDeposit رایگان است.

مزایا

• مشاورهٔ رایگان برنامه‌ریزی مالی
• امکانِ دسترسی والدین به حساب فرزندانشان و افزودن پول هفتگی به آن حساب
• امکانِ واریزنمودن پول به مناسبت‌های خاص، نظیر تولد، عیدی، هدیهٔ سال نو (کریسمس) به حساب دارندهٔ حساب برای دوستان و اعضای خانواده
• نبودِ سقف معینی برای داشتنِ پول در حساب
• دسترسی به دستگاه‌های خودپرداز RBC  و سایر خودپرداز‌ها و پایانه‌های پرداخت، نظیر LINX، Maestro یا Cirrus
• امکان عضویت در باشگاه Leo’s Young Savers Club

فعالیت ۲- سود سپرده‌گذاری

آیا با سود سپرده‌گذاری آشنائید؟ اگر جواب مثبت است، بر اساس تجربهٔ خود و با استفاده از جدول داده‌شده در اینجا منظور از سود سپرده‌گذاری را به فرزندتان بیاموزید. به‌طور مختصر، منظور از سود سپرده‌گذاری، سودی است که بانک به پولی که شما به‌مثابهٔ پس‌انداز یا سپرده به آن داده‌اید، به شما می‌دهد. برخی، سود سپردهٔ خود را از بانک دریافت نمی‌کنند. آنان ترجیح می‌دهند هم به اصل پول و هم به سود آن، سود تعلق بگیرد. به این حالت، سود سپردهٔ ترکیبی گفته می‌شود. اگر فرد فقط برای اصل سپرده خود سود دریافت کند، به آن سود، سود سپردهٔ اصلِ پول (Principal interest) گفته می‌شود. برای تفهیمِ  سود سپرده‌گذاری به فرزندتان، می‌توانید از جدول زیر استفاده کنید.

هر اندازه پول زمان بیشتری در بانک بخوابد، سود سپردهٔ بیشتری به آن تعلق می‌گیرد. به پولی که از سپردن، پس‌انداز یا خواباندن پول در بانک به‌دست می‌آید، سود سپرده یا سود بانکی می‌گویند. هر اندازه نرخ سپرده بالا باشد، به‌همان اندازه میزان پول بیشتری عاید شخص می‌شود. جدول زیر را پر کنید. برای راحت‌ترشدن انجامِ محاسبات، فرض کنید پولی که فرزندتان سپرده‌گذاری می‌کند ۱۰ دلار است. به فرزندتان کمک کنید بر اساس انواع نرخ‌های سود سپرده، میزان پولی را که به‌دست می‌آورد، حساب کند.

آزمون

جواب درست هر سؤال را با گذاشتن علامت (√) مشخص کنید.

۱- گذاشتن پول در سپردهٔ بانکی سبب افزایش پول می‌شود.

√ آری                                            خیر

۲- هر اندازه پول در حساب پس‌انداز بیشتر بماند، به همان میزان افزایش بیشتر پول می‌شود.

√ آری                                            خیر

۳- حساب‌های پس‌انداز مختلف سود پول متفاوتی پرداخت می‌کنند.

√ آری                                            خیر

۴- به حساب پس‌انداز بلندمدت سود بانکی بیشتری تعلق می‌گیرد.

√ آری                                            خیر

۵- کدام‌یک از موارد اشاره‌شده در زیر سبب افزایش ارزش پول در بازار بورس می‌شود؟

√ الف. افزایش ارزش هر سهم از سهام خریداری‌شده

ب. عدهٔ خریداران سهام

پ. صاحبان سهام

ت. هر سه مورد الف، ب و پ

۶- کدام گزینهٔ زیر راه مناسبی برای پیداکردن اطلاعات مربوط به افزایش ارزش پول نیست؟

الف. گزارش‌های بانکی

ب. روزنامه‌های اقتصادی

√ پ. کتاب راهنمای آشپزی

ت. اینترنت

۷- بهترین راه افزایش رشد پول،

√ الف. سرمایه‌گذاری‌های مختلف است.

ب. نگهداشتن پول در کُمد خانه است.

پ. قرض‌دادن پول به دوستان است.

ت. خرید لباس‌های نو است.

نوشته آموزش سواد مالی به کودکان (۸) – پس‌انداز و سرمایه‌گذاری – قسمت آخر اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

به‌نظر من هنوز باید امور فرهنگی بر بُعد اقتصادی توسعه، ارجحیت داشته باشد.

توران میرهادی

تا خیابان انقلاب، خیابان ابوریحان، خیابان شهید وحید نظری، شمارهٔ ۳۱ را با چشمان بسته هم می‌توانم رانندگی کنم. خانهٔ شمارهٔ ۳۱ در خیابان شهید وحید نظری خانهٔ کوچکی است. همه می‌دانند این خانه، خانهٔ فرهنگ‌نامهٔ کودکان‌ و نوجوانان است. خانه‌ای کوچک که فرهنگ دختران و پسران ایران‌زمین را می‌پرورد.

انسان‌هایی انسان به این خانه آمدوشد دارند. از این دست هستند کسانی چون، هوشنگ مرادی‌کرمانی، اسفندیار معتمدی، نوش‌آفرین انصاری، شهناز خانلو، علی بلوکباشی، عباس حری و بسیار کسان دیگر.

در این خانه، همه در پی یک چیزند و آن، چیزی جز فرهنگ و پرستاری فرهنگ نیست.

خانهٔ فرهنگ‌نامهٔ کودکان و نوجوانان مادری دارد که سرِ همه مادرها و پدرها است. چون او سال‌هاست که، هم مادری می‌کند و هم پدری. او توران میرهادی است. زنی که بیش از ۶۰ سال برای تربیت و فرهنگ ایرانی کوشید.

بی‌سبب نیست که به فرهنگ‌نامهٔ کودکان و نوجوانان می‌روم. فرهنگ‌نامه، جایی است برای همه‌کس، به‌ویژه برای کودکان و نوجوانان. تنها جایی که در ایران می‌توان یافت که، در آن کودکان مرجع معیارند، فرهنگ‌نامه است. آیدین، پسرم، یکی از کودکانی است که با فرهنگ‌نامه کار می‌کند. کودکان مقاله‌های نوشته‌شده را می‌خوانند و دربارهٔ قابل‌فهم‌بودنِ آن سخن می‌گویند، واژه‌ها را می‌سنجند و واژه‌ای جدید پیشنهاد می‌کنند. در کنار آن، در کلاس‌هایی چون شاهنامه‌خوانی هم شرکت می‌کنند. در واقع، اجرت کودکان با فرهنگ پرداخت می‌شود. این، همان قدرشناسی‌ای است که هر فرهنگ‌مندی خود را بدان ملزم می‌داند.

برای من، جویندهٔ شیوه‌های تربیت، انگیزهٔ والاتری از آیدین وجود دارد تا وارد فرهنگ‌نامه بشوم. توران خانم در فرهنگ‌نامه حضور دارند. دیدن کوشندگی توران خانم، می‌آموزدم، یادم می‌دهد، نهیبم می‌زند و بیدارم می‌کند. همه‌چیز برای توران خانم میرهادی (خمارلو) مهم است، گفتن و نوشتن و آموختن. هر آنچه می‌کند با مهر آمیخته است و هر آنچه یادت می‌دهد، جوهره‌ای از دانش و تجربۀ زیسته‌ای را در بر دارد. سؤال‌هایم را از ایشان می‌پرسم. من که عاشق ژان پیاژه و‌هانری والن هستم و توران محضر آنان را درک کرده است، فرصتی مناسب پیش می‌آید تا از ظرافت‌های کاری آنان بپرسم. از کسانی بپرسم که آموزش و پرورش نوین اروپا و امریکا وام‌دار افکار آنان‌اند.

توران با تجربه‌های مدرسه‌داری خود و با اندیشهٔ پالایش‌یافتهٔ خود، آموخته‌های من از کتاب‌ها و آرای اندیشمندان تعلیم و تربیت را صیقل می‌دهد. مهم‌تر از همه، وقتی خدانگهدار می‌گویم، مشق شب من را فراموش نمی‌کند و پرسش از آموخته‌هایم برای دیدارهای بعدی را به تأکید یادآوری می‌کند.

هجدهم آبان ماه سال ۱۳۹۵ است. توران خانم چشم بر روی جهان بسته است. باور نمی‌کنم. دلم می‌خواهد دنبال توران بگردم. شعر غریبانهٔ هوشنگ ابتهاج (سایه) تمام ذهنم را پر می‌کند.

یکی مرغ چمن بود که جفت دل من بود

جهان لانهٔ او نیست پی لانه بگردید

یکی مرغ غریب است که باغ دل من خورد

به دامش نتوان یافت، پی دانه بگردید

سرشکی که بر آن خاک فشاندیم بُن تاک

در این جوش شراب است، به خُم‌خانه بگردید

اکنون دیگر توران رفته است، باید به خُم‌خانهٔ او رفت. باید خُم عظیم فرهنگ‌نامهٔ کودکان و نوجوانان را جست.

نوشته تورانِ ایران رفت اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

نخستین روزهای ماه اکتبر بود که، با سرکار خانم سیما غفارزاده، سردبیر رسانهٔ همیاری، دربارهٔ مصاحبه با جناب مسعود بهنود صحبت کردیم. بر اساس صحبت‌هایی که با حامی برنامهٔ حضور مسعود بهنود در دانشگاه سایمون فریزر، جناب صوفی، شده بود، اسباب مصاحبه با ایشان را فراهم آوردیم. ولی آنچه ما واقعی می‌انگاشتیم، خیالی بیش نشد. مسعود بهنود آمد و دوست دیرینه‌اش، محمد محمدعلی، هم آمدند. هر دو شوری در مخاطبان برنامهٔ دانشگاه سایمون فریزر درانداختند. در پی آن شور، پس از برنامه، زمانی برای مصاحبه نماند، مشتاقان بسیاری بهنود را حلقه کردند و هر یک از نگاهی به پرسشگری پرداختند. دهم اکتبر هم مسعود بهنود باید راهی لندن می‌شد. از این رو، ترجیح دادیم گفت‌و‌گو با آقای روزنامه‌نگار را به زمانی دیگری موکول کنیم. با ایشان صحبت کردیم و موفق شدیم قول مصاحبهٔ اسکایپی را بگیریم.

روز موعود فرارسید. روز پنج­شنبه ۲۷ اکتبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۲ ظهر به وقت ونکوور و ۸ شب به وقت لندن است. ما دو نفر( سیما غفارزاده و محرم آقازاده) آماده‌ایم و مسعود بهنود هم آمده است. پس از گذشت دقایقی، سام محمودی سرابی هم به گروه اسکایپی مصاحبه می‌پیوندد. گفت‌و‌گو را آغاز می‌کنیم و بهنود چونان همیشه در مرز واقعیت و خیال به سؤال‌های ما پاسخ می‌گوید. آنچه در ادامه می‌خوانید، گفت‌و‌گویی است با آقای روزنامه‌نگار، مسعود بهنود، دربارهٔ دنیای روزنامه‌نگاری و دنیای او ‌[۱].

