مسعود سخاییپور، LJI Reporter – ونکوور
عکسها: کیان لاهورپور
باخبر شدیم گروهی از هنرمندان شهرمان ونکوور، قصد دارند در پنج شب پیاپی، اقتباسی از نمایش کمدی «شایعات»، اثر نیل سایمون، را در روزهای ۲۹ اکتبر تا ۲ نوامبر ۲۰۲۵ در سالن واترفرانت ونکوور، به روی صحنه ببرند (برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ شیوههای خرید بلیت این نمایش اینجا کلیک کنید). فرصتی یافتیم تا با فردوس وکیلیان، کارگردان این نمایش، گفتوگویی داشته باشیم که توجه شما را به آن جلب می کنیم.
* * * * *
خانم وکیلیان عزیز، پیش از هرچیزی از وقتی که برای این گفتوگو به ما دادید، سپاسگزاریم. در ابتدا لطفاً کمی دربارهٔ پیشنیهٔ هنریتان و همچنین گروه نمایشیتان برایمان بگویید، بهویژه برای خوانندگانی که کمتر با شما و کارتان آشنایی دارند.
من فردوس وکیلیان هستم، فارغالتحصیل مقطع لیسانس رشتهٔ فیلم و هنرهای تصویری از دانشگاه امیلی کار (Emily Carr) در ونکوور. البته کنار فیلمسازی و تحصیل در این رشته، تئاتر همیشه مأمنی برای من بوده و از سال ۱۳۹۰ در این رشتهٔ هنری در حال جستوجو و تجربه بودهام، چه بهعنوان بازیگر، چه بهعنوان دستیار و منشی صحنه، اما این اولین تجربهٔ کارگردانی تئاتر من است.
چه شد که سراغ اثری از نیل سایمون رفتید، و چرا نمایش «شایعات» (Rumors) را از بین آثار او برای اجرا انتخاب کردید؟
همانطور که اشاره کردید، نمایشنامهٔ «شایعات» اثر نیل سایمون است؛ یکی از برجستهترین نمایشنامهنویسان کمدی معاصر که بسیاری او را «وودی آلن دنیای نمایش» یا «پادشاه برادوِی» میدانند.
این اثر با هوش و دقت خاصی نوشته شده و طنزش از دل موقعیتها و واکنشهای انسانی شکل میگیرد. در عین حال نگاهی تیز و بامزه به رفتار انسان در شرایط غیرمنتظره دارد، و همین ویژگیها باعث شد شایعات را برای اجرا انتخاب کنیم.
کمدی همیشه برای من شاخهای جذاب از تئاتر بوده، چه بهعنوان مخاطب و چه بهعنوان خالق اثر. احساس میکردم جای نمایشی کمدی که تعامل واقعی و زندهای میان کارگردان، بازیگر و تماشاگر ایجاد کند، در صحنهٔ تئاتر ونکوور خالی است.
خوشبختانه اخیراً تئاتر ونکوور دوباره رونق گرفته و شاهد اجراهایی پرانرژی بودهایم، اما چیزی که من را واقعاً شیفتهٔ تئاتر میکند، همین جریان انرژی میان عوامل و تماشاگر است؛ اینکه چطور این نیروها در لحظه با هم ترکیب میشوند، روی صحنه جاری میشوند و به تماشاگر برمیگردند. بهنظر من، این همان بخش جادویی تئاتر است.
هدف ما این بود نمایشی اجرا کنیم که لوده نباشد، از شوخیهای سطحی استفاده نکند و خنده را از دل موقعیت و بازی بازیگران بیرون بکشد.
نمایش «شایعات» طنزی تند و موقعیتمحور است. چطور توانستید این طنز را به زبان و موقعیت امروزی نزدیک کنید؟ آیا اصولاً تغییراتی در متن نمایش دادهاید؟
بله، ما تغییراتی در متن ایجاد کردیم. در مرحلهٔ پیشتولید حدود دو ماه با تیم کارگردانی، یعنی سعید وحیدی، علی عالمزاده و سارا عامری، جلسات فشردهای داشتیم تا متن را برای مخاطب امروز بهروز کنیم. مهمترین تغییر، انتقال فضا از نیویورک به ونکوور بود. در نسخهٔ ما، داستان در میان گروهی از دوستان ایرانی در کانادا اتفاق میافتد تا برای تماشاگر ایرانی ملموستر و صمیمیتر باشد.
