سیما غفارزاده – لنگلی
عصر جمعه، ۲۸ اوت، از ساعت ۶ عصر در کتابخانهٔ شهر لنگلی، نشست ادبی پرباری برای رونمایی و نقد رمان جدید «دفی برای گلسا»* بهقلم منیژه باختری برگزار شد. این رویداد فرهنگی که به همت و ابتکار «آکادمی درخت دانش» برگزار شد، جمع کثیری از علاقهمندان به ادبیات، اهالی قلم و فرهنگدوستان را گرد هم آورد تا به بررسی زوایای مختلف این اثر بپردازند. مدیریت و اجرای این نشست بر عهدهٔ فروزان اعظمی بود.
ابتدا مجری برنامه پیام دکتر لارن اوتس (Dr. Lauryn Oates)، مدیر اجرایی سازمان «حق یادگیری افغانستان» (Right to Learn Afghanistan) با نام قبلیِ «زنان کانادایی برای زنان در افغانستان» (Canadian Women for Women in Afghanistan)، را به زبان انگلیسی خواند.
در بخشی از پیام دکتر اوتس علاوه بر تبریک به منیژه باختری برای چاپ کتاب جدیدش، آمده بود: «این افتخار را داشتهام که – هرچند در حدی محدود، چرا که از تسلط زبانی لازم برخوردار نیستم – با گسترهٔ عظیم و غنای ادبیات فارسیِ پدیدآمده در افغانستان آشنا شوم؛ سنتی که پیشینهاش نه به سالها، دههها یا سدهها، بلکه به هزارهها بازمیگردد.
در برابر چنین میراث کهن و زیبایی، مسئولیتی برای حفظ و پرورش این سنت ادبی احساس میشود، نهفقط برای تضمین بقای آن، بلکه برای آنکه بتواند همچنان نسلهای آیندهٔ استعدادهای افغانستان را پرورش دهد و از آنها تغذیه کند، همانگونه که دهه پس از دهه توانسته است چنین نقشی را ایفا کند.»
پس از آن، عبدالرحیم احمد پروانی، مدیر منابع آموزشی «آکادمی درخت دانش»، ضمن خوشامدگویی به حضار، توضیحاتی جامع دربارهٔ فعالیتهای این آکادمی ارائه داد. وی با اشاره به بحران فاجعهبار ممنوعیت آموزش برای بیش از دو میلیون دختر در افغانستان، بر تلاشهای این نهاد برای فراهمکردن دسترسی رایگان به آموزشهای آنلاین، دورههای متنوع و ارائهٔ دیپلمهای معتبر بینالمللی، تأکید کرد.
در ادامه، برنامه به نقد و واکاوی رمان اختصاص داشت که از سوی پنج تن از صاحبنظران حوزههای مختلف انجام شد.
عبدالمُجیب خلوتگر، روزنامهنگار، فعال مدنی و مدافع آزادی بیان، این رمان را «نقد حال» انسان افغانستانی دانست و قدرت تصویرسازی نویسنده را در خلق فضاهایی چون باغهای انگور کابل و نمادهایی مانند ملخ و قفس ستود. او با اشاره به رنجهای بیپایان زنان در پهنهٔ تاریخ این سرزمین، این جملهٔ ماندگار از متن کتاب را عیناً بازگو کرد: «جنگ تمام شد، ما زنها باور نمیکنیم، میدانید چرا؟ چون عذابش تا روز قیامت همراه ما میماند».
دکتر فرزان سجودی، زبانشناس، نشانهشناس، و استاد پیشین نقد و نظریه در دانشگاه هنر تهران، با وامگرفتن از نقلقولی از استاد ادبیات خود، یعنی «ما رمان میخوانیم که پیر بشویم!»، رمانخوانی را تجربهای عمیق برای درک زیستِ دیگران دانست؛ بهاین معنا که ما با هر رمانی که میخوانیم، زندگی دیگران را زندگی میکنیم و این تجربهٔ زیستهٔ کلانی در ما به وجود میآورد.
وی با نگاهی ساختارگرایانه، تغییر زاویهٔ دید و چرخش راوی از اولشخص به سومشخص در فصلهای مختلف این رمان را هوشمندانه ارزیابی کرد. بهگفتهٔ او، این تکنیک به خواننده اجازه میدهد تا پیچیدگیهای شخصیتی افراد را فراتر از نگاههای شعاری درک کند؛ شخصیتی که همزمان میتواند ظالم و قربانی باشد.
دکتر محمد محق، پژوهشگر و دینپژوه، بحث خود را بر اهمیت «عنصر خیال» در ادبیات داستانی متمرکز کرد. او با ارجاع به آرای اندیشمندانی چون اومبرتو اکو و پل ریکور، توضیح داد که داستان چگونه به ما کمک میکند تا از مرزهای فردی خود فراتر رفته و پیش از قضاوتهای کلیشهای، جهان را از دریچهٔ چشمان دیگران و رنجهایشان تجربه کنیم.
مریم زارعنژاد، داستاننویس، از ارتباط عاطفی عمیق خود با کتاب سخن گفت و تجربهٔ همذاتپنداری با مسئلهٔ مهاجرت، فقدانها و جستوجوی هویت را در این رمان برجسته کرد. او تصویرسازیهای این رمان را ستود، و با اشاره به تفاوت نسلهای زنان در این داستان افزود که گذشته مانند سنجاقیست که مُهروموم خورده و هرگز از ما جدا نمیشود.
سیدشریف حسینی، مهندس و نویسنده، در جمعبندی خود، این رمان را روایتی از رنجها و امیدهای صداهای خاموش توصیف کرد. او این اثر را دعوتی به «سفر دراماتیک به دنیای زنانی که میان سنت، طوفانهای روزگار و وطن ازدسترفته دست و پا میزنند» دانست و برگزاری چنین نشستهایی را رسالتی فرهنگی برشمرد.
در بخش پایانی، منیژه باختری از منتقدان و برگزارکنندگان نشست قدردانی کرد. او با اشاره به دیدگاه «مرگ مؤلف»، تأکید کرد که پس از انتشار، کتاب متعلق به خوانندگان است و هر مخاطبی میتواند معنای مستقل خود را از نمادهای داستان برداشت کند. پایانبخش سخنان او، خوانش بخشهایی از فصل چهارم رمان با عنوان «هجوم ملخهای سیاه» بود که با توصیفات تکاندهندهاش تأثیر عمیقی بر حاضران گذاشت.
این مراسم پربار در نهایت با جلسهٔ پرسشوپاسخ و فرصتی برای امضای کتاب توسط نویسنده خاتمه یافت. شایان ذکر است که گزارش تصویری کامل این رویداد، بهزودی از طریق کانال یوتیوب «آکادمی درخت دانش» منتشر خواهد شد. این آکادمی عزم خود را برای تداوم این نشستهای ادبی اعلام کرده است.
*انتشارات پرنیان در ونکوورِِ کانادا کتاب «دفی برای گلسا» را منتشر کرده است. علاقهمندان میتوانند برای خرید این کتاب از لینک زیر دیدن کنند:
https://www.lulu.com/shop/manizha-bakhtari/dafi-baray-gulsa/paperback/product-7k8kn5j.html