مسعود بهنود، روزنامه‌نگار و نویسندهٔ ایرانی، در ۲۸ مرداد ماه ۱۳۲۵ در تهران دیده به جهان گشود. او کار حرفه‌­ای روزنامه‌­نگاری را از سال ۱۳۴۳ شروع و در طی سال‌های زندگی کاری خود برای روزنامه‌های گوناگونی کار کرده است. بهنود همیشه با روزنامه‌ها و مجله‌ها و برای رادیو و تلویزیون به‌صورت قراردادی کار کرده و بر این اساس، او دنیای کارمندی را تجربه نکرده است. با این‌همه، بهنود مؤسس مجلات زیادی بوده است. عدد روزنامه‌ها و مجلاتی که او راه‌اندازی کرده، به ۲۰ می‌رسد. امروز هیچ‌یک از ۲۰ مجله و روزنامه‌‌ای که او راه انداخته بود، منتشر نمی‌شود.  بهنود از سال ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۸ سردبیر روزنامهٔ اثرگذار و بسیار محبوب «آیندگان» بود. این روزنامه در سال ۱۳۵۸توقیف شد و سردبیر و اعضای اصلی تحریریهٔ آن زندانی شدند. مسعود بهنود، هم‌زمان با انتشار آیندگان، در مقام تولیدکننده، نویسنده و گوینده برای رادیو و تلویزیون ملی ایران کار می­‌کرد.

او در فرصت به‌دست‌آمده پس از توقیف آیندگان، هفته‌نامهٔ تهران مصور را در سال ۱۳۵۸ منتشر می­‌کند و پس از ۳۰ شماره انتشار، این نشریه هم به‌همراه دیگر نشریات مستقل و غیردولتی تعطیل می‌­شود.

تقریباً با خاتمه‌دادن به کار هفته‌نامهٔ تهران مصور از سوی دولت است که، زندگی کم و بیش در خفایِ بهنود آغاز می‌شود. دوره‌ای از زندگی ایشان که به مدت ۵ سال طول می‌کشد؛ از سال ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۳. پس از این دورهٔ زندگی مخفیانه است که، مسعود بهنود و سایر همکارانش مجلهٔ آدینه، از مجلات بسیار خواندنی و روشنگرانه، را راه‌اندازی می‌کند و به‌مدت ۱۳ سال پیاپی نقش عمده‌ای را در تحریریهٔ آن ایفا می‌کند. در سال‌های انتشار مجلهٔ آدینه، حجم زیادی از کارهای او بر آزادی بیان، جریان آزاد اطلاعات و مقابله با سانسور متمرکز می‌شود. در سال ۱۳۷۷ فرج سرکوهی، سردبیر آدینه، دستگیر و زندانی می‌شود و با حکم دادگاه انقلاب، مجلهٔ آدینه توقیف می‌شود.

مسعود بهنود به‌همراه سایر نویسندگان، شاعران، و دگراندیشان از تلهٔ مرگ ماجرای اتوبوس ارمنستان در سال ۱۳۷۵، جان سالم به در می‌برد.

در سال ۱۳۷۶ او با همراهی سایر روزنامه‌نگاران، روزنامهٔ جامعه را منتشر می‌کند. با بسته‌شدن روزنامهٔ جامعه، او کارش را با روزنامه‌های دیگری، چون توس، نشاط، عصرآزادگان و بنیان ادامه می‌دهد.

پس از بسته‌شدن روزنامه‌های مورد اشارهٔ فوق و قدرت‌گرفتن نیروهای مخالف، مسعود بهنود به‌همراه سایر نویسندگان و روزنامه‌نگارانِ معروف به روزنامه‌نگاران اصلاح‌طلب (کسانی چون اکبر گنجی، ماشاالله شمس‌الواعظین، عمادالدین باقی، ابراهیم نبوی) به ۲۳ ماه زندان محکوم شد شد. بهنود با تحمل بیش از شش ماه زندان با وثیقه‌ای معادل ۴۰ هزار دلار آمریکا آزاد شد. او در ژوئن سال ۱۳۸۱ در تور سخنرانی اروپا با خبر می‌­شود که، در صورت بازگشت به ایران، بر اساس قرار محکومیت صادرشده، باید ۱۶ ماه زندان را تحمل کند. به‌ این دلیل، او از بازگشت به ایران صرف‌نظر می­‌کند. از آن سال به این‌سو بهنود در لندن زندگی می‌کند و همچنان به نویسندگی، برنامه‌سازی برای تلویزیون و رادیو و روزنامه‌نگاری می‌پردازد.

م. آقازاده: جناب بهنود، بی‌گمان شما معلم باواسطه و بی‌واسطهٔ بسیاری از روزنامه‌نگاران‌اید، حتی برای من که اگر خود را روزنامه‌نگاری در نظر بگیرم مایهٔ مباهات است که از شما آموخته‌ام، حال به‌جاست این سؤال را بپرسیم که جناب مسعود بهنود چه کسی یا کسانی را در دنیای روزنامه‌نگاری خود می‌پسندیدند و آن‌ها را الگوی کار روزنامه‌نگاری خود قرار داده‌اند و دلیل این که آن‌ها را به‌مثابهٔ معیار کارشان قرار می‌داده‌اند چیست؟

عرض کنم ما آن‌موقع که روزنامه‌نگاری را شروع کردیم؛ خودم را عرض می‌کنم، یعنی پنجاه و چند سال پیش روزنامه‌نویسی حال و وضع این روزهای ایران یا همهٔ دنیا را نداشت. حرفه‌ای بود با مشخصات دیگری. به این معنی که روزنامه‌نویسی به‌عنوان منبع اطلاعات یا مدیوم اطلاع‌رساننده، سال‌ها بود که تعطیل بود، آن هم به‌دلیل واضحِ سانسور؛ سانسور عمومی‌ در کشور به‌حدی بود که عملاً اطلاع‌رسانی به آن معنی، وجود نداشت وباقی مانده بود مجلاتی، که اتفاقاً من هم کارم را از آن‌ها شروع کردم. خب، مجلات وضع دیگری داشت؛ به مسائل سیاسی وارد نمی‌شد. به مسائلِ به‌تعبیری جدی یا به‌تعبیر امروز جدی، وارد نمی‌شد، در حوزهٔ مسائل اجتماعی و دیگر مسائل وآن چیزهایی که مجله را می‌سازد، باقی می‌ماند. ما در مجله مشغول کار شدیم. حرفه، به‌معنی آنچه که امروز وجود دارد و به‌طور مثال در حدود ۶٬۰۰۰ نفر در حرفهٔ روزنامه‌نگاری ثبت‌شده در ایران هست، وجود نداشت. تقریباً می‌شد گفت هیچ‌کس از روزنامه‌نگاری معیشت نمی‌کرد، در حالی‌که الان بیشتر از ۱۴-۱۵ هزار نفر مستقیم و اگر رادیو و تلویزیون را هم بهش اضافه کنیم، بیش از حدود ۳۰ هزار نفر از این راه ارتزاق می‌کنند. ما الان چیزی حدود ۲۴-۲۵ هزار نفر فارغ‌التحصیل دانشکده‌های روزنامه‌نگاری داریم. در آن زمان این‌طور نبود. اصولاً تا جایی که می‌دانم غیر از یک نفر، یعنی دکتر پیرزاده ما هیچ فارغ‌التحصیل روزنامه‌نگاری نداشتیم. روزنامه‌نگارها هم عموماً  جایی در استخدام بودند، جایی در دولت.

م. آقازاده: آیا آقای معتمدنژاد و محسنیان‌راد و افرادی از این دست جزو روزنامه‌نگاران زمان شما بودند یا بعد از زمانی که شما شروع کردید، آمدند؟

نه! ببینید شما دارید از کسانی صحبت می‌کنید که بیرون از ایران درس روزنامه‌نگاری خوانده بودند. در دوره‌ای که من روزنگاری را شروع کردم، هیچ دانشکده‌ای وجود نداشت که کسی در ایران از آن بیرون آمده باشد و طبعاً کسی در آنجا درس بدهد، کسی مثل آقای دکتر معتمدنژاد یا دیگران. تنها دو دوره در دانشگاه تهران دوره‌های روزنامه‌نگاری ایجاد کرده بود که  یک بارش، یک آمریکایی آنجا معلم شده بود. یک بارش هم ترکیبی که بیشتر در روابط عمومی‌ دانشگاه تهران معمول بود، بعد به این شوخی انجامید که آن دوره که ۸ یا ۹ بار یعنی فرض کنید ۸ یا ۹ تا کلاس ۲ ساعته تشکیل شده بود، سرانجام برگه‌ای داد دست افرادی که آن تو بودند و چون آدم‌هایی بودند که قبلاً تصمیمشان را گرفته بودند، بعداً رفتند فشار آوردند و تصویب شد که آن برگه معادل لیسانس است، بنا بر این همهٔ آن‌ها رفتند دنبال آنکه حقوق دولتی و مزایای قانونی‌اش را بگیرند. به یادم نمی‌آید کسی از آن‌موقع روزنامه‌نگار شده باشد از آن کلاس‌ها، بیشتر افرادی بودند که رفتند مدرکی الکی و ساختگی را که لیسانس تلقی می‌شد، گرفتند. به‌هر حال، مقصودم این است که روزنامه‌نگاری به تعبیر امروز وجود نداشت. حرفه هم وجود نداشت. یادم است مثلاً در سال‌های ۴۳-۴۴ وقتی که شما می‌رفتی خانه یا آپارتمانی اجاره بکنی، در تهران به دو صنف محققاً اجاره نمی‌دادند. معاملات ملکی‌ها می‌گفتند که به دوسته از آدم‌ها، یکی‌ پاسبان‌ها و پلیس و یکی هم خبرنگارها، نباید خانه اجاره داد، به‌خاطر اینکه فرض بر این بود که خبرنگار آدمی شارلاتان است، به قولِ معروفِ همان دوره، آن‌قدر شارلاتان که از کلانتری‌ها هم باج می‌گیرد. فرض بر این بود که آن‌ها از پلیس هم که خودش نمایندهٔ کوراپشن (فساد اداری) آن دوره بود، فجیع‌ترند. بنا بر این، در این حرفه هیچ‌کس ارتزاق نمی‌کرد. کم و بیش هم اگر بود، حقوقی به آن معنا پرداخت نمی‌شد. همهٔ مدیرها بدون هیچ استثنایی، کسانی بودند که یا سیاسی بودند، یا می‌خواستند سیاسی بشوند، یا نمایندهٔ مجلس بودند، یا می‌خواستند نمایندهٔ مجلس شوند و معمولاً سواد نداشتند. حتماً می‌دانید که در همین ۲-۳ سالهٔ اخیر بود که برای اولین بار در ایران به روزنامه‌نگار امتیاز نشریه داده شد. این جریان تازه الان یک سال و نیم است که راه افتاده و الان چیزی حدود ۲۰ تا از روزنامه‌نگارها و آدم‌های حرفه‌ای روزنامه، صاحب امتیاز شده‌اند. امتیاز بیشتر نشریات خوبی که الان در تهران منتشر می‌شود، متعلق به بچه‌های روزنامه‌نویس است. این هیچ‌وقت نبود. بنا بر این، آنچه عده‌ای انجام می‌دادند، نوعی دکان و کاسبی بود. معدودی اما سطح بالا بودند و مثل آقای دکتر مصباح‌زاده که تحصیل‌کرده بودند، مثل دکتر رحمت مصطفوی مدیر روشنفکر که من افتخار داشتم کارم را آنجا شروع کنم. این‌ها آدم‌های باسوادی بودند، منتها در رشته‌های خودشان در حقوق، و در علوم سیاسی، نه در روزنامه‌نگاری. در روزنامه‌نگاری همهٔ اتفاقات بعد از دههٔ ۵۰ اتفاق افتاد، که اولین مدرسهٔ عالی توسط کیهان یعنی آقای مصباح‌زاده درست شد. بعد مدرسهٔ عالی یا دانشکدهٔ دیگری درست شد. بعد در بخش‌های مختلف دانشگاه، به سبک آن‌موقع در حاشیهٔ دانشکدهٔ ادبیات، کورس‌ها یا دوره‌هایی هم ایجاد شد. بیشتر کسانی که ورودشان به دایرهٔ مطبوعات حدود سال‌های ۵۳-۵۴ بود، اولین نسل روزنامه‌نگاران درس‌خوانده در دانشکده و دارای مکتب بودند که از آن دوره‌ها بیرون آمدند. هم‌زمان رادیو و تلویزیون هم یک مدرسهٔ عالی درست کرد و از آن مدرسهٔ عالی هم کسانی بیرون آمدند و بنا بر این دیگر موقعی که انقلاب شد، ما صاحب روزنامه‌نگارهای درس‌خوانده بودیم.