در عین حال سعی کردیم ساختار اصلی و روح متن را دستنخورده نگه داریم. نیل سایمون در دیالوگنویسی بسیار دقیق و ساختارمند است؛ بسیاری از دیالوگها در ظاهر سادهاند، اما در پیشبرد روایت نقش حیاتی دارند، برای همین حذف یا کوتاهکردنشان کار آسانی نبود. تمرکز ما بیشتر بر بهبود ریتم، تنفس صحنه و ارتباط زبانی با مخاطب امروزی بود.
نمایش در قالب ژانر «فارس» (Farce) نوشته شده است؛ ژانری که طنزش از موقعیت و واکنش لحظهای آدمها شکل میگیرد. در پسِ موقعیتهای خندهدار، سایمون به رفتار انسان در شرایط غیرمنتظره میپردازد؛ بهویژه آدمهایی از طبقهٔ مرفه که وقتی در بحران قرار میگیرند، ناگهان رفتارهایی کاملاً متناقض از خود نشان میدهند.
برای من، همین تضاد و واقعیت انسانیِ پشت خندههاست که «شایعات» را به اثری فراتر از یک کمدی سرگرمکننده تبدیل میکند.
آیا این اولین تجربهٔ تئاتری گروه شماست یا پیشتر هم کارهایی داشتهاید؟
بله؛ «آن» استودیو بسیار جوان است! بعضی از اعضای گروه قبلاً با هم جدا از «آن» با هم کار کردهایم یا کردهاند، اما این اولین خروجی رسمی «آن» است.
لطفاً بفرمایید چه مدت روی این نمایش کار و تمرین کردهاید؟ چه کسانی در بهثمررساندن این کار همراه شما بودهاند؟ لطفاً کوتاه عوامل و دستاندکاران این نمایش را هم معرفی بفرمایید.
بهروی صحنه بردن نمایش شایعات آرزویی دیرینه بود که شاید به بیش از ده سال پیش بازگردد. من و همسرم، علی عالمزاده، که تهیهکننده و طراح صحنهٔ کار نیز هستند، مرحلهٔ پیشتولید را از ابتدای ژانویهٔ ۲۰۲۵ آغاز کردیم. سعید وحیدی، مشاور هنری و بازیگر، از همان ابتدا همراه و مشوق اصلی ما بود و کمی بعد، سارا عامری بهعنوان دستیار و منشی صحنه به تیم اضافه شد.
فرآیند انتخاب بازیگر (casting) از ابتدای آوریل تا انتهای مهٔ ۲۰۲۵ انجام و تیم بازیگران نهایی شد. انتخاب بازیگران تجربهای بسیار جذاب بود، چرا که برای هر شخصیت تست گرفته شد و با دقت و حوصله، بهترین بازیگران انتخاب شدند تا هر نقش بهدرستی و با روحیهٔ اثر، شکل بگیرد.
دستاندرکاران:
کارگردان: فردوس وکیلیان، دستیار کارگردان و منشی صحنه: سارا عامری، دستیار صحنه: سروین سیف، طراح صحنه: علی عالمزاده، طراح صدا: تایماز صبا، طراح مو: مونا صدرنیا، تهیهکننده: علی عالمزاده، مشاور هنری: سعید وحیدی
بازیگران به ترتیب ورود:
ارغوان حاتمخان، پدرام پشتیبان، یاسمن حسینی، فرشید فخروی، بنیامین درایه، شادن فرهمند، ارسلان ناظران و سعید وحیدی
چه شد که تصمیم گرفتید این نمایش را در پنج شب پشتسرِهم برگزار کنید؟
مدتها بود به این فکر میکردیم که اجرای فقط یک شب، پاسخِ زحمت و انرژی چندینماههٔ گروه نیست و نمیتواند ما را راضی کند. از طرفی میدانستیم که در ونکوور، تئاتر، مخاطب اجراهای متوالی ندارد. برای همین تصمیم گرفتیم اجراهای بیشتری داشته باشیم، اما در سالن کوچکتر و برای تماشاگر کمتر.
باور ما این است که اجرای چندباره، هم برای بازیگران و هم برای کل گروه، تجربهای زندهتر و لذتبخشتر است. تئاتر زندهترین هنر است، و وقتی در پنج شب متوالی روی صحنه میروی، میتوانی شاهد رشد، تغییر و پویایی واقعی اثر باشی؛ هر شب متفاوت، هر شب تازه.
