کامران قوامی – ونکوور

آشنایی من با استاد ساده شروع شد؛ در جمعی ساده و دوستانه با نوشیدنی و طنز، و بعد فهمیدم ایشان نویسنده‌اند و کارگاه داستان‌نویسی ونکوور را اداره می‌کنند. و من که پنجاه‌سالگی را داشتم رد می‌کردم، گفتم وقتش است به علاقه‌ای که در گذر زمان دفن شده بپردازم و رفتم به کارگاه داستان‌نویسی استاد محمدعلی. و چقدر کار خوبی کردم و چه جمع خوبی را انتخاب کردم. همه‌چیز خوب بود؛ محیطی بسیار دوستانه، استادی فروتن با طبعی شوخ و مهربان. این شد که شیفتهٔ او و آن جمع شدم.

بسیار آموختم، بسیار بیشتر از داستان‌نویسی؛ نگاهی که لازم است داشته باشیم تا بنویسیم و لذت شنیدن داستان و نوشتن از خود در قالب راوی و نوشتن از دیگران در قالب خود. راهی به خودشناسی و دیگرشناسی و راهی به جهانی مرموز که خمیرمایه‌اش در دست توست. 

دوران کرونا که آمد، کارگاه دو جلسه تعطیل شد و وقتی به استاد پیشنهاد شد که کلاس غیرحضوری برگزار شود، مثل همیشه که نه نمی‌گفت، گفت: «خوبه امتحانش کنیم.» او شیفتهٔ زندگی و حرکت بود. اهل نه گفتن نبود، اهل بله گفتن بود. می‌گفت: «بهترین لذت من این است که شماها داستان بنویسید، تلاش کنید و چاپش کنید.»

به من و ما بارها گفت که بنویسید و از هر نوشتهٔ من و ما شادمان شد. شادی‌اش در نوشتن بود و شادتر بود وقتی شاگردانش هم، که دوستانش بودند، می‌نوشتند و تلاش می‌کردند. از نوشتهٔ هر کدام از ما نکات مفیدش را بارها می‌گفت و اشارهٔ کوتاهی می‌کرد که چگونه بهتر شود. 

من افتخار داشتم چندین سال با استاد همکاری کنم تا کارگاه به‌صورت غیرحضوری ادامه یابد؛ از ابتدای کووید تا همین الان. او به‌شدت منظم و دقیق بود. در ارائهٔ مطالب، در پاسخ به سؤال‌ها، در حضوریافتن در کلاس و در کمک به همهٔ ما. کارگاه استاد محمدعلی همه‌چیز داشت؛ از داستان‌نویسی، داستان‌خوانی، تکنیک‌ها و سبک‌ها گرفته تا بحث آزاد، معرفی نویسندگان قدیمی و جوان‌ترها، نقد و بررسی و حمایت از هر که دوست داشت بنویسد.

اگر بخواهم، به‌شیوه خود استاد، نکته‌ای یا خرده‌ای بگیرم، این بود که استاد سیگار زیاد می‌کشید و اگر می‌خواستی قانعش کنی که کار درستی نیست، تهدید به قطع رابطه می‌کرد. همین. یادش گرامی و آموزه‌هایش همراه ما. امید این است که کارگاه داستان‌نویسی استاد محمدعلی همان‌جور که ایشان دوست داشت، با همکاری و کمک همه دوستان و دوستدارانشان ادامه یابد.

نوشته آشنایی من با استاد محمدعلی و کارگاه داستان‌نویسی ونکوور اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

کامران قوامی – ونکوور

در تاریخ سه‌شنبه ششم سپتامبر ۲۰۲۲، کارگاه داستان‌نویسی ونکوور تحت نظر استاد محمد محمد‌علی، میزبان پرتو نوری‌علا، نویسندهٔ ساکن لس آنجلس بود. این جلسه از طریق زوم برگزار شد و حدود ۵۰ نفر در آن شرکت داشتند. هماهنگی‌های لازم برای برگزاری جلسه را کامران قوامی و گردانندگی آن را فریبا فرجام از اعضای «کارگاه داستان‌نویسی ونکوور» بر عهده داشتند.