م. آقازاده: آیا مدرسهٔ عالی، همان مدرسهٔ عالی تلویزیون بود؟

بله دیگر، یک مدرسهٔ عالی رادیو و تلویزیون درست شد.

م. آقازاده: و تعدادی را هم بورسیه کردند و فرستادند آمریکا تا برنامه‌سازی یاد بگیرند.

نه، آن جریان جدایی است. بورسیه‌ها ماجرای جدایی بودند، من در مورد خود دانشکده صحبت می‌کنم که در ایران مستقر بود و روزنامه‌نگارها از آن بیرون می‌آمدند. بورسیه‌ها کسانی بودند که دارای تخصص بودند، استخدام شدند، بعد، قبل از اینکه مشغول کار بشوند، فرستاده شدند که دوره ببینند در دانشگاه‌های مختلف آمریکا؛ اول فرانسه، بعد آمریکا. اما توی همان دانشکدهٔ رادیو و تلویزیون یا به‌قول شما اسمش بود مدرسهٔ عالی رادیو و تلویزیون، آنجا در بخشی روزنامه‌نگاری یا ژورنالیسم  تدریس می‌شد و آن‌ها هم یک سری روزنامه‌نگار که مشخصاً مناسب رادیو و تلویزیون بودند، بیرون دادند. بدین ترتیب می‌خواهم عرض کنم که در آن زمان، ما شاهد جریان مهمی‌ بودیم و آن اینکه اولاً موقعی‌که من شروع کردم مثلاً سال‌های ۴۳-۴۴ که اصولاً تکنولوژی چاپ تقریباً همان بود که عباس‌میرزا نایب‌السلطنه بعد از جنگ‌های ایران و روس وارد کرده بود، تغییر زیادی پیدا نکرده بود. همان ماشین چاپ سنگی که یکی‌اش را عباس‌میرزا از بادکوبه خرید، به شرحی که می‌دانید. یک نفر آدم را با یک خوانساری که بلدش بود و به اصطلاح کارگر چاپ بود، آورد به تبریز و اولین کتاب چاپ سنگی ایران آنجا چاپ شد. این آقا حاج‌اصغر، برای اطلاعتان داخل پرانتز جدِ علمی‌ها است و الان هم ۴۰ درصد انتشارات ایران دست همان خانواده‌ای است که از حاج‌اصغر شروع شد. خانواده‌ای که حدود ۱۴۰ سال است که در کار نشرند و از آن ارتزاق می‌کنند.

م. آقازاده: مثل دریانی‌ها که در کار خواروبارند؟

دریانی‌ها مثل آن‌ها نیستند، عرض می‌کنم آن‌ها تاریخچه‌ای دارند. دریانی‌ها بیشتر اسم‌اند. بله، مقصودم این است که هنوز گارسه‌های حروف بود، تقریباً همان چیزی بود که از سال‌های پیش وجود داشت و هیچ نوع تکانی نخورده بود. همان گارسه‌ها بود و زحمت‌های بسیار زیاد و کارگران مسلول به‌خاطر اینکه با سرب و در زیرزمین‌های نمور کار می‌کردند. بنا بر این آدم‌هایی مثل ما رفتند روی همان صندلی‌هایی نشستند که امثال فرخی یزدی و محمد مسعود و بقیه توی چاپخانهٔ تابان و توی چاپخانهٔ نوشین می‌نشستند و بیشتر این روزنامه‌های مستقل، غیر از اطلاعات و کیهان، معمولاً دفتری نداشتند یا اگر داشتند، بالاخانهٔ متروکی بود و به این ترتیب، ما رسیدیم به آن دورهٔ به اصطلاح طلایی، یعنی دورهٔ رونق درآمد نفت سال‌های ۴۵ و آن‌موقع‌ها، که سرنوشت این حرفه مثل سرنوشت سایر حرفه‌ها عوض شد.

س. غفارزاده: آقای بهنود، من می‌خواهم بروم سراغ فضای مجازی. آن‌طور هم که دیده‌ام، شما خودتان کاملاً فعال‌اید و ما هم از این بابت که شما همیشه در دسترس‌اید، خوشحالیم. مایلم بدانم شما به‌عنوان یک روزنامه‌نگار پیش‌کسوت و حرفه‌ای، دو دنیای چاپی و دیجیتال را در تقابل با هم چگونه می‌بینید؟ آیا فکر می‌کنید که بالاخره این فضای مجازی و نسخ دیجیتال نشریات و کتاب و… نسخ چاپی را نهایتاً از بین خواهد برد؟ یا اینکه ما می‌توانیم موازی با دنیای دیجیتال در عرصهٔ چاپی همچنان ادامه بدهیم؟

نه، من تصور نمی‌کنم که دنیای دیجیتال بتواند حریف دنیای کاغذ بشود، ولی تحولات مهمی درش به‌وجود خواهد آمد. دلیل این هم که دیجیتال نمی‌تواند حریف کاغذ بشود به‌خاطر این‌ست که ماندگاری‌اش هنوز زیر سؤال است. شما مطمئن نیستید، یعنی نباید باشید که آنچه که تولید می‌کنید و در این فضای دیجیتال به‌گردش درمی‌آید، بماند؛ میراست. همین حادثه‌ای که دو روز پیش اتفاق افتاد [اشاره به تاریخ ۲۵ اکتبر]، یعنی هک‌کردنِ مادر سیستم شبکه‌های اجتماعی، یک هشدار است. کمی اتفاق جدی‌تری بیافتد، به‌طور مثال الان این فضایی که برای گفت‌وگو در اختیار همه‌ست، نوعی فضای مقدمهٔ تجاری‌ست یعنی مؤسساتی می‌آیند و به شما سرویس‌هایی می‌دهند و شما به آن سرویس‌ها معتاد می‌شوید. وقتی معتاد شدید، آن‌ها کم‌کم شروع می‌کنند از طریق شما تجارت‌کردن، منتها تجارت اطلاعات. همان کاری که فیس‌بوک و دیگران کردند. بعد هم‌زمان با اینکه دستشان رو می‌شود و معلوم می‌شود که قصدشان تجارت بوده و هم‌زمان با اینکه اعتماد مردم هم به ایشان کم می‌شود، این‌ها به‌سرعت برق‌وباد سهام‌های میلیاردی‌شان می‌رود. شما همین الان تصوری از پنج سال پیش که وبلاگ‌ها دنیا را فتح کرده بودند، ندارید. اصلاً وبلاگی وجود ندارد، میراست.

س. غفارزاده: بله، دقیقاً همین است، همهٔ وبلاگ‌‌نویس‌ها اسباب‌کشی کرده‌اند به شبکه‌های اجتماعی.

بله، فیس‌بوک هم که شبکهٔ اجتماعیِ معتبری است و تا به‌حال سهامش را به میلیاردها رسانده، مطمئن باشید که سه سال دیگر نخواهد بود. به این معنی که اسکلتی از دیجیتال باقی می‌ماند آن هم در مسائل علمی که فراوان هم کاربرد دارد. شما خودتان بهتر می‌دانید، کانادا کشور پیشرفته‌ای‌ست؛ همین‌ اینکه شما به پزشک خانواده‌تان مراجعه می‌کنید، ایشان تمام اطلاعات مربوط به شما و اطلاعات خانوادگی‌تان را دارد ‌و در هر جای دنیا، در لحظه قابل دسترسی است. من خودم سه سال پیش در تورنتو بودم و حالم بد شد، به‌فاصلهٔ‌ سی ثانیه تمام اطلاعات من از لندن منتقل شد به پزشکی که در آنجا مرا معالجه می‌کرد. این تحول عجیب و غریبی است و تفاوت بسیاری دارد با مثلاً وضعیت مادر من که وقتی که در تهران پیش دکتری می‌رود، آن دکتر اطلاعات دو ماه پیش او را ندارد. این‌ها انقلابات عجیبی‌ و غریبی‌ست؛ گردش علم الان ۴۰۰۰ برابر شده و این یکی از اصلی‌ترین الگوها یا مترهای پیشرفته است. اینکه مثلاً وقتی علمی وارد کشوری یا مجموعه‌ای می‌شود، با چه سرعتی در آن مجموعه به گردش درمی‌آید. مثلاً در دههٔ هشتاد به ما گفته می‌شد که گردش یک دانهٔ علمی در ژاپن سه ساعت است، در حالی‌که در ایران سه سال بود. یک نشریهٔ علمی وقتی در ایران به‌دست رئیس دانشکده‌ای می‌رسید، می‌رفت توی کشوی میز ایشان و بعد از هشت ماه می‌رفت به کتابخانه و دست استادهای دیگر، اصلاً آیا بدهد، آیا ندهد، تا برسد به دست دانشجویی که در آنجا درس می‌خواند و تحقیق می‌کرد، او دیگر دوره‌اش تمام شده بود و داشت می‌رفت بیرون. در حالی‌که در همان زمان گفته می‌شد در ژاپن سیستمی در داخل ابداع کرده بودند – آن‌زمان اینترنت نبود – که ظرف سه ساعت اطلاعات از هرجای دنیا می‌رسید به دست ژاپنی‌ و در نتیجه آن انفجار بزرگ اطلاعات را در دههٔ هشتاد در ژاپن ایجاد کرد. خب، یک چنین اتفاقاتی طبیعتاً در زمینه‌های علمی یعنی انتشار آنچه که بشر در پزشکی یا فیزیک یا دسترسی به فضا انجام می‌دهد، در این‌ها همه انقلابات عجیب و غریبی اتفاق افتاده است که راهِ علم را چندصد برابر آسان‌تر و فوری‌تر کرده است. از کارهای تکراری جلوگیری کرده است. اینکه کسی در اسپانیا کاری کرده باشد و در صد نقطهٔ دیگر از جهان هم افرادی مشغول انجام همان مطالعات و آزمایشات باشند، جلوش گرفته شده است. جز اینکه سدها را هم همین کامپیوترها دارند نگهداری می‌کنند، همچنین سیستم آبیاری، بانک، اقتصاد،… طبیعتاً این‌ها از بین نخواهد رفت. این‌ها همه در دسترس رشته‌های خودش  قرار می‌گیرد ولی آن بخشی که مربوط است به ما، یعنی بخشی که مربوط است به اطلاع‌رسانی، آن به‌نظرم دو قسمت خواهد شد، یک قسمتش در خدمت اطلاع‌رسانی‌ست، مثلاً فرض کنید همین الان اگر اتفاقی مثل انقلاب ایران بیافتد، وجودِ همین سرویس پخش آنلاین (Live) که یک ماهی‌ست فیس‌بوک ارائه کرده، مطمئن باشید هم می‌تواند جلوی انقلابی مثل ایران را بگیرد، هم می‌تواند چنین انقلابی ایجاد بکند؛ هر دو. بنابراین آنجاها کاربردهای عجیب و غریبی دارد و بیشتر از آنکه مقابله‌ای با کاغذ داشته باشد، دارد تلویزیون‌ها را تعطیل می‌کند. تلویزیون‌ها همه دارند تبدیل می‌شود به تلویزیون‌های «on demand» (بر اساس تقاضا). بنابراین در حرفهٔ ما، اگر آن‌را این‌طور تعریف کنیم که حرفهٔ‌ ما آگاهی‌بخشی از طریق یک مدیوم است، نه، این‌ها حرفهٔ ما را تعطیل نمی‌کنند، شاید اعتبار حرفه را بیشتر می‌کنند.

