سیما غفارزاده – ونکوور
یکشنبهٔ گذشته، ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۵، مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، با انتشار بیانهای اعلام کرد که دولت فلسطین را به رسمیت میشناسد. کانادا، اولین کشور عضو گروه ۷ است که این دولت را به رسمیت شناخته است.
پیش از این، سهشنبهٔ هفتهٔ گذشته، ۱۶ سپتامبر، کمیسیون شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد اعلام کرد که این کمیسیون طی دو سال گذشته رویدادهای ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و پس از آن را بررسی کرده، و به این نتیجه رسیده است که مقامهای اسرائیلی و نیروهای امنیتی اسرائیل چهار مورد از پنج عمل نسلکشی تعریفشده در «کنوانسیون ۱۹۴۸ پیشگیری و مجازات جنایت نسلکشی» را مرتکب شدهاند؛ یعنی: کشتار، واردآوردن آسیب جدی جسمی یا روانی، تحمیل عمدی شرایط زندگی با هدف نابودی کامل یا جزئی فلسطینیان، و اعمال اقداماتی که با هدف جلوگیری از زادووَلدها صورت گرفته است.
در بیانیهٔ دولت کانادا با اشاره به اینکه از سال ۱۹۴۷، سیاست تمامی دولتهای کانادا حمایت از راهحل بهرسمیتشناختن دو کشور برای برقراری صلح پایدار در خاورمیانه بوده است، تأکید شده است که طی دهههای متمادی، تعهد کانادا به این هدف بر پایهٔ این انتظار استوار بوده که این نتیجه در نهایت از طریق یک توافق دوجانبه حاصل شود ولی متأسفانه این امکان بهطور پیوسته و جدی با عوامل گوناگونی تضعیف شده است، ازجمله تهدید فراگیر تروریسم حماس علیه اسرائیل و مردم آن، که به حملهٔ تروریستی ۷ اکتبر ۲۰۲۳ انجامید، و مخالفت دیرینهٔ حماس نسبت به حق موجودیت اسرائیل و راهحل دوکشوری، شتابگرفتن ساختوساز شهرکها در کرانهٔ باختری و اورشلیم شرقی، در حالیکه خشونت شهرکنشینان علیه فلسطینیان بهشدت افزایش یافته، و نقش دولت اسرائیل در ایجاد فاجعهٔ انسانی در غزه، بهویژه با مانعتراشی در دسترسی به غذا و دیگر کمکهای اساسی بشردوستانه.
در این بیانیه تأکید شده است که حماس مردم اسرائیل را به وحشت افکنده، مردم غزه را سرکوب کرده و رنجی هولناک بر جای گذاشته است. ضروری است که حماس تمامی گروگانها را آزاد کند، کاملاً خلع سلاح شود و هیچ نقشی در ادارهٔ آیندهٔ فلسطین نداشته باشد. حماس از مردم فلسطین دزدی کرده، زندگی و آزادی آنان را از ایشان دریغ نموده، و بههیچوجه نمیتواند آیندهٔ آنان را تعیین کند. در مقابل، در این بیانیه آمده است که دولت کنونی اسرائیل بهطور حسابشده در تلاش است تا امکان ایجاد یک دولت فلسطینی هرگز تحقق نیابد. این دولت سیاستی بیرحمانه در زمینهٔ گسترش شهرکها در کرانهٔ باختری دنبال کرده که ساخت آنها طبق قوانین بینالمللی غیرقانونی است. حملات مداوم آن در غزه دهها هزار غیرنظامی را کشته، بیش از یک میلیون نفر را آواره کرده، و قحطیای ویرانگر و قابلپیشگیری به وجود آورده است که نقض قوانین بینالمللی محسوب میشود. اکنون سیاست علنی دولت فعلی اسرائیل این است که «هیچ دولت فلسطینی وجود نخواهد داشت».
با این مقدمه، در ادامهٔ بیانیه آمده: در این شرایط است که کانادا دولت فلسطین را به رسمیت میشناسد و شراکت خود را در ساختن آیندهای صلحآمیز برای هر دو دولت فلسطین و اسرائیل عرضه میکند. کانادا این کار را بهعنوان بخشی از یک تلاش هماهنگ بینالمللی برای حفظ امکان راهحل دوکشوری انجام میدهد. گرچه کانادا هیچ توهمی ندارد که این بهرسمیتشناختن یک علاج همهجانبه است، در عینحال آن را کاملاً با اصول حق تعیین سرنوشت و حقوق بنیادین بشر که در منشور سازمان ملل بازتاب یافته، و با سیاست ثابت کانادا در نسلهای متمادی همسو میداند.
در این بیانیه تأکید شده است: بهرسمیتشناختن دولت فلسطین، تحت رهبری تشکیلات خودگردان فلسطین، به کسانی قدرت میدهد که به همزیستی مسالمتآمیز و پایاندادن به حماس باور دارند. این بههیچوجه بهمعنای مشروعیتبخشی به تروریسم نیست و پاداشی نیز برای آن محسوب نمیشود. بهعلاوه، این اقدام بههیچوجه حمایت قاطع کانادا از دولت اسرائیل، مردم آن و امنیتشان را خدشهدار نمیکند؛ امنیتی که در نهایت تنها از طریق دستیابی به یک راهحل جامعِ دوکشوری تضمین خواهد شد.