در ابتدا استاد محمدعلی مطابق معمول برنامه‌های ویژهٔ کارگاه طی مقدمه‌ای به معرفی اجمالی پرتو نوری‌علا به‌شرح زیر پرداخت:

«نخست خوشامد می‌گویم به پرتو نوری‌علا و تشکر می‌کنم که دعوت کارگاه داستان‌نویسی ونکوور را پذیرفت. من از دیرباز با نگاه انتقادی و نگرش اجتماعی پرتو نوری‌علا آشنا هستم. حضورش در کانون نویسندگان ایران و کانون نویسندگان در تبعید و مبارزه‌اش علیه سانسور همواره برای من تحسین‌برانگیز بوده است. شخصیت محجوب و در عین حال مستقلش چیزی نیست که حتی پس از سال‌ها از یادم برود. سابقهٔ آشنایی من و ما برمی‌گردد به سال‌های پرتب‌وتاب آن انقلاب عقیم‌مانده یا به‌یغمارفته، اما نقطهٔ اوج یا شروع خوبی داشت این آشنایی و آن گرفتن نقد خوبی بود از پرتو بر رمان «رحمان در راه» نوشتۀ فرامرز طالبی که در شمارهٔ سوم فصلنامهٔ برج، سال ۱۳۵۹ چاپش کردم. بعد رفت‌وآمدها بود در مجالس و مجامع فرهنگی و ادبی و گاه خانوادگی و دیدارش در انتشارات و کتاب‌فروشی خوش‌نام «دماوند» که او یکی از سه پایه‌گذارش بود.

پرتو نوری‌علا، شاعر، نویسنده، منتقد ادبی-فرهنگی در آبان ۱۳۲۵ در تهران و در خانواده‌ای فرهنگی به دنیا آمد. بی‌شک از نوجوانی به شعر و مباحث ادبی علاقه‌مند بود که راضی شد در ۱۸ سالگی و در ابتدای دورهٔ دانشجویی (رشتهٔ فلسفه و روان‌شناسی) بر سر سفرهٔ عقد زناشویی با محمدعلی سپانلوی شاعر بنشیند. 

پرتو در دوران دانشجویی با گروه تئاتری سعید سلطان‌پور، و گروه تئاتر فردوسی به‌کارگردانی محمد ابراهیمیان، همکاری داشت، اما هر سه کارِ نمایشی از طرف ساواک توقیف شد. پرتو در سال ۱۳۴۷ به‌دعوت ناصر تقوایی در فیلم سینمایی «آرامش در حضور دیگران» در کنار شاعرانی چون منوچهر آتشی، محمدعلی سپانلو و علی نراقیِ داستان‌نویس، بازی کرد که متأسفانه آن فیلم نیز پس از پنج سال توقیف در سال ۱۳۵۲ برای مدت کوتاهی در یکی چند سینما به‌نمایش درآمد و پس از آن همسرش از بازیگری او در کارهایی که بعد به او پیشنهاد شد، ممانعت کرد. بدین وسیله پروندهٔ ذوق‌آزمایی پرتو در عالم تئاتر و سینما بسته شد.

گرچه انتشار اولین کتاب شعر پرتو با نام «سهمی از سال‌ها» نیز از طرف ادارهٔ نظارت بر نشر کتاب در رژیم گذشته توقیف شد، اما او به‌دلیل مواضع روشن ضدسانسور و دیگر فعالیت‌های مطبوعاتی، موفق شد به‌عنوان عضو غیررسمی یا وابسته، به دورهٔ اول کانون نویسندگان ایران (۱۳۴۷) راه یابد. همین تشویق جانانه باعث گردید او به‌ کار نوشتن و سرودن ادامه دهد و سرانجام در دوران فروپاشی رژیم گذشته و پانگرفتن رژیم فعلی، «سهمی از سال‌ها» در سال ۱۳۵۷ توسط انتشارات معتبر «ققنوس» منتشر شد و با توجه به انتشار مقالات متعدد در مطبوعات طی سال‌ها، این بار رسماً به عضویت کانون نویسندگان دورهٔ دوم در آمد.

پرتو، پس از اخذ مدرک فوق‌لیسانس، به‌عنوان مدرس نیمه‌وقت در دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران به تدریس فلسفه پرداخت، اما با وقوع انقلاب فرهنگی و بسته‌شدن دانشگاه‌ها او نیز همچون دکتر رضا براهنی، هوشنگ گلشیری، دکتر سیما کوبان، بهرام بیضایی و… از کار برکنار گردید. در همان ایام دومین مجموعه‌شعرش با نام «از چشم باد» آمادهٔ چاپ و انتشار بود که آن نیز با ممانعت و سانسور وزارت ارشاد روبرو شد. 