م. آقازاده: آقای بهنود، برنامه‌ای هست که شما در بی‌بی‌سی شروع کردید و آن اینکه نشریات مختلف را بررسی می‌کنید، از نشریات محلی گرفته تا نشریاتی که جنبهٔ عمومی‌تری دارند. در واقع سؤال این نیست که چرا آقای بهنود این نشریات را می‌تواند بررسی بکند، بلکه سؤال این است که آن انگیزهٔ درونی‌ای که آقای بهنود را خیلی پیش‌برنده به این سمت سوق می‌دهد که همهٔ نشریات را بررسی کند، چیست. خیلی جالب بود که من از آقای مرتضی مجدفر که شما می‌شناسیدش، شنیدم که می‌گفت آقای بهنود حتی جزئیات آن‌هایی را هم که ندیده‌اند، می‌دانند و کمتر روزنامه‌نگاری را سراغ داریم که با این‌همه عمق و اشتیاق نشریات را بررسی بکنند و ایجاد آن برنامه در بی‌بی‌سی هم به آن انگیزه برمی‌گردد. من می‌دانم که خیلی از افرادی که نشریه‌گردان‌اند، از این نظرات برای بهبود کارشان استفاده می‌کنند. چه چیزی باعث می‌شود که شما همچنان به‌دنبال نشریات مختلف باشید؟

عرض کنم اول موضوعی را توضیح بدهم؛ من از حدود ۱۹۹۶ این کار را برای بی‌بی‌سی انجام می‌داده‌ام، حال قبلاً در رادیو بود و در این پنج شش سالهٔ اخیر که تلویزیون درست شده، در آنجا این کار را ادامه می‌دهم. دلیل انجامِ این کار هم این بود که اولاً مطبوعات ایران بعد از یک دورهٔ تأخیر و دورهٔ‌ سکوتِ بعد از انقلاب که عملاً به‌صورت تعطیل درآمده بودند، به‌نوعی شروع کرده بودند به‌ کارکردن و پروبال‌درآوردن، دوم اینکه فضای اطلاع‌رسانی خارج از ایران که بیشتر در اختیار گروه‌های سیاسی بود، تا مثل امروز در اختیار گروه‌های غیرسیاسی، به‌شدت مسموم بود و به‌شدت منحرف‌کننده و به‌شدت گمراه‌. مثلاً گاهی بستگان و دوستانم از لس‌آنجلس که منبع این خبرها بود، به من تلفن می‌کردند و می‌گفتند که مثلاً دیشب فلان روزنامه نوشته که تو را دار زده‌اند و با همسرت هم مصاحبه کرده‌اند. چون در آن دوره ماهواره نبود، دوستان تصور می‌کردند راحت است و صدایشان هم به ما نمی‌رسد، راحت می‌شود هرچه دلشان می‌خواهد بگویند. یعنی روزی ۲۰۰ تا آخوند را دار می‌زدند و کارهای عجیب و غریب دیگر. فضا به‌شدت آدم را آزار می‌داد. خب، من ۱۵ سال ممنوع‌الخروج بودم، اما اولین بار که آمدم بیرون، برای دیدن دخترم رفتم به کالیفرنیا، آنجا سه چهار روز اول خودم را حبس کرده بودم. پیش یکی از دوستانم بودم و او مرتب این برنامه‌ها را می‌گذاشت و من گوش می‌کردم. شنیده بودم، ولی شاخ درآورده بودم. ما در ایران داریم سعی می‌کنیم بچه‌هایی را که در اثر یک انقلاب و بسیاری اتفاقات آمده‌اند سرِ کار و بعد هم در جنگ بزرگی شرکت کرده‌اند،‌ قهرمان شده‌اند، خدا را بنده نیستند، دنیا را در کفِ باکفایت خودشان دارند، با زحمت زیادی داریم سعی می‌کنیم این‌ها را متوجه کنیم که خبر منبع می‌خواهد، سورس می‌خواهد، بیشتر از یک منبع لازم دارد. خبر نباید درش داوری باشد. بعد می‌بینیم این‌ها چه می‌کنند. ما چه‌جوری به این‌ها بگوییم این کار قبیح است، این کار روزنامه‌نویسی نیست. بنابراین این دلمشغولی اصلی‌ام شده بود. وقتی برگشتم ایران، خیلی سعی کردم که در داخل این کار را بکنم، یعنی اصولاً بعد از انقلاب من اشکالی نمی‌دیدم که بروم در رادیو و تلویزیون جمهوری اسلامی کار کنم، آن‌ها هیچ‌وقت دنبال ما نیامدند و آن‌ها هیچ‌وقت رغبتی به این‌ کار نشان ندادند، آن‌ها همیشه ما را عامل نفوذی و بیگانه و… می‌دانستند. و در نتیجه امکانِ این کار در رادیو و تلویزیون به‌طور جدی وجود نداشت، اصلاً وجود نداشت. خودِ نشریات هم تازه داشتند پا می‌گرفتند، امکان اینکه بشود از یکی از آن‌ها کمک گرفت و با یکی از آن‌ها مجوز گرفت و… نبود. امکانات بسته‌ای بود، امکان‌پذیر نبود. بنابراین آن‌موقع من به بی‌بی‌سی پیشنهاد کردم که برنامه‌ای برای مرور روزنامه‌ها داشته باشند در برنامهٔ جام‌جهان‌نما، تنها برنامه‌ای که شب‌ها پخش می‌شد و ما در آنجا کار را شروع کردیم. البته بسیار سخت بود، یعنی از روز اول انواع و اقسام فحش‌ها را دادند. ده‌ها بار بازجویی پس دادم، در حالی‌که من اصولاً آدم سیاسی‌ای نیستم و در واقع ظنِّ این نمی‌رود که من بخواهم حکومتی را بربیاندازم. این‌ها هم خودشان عاقل‌اند،‌ این را می‌دانستند ولی باوجود این، زندگی برایم دشوار شده بود ولی خب تحمل کردم، مقاومت کردم. من تا شبی که بروم زندان که در دورهٔ آقای خاتمی بود، همچنان پرس‌ریویوو (press review)ام را برای بی‌بی‌سی نوشتم، کوتاه نیامدم. هر چه هم فحش و تهدید کردند، من چون مطمئن بودم کاری که می‌کنم درست است، ادامه دادم. برای من فرقی نمی‌کرد، روزنامه‌های اصلاح طلب، مخالف، موافق،… و این‌ها هم یواش‌یواش داشتند این موضوع را می‌فهمیدند.

م. آقازاده: اصلاً رویهٔ‌ روشنی بود. من چون مشتری دائمی آن برنامه بودم، هیچ‌وقت احساس نکردم که سوگیری خاصی درش باشد.  

به‌هرحال سعی‌ام را می‌کردم. مقصودم این است که دورهٔ بسیار دشواری بود. من تا موقعی که ایران بودم، این را همین‌طور ادامه دادم. بختی که آوردم این بود که دو سالی بعد از خروجم از ایران، اینترنت هم در ایران شروع کرده بود به کارکردن و سال ۲۰۰۲ و ۲۰۰۳ هنوز اینترنت آن‌قدر نازک و لاغر بود که هنوز کسی بهش دسترسی نداشت و من از طریق دوستانم با خرید خطرات فراوان ترتیبی داده بودم که روزنامه‌ها را برایم فکس می‌کردند، و من از روی فکس پرس‌ریویوو می‌کردم و بعد یواش‌یواش شبکه‌های اجتماعی راه افتاد و کمی کار آسان‌تر شد تا دو سه سال پیش که آن زحمتی هم که به دو سه نفر داده بودم و باعث شده بودم بهشان گیر بدهند، آن هم از بین رفت چون دیگر روزنامه‌ها خودشان سایت دارند و فایل پی‌دی‌اف دارند، البته صددرصد نیست و من شب‌ها به‌هر طریقی شده، بقیه را هم می‌بینم. از ایران که خارج شدم، من هم مثل بسیاری در جوانی مهاجرت نکرده بودم، ۵۵ سال‌ام بود، بالاخره یکی رفت رانندهٔ تاکسی شد، یکی رفت کار دیگری… و من هم برای گذران زندگی‌ام باید کاری می‌کردم، همان کار خودم را ادامه دادم. بنابراین علت عمده‌اش آن است و بعد از اینکه تلویزیون هم درست شد، تردید داشتم این کار را در تلویزیون بکنم چون از زمانی که من تی‌وی ژورنالیست شدم، ۴۴ سال می‌گذرد، این حرفه و خطراتش را می‌شناسم. می‌دانستم که تلویزیون بیش از اندازه رنگ و بوی سیاسی پیدا می‌کند، بنابراین اکراه داشتم ولی به‌هرحال جلوی پیشرفت علم را نمی‌شود گرفت و جلوی جاذبه‌های این کار را هم نمی‌توان گرفت. بخشی هم دوستان در برنامهٔ دیده‌بان درست کردند. البته یک نکته‌ای را هم اینجا اضافه کنم که من در تمام عمرم هیچ‌وقت کارمندِ جایی نبوده‌ام؛ این وصیت پدرم بود و من سخت پای این وصیت ایستادم. نه در رادیو و تلویزیون ایران کارمند بودم، نه در بی‌بی‌سی و نه هیچ‌جای دیگری. همهٔ عمرم freelance (آزاد) بوده‌ام، هیچ‌کسی در عالم موجودیت این پنجاه‌وچند سال مرا بیمه نکرده جز خودم و از هیچ‌کاری هم جز ژورنالیسم معیشت نکرده‌ام. ناراضی هم نیستم.