در پایان این بیانیه آمده است: تشکیلات خودگردان فلسطین تعهدات مستقیم خود را به کانادا و جامعهٔ بینالمللی در زمینهٔ اصلاحات ضروری ارائه کرده است، ازجمله اصلاح بنیادین ساختار حکمرانی خود، برگزاری انتخابات سراسری در سال ۲۰۲۶ که در آن حماس هیچ نقشی نخواهد داشت، و خلع سلاح دولت فلسطین. کانادا تلاشهای خود برای حمایت از اجرای این دستور کار اصلاحی از سوی تشکیلات خودگردان را، که در آن تاکنون پیشرفتهایی حاصل شده، افزایش خواهد داد. همراه با شرکای بینالمللیمان، کانادا از تدوین یک طرح صلح معتبر، حکمرانی دموکراتیک و ترتیبات امنیتی روشن برای فلسطین، و همچنین رساندن مداوم و گستردهٔ کمکهای بشردوستانه به داخل و سراسر غزه حمایت میکند.
گفتنیست که همزمان با کانادا کشورهای بریتانیا و استرالیا هم کشور فلسطین را به رسمیت شناختند و بهدنبال آن چند کشور دیگر ازجمله فرانسه و بلژیک هم از آنها پیروی کردند.
از طرف دیگر یکی از موضوعات مهم مورد بحث در مجمع عمومی سازمان ملل متحد که امسال از ۲۲ سپتامبر تا ۲۶ سپتامبر برگزار میشود، مسئلهٔ فلسطین است. شایان ذکر است که در حال حاضر، ۱۵۷ کشور از ۱۹۳ کشور عضو سازمان ملل متحد (حدود ۸۱٪) دولت فلسطین را به رسمیت شناختهاند.
از سوی دیگر، اسرائیل اقدام کشورهای یادشده در بهرسمیتشناختن دولت فلسطین را «پاداشی برای تروریسم» نامیده است. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، یکشنبهٔ گذشته بار دیگر تأکید کرد که «هیچ دولت فلسطینی وجود نخواهد داشت!»، نکتهای که در بیانیهٔ دولت کانادا هم به آن اشاره شده است. این در حالیست که تندروهای ملیگرای اسرائیل، پا را فراتر گذاشته و بار دیگر خواستار الحاق کامل کرانهٔ باختری به اسرائیل شدهاند.
پیرو اعلام تصمیم نخستوزیر مارک کارنی در بهرسمیتشناختن دولت فلسطین، پیِر پوئلیِور و حزب محافظهکار کانادا، این اقدام دولت فدرال را محکوم کردند. در بیانیهٔ رسمی این حزب آمده است:
«نخستوزیر کارنی در تلاش دیگری برای منحرفکردن افکار عمومی از کارنامهاش در زمینهٔ گسترش جرموجنایت، افزایش هزینهها، بدهی، مهاجرت و بیکاری، «دولت حماس» را به رسمیت میشناسد.
در حالیکه او نگاهها را به خارج معطوف میکند، محافظهکاران در داخل کشور مشغول کارند. اولویت ما قراردادن کانادا در جایگاه نخست است: بازگرداندن دستمزد واقعی و قویتر، خیابانهای امنتر و مرزهای امنتر در چارچوب کشوری متکی به خود. اولویت نخستوزیر مارک کارنی اما ایجاد یک «دولت حماس» است؛ دولتی که به تروریستها پاداش میدهد، همانهایی که غیرنظامیان را مورد تجاوز قرار داده، گروگان گرفته، فلسطینیان را سرکوب کرده و جنگ به راه انداختهاند.
محافظهکاران همواره از حق موجودیت اسرائیل و دفاع از خود حمایت خواهند کرد؛ در کنار اسرائیلی که در آینده در کنار یک «دولت فلسطینی» غیرنظامیشده، عاری از تروریسم، دموکراتیک و صلحآمیز زندگی خواهد کرد. ما محافظهکاران بر آنچه به سود کاناداست تمرکز خواهیم کرد، چرا که زمان آن رسیده است کشورمان را در اولویت قرار دهیم.»
ملیسا لنتسمن، نمایندهٔ مجلس از منطقهٔ تورنهیل انتاریو، و معاون پوئلیِور، نیز گفته است این تصمیم «اعتبار کانادا را نابود میکند، نظم بینالمللی مبتنی بر قواعد را از هم میدَرَد و ارزشهای غربی را کنار میگذارد». او همچنین معترضان حامی فلسطین را «اوباش خشونتطلب» توصیف کرده است.
حرف پایانی آنکه، در کنار همهٔ این ادعاها و تعهدات دیپلماتیک، گزارش منتشرشدهای از سوی شبکهٔ خبری سیبیسی در اواخر ژوئیهٔ امسال، با ارائهٔ شواهدی تازه نشان میدهد که پاسخ عملی کانادا هنوز با شدت و صدای بیانیهها همخوانی ندارد. مستنداتِ واردات اسرائیل از کانادا حاکیست که حتی پس از اعلام رسمی توقف صادرات تسلیحات در ژانویهٔ ۲۰۲۴، در سال ۲۰۲۵ نیز محمولههایی از مهمات و قطعات نظامی از کانادا به اسرائیل ارسال شده است؛ دادههایی که نشان میدهند ممنوعیت رسمی ممکن است حفرههایی در اجرا داشته باشد یا از طریق مجاری غیرمستقیم دور زده شده باشد. این عدم انطباق میان شعار و عمل، پرسشی کلیدی را پیش میکشد: آیا بهرسمیتشناختن فلسطین واقعاً نشاندهندهٔ تغییری بنیادین در سیاست کاناداست، یا صرفاً عملی نمادین است برای ترمیم چهرهٔ بینالمللی؟