پرتو نوری‌علا در سال ۱۳۵۹ به‌دعوت دکتر سیما کوبان و با همکاری منیر رامین‌فر-بیضایی، اولین انتشارات زنان ایرانی را به‌نام انتشارات و کتابفروشی «دماوند» تأسیس کردند که متأسفانه آن هم پس از سه سال و در اوج فعالیت و نشر کتاب‌های متعدد توسط مأموران دولتی تعطیل گردید. پرتو به‌ناچار در سال ۱۳۶۴ همراه فرزندانش سندباد و شهرزاد سپانلو به آمریکا مهاجرت کرد. پس از دیدن دورهٔ یک‌سالۀ کامپیوتر به استخدام رسمی دادگاه عالی منطقهٔ لس آنجلس (بخش ژوری) در آمد، و به‌عنوان کارشناس رسیدگی به امور هیئت‌منصفه شروع به کار کرد. از آن پس موفق شد پس از سال‌ها در آسایشی نسبی از پیلهٔ تنهایی آشکار و پنهان خود بیرون بیاید و به امور ذهنی و ذوقی خود سامانی نیکو ببخشد.

از پرتو نوری‌علا تاکنون ۱۴ کتاب منتشر شده که سه عنوان آن در ایران به چاپ رسیده است. برخی آثارش اعم از نظم و نثر به‌زبان انگلیسی در اغلب آنتولوژی‌های ادبی و شعر زنان ایرانی در خارج‌ازکشور به چاپ رسیده است. نقد جامع و دقیق او بر رمان مشهور «سورة الغُراب» نوشتهٔ محمود مسعودی از طرف هیئت داوران ادبی انتشارات معتبر باران در سوئد، جایزهٔ بهترین نقد ادبی سال ۱۹۹۴ را دریافت کرد. این یادداشت شامل کارنامهٔ ادبی-فرهنگی پرتو بود، حال آنکه می‌دانیم او از فعالان امور اجتماعی و از بنیان‌گذاران و همکاران گروه «حامیان مادران پارک لاله و مادران عزاداران ایران» در لس آنجلس است.

کتابشناسی پرتو نوری‌علا

۱- سهمی از سال‌ها: مجموعه‌شعر، چاپ اول ۱۳۵۷ تهران، انتشارات ققنوس. چاپ دوم ۱۳۸۲ لس آنجلس، انتشارات سندباد

۲- دو نقد ادبی: چاپ اول ۱۳۶۴ تهران، انتشارات آگاه. چاپ دوم ۱۳۶۵ لس آنجلس، انتشارات اندیشه

۳- احیای کتاب جغرافی عصر ناصرالدین‌شاه: مرآت البُلدان یا آیینهٔ شهرها (جغرافیای ناصری) به‌کوشش پرتو نوری‌علا و محمدعلی سپانلو، چاپ اول ۱۳۶۴، نشر اسفار تهران

۴- از چشم باد: مجموعه‌شعر، چاپ اول ۱۳۶۶، لس آنجلس، انتشارات اندیشه، چاپ دوم۱۳۸۲ لس آنجلس، انتشارات سندباد

۵- زمینم دیگر شد: مجموعه‌شعر، چاپ اول ۱۳۷۱، نشر زمانه-تصویر، لس آنجلس. چاپ دوم ۱۳۸۲، انتشارات سندباد، لس آنجلس

۶- هنر و آگاهی: مجموعه‌نقد ادبی و هنری، چاپ اول ۱۳۵۷، انتشارات کلبه کتاب، لس آنجلس، چاپ چهارم ۱۴۰۰، نشر آفتاب، نروژ

۷- مثل من: مجموعه‌داستان، چاپ اول ۱۳۸۲، انتشارات پارس، لس آنجلس، چاپ دوم ۱۳۸۷، انتشارات سندباد، لس آنجلس

۸- چهار رویش: برگزیدۀ اشعار به دو زبان فارسی و انگلیسی، چاپ اول ۱۳۸۲، انتشارات سندباد، لس آنجلس، 

۹- سلسله بر دست در برج اقبال: مجموعه‌شعر،، چاپ اول ۱۳۸۲، انتشارات سندباد، لس آنجلس 