با چه چالشهایی برای بهثمررساندن اجرای این نمایش روبهرو بودهاید؟ بهویژه که اعلام کردهاید مجوز رسمی هم از شرکت کُنکورد که کپیرایت اثر را دارد، دریافت کردهاید، که طبعاً باید جزو هزینههای عمدهٔ این اجرا باشد. آیا حمایتهایی هم دریافت کردهاید که به شما انگیزه بدهد؟
دو چالش اصلی که تیم ما با آن مواجه بوده، چالشهایی است که اغلب گروههای تئاتری در ونکوور با آن دست به گریباناند: بازاریابی و تبلیغات، پیداکردن اسپانسر و مکان مناسب برای تمرین.
تمام هزینههای این پروژه اعم از هزینهٔ لایسنس از کمپانی کُنکورد که حتی پروسهٔ طولانیای داشت که در نهایت از خود خانوادهٔ سایمون اجازه را گرفتند، از سرمایهٔ شخصی ما تأمین شد و هیچ حمایت نقدی مستقیمی دریافت نکردیم. با اینحال، همراهی و حمایت معنوی چند نفر و چند مجموعه، نقش بسیار مهمی در پیشبرد پروژه داشت:
ما قدردان حمایت مجموعهٔ ویوا الاینس (Viva Alliance) بهویژه شادی شادبهر، هستیم که با دراختیارگذاشتن مکان تمرین از ابتدای شروع به کار امکان آمادهسازی این اجرا را برای ما فراهم کردند و بدون این حمایت، ادامهٔ مسیر برای ما میسر نبود.
مجموعهٔ خانهٔ هنری زمین، که در زمینههای مختلف با حمایت و همراهی فراوان و بیدریغی از ابتدا کنار ما بودند و هستند که بسیار قدردانشانیم.
سینا مؤذنی، که با ساخت تیزرهای معرفی نمایش و تبلیغات هنرمندانه، کمک ارزشمندی به تیم ما کرد.
و همچنین برایتساید آرت (Brightside Art) که از اواسط کار به ما پیوستند و در تولید و چاپ متریالهای مارکتینگ به ما کمک کردند.
همراهی و حمایت این دوستان انگیزهٔ زیادی به تیم ما داد و بدون آنها، اجرای نمایش بسیار دشوار میبود.
اگر بخواهید یک پیام از این نمایش برای مخاطب امروز بگویید، آن چیست؟
نمایش برای من دربارهٔ شایعات، سوءتفاهمها و نشنیدن واقعی حرف همدیگر است؛ دربارهٔ قضاوتهای لحظهای بدون درک موقعیت دیگران.
در «شایعات»، آدمهایی را میبینیم که در ظاهر در موقعیت اجتماعی بالاییاند، اما وقتی در موقعیتی غیرمنتظره و مضحک قرار میگیرند، لایهٔ پنهان و انسانیترِ خودشان را آشکار میکنند؛ گاهی خندهدار، گاهی تلخ، اما همیشه واقعی.
بعد از «شایعات»، برنامهتان برای ادامهٔ فعالیتهای تئاتریتان چیست؟
حتماً به اجراهای دیگر فکر میکنیم در همین سبکهای تئاتر تعاملی، اما شاید با چالشها و نوآوریهای جدید.
در پایان، ضمن سپاس دوباره از وقت شما برای این گفتوگو، اگر صحبت دیگری با خوانندگان ما دارید، لطفاً بفرمایید.
فقط میخواهم بگویم که اجراهای هنری، بهویژه تئاتر، در ونکوور به هزینههای زیادی نیاز دارد؛ نهفقط از نظر مالی، بلکه از نظر زمانی، انرژی و از خودگذشتگی. با اینحال، حمایتهایی مثل دیدهشدن و همراهی مردم، همهٔ این زحمتها را معنا میدهد و به ما انگیزهٔ ادامهدادن میبخشد.
امیدوارم بتوانیم با اجرای کارهایی از این دست، مخاطبان بیشتری را به تئاتر نزدیک کنیم، لبخند و تأمل به آنها هدیه بدهیم و برای دقایقی، جهان را با هم زیباتر ببینیم.