سیما غفارزاده – ونکوور
جنگ تجاری بین آمریکا و کانادا، همچنان در صدر اخبار کاناداست. از اول ماه اوت، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تهدید خود را عملی کرد و تعرفههای کلی بر کالاهای کانادایی را به ۳۵ درصد افزایش داد. این تصمیم بخشی از یک جنگ تجاری بزرگتر است، اما همچنان یک معافیت مهم برای کالاهای مشمول «توافقنامهٔ ایالات متحده-مکزیک-کانادا» یا CUSMA باقی مانده که بهگفتهٔ اقتصاددانان، اثر منفی این اقدام را تا حد زیادی کاهش داده است. در این یادداشت مروری میکنیم بر جدیدترین ارقام تعرفهها براساس تصمیمات غیرقابلپیشبینی ترامپ.
تعرفهٔ ۳۵ درصدی یادشده از اول اوت بر تمام کالاهای کانادایی بهجز محصولات انرژی و پتاس که تعرفهٔ ۱۰ درصدی دارند، اجرا شد. این تعرفهها ابتدا از ۴ مارس با نرخ ۲۵ درصد آغاز شدند و هدف رسمی آن، فشار بر کانادا برای مقابلهٔ بیشتر با ورود فنتانیل به آمریکا بود؛ تعرفههای موسوم به «امنیت مرزی». پس از هشدار ترامپ به مارک کارنی و عدم دستیابی به توافق، این نرخ به ۳۵ درصد افزایش یافت. ترامپ این تعرفهها را با استفاده از «قانون اختیارات اقتصادی اضطراری بینالمللی» وضع کرده است؛ اقدامی بیسابقه که دادگاه تجاری بینالمللی آمریکا در ماه مه آن را خارج از اختیارات رئیسجمهور دانست، اما بهدلیل فرجامخواهی، اجرای آن فعلاً ادامه دارد و پیشبینی میشود پرونده تا دیوان عالی پیش برود.
تعرفههای مرتبط با فنتانیل شامل کالاهای لحاظشده در CUSMA نمیشود. با وجود اینکه در سال گذشته تنها ۳۸ درصد صادرات کانادا به آمریکا از مسیر این توافق انجام شد (در حالی که ۹۴ درصد واجد شرایط بودند)، از زمان اعطای این معافیت در ماه مارس، شرکتهای کانادایی برای تکمیل مدارک اقدام کردهاند. آمار ژوئن نشان میدهد ۹۲ درصد صادرات کانادا به آمریکا بدون تعرفه وارد شده است. بانک مرکزی کانادا پیشبینی کرده است که ۹۵ درصد کالاهای مربوط به حوزهٔ غیرانرژی مشمول این معافیت خواهند شد.
طبق دستور اجرایی دوم آوریل، در صورت لغو کامل تعرفههای فنتانیل، کالاهایی که در توافقنامهٔ CUSMA لحاظ نشدهاند، مشمول تعرفهٔ ۱۲ درصدی «متقابل» خواهند شد، بهجز محصولات انرژی، پتاس و کالاهای مونتاژشده در آمریکا.
از تاریخ ۴ ژوئن، همهٔ واردات فولاد و آلومینیوم به آمریکا مشمول تعرفهٔ ۵۰ درصدی شدهاند؛ دو برابر نرخ قبلی. هیچ معافیتی برای فولاد و آلومینیوم در CUSMA وجود ندارد، اما این کالاها از تعرفهٔ ۳۵ درصدی فنتانیل معافاند.
از ۳ آوریل برای خودروهای آماده و از ۳ مه برای قطعات، تعرفهٔ ۲۵ درصدی اعمال شده است. این تعرفه فقط بر بخش غیرآمریکایی ارزش خودرو اعمال میشود، مشروط به اینکه خودرو واجد شرایط تعرفهٔ ترجیحی CUSMA باشد. قطعات وارداتی از طریق CUSMA فعلاً معافاند. خودروسازان میتوانند تا آوریل ۲۰۲۶ از تخفیفی تا ۳٫۷۵ درصد ارزش خودرو بهره ببرند که بهتدریج حذف میشود. تعرفهٔ خودرو بر سایر تعرفهها مقدم است.