۱۰- فردای میهن: نمایشنامه، چاپ اول ۱۳۸۷، انتشارات سندباد، لس آنجلس

۱۱- مانا: روایت، چاپ اول ۱۳۸۹، انتشارات سندباد، لس آنجلس

۱۲- از دار تا بهار: مجموعه‌شعر، چاپ اول ۱۳۹۰، انتشارات سندباد، لس آنجلس

۱۳- کتاب شادی: مجموعه‌طنز، چاپ اول ۱۳۹۶، انتشارات هرکجا آباد، لس آنجلس

۱۴- یگانگی ذهن و زبان: مجموعۀ گفت‌وگوها، چاپ اول ۱۳۹۶، انتشارات سندباد، لس آنجلس، چاپ دوم ۱۴۰۰، نشر آفتاب، نروژ»

پس از صحبت‌های استاد محمدعلی در ادامه پرتو نوری‌علا با صدای گرم و خوانش روان داستان «پنجرۀ رو به مُتل» را از کتاب مجموعه‌داستان «مثل من» برای شرکت‌کنندگان خواند (این داستان را در اینجا بخوانید). سپس نوبت به اظهارنظر و طرح سؤالات شرکت‌کنندگان رسید که خلاصه‌ای از آن تقدیم می‌شود.

نیکی فتاحی از اعضای «کارگاه داستان‌نویسی ونکوور» نقدی ارائه داد با این مضمون: «پنجرۀ رو به مُتل» داستانی بـه شدت انتقادی اسـت، و بیش از آنکه ساختارگرا باشد محتوامحور است. پنجره‌ای که راوی از پسِ آن داستان را روایت می‌کند، دریچه‌ای است بـه جامعهٔ طبقهٔ متوسط آمریکایی، که از نگاه یک زن مهاجر به خواننده نشان داده می‌شود؛ هر یک از افرادی که به‌نوبت در قاب این پنجره ظاهر می‌گردند، نمایندهٔ قشری از جامعهٔ آمریکا هستند؛ بومیان، همجنس‌گرایان، سیاه‌پوستان، مهاجران و… این نمایش خواننده را وامی‌دارد تـا در مـورد سازوکار و چیدمان چنین جـامعه‌ای بیندیشد و بـا دیده‌ای انتقادی به آن بنگرد. از مسائل اساسی مورد بحث و انتقاد در این داستان می‌توان به روابط جنسی آزاد، پلیس، رسانه‌ها، فقر، کار، قانون، و پول اشاره کرد. اینکه چنین زنـدگی آمریکایی مدرنی تا چه حد می‌تواند سطحی، پوچ، درگیر ظواهر و غرق در لذت‌های جنسی افسارگسیخته باشد. برای مثال، آرزوی فردی می‌تواند معلول‌شدن در اثر سانحه‌ای باشد برای مدتی فراغت از کار؛ یا اینکه چطور می‌شود کسی یا شرکتی را سو کرد و از این طریق پولی به جیب زد؛ سروکار پیداکردن بـا پلیس و قانون تا چه حد می‌تواند دست‌وپاگیر باشد و نتیجه‌ای معکوس به بار بیاورد؛ آزادی هرچه بیشتر روابط جنسی چگونه می‌تواند یگانه هدف بخشی از جامعه باشد؛ چطور دولت با مقروض‌کردن اشخاص تا آخر عمر از آن‌ها کار می‌کشد طوری که یک هفته کارنکردن می‌تواند آرزوی شخصی باشد و غیره. افرادی که از پنجره دیده می‌شوند فـقط صـورت و ظاهرند و هیچ اطلاعات تکمیلی دیگری درموردشان داده نمی‌شود. راوی فـقط مشاهده‌گر است و گاهی قضاوت‌های شخصی می‌کند. اما همین صورت ظاهری افراد است که داستان را می‌سازد. نگاه کنید به: بومیان آمریکاییِ نظافتچی و خدمتکار، زنی که شبیه مرد است و مردی که شبیه زن (دختر-پسر)، مردی با پشتی کاملاً خال‌کوبی‌شده، سیاه‌پوست قوی‌هیکل، دست‌هایی که طبل و شیپور می‌زنند؛ گویی با کارناوالی از افراد روبروییم که هویت خاصی ندارند و بیشتر شبیه به عروسک‌های خیمه‌شب‌بازی‌اند تا انسان‌هایی مسئول. داستان از اینکه توانسته جامعهٔ مدرن آمریکایی را بـه نقد بکشد و سؤالاتی تأمل‌برانگیز برای خواننده ایجاد کند، بسیار موفق بوده است. روایت روان، نثر ساده، و ساختار بدون پیچیدگی آن موجب می‌شود که درون‌مایه و محتوای اثر خود را پررنگ‌تر و مؤثرتر نشان دهد و این همان چیزی‌ اسـت که داستان می‌خواسته و توانسته که به انجام برساند.»