س. سرابی: در حوزهٔ نوشتن در همه جای دنیا، شکل نوشتنِ شما بدل به یک ژانر شده. به‌این معنا که هر کسی این شیوهٔ نوشتاری شما یعنی تلفیق خیال و عالم واقع بدل می‌شود به کاری ماندگار، اصلاً کاری جدید. چند وقت پیش تارانتینو فیلمی ساخت، پست‌فطرت‌های عوضی یا چنین اسمی، که داستان یک سری آدم‌هایی بود که می‌خواستند بروند هیتلر را بکشند و واقعاً می‌روند و می‌کشندش، به‌همین راحتی و به آن خواست تاریخی‌ای که در ذهن تمامی انسان‌هایی که در آن دوره کشته شدند، به‌خصوص در دورهٔ جنگ جهانی دوم، چند میلیون انسانی که کشته شدند، همه آرزو داشتند هیتلر بمیرد و تارانتینو در آن فیلم با تلفیق امر واقع با عالم خیال، و اصلاً آن خیال بر امر واقع مستولی می‌شود و آن را زیر پا له می‌کند و به این ترتیب هیتلر کشته می‌شود؛ به‌همین راحتی!  این شکل از کار شما، قبل از شما نبوده، بعد از شما هم نیست. بعد از شما هم کسی نیامده آن جرئت و جسارت را به‌خرج بدهد و در این هماورد امر واقع و خیال، قدرت را به خیال بدهد یعنی بگذارد این‌ها با هم واردِ رینگ بشوند. ما این هماوردی را در کارهای شما می‌بینیم. سؤال من این است که چرا این هنوز در ادبیات ما جا نیافتاده؟ با وجودی که شما خیلی‌ها را دیده و نادیده در امر روزنامه‌نگاری معلمی کرده‌اید، خیلی‌ها با رونویسی‌کردن از آثار شما یاد گرفته‌اند نوشتن را، خیلی‌ها روزنامه‌نگاری‌کردن را از شما آموخته‌اند، چرا این را کسی نیاموخت؟ و چرا این را کسی نتوانست ادامه بدهد. شاید اگر بخواهیم بگوییم مسعود بهنود، عمرش جاودانه باد، بعد از خودش چه میراث‌خواری دارد و چند نفر میراث بهنود را خواهند داشت، در این مورد دستِ ما واقعاً خالی‌ست. در حوزهٔ روزنامه‌نگاری داریم، کسانی که می‌گویند ما شاگردان بهنود بوده‌ایم ولی در این حوزهٔ‌ خاص داستان‌نویسی کسی را نداریم که بگوید من این را از بهنود دارم.   

پیش از جواب‌دادن به این، سؤال صورت‌جلسه‌ای دارم. ما تا الان دربارهٔ روزنامه‌نگاری حرف می‌زدیم. الان سام دربارهٔ کار دیگر من که قصه‌نویسی یا کتاب‌نویسی است، می‌پرسد. بنابراین انگار داریم وارد حوزهٔ دیگری می‌شویم که البته از نظر من اشکالی ندارد ولی برای اینکه نظم فکری‌مان هم به‌هم نخورد، اول قانع بشویم که آیا تمام سؤالاتتان در زمینهٔ روزنامه‌نگاری را من جواب داده‌ام. آیا آن فصل تمام شده است؟

م. آقازاده: پس آن سؤال آقای سرابی را نگه می‌داریم و می‌رویم سراغ باقی سؤالات مربوط به روزنامه‌نگاری. آقای بهنود، هم با با توجه به بررسی‌هایی که شما روی نشریات مختلف انجام می‌دهید، این سؤال را ما از بابت کار خودمان بپرسیم؛ نشریاتی که عموماً در آمریکای شمالی و حتی در اروپا منتشر می‌شوند، چه چیزهایی را پوشش نمی‌دهند؟ اینکه آیا جای خالی این‌ها را شما به‌عنوان یک روزنامه‌نگار پیش‌کسوت احساس می‌کنید و درواقع «ای کاش»ی درش وجود دارد. ای کاش به این موضوعات پرداخته می‌شد، یا شاید به یک سری موضوعاتی پرداخته می‌شود که شما بگویید ای کاش پرداخته نمی‌شد. در واقع یک فاصله‌ای وجود دارد که برای برداشتن آن، به‌سمتی حرکت کنیم که پوشش‌هایی از دیدگاه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی ایجاد بکنیم که بتوانیم بگوییم تاحدودی در این روندی که حس می‌کنیم فاصله‌ای هست، برای پرکردن آن داریم حرکت می‌کنیم.

ببینید، اولاً من از شما خواهش‌ می‌کنم این مقدمه‌ای را که سام گفت، راجع به اینکه من به کسانی درس داده‌ام یا در زمینه‌هایی پیشتاز بوده‌ام، استدعا می‌کنم شما نشنیده بگیرید. من چنین فضلی برای خودم قائل نیستم و آدم کوچکی‌ام که در اندازهٔ مجالی که برایم وجود داشته، سعی کرده‌ام کاری را که در دستم بوده، درست انجام بدهم. چون دانشگاه نرفته‌ام، سعی دوباره و چندباره کرده‌ام که آن خلأ را بتوانم جبران کنم. بنابراین آن دوستان هم‌سن‌وسال من که رفتند، کمی راحت‌تر بودند چون استادی بالا سرشان بوده ولی من چند برابر آن‌ها تلاش کرده‌ام و با بدبختی و پول‌دادن به نگهبان دانشگاه سر کلاس‌هایشان شرکت کرده‌ام و با خواندن و بیدار ماندن و مرارت‌های دیگر بدون آنکه منتی سر کسی داشته باشم، سعی کرده‌ام آن کمبود را جبران بکنم و ظاهراً به‌قول سهراب اندک ذوق و هوشی هم شاید، شاید داشته‌ام و حاصلش هم این شده که خیلی هم چیز گران‌قدری نیست و شوخی‌هایی هم که سام می‌کند، به‌اصطلاح لات‌های تهران توی کَتَم نمی‌رود. اما واقعیتش این است که من هم توی حرفه‌ای ۵۰-۶۰ سال کار کرده‌ام و به‌خودم اسم داده‌ام: میرزای پیرِ شهر، به‌همین دلیل و با همین مقدمه اصولاً نه عملی می‌دانم که آدم نسخه بپیچد برای کسانی که در جاهای مختلف دنیا با شرایط مختلف دارند کاری می‌کنند با زحمت و گرفتاری و کمبود تحرک در ایرانی‌ها و کمبود تیراژ و… بخواهم برای این‌ها فرمولی بدهم. اصلاً فرمولی وجود ندارد به‌طور مشخص که بشود گفت مثلاً کسی که در فلان شهر سوئد است یا در ونکوور شما، با این‌همه زحمت نشریه درمی‌آورد، حالا این چه‌کار باید بکند که نمی‌کند. بعد یک سری شرایط خودش را می‌خواهد. یک سری فرمول‌های ثابت علمی‌‌شده در کتاب‌ها هست که می‌شود به آن‌ها هم نگاه کرد.

اما به‌طور کلی نظرم این است: یک، حتماً شما خودتان بهتر می‌دانید که اگر کسی درسی در رشته‌ای خوانده، به یکی از روش‌مندی‌ها معتقد است. مثلاً اگر شما برای قلبتان پیش دکتر فرانسوی بروید، یک تشخیصی می‌دهد و اگرپیش دکتر آمریکایی بروید، تشخیص دیگری می‌دهد. در فیزیک هم همین‌طور است، در همهٔ‌ علوم همین‌طور است و طبیعتاً در روزنامه‌نگاری هم همین‌طور. من فرزند رشدیافتهٔ کلاسی هستم، که اگر هم درس داده‌ام همین را درس داده‌ام نه چیز دیگری، که روزنامه‌نگاری عبارت است از ردوبدل‌کردن اطلاعات و به‌‌هیچ‌وجه تحلیل، روزنامه‌نگاری نیست. تحلیل یک تخصص است، تخصصی علمی. یعنی شما باید صاحب کردیت علمی باشید و در زمینه‌ای که کردیت دارید، تحلیل بنویسید، اگر علوم سیاسی است، علوم سیاسی، اگر فیزیک است، فیزیک و اگر پزشکی است، پزشکی. بنابراین ستون‌نویس و کسی که تحلیل می‌نویسد، کسی مثل سام، اصطلاحاً روزنامه‌نگار نیست، بلکه او تحلیل‌گر است او متفکر است. او صفت‌های بزرگ دیگری دارد که بعضی از آن‌ها از روزنامه‌نگاری بزرگ‌تر است. روزنامه‌نگاری عبارت است از تخصصی که مثلث واحدی هم دارد و آن مثلث عبارت است از خودِ‌ پیام، گیرنده و فرستنده‌اش، یعنی اگر این سه تا گوشه به‌دست بیاید، این مثلث قائم می‌شود و به جریان می‌افتد. به‌همین مناسبت، من اگر ستونی نوشته‌ام یا اگر جایی جسارت کرده‌ام شرایط را تحلیلی کرده‌ام یا حرف سیاسی‌ای زده‌ام، شما یعنی همه باید ببخشند و بعد هم به‌حساب روزنامه‌نگاری نگذارند. به حساب این بگذارند که چون دیگر هفتاد سال‌ام شده است و بیشتر از پنجاه‌وچند سال ناظر شرایط بوده‌ام، از تطبیق شرایط یکسان با هم، ممکن است به نتایجی برسم، معنی‌اش این نیست که آدم متخصص آن کار است. هیچ‌کسی در دنیا برای آنکه شما فکری را به مردم منتقل بکنید، پولی نمی‌دهد. هیچ‌کس از این راه زندگی نمی‌کند، مگر آن کسانی که توی آن رشته به آن اندازه‌ای از اهلیت و به آن اندازه از کردیت رسیده باشند، که آدم‌ها بخواهند – مثل هاوکینگ – باخبر بشوند که او دربارهٔ فضا چه‌جوری فکر می‌کند. بله، آن‌وقت می‌تواند برود نظرش را بفروشد. در عالم سیاست این‌ افراد خیلی کم‌اند، افرادی مثل کیسینجر، مثل بارت د. اِرمن که به‌هرحال روزنامه‌نگار به‌حساب نمی‌آیند، چیز دیگری است حرفهٔ آن‌‌ها. در حرفهٔ من، در روزنامه‌نگاری، در این چارچوبی که عرض کردم، یک مثلث بیشتر نیست، محدود می‌ماند. خب، با درنظر گرفتنِ تعریفِ چنین مثلثی، توجه دارید که بیشتر نشریاتی که بیرون از ایران منتشر می‌شود، روزنامه‌نگاری محسوب نمی‌شوند و هیچ حالتی متصور نیست که بتوانند دخل‌وخرج کنند. اصلاً اگر این اتفاق بیافتد، یک جای دنیا کم‌وکسر دارد. یا ما باید در آنچه که خوانده‌ایم شک کنیم، برویم تجدید نظر بکنیم، علتش را بررسی بکنیم یا غیر از این است. به زبان دیگر، همهٔ‌ نشریاتی که در سراسر دنیا به زبان فارسی مجانی منتشر می‌شوند، روزنامه‌اند و همهٔ‌ نشریاتی که آدم‌هایی با سبک و سیاق و علاقه و روش سیاسی به‌قصد یک عمل سیاسی انجام می‌دهند، اعم از تلویزیون، رادیو یا هر چیز دیگر، این‌ها مدیا (رسانه) نیستند. خب، حالا با این تقسیم‌بندی‌ای که عرض کردم، کمی کارمان مشکل‌تر می‌شود چون آن گروهی را که عرض کردم روزنامه‌نویس‌اند، معمولاً این‌طورست که فرهیختگان دماغشان را می‌گیرند و از کنارشان رد می‌شوند یعنی وقتی می‌روند توی شیرینی‌فروشی‌ای می‌بینند تعدادی نشریه آنجاست که مجانی‌اند، عارشان می‌آید که آن نشریات را ببیند، در حالی‌که در علم واقع آن‌ها اطلاع‌رسانند. توی حرفهٔ ما آن‌ها هستند که اطلاعاتی را از جایی به جای دیگری می‌رسانند و به‌دلیل اینکه بهشان آگهی داده می‌شود، معلوم می‌شود که گیرنده هم برای پیامشان وجود دارد. پس یک پیامی هست که آن را می‌ریزند توی ظرفی که آن ظرف مدیوم‌شان است و یک گیرنده‌ای هم وجود دارد، این سه تا ضلع به‌هم چسبیده و کارشان درست است. کار کجا گرفتاری پیدا می‌کند؟ موقعی که یک گروهی آرمان‌های سیاسی و فکرهای متعالی دارند، با همدیگر جمع می‌شوند و شروع می‌کنند خلق را هدایت‌کردن و آن‌ها معمولاً کارشان لنگ است، معمولاً فقیرند، معمولاً دخل و خرج نمی‌کنند و معمولاً افسرده‌اند. از این مقوله جدا هستند. بنابراین وقتی شما می‌فرمایید حالا با این منظر چه باید کرد، من را بین این دو سرگردان می‌کنید، خب، این‌ها هر کدام بحث مختلفی دارد. من طبیعتاً نمی‌توانم برای آن روزنامه‌هایی که فکر می‌کنم روزنامه‌های واقعی‌اند و کنار شیرینی‌فروشی‌ها و میوه‌فروشی‌ها مجانی عرضه می‌شوند، فرمول خاصی ارائه بدهم. اگر خودم آنجا بودم و در کنار شما این کار را می‌کردم، خب، به‌هرحال راه و روشی دارد و بررسی اولیه‌ای می‌خواهد، سه تا سؤال مقدّر وجود دارد که باید به آن سه سؤال جواب بدهیم. برای چه این کار را می‌کنیم و مخاطبمان را در چه دسته‌ای طبقه‌بندی می‌کنیم. اینکه شما یک دانهٔ اطلاعاتی را در جهان ول کنید بدون اینکه برایش فرودگاهی تعیین کرده باشید، این قرارست برود توی بغل سرمایه‌دارها، قرارست برود توی بغل آدم‌هایی که می‌روند ایران و برمی‌گردند، یا قرارست خوانده شود توسط کسانی که دوتابعیتی‌اند، خب این‌ها همه سؤالات واجبی است که تعیین‌کننده‌اند. من نشریه دیده‌ام توی همان کانادای شما که با زحمت می‌رفته مثلاً از دکتر براهنی مقاله می‌گرفته، که خودِ این مقاله را توی تهران ۱۳ میلیونی ۲۰۰ نفر نمی‌خواندندش، این تصور را داشته که این مقاله در تورنتو، آن هم در جایی که ایرانی‌ها هزار مشغله و گرفتاری دارند و کمتر به این مباحث می‌رسند، آنجا می‌توانسته با این روند موفق بشود، خب نمی‌توانسته موفق بشود، اصلاً چنین چیزی امکان‌پذیر نیست. اصلاً یک چنین مخاطبی وجود ندارد، توی تهران هم وجود ندارد. من گاهی شوخی می‌کنم تو جلسات و می‌گویم سقراط می‌گوید که سیاست – که کارِ ما هم بخشی از آن است – اُم‌العلوم است. شما اُم‌العلوم را نمی‌خواهد به ما بدهید، ممنون، شما در حد نجاری این حرفهٔ ما را قبول کنید. شما وقتی درِ خانه‌تان دچار مشکل می‌شود، می‌روید نجار می‌آورید، خودتان این کار را نمی‌کنید، ولی چطور است که وقتی به حرفهٔ ما می‌رسد، همه فکر می‌کنند بلدند و فوتِ آب‌اند. بنابراین آدم‌های مختلف از فرش‌فروش و فیلسوف و آدم‌های مختلف وارد می‌شوند و همینی می‌شود که اتفاق می‌افتد، هِی دست خودشان را می‌برند و فحشش را می‌دهند به ایرانی، که ایرانی بی‌غیرت است و به فرهنگ خود اهمیت نمی‌دهد، ایرانی کتاب نمی‌خواند و از این حرف‌ها. من این حرف‌ها را قبول ندارم. امیدوارم جواب شما را داده باشم.