از اول اوت، تعرفهٔ ۵۰ درصدی بر بسیاری از محصولات نیمهساختهٔ مسی (مثل لوله، سیم و کابل) اعمال شده است، اما مس تصفیهشده و مواد اولیه از این تعرفه معافاند. این تصمیم پس از بررسیهای امنیت ملی دربارهٔ وابستگی آمریکا به منابع خارجی مس اتخاذ شد. این تعرفه فقط بر محتوای مسی محصول اعمال میشود و با دیگر تعرفهها همپوشانی ندارد. خودروهای مشمول تعرفهٔ ۲۵ درصدی از این تعرفه معافاند.
معافیت «دِ مینیمیس» (De minimis) که ورود کالاهای زیر ۸۰۰ دلار آمریکا را بدون تعرفه مجاز میکرد، از ۲۹ اوت لغو میشود. این تصمیم بهدلیل رشد شدید تجارت الکترونیک و نگرانیها دربارهٔ قاچاق، ازجمله فنتانیل، اتخاذ شده است. قانون جدید مالیات و هزینه، لغو رسمی این معافیت را برای ژوئیه ۲۰۲۷ تعیین کرده بود، اما دستور اجرایی ترامپ این تاریخ را دو سال جلو انداخت.
از این پس، مرسولههایی که خارج از شبکهٔ پستی بینالمللی و از طریق شرکتهای خصوصی مثل DHL یا FedEx ارسال میشوند، مشمول همهٔ تعرفهها و مالیاتها خواهند بود. بستههای پستی بینالمللی با نرخ واقعی تعرفه کشور مبدأ محاسبه میشوند (برای کانادا فعلاً ۳۵ درصد). برای شش ماه، امکان پرداخت مبلغ ثابت (۲۰۰ دلار آمریکا در مورد کانادا) بهجای تعرفه وجود دارد.
تعرفههای چوب نرم کانادا اکنون از ۳۵ درصد گذشته است. این اختلاف تجاری قدیمی به سیستم قیمتگذاری چوب در کانادا برمیگردد که آمریکا آن را نوعی یارانه میداند، و کانادا آن را رد میکند. آمریکا دو نوع تعرفهٔ ضددامپینگ و ضدیارانه بر این کالا اعمال میکند که سالانه بازبینی میشود. در ماه اوت، تعرفهٔ ضدیارانه برای بیشتر شرکتها از ۶٫۷۴ درصد به ۱۴٫۶۳ درصد افزایش یافت و تعرفهٔ ضددامپینگ جدید ۲۰٫۵۶ درصد اعلام شد که مجموع نرخ را به ۳۵٫۱۹ درصد رساند؛ یعنی بیش از دو برابر نرخ قبلیِ ۱۴٫۴ درصد.
دستور اجرایی ۳۱ ژوئیه که تعرفهٔ کالاهای کانادایی را به ۳۵ درصد رساند، یک بند تازه به جنگ تجاری افزود: هر کالایی که ادارهٔ گمرک و حفاظت مرزی آمریکا تشخیص دهد از طریق کشور ثالث برای «دورزدن تعرفهها» ترانشیپ شده، مشمول تعرفهٔ ۴۰ درصدی و احتمالاً سایر جریمهها خواهد شد. این مقررات شامل کالاهای لحاظشده در CUSMA نمیشود. وزارت بازرگانی، وزارت امنیت داخلی و نمایندهٔ تجاری آمریکا هر شش ماه فهرستی از کشورها و تأسیسات متهم به دورزدن تعرفهها را منتشر خواهند کرد.
این تصویر کلی نشان میدهد که اگرچه نرخ رسمی و کلی تعرفهها بر کالاهای کانادایی بالا رفته، وجود معافیت CUSMA و ساختار پیچیدهٔ تعرفهها موجب شده اثر عملی آن برای بسیاری از بخشها کمتر باشد. با اینحال، بخشهایی مثل فولاد، آلومینیوم، مس، خودرو و چوب نرم مستقیماً با نرخهای سنگین روبهرو هستند و تغییرات اخیر، پیچیدگی و فشار مضاعفی بر تجارت دوجانبه افزوده است.
در حالیکه هنوز کمی بیش از شش ماه از ریاستجمهوری ترامپ سپری شده، سیاستهای او روابط دیرینهٔ آمریکا و کانادا را دستخوش تحولاتی بنیادین و تکاندهنده کرده است. باید دید ماهها و سالهای آتی آبستن چه تحولات دیگری برای این دو همسایه خواهد بود.