در ادامه، دکتر سعید ممتازی نکاتی را با نگاه روان‌شناسی اجتماعی به داستان با کارگاه در میان گذاشت: «داستان زیبای «پنجرهٔ رو به متل» داستانی با طنز تلخ است که به زندگی عادی مهاجران و سایر فرودستان مردم عادی شهر به‌اصطلاح فرشتگان می‌پردازد و از لایه‌های پنهان پایتخت هالیوود حکایت می‌کند. آنجا که متل بی‌ستارهٔ داستان هم «هالیوود متل» نام دارد. وقتی در داستان با آمیزه‌ای از طنز و جد گفته می‌شود «درد، امری فرهنگی است» ترجیح می‌دهم از دید روان‌شناسی اجتماعی به داستان نگاه کنم: روانشناسی اجتماعی علمی است که برای درک ماهیت و علل رفتار فردی در شرایط اجتماعی تلاش می‌کند.

رفتار انسانی تحت‌تأثیر دیگران و همچنین زمینهٔ اجتماعی‌ای که رفتار در آن روی می‌دهد، قرار دارد. به‌همین دلیل باید به عواملی که ما را به رفتاری خاص در حضور دیگران هدایت می‌کند و همچنین به شرایطی که در آن، رفتار یا افکار و احساسات خاصی رخ می‌دهد، توجه کنیم. در داستان «پنجرهٔ رو به متل» از تکنیک سینمایی مونتاژ موازی برای روایت دو قصه استفاده شده است. قصهٔ حال و روزی که در زندگی راوی به‌عنوان یک مهاجر معمولی و سردرگم در جریان است و قصهٔ آدم‌هایی که او به‌تصادف از پنجرهٔ اتاقش شاهد آن‌هاست و آنچه را می‌بیند با ذهن یک شرقی غمگین برداشت و تحلیل می‌کند. گله و دودلی راوی در عبارت «سو کنم یا نکنم» بازگویی گله و شکایت او از دنیاست و از زندگی. این دودلی به‌نوعی تردید بین شکایت‌کردن و عمل‌گرایی است در مقابل بی‌عملیِ با ماسک کنارآمدن، و تحمل و مدارا. همان دودلی‌ای که در روان‌شناسی زن راوی هم خود را به‌صورت تردید بین سکوت در برابر جنایت احتمالی و تماس با پلیس و به‌خطرانداختن خلوت و امنیت فردی‌اش نشان می‌دهد. ممکن است ما در نگاه اول راوی را زنی سرگردان و حتی ساده‌دل ببینیم، اما در نگاهی عمیق‌تر، این شرایط جامعه است که آن هویت را به او تحمیل کرده است.

پرتو نور‌علا این داستان را در نشریهٔ «بررسی کتاب» منتشر کرده و آن را به اردشیر محصص، طراح معاصر تقدیم کرده است و جالب اینکه آنچه نیم قرن پیش در ویژه‌نامهٔ همان نشریه دربارهٔ اردشیر نوشته شده، در مورد این نویسندهٔ رئالیست «پنجرهٔ رو به متل» هم صادق است:

«تیغ بر چشم می‌کشد و بر جراحت آن نیز دو گلوله از آتش شلیک می‌کند، تا جراحت برای تو فراموش‌ناشدنی باشد. او با لبخند تلخ کافکاوار خود، بنیادهای بی‌ریشه را که متأسفانه به‌عنوان واقعیت در روابط اجتماعی شکل گرفته‌اند، فرو می‌ریزد، در چرخش قلم در دست او، ما شاهد فروریختن هستیم. کار او، اصولاً ویرانگری است. او معلم اخلاق نیست، از آن دسته مصلحین اجتماعی‌ای که خوش‌بینانه می‌گویند: درست می‌شود، امیدوار باشید. او بدبینانه نگاه نمی‌کند، کاشف بدی‌هاست.»