س. غفارزاده: خب، فکر می‌کنم ما در خلال این صحبت‌های آقای بهنود جواب یکی دیگر از سؤالاتمان را هم گرفتیم. درواقع ما تازه می‌خواستیم از شما بپرسیم چگونه می‌شود و چه باید کرد که این نشریات رایگان نباشند، تا بهتر بتوان سرِ پا ماند و گذراند ولی شما معتقدید همان‌ها که آگهی می‌پذیرند و نشریهٔ خود را هم رایگان به مردم عرضه می‌کنند به روزنامه‌نگاری نزدیک‌ترند. من درست متوجه شدم، آقای بهنود؟ یعنی شما راهی نمی‌بینید برای آنکه بشود این نشریات را به مردم فروخت؟ و صرفاً به این شکل می‌شود پیش رفت.

نه، ببینید مقصودم این نبود. مثال زدم از وضعیت موجود، عرض نکردم که این وضعیت موجود، وضعیت مطلوبی است. شما وقتی که چیزی به‌وجود می‌آورید، هر چیزی، فرض کنید مثلاً می‌روید و کتابچه‌ای تولید می‌کنید، یا تقویم درست می‌کنید، برای اینکه گردش منظمی داشته باشد، باید مشتری‌تان را حدس زده باشید که چه کسانی‌اند. یعنی اگر فرض کنیم که شما تقویم فارسی برای سال شمسی درست کنید و بخواهید بین اسکیمو‌ها بفروشید، خُب خریدار ندارد. برای اینکه برای آن‌ها مهم نیست که بدانند اربعین کِی است. بنابراین یک سری مطالعه می‌خواهد که بدانید برای چه کسانی می‌خواهید درست کنید. اگر این‌ها نسل دوم خانواده‌های مهاجر باشند، که اصلاً مشکل بتوانند فارسی بخوانند. باقی می‌ماند آدم‌هایی که میانگین سنی‌شان مشخص است که چیست. به‌همین دلیل اگر دقت کرده باشید، روزنامهٔ کیهان لندن که تنها روزنامهٔ به‌اصطلاح سراسری‌ای بود که البته بر‌خلاف تصور عمومی، هیچ‌وقت، کیهان لندن هیچ‌وقت حتی یک شماره با آگهی‌هایش یا با تک‌فروشی‌هایش اداره نشد. روزنامهٔ کیهان لندن از روز اول، والاحضرت اشرف پولش را می‌داد و این‌ها غصه‌ای نداشتند و وقتی ایشان رفت توی کما، روزنامه تعطیل شد. ولی همان نشریه هم وقتی که نیست، شما در صحبت با هر کسی می‌شنوید که می‌گویند مهم‌ترین نیازی که ازشان برآورده نمی‌شود، این است که الان دیگر خبردار نمی‌شوند که آدم‌های معروفشان یا کارآمدشان مُرده‌اند. یعنی ستون ترحیمشان مهم‌ترین بخش روزنامهٔ کیهان بود. خب، این ضرورت است. مثلاً روزنامهٔ اطلاعات در تهران هم روی دو سه صفحهٔ ترحیم و تسلیتش ایستاده، به‌خاطر اینکه نیازی را از مخاطب خودش تأمین می‌کند که آن نیاز را آدم‌ها می‌خرند. خب، بنابراین شما هم کارهایی را که می‌خواهید بفروشید، باید بررسی بالینی اولیه‌ای برایش کرده باشید، که این قرارست برای کی باشد، آن آدم را شناسایی کرده باشید و به‌قول آدم‌هایی که توی بیزنس‌اند، feasibility study (امکان‌سنجی) داشته باشید و بر پایهٔ این مطالعه، یک business plan (برنامهٔ کاری) داشته باشید. آن برنامه به ما خواهد گفت گروهی که گیرندهٔ پیام ماست، چه مطالبی را اگر ارائه کنیم، خودشان با شوق می‌آیند می‌خرندش. به‌زبان دیگر اینکه شما آیفون را می‌بینید که هنوز اعلام‌نکرده، جماعت می‌روند و می‌خرند، به‌خاطر این است که آیفون با چند تا قدم توانسته است برود جایی را توی مغز انسان‌ها اشغال کند و عادت بدهد که من باید این آیفون را مدل به مدل از iOS1 تا iOS10 پشت سرِ هم بروم. عضو این خانواده شده‌ام، گردنم است و باید بروم وگرنه از دنیا عقب می‌مانم. آیا نشریاتی که ما از آن‌ها صحبت می‌کنیم چنین پرسش و پاسخی در درون خود کرده‌اند؟ چنین پرسش‌نامه‌ای دارند؟ اصلاً آیا تعداد کسانی را که در حوزهٔ انتشارشان واقع است، دارند؟ تصوری از وضعیت علمی و فرهنگی آن‌ها، اگر چه بااحتیاط، دارند؟ اگر دارند، آن‌وقت جواب‌هایی می‌گیرند.

اینکه من عرض کردم نشریات مجانی الان در شرایط فعلیِ اینجا، جالب‌تر به‌نظر می‌آیند، این است که یک جایی از کارشان طبیعی است و آن هم اینکه شما به‌جای آنکه نشریه‌ای درست کنید و گروهی را بفرستید بروند برایتان بازاریابی کنند، بروند یقه مردم را بگیرند و روزنامه را بهشان بفروشند یا روزنامه‌فروشی که برود دم خانهٔ مردم روزنامه بدهد، به‌جای همهٔ این کارها آمده‌اید اعلام کردید که آگهی می‌گذارید و تمام این کارها را این آگهی‌دهنده دارد انجام می‌دهد. آن چلوکبابی‌ای که به شما آگهی می‌دهد، اگر نشریهٔ شما برایش فایده نداشته باشد، آگهی نمی‌دهد؛ خیلی ساده. بنابراین کارهایی که شما باید بکنید، یک واسطه برایتان انجام می‌دهد. در غیاب آن تحقیق، در غیاب آن برنامهٔ کاری و در غیاب آن مطالعهٔ آماری، این روش سالم‌تر است. یعنی راحت‌تر به شما می‌فهماند که این‌ها چه می‌خواهند. آیا این‌ها درس آشپزی می‌خواهند یا مزخرفات مسعود بهنود را. می‌خواهند فلان چیز را بدانند یا فلان چیزی دیگر را. این راهی نزدیک است، وگرنه، اگر شما این امکان برایتان فراهم شده باشد که مخاطب خود را بتوانید شناسایی کنید و راه‌های ارتباط‌ گرفتن با آن‌ها را هم پیدا کرده باشید – که راه‌های امتحان شده‌ای در دنیاست –  در آن‌صورت، نه، طبیعتاً نشریهٔ شما مجانی نخواهد بود و می‌شود نشریه‌ای، که آدم‌های خریدارش پاش ایستاده‌اند. آبونه خواهند شد. بهش احتیاج خواهند داشت و بابت احتیاجشان هم نیازی نخواهد بود که شما خیلی بهشان اصرار کنید و نوع نشریه را هم خودشان تعیین خواهند کرد.   

خب، حالا اگر شما هم موافق باشید، برویم سراغ حوزه‌ای که سام شروع کرد یعنی قصه‌نویسی. شاید بشود گفت، شاید، هرچند با این عناوین هم خیلی خوب نیستم، شاید بشود گفت من در ایران یکی از پرفروش‌ترین قصه‌نویس‌ها هستم و آن بخشی از مجموع ۱۸ کتابم، یعنی نیمی از آن‌ها که قصه‌اند، هنوز در ایران چاپ می‌شوند ولی بقیهٔ‌ کتاب‌ها که تم سیاسی دارند، چاپ نمی‌شود. عرض کنم که هنوز هم بخش عمده‌ای از زندگی‌ام را فروش کتاب‌هایم در ایران تأمین می‌کند و این در حالی است که مطابق آمارِ خودِ علمی، از هر یک کتابی که قانونی چاپ می‌شود، سه کتاب غیرقانونی چاپ می‌شود. وکیلم مدرکی پیدا کرده است که طی یک سال رمان «خانوم» من ۱۸٬۰۰۰ نسخهٔ غیرقانونی فروخته شده است. ۱۸٬۰۰۰ تا در یک سال، در حالی که قیمت اصلی ۲۲٬۰۰۰ تومان است، ۳۰٬۰۰۰ تومان فروخته شده است.

م. آقازاده: من سال پیش در ایران بودم و جهت اطلاع‌تان عرض می‌کنم، که آنچه شما می‌فرمایید، به عینه مشخص بود. به‌طور مثال در خیابان کریمخان که خیلی به‌ندرت بساطی‌ها کتاب و نسخهٔ قاچاق می‌فروشند، بساط پهن کرده بودند و عمدهٔ سفره‌شان، کتاب‌های شما بود. و در واقع این آماری که داده می‌شود، چه رسمی و چه غیررسمی، آمار درستی است.

ببینید، همان‌طور که من در جلسه [اشاره به سخنرانی ایشان در ۹ اکتبر ۲۰۱۶ در ونکوور] هم گفتم، و البته در اینجا می‌خواهم به‌نوعی جوابِ آن سؤال اول سام را هم بدهم، اصولاً اولین کار من رؤیافروشی بوده. از بچگی من قصه تعریف می‌کردم. یک خانوادهٔ شاخ‌شکستهٔ گستردهٔ بیخودی به خودشان می‌گفتند شازده، و فقیر داشته‌ایم که همه القاب داشتند ولی پول نداشتند. معیشت‌شان مشکل بوده، ولی حفظ آبرو می‌کردند. همه نوهٔ فلان‌السلطنه یا فلان‌الدّوله بودند ولی از یک‌ذره امکان زندگی برخوردار نبودند. همسایهٔ کفاش از همه ثروتمندتر بود. در چنین خانواده‌ای طبیعتاً خیلی دم‌سازتر بودیم و ییلاق که می‌رفتیم، بچه‌ها یهو ۶۰ تا می‌شدیم. تو این جمع، آنی که برایشان قصه تعریف می‌کرد، رؤیا می‌فروخت، من بودم. مقدّرم بوده از اول عمر. و بنابراین ذهناً این‌طوری بودم. وقتی آمدم توی مطبوعات، توی این ۱۶-۱۷ سال اتفاقاً هنوز کار خودم را می‌کردم. یعنی در این فاصله یاد گرفته بودم آن چیزهایی را که در آن شب‌های تابستانی باغ تعریف می‌کردم، بنویسم. قصه‌نویس و پاورقی‌نویس بودم، غیر از اینکه شعر هم می‌گفتم. اولین کاری که کردم در آن سال‌ها، این بود که شعر گفتم. من و نوری علاء و سپانلو و احمدرضا و…  همه‌مان با جُنگ استنسیل‌شده‌ای به‌نام جُنگ شعر وارد دایرهٔ حیات شدیم. به‌هر حال، من به‌سرعت رفتم توی روزنامه‌ها شروع کردم به نوشتنِ قصه‌های کوتاه با اسم‌های متعدد جعلی و بخشی هم به‌عنوان ترجمه از فلان کس مثلاً ادگار آلن پو. اسم‌‌ها را خارجی می‌کردیم، می‌فروختیم و در حقیقت، رؤیافروشی بود. تا زمانی که توی مجلات بودم، این اشکالی نداشت تا اینکه سال ۴۸ شد و روزنامه درست شد. روزنامه را هم آدمی مثل آقای داریوش همایون درست کرد که حتی نمی‌خواست مثل اطلاعات و کیهان باشد. بلکه می‌خواست یک روزنامهٔ سطح بالای جهانی مثل گاردین باشد و خودش هم به‌هرحال آدم فوق‌العاده جذابی بود و آرزوی هر کسی بود که خودش را بیاندازد توی آن تشکیلات. روزی آقای دکتر سیروس آموزگار به من گفت تو برو آنجا. حالا توجه داشته باشید در کاری که من می‌کردم، هفته‌ای ۱۰۰ – ۱۲۰ تا نامه برام می‌آمد، و برای بچهٔ ۱۶-۱۷ ساله خیلی جذاب بود که دربارهٔ قصه‌هایش سؤال می‌کردند. ما با همان عینک و کراوات راه افتادیم رفتیم دفتر بزرگان این‌بار که آقای همایون، آقای دکتر بهره‌مند، آقای دکتر سمسار، آقای جهانگیر بهروز، همهٔ غول‌های دورهٔ ۲۸ مرداد و قبل از آن نشسته بودند. ما رفتیم آنجا: «سلام علیکم.» گفتند: «بفرمایید.» آقای همایون گفت: «ما مثل هر نشریه‌ای تو دنیا، باید یه جدول کلمات متقاطع داشته باشیم. ما کسی را پیدا کرده‌ایم برای این کار به اسم آقای دکتر سیروس پرهام که به من گفته‌اند شما ایشان را می‌شناسید؟» گفتم: «البته که می‌شناسم. ایشان استاد بزرگواری است» گفت: «یکی از کارهایی که ایشان بلدند، همین است. ایشان را مسئول این کار کرده‌ایم ولی گفته‌اند که نمی‌توانند در هفته ۶ تا جدول تأمین کنند و وردست می‌خواهند. ما می‌خواهیم شما را استخدام کنیم به‌عنوان وردستِ مسئولِ جدول کلمات متقاطع.» ما هم گفتیم: «بله.» گفت: «این شمارهٔ دکتر پرهام. بگیر و برو با ایشان تماس بگیر و ترتیب قرار را بده.» در جایی که من داشتم کار می‌کردم، سردبیر هم که حسین مُهری بود که الان در لس‌ آنجلس است و همکارانی که با هم بودیم، نصرت رحمانی و فریدون مشیری و همه در مجلهٔ روشنفکر بودیم، این‌ها همه غصه گرفته بودند که دارند مرا از دست می‌دهند. چون فکر می‌کردند که این روزنامهٔ تازه‌تأسیس دارد مرا می‌برد آنجا و در شغل بسیار بالایی، مرتبه‌های خیلی بالایی به من می‌دهد. حالا همه‌شان آمده بودند توی کافه نادری نشسته بودند و منتظر. دفتر آیندگان هم توی کوچه‌ای، همان وسطِ نادری و پشت کافه نادری بود. من رفتم آنجا، از دفتر همان روزنامه، شماره تلفن به‌دست و پیش خودم فکر کردم به این بزرگواران چه بگویم؟ بگویم که این‌ها مرا می‌خواهند به‌عنوان وردستِ جدول کلمات متقاطع؟ خب این، آبروریزی می‌شود که. آن‌ها را ببین، که چقدر نگران بودند! شروع کردم پشت آن کلیسای قوام‌السلطنه راه‌رفتن و به خودم گفتم، نه! این، دو تا راه حل دارد، یکی اینکه این کاغذ را می‌اندازم دور و گور بابای همایون و روزنامهٔ آیندگان، ولی اشکالش این است که این‌ها مرا نشناختند و نشناخته می‌مانم، راه دیگرش هم این است که بروم خودم را بشناسانم. این تصمیم خیلی انقلابی‌ای بود که برای خودم گرفتم. بنابراین برگشتم آمدم و گفتم که این جلسهٔ اول بود، نه حرفی زدند، نه حرفی هم نشد و معلوم نیست می‌خواهند چه‌کار کنند. عده‌ای را استخدام کرده‌اند و این حرف‌ها. فعلاً عاجل نیست. رفتم با دکتر پرهام یواشکی تماس گرفتم و یکی دو تایی جدول درست کردم و دادم به دکتر پرهام. ایشان خیلی تعریف کردند و روزی که دوباره رفتم این‌ها را تحویل بدهم، روزنامه هنوز منتشر نشده بود، به من گفتند کلاس‌هایی گذاشته‌اند و هر چند که تو کارت جدول است، ولی اگر دلت می‌خواهد، بیا برو در این کلاس‌ها بنشین. من گفتم چشم و صفا حائری، که هفتهٔ پیش [اشاره به اواسط اکتبر] فوت کرد، خبرنگار باتجربه و باسابقه، توی کلاس داشت درس می‌داد. صفا مرا می‌شناخت. من که رفتم، کمی تعجب کرد، نشست، کمی با هم حرف زدیم و از کلاس آمدیم بیرون. گفت: «برای چی؟» گفتم: «فلان…» گفت: «خب، خره می‌خواستی خودت را معرفی کنی و بگویی…» گفتم: «نه بابا، چه‌کار داری؟ ول کن.» ولی از شما چه پنهان، خودم رفتم از دانشگاه تهران و از دکتر پیرزاده همهٔ کتاب‌های مربوط به روزنامه‌نگاری را گرفتم؛ فارسی و فرانسه. من زبان دومم فرانسه است. رفتم این‌ها را گرفتم و دمر افتادم رویش، شروع کردم خواندن، چون تا آن موقع من رؤیا فروخته بودم و روزنامه‌نگاری نکرده بودم، بنابراین از اینجا فکر کردم که دنیای جدیدی است اگر می‌خواهی بروی توش و جاه‌طلبی داری، باید بفهمی سر و تهش چیست. رفتم و به سد بزرگی برخوردم. بنا به تعریف مک‌لوهان، اطلاعات، یعنی امر موثق قطعی. و برای اینکه شما منحرف نشده باشید، یک منبع کم است، دو تا منبع و به روایت guideline (راهنمای) بی‌بی‌سی دو و نیم منبع لازم است تا خبری تأیید بشود و در غیر این صورت، قابل‌انتشار نیست. یعنی، یک مرتبه با پیشانی محکم به دیوار خوردم. تمام آنچه که تخصصم بود، تمام آن کاری که بلد بودم، آب شد. من بلد بودم رؤیا بفروشم، بلد بودم تخیل بفروشم، معلوم شد در این حرفهٔ جدید نمی‌خرند، نه تنها نمی‌خرند، بلکه برعکس است، یعنی چیزی است که برحذرت می‌دارند. از اینجا داری وارد جایی می‌شود که جای دیو و فرشته دارد عوض می‌شود. اینجا، همان چیزی که تو می‌پسندی، یعنی تخیل، رؤیا و… که زمینه و مدخل حرفهٔ توست، کاملاً باید بگذاری زیر پا و مواظب باشی سر سوزنی بهش نزدیک نشوی. این شروعِ جدالی درونی بود که باعث شد من این ریاضت را به خودم بدهم و به‌معنای واقعی کلمه واقعاً پدرم درآمد که خودم را با این دنیای واقعیت که با رؤیا در تضاد است، آشنا نگه دارم و هر کاری کردم تا رسیدیم به انقلاب و شرحی که در جلسه دادم و نمی‌خواهم تکرار کنم. اما دوباره وقتی بعد از انقلاب، بعد از ۵-۶ سال از زندگی زیرزمینی آمدیم بیرون و شروع کردیم، اول آدینه را ما درست کردیم و رفتیم آنجا. یک‌بار براهنی به‌شوخی گفت و بار دیگر هم هوشنگ گلشیری گفت: «فلانی تو چرا قصه‌ات را نمی‌نویسی؟» گفتم: «قصه چیه؟» گفت: «ببین این مقالاتی که می‌نویسی، همین چیزی که هفتهٔ پیش راجع به کیانوری نوشتی، این‌ها قصه است. گیرم که تو فشار می‌آوری به خودت که واقعیت است، ولی تو عین قصه می‌نویسی. برو قصه‌ات را بنویس. چرا خودت را محدود کردی به این قضیه؟» من رفتم، یکی هم نوشتم و دادم به براهنی. براهنی هم هِی به ما استاد، استاد می‌گفت. می‌گفت: «آن حرف‌ها چیست، تو شوخی می‌کنی، تو آن‌ها را درس داده‌ای.» گفتم: «نه، رضا ببین واقعاً چه‌کار می‌شود کرد.» او کمی دربارهٔ تکنیک و این‌‌ها گفت، ولی من این حرف‌ها را دوست نداشتم و همان نقل مادربزرگم را بیشتر دوست داشتم. در نتیجه، شهامت کردم، جرئت کردم و شروع کردم. توجه کرده باشید، اولش هم «امینه» را نوشتم، قصهٔ تاریخی نوشتم، سرگذشت مادربزرگ آقامحمدخان را نوشتم. بعدش هم کماکان توی فضای تاریخ ماندم و «این سه زن» را نوشتم که حدود ۸۰ درصدش واقعیت بود و فقط تصویرپردازی‌هایش بود که از ذهنم آورده بودم.