داستان از روزمرگی تلخ و یکنواختیِ مرگ‌واره طبقهٔ فرودست آکنده است، در اتاق رو به متل همه‌چیز ناقص و ضعیف و ناسالم است. داستان روایتگر اتاق‌های توسری‌خورده، آدم‌های توسری‌خورده، و آرزوهای توسری‌خورده، سیب نیم‌خورده، ازکارافتادگی نیمه‌عمدی و کُرست نیمه‌پنهان‌شده است، آن هم در شهر شیطان زرد، آنجا که همه‌چیز در خدمت پول است و پول با سکس و قانون و تن و ناتوانی و فراموش‌شدگی و ازخودبیگانگی مرتبط است، همان‌جا که اگر به‌گفتهٔ راوی با عینک (بخوانید: دقت) نگاه کنیم، دردها بزرگ‌تر و زشت‌تر می‌شود. پنجرهٔ رو به متل داستانی است با نگاه واقع‌گرا و در عین حال با طنزی زنانه، داستانی آکنده از بوی تن خستهٔ زنی تنها.»

داوود مرز آرا در ادامه این نکات را بیان کرد: «منظرۀ روبروی راوی یعنی منظرۀ «هالیوود متل» راوی را به یاد قرض‌هایش می‌اندازد و نوع روایت داستان هم مرا به یاد شهرفرنگیِ زمان بچگی‌ام انداخت، که جلوی آن جعبهٔ سحرآمیز زانو می‌زدیم یا چمباتمه می‌نشستیم تا شهرفرنگی، قصهٔ عکس‌هایی را که پشت‌سرهم نشان می‌داد، برایمان تعریف کند. اما راوی داستان پنجرهٔ رو به متل برخلاف شهرفرنگی فقط آنچه را که از پنجره می‌بیند، تعریف نمی‌کند. حکایت خودش هم بخشی از داستان است. انگار از پنجرهٔ رو به متل، پنجره ای رو به خودش هم باز کرده است. دو داستان از یک پنجره. 

در این داستان، یکی از دوستان راوی آهسته از او می‌پرسد: «راستش را بگو چطوری خودت را زدی به اتوبوس؟» به‌باور من این جمله به‌تنهایی القاء قشنگی بود که کمک می‌کرد تا منِ خواننده به‌طور غیرمستقیم به خواستهٔ درونی راوی پی ببرم. ولی توضیحاتی مثل آرزوی راوی در گرفتن مرخصی و احتمالاً دریافت پولی کلان از شرکت بیمه برای پِی‌آف بدهی خانه‌اش و کلاً سنگین‌کردن بار توضیحی و توصیفی این طرف پنجره (مخصوصاً به‌کاربردن آمار و ارقام برای نشان‌دادن اصرار دوستان راوی از کم‌وکیف ماجرا و استفاده از کلمات «فارگلیسی» احتمالاً برای نشان‌دادن مهاجربودن راوی، زبان به‌کار‌رفتهٔ هر دو طرف پنجره را ثقیل می‌کند.

این‌طرف پنجره داستان شخصی است که آرزو داشته تصادفی بکند بلکه از طریق بیمه به نوایی برسد، حالا به آرزوی تصادف رسیده، اما شرایط طوری است که ممکن است از طریق بیمه به نوایی نرسد.

داستان آن‌طرف پنجره برداشت‌های نه‌چندان زیبای همین شخص آسیب‌دیده در اتاق است از آنچه که در متل روبه‌رو اتفاق می‌افتد و ضرورت تأکید به تخم‌وترکهٔ دو سه تا از کارگران، و اصرار به اتاق «پنج تا به آخر مانده» برایم روشن نبود، ولی رفتن یکی از همین کارگران با چرخ‌دستی به همان اتاق پنج تا مانده به آخر برای منی که از همینگوی در جایی خوانده‌ام که اگر من در داستانم تفنگی را به دیوار آویختم، حتماً از آن در جایی دیگر در همان داستان استفاده خواهم کرد، کاملاً روشن بود و ایجاد دلهره و تعلیقی برایم به‌دنبال نداشت. 

ضمناً به‌باور من فهرست‌کردن محتویات کیف راوی با ذکر چند قلم و یا حذف کلی‌اش خللی در داستان به‌وجود نمی‌آورد. من وقتی داستانی را می‌خوانم، یک حسی به من منتقل می‌شود. اول نگاه می‌کنم ببینم از آن داستان خوشم آمده یا نه، بعد به ساختار و تکنیکی که نویسنده به کار برده توجه می‌کنم و بعد از خودم می‌پرسم درون‌مایهٔ این داستان چیست؟ یعنی داستان راجع به چه چیزی حرف می‌زند تا از فکر مسلط و محتوای اصلی داستان سر در بیاورم.»