در نتیجه، حالا اینجا می‌خواهم جواب سؤال سام را بدهم، آنجا متوجه شدم که این دنیای قصه بی‌تفاوت از دنیای واقعیت نیست، حتی science fictionهایی (داستان تخیلی علمی) که ساخته می‌شود، مثل قصه‌های بردبری، مثل قصه‌های ژول ورن، این‌ها پایشان توی واقعیت است، باورپذیرست و برعکس، آن چیزهایی که به‌عنوان واقعیت به ما گفته شده، از خود متن کتاب‌های آسمانی تا متون علمی، اصلاً بیایید من و شما در مورد کتاب تاریخ ایران باستان که آقای مشیرالدوله نوشته، با هم صحبت کنیم، بهترین و مؤکدترین نوشته‌ای است که در مورد تاریخ پیش از اسلام نوشته شده، چقدر هم این مرد محترم کار کرد. ولی لحظه‌ای چشمانتان را ببندید و دربارهٔ آنچه در کتاب نوشته شده از آقای مشیرالدوله سند بخواهید، ندارد. فقط اتفاقی که افتاده است، این است که آن فاصله‌های خالی را قابل‌باور پر کرده است، یعنی جوری که شما باور کنید، وگرنه هیچ سندی وجود ندارد. چرا این حرف را اینجا می‌زنم؟ شما برمی‌گردید تو انگلیس خودمان را فحش ندهیم که کشور عقب‌افتاده‌ای هستیم. توی این انگلیس معلوم شده است ۷۰ درصد بچه‌های انگلیسی تاریخشان را به‌روایت شکسپیر قبول دارند، یعنی تصور می‌کنند یک ریچارد سومی هم مثل ضحاک وجود دارد. آن‌ها این را تاریخ دیده‌اند. همین چندی قبل توی لستر، شهری در مرکز انگلیس، کنار کلیسایی داشتند می‌کندند که پارکینگ درست کنند، به گورستانی برخوردند و فهمیدند که تاریخش مربوط به پانصد و خرده‌ای سال قبل است. استادی آمد گفت، این تاریخ همان تاریخی‌ است که ریچارد سوم بوده، بنابراین ممکن است قبر ریچارد سوم که گم شده – ریچارد سوم همان ضحاکِ شکسپیر است، گوژپشت هم بوده و آخر سر هم می‌کشندش – اینجا باشد. این‌ها رفتند به‌قدری اینجا را انگولک کردند، که یک جنازهٔ گوژپشت که اتفاقاً ستون فقراتش شکسته بود، پیدا کردند. شما نمی‌دانید چه خبری شد در این جزیره ۶۰۰ سالهٔ متمدن، بالاخره با کمک مجلس و این‌ور و آن‌ور اجازه گرفتند که این را ببرند توی گورستانی که پولش را هم ملکه داد، چون بالاخره گفتند پادشاه بوده دیگر. ملاحظه می‌کنید که این مرزهاش خیلی به‌هم نزدیک است، یعنی شما فقط این را در نظر داشته باشید، چند سال پیش بحث شد این مویی که توی موزهٔ توپ کاپی استانبول است و منصوب به پیغمبر، ترک‌ها آمدند این بحث را پیش کشیدند که موی دیگری هم پیدا کرده‌اند و از مراکز مهم دنیا خواستند که بیایند و به این تأییدیه بدهند. آن‌ها هم آمدند و خونسرد  گفتند این کار را انجام می‌دهیم، فقط باید بگردیم تا دی‌ان‌ای را پیدا کنیم و برای ‌آن باید دنبال اعقاب مسلّم پیغمبر اسلام می‌گشتند. می‌دانید تنها کسی که مسلماً از اعقاب حضرت فاطمه است و یازده پشتش شناخته شده است، ملک‌حسین پادشاه اردن بود، این تنها کسی بود که وجود داشت. ملک‌حسین تنها کسی بود که از قریش بود و از طایفه پیغمبر. رفتند و ملک‌حسین را قانع کردند و ازش نمونهٔ دی‌ان‌ای گرفتند و بالاخره با کمک فیزیک و بیولوژی رفتند که ثابت کنند. البته از اینکه پروژه وسطش به‌دلیل کمبود پول متوقف شد، می‌شود حدس زد که قضیه جواب ندارد و ترک‌ها به مقصودشان نرسیدند و بهترین راه حل این بود که داستان را ول کنند. اگر جواب مثبت بود، مطمئن باشید که ترک‌ها الان به زیارتگاهی تبدیلش کرده بودند. خب، معلوم می‌شود که مرزهای بین تخیل و واقعیت خیلی به‌هم نزدیک است. اگر کسی می‌آمد پنج یا ده سال پیش می‌گفت که گروهی می‌توانند بروند کشوری که ۸۰۰۰ سال تاریخ دارد، چه‌ بکنند، کی باور می‌کرد؟ ما در ایران تخت جمشیدی که پزش را می‌دهیم تاریخش ۲۵۰۰ سال است. اینجا پالمریای دمشق است، شامات است. شامات یکی از قدیمی‌ترین تمدن‌های دنیاست. بعد از چین قدیمی‌ترین تمدن دنیا بوده، ببینید یک عده این کشور را چه کردند، کی می‌توانست باور کند عده‌ای که نه ملیت دارند، نه جایشان معلوم است، نه زبانشان مشخص است، نه حکومت دارند، راه می‌افتند با شعارهای مسخره و مزخرفی، می‌توانند بخش‌های مختلف دنیا را به اینجا برسانند که الان داریم می‌بینیم. چه کسی تصور این را داشت، اصلاً بعد از به‌وجودآمدن این، تکلیف حکومت‌ها که این‌همه سرش دعواست چیست؟ وقتی گروهی می‌توانند بروند و کاری بکنند که هیتلر می‌کرد، همهٔ این‌ها را عرض کردم که بگویم، من مانده‌ام در تحیر میان دو دنیای تخیل و واقعیت و درش شنا می‌کنم. مقداری علائق‌ام است و مقداری هم معیشت و زندگی‌ام. اینکه سام می‌گوید از من تقلید نشده، این‌طور نیست؛ بعضی‌ها هم تقلید شده، کار ادامه پیدا کرده است و خیلی بهتر از من نوشته‌اند. به‌طور مثال شما همین قصه‌های سادهٔ محمدعلی، همشهری خودتان را نگاه کنید، این‌قدر روان. جایی تعریف کردم که محمدعلی قصه‌ای به‌نام «تولد پدرم» دارد و به‌قدری آن را روان می‌گوید که شما باید باورتون بشود که این پدر خودِ محمدعلی است، در حالی‌که fiction (قصه) است، منظورم این است که این دنیا جذابیت‌های خودش را دارد. من بخت آن را دارم که فضایی برای خودم ترسیم کرده‌ام، در حالی‌که پایم در رشته‌ای است که با واقعیت سر و کار دارد ولی لذت زندگی پرورش تخیلم است، پس راه‌حلی پیدا کرده‌ام که آن را از خودم نگه دارم، مثل این وکلای قدیم‌ها، سرهنگ‌های بازنشسته که می‌رفتند کفتربازی می‌کردند و بعد هم حافظ تصحیح می‌کردند، این مثل همان کفتربازی آن‌هاست برای من.

س. سرابی: مسئله‌ این است که تاریخ این وسط هست. قصه‌هایی که آقای محمدعلی نوشته‌اند، تاریخ درش وجود ندارد، روایت آدم‌های پیرامونی است که ممکن است باشند، ممکن است نباشند، ولی مسئله این است که با شخصیت‌های تاریخی چنین بازی‌ای نشده. (توضیح آقای سام سرابی دربارهٔ این بخش از گفت‌وگو را در اینجا بخوانید)

به عقیدهٔ‌ من اگر کسی بیاید تخیلش را واقعیت جا بزند و تاریخ بنویسد و این را توضیح ندهد، حتماً تقلب کرده و حتماً کار خلافی‌ست. ولی آنجا که تخیل است، تخیل است. یک جاهایی هم به سبک گور ویدال، تلفیق واقعیت و تخیل است، مثل کاری که من در «این سه زن» کرده‌ام. و بعد هم اینکه من نه اولین کسی هستم در دنیا که این کار را کرده‌ام، نه آخرین. در دنیا از شکسپیر تا الکساند دوما تا بالزاک، همه همین کار را کرده‌اند. در ایران هم، همهٔ کارهایی که ذبیح‌الله منصوری کرد، همین بود. حالا ذبیح‌الله منصوری معروف شده بود به پاورقی‌نویس، همه کم‌اهمیتش می‌دانند، در حالی‌که خیلی هم آدم مهمی بود. من از خدایم باشد بهم بگویند ذبیح‌الله منصوری دوم. مثلاً در «رازهای سرزمین من»، براهنی در بخشی به اسم «قابلهٔ سرزمین من» به‌طرز عجیب و غریبی این کار را کرده است. ضمن اینکه به‌هرحال من در رادیو تلویزیون بوده‌ام و بیشتر شناخته‌ شده‌ام. همین الان هم هست، الان دختر جوانی هست به‌نام شرمین نادری، او هیچ‌وقت مستقیماً شاگرد من نبوده، الان باید ببینید در تهران چه غوغایی کرده، غیر از اینکه کتاب‌هایش را عین برگ زر می‌خرند، هر روز می‌رود در کاخ گلستان، یک روز در کاخ مرمر، لباسی شبیه زنان قاجار می‌پوشد و عدهٔ کثیری می‌روند و می‌نشینند پای قصه‌هایش، قصه‌‌هایی که بنیان تاریخی دارند. یعنی همان کاری که من در بچگی می‌کردم. نه، هستند بچه‌ها و کار می‌کنند.

م. آقازاده: من تشکر می‌کنم از آقای بهنود عزیز، همچنان نیازمندی‌مان را اعلام می‌کنیم برای راهنمایی‌های ایشان و همچنان آثارشان را مطالعه خواهیم کرد برای آموختنِ بیشتر. از آقای سرابی خیلی سپاسگزاریم برای همراهی‌شان و البته همچنین سرکار خانم غفارزاده.  

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱) قرار بود این مصاحبه برای شمارهٔ پیشین مجله انجام شود، ولی با توجه به ضیق وقت جناب مسعود بهنود، امکان انجامِ مصاحبه در روزهای نهم و دهم اکتبر، یعنی هنگام حضور ایشان در ونکوور، فراهم نیامد.

نوشته گذر از رؤیافروشی به واقعیت‌پردازی: قصه‌ای دیگر – گفت‌وگویی اختصاصی با مسعود بهنود اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.