مرتضی مشتاقی برجسته‌ترین عنصر داستان را شخصیت آفریده‌شده می‌داند که دوفرهنگی و دوزبانه است و در داستان پنجره‌ای گشوده تا از دید این مهاجر به دنیای بیرون نگاه کند که سوءتفاهم ایجاد می‌شود. 

سیامند زندی نیز ساختن کاراکتر یک مهاجر آمریکای شمالی را کار برجستهٔ نویسنده می‌داند. کاراکتری که می‌خواهد آنچه را داشته با ساده‌ترین راه دوباره به‌دست آورد و از آن‌رو دنبال یک تصادف است تا با سوکردن به هدف برسد. او شخصیت‌سازی مهاجر در این داستان را همانند شخصیت‌سازی «آقای چوخ بختیار» صمد بهرنگی یا «دایی‌جان ناپلئون» ایرج پزشک‌زاد می‌بیند.

سهیل شریفان داستان «پنجرهٔ رو به متل» را به‌سبب پرداختن به موضوع ال‌جی‌بی‌تی‌کیو در بیست و هشت سال پیش، بسیار جسورانه و پیشروتر از آن زمان دید. وی کاربرد «جک همر» به‌معنی چکش بادی برای شکافتن آسفالت خیابان را مناسب‌تر از «متهٔ برقی» دانست که اساساً به کار راهسازی نمی‌آید. همچنین گفت که صدای مسلسل‌وار چکش می‌توانست با تکان‌های پردهٔ اتاق هماهنگ شده و بیان تصویری پیوسته‌ای ایجاد کند. تعمیر آسفالت نماد راه ناهموار پیش‌روی مردم در احقاق حقوق جنسیتی خود است. همچنین به‌قول او آنچه «راه‌رفتن تدریجی کلمات» است، باعث شده با توجه به آنکه این داستان بیست و هشت سال قبل نوشته شده، معانی برخی کلمات دستخوش تغییر شود. مثلاً دختر-پسر بیشتر معنی پسر دخترنما می‌داده و الان واژگان دیگری رایج است. وقتی داستان منتشر شد در حکم تیری است که از چلهٔ کمان پریده و نمی‌شود انتظار بازنویسی دوباره داشت چرا که کلمات این داستان مربوط به‌همان دوره است و تغییر آن ایجاد زمان‌پریشی در واژگان است. با توجه به تعریف اولیه در منطق که دلالت لفظ بر معنی قراردادی است، راه‌رفتن کلمات و جابه‌جایی معنی آن‌ها قرار اجتماعی حاکم بر نوشته را مخدوش و هم نویسنده و هم مخاطب را سردرگم می‌کند که ای‌بسا نوع نگاه به موضوع را برای مخاطب امروز حتی قدری برخورنده کرده‌ باشد. درصورتی‌که اگر با شناخت از معانیِ همان دوره خوانده شود، همان‌طور که پیشتر گفته شد، این داستان بسیار حمایتگر، پیشرو و متهورانه بوده است.»

حمید مساح ضمن تأیید نکات ذکرشده توسط دیگران، فکر می‌کند کفهٔ برخورد با مهاجر سنگین‌تر است: مهاجری که تقلب می‌کند، انگلیسی نمی‌داند، چسب اداره را دزدیده… و او این نگرش را صحیح نمی‌داند.

مهرخ غفاری هم ضمن جالب‌خواندن داستان چند نکته را به این شرح بیان کرد: «نویسنده چرا روی تفاوت نژادها اصرار دارد؟ آیا این نگاه بی‌طرفانه است یا از چشم آن مهاجرِ گیج‌وگول است؟ آیا این نگاهی نژادپرستانه است که در بعضی جملات وجود دارد؟ در این داستان چندین داستان آمده بود و آیا می‌شود تمام این‌ها را در یک داستان کوتاه آورد؟»

امیرحسین یزدان‌بُد نیز گفت که در این داستان در انتها اتفاقاتی می‌افتد که انتظار نمی‌رود و به‌همین خاطر از این داستان بسیار لذت برده است. همچنین کلماتی مانند دفیله و قزن در داستان برایش تازگی داشته است.

حسن عظیمی در ادامه نکات ویرایشی را مطرح کرد که از ذکر آن‌ها در این خلاصه صرف‌نظر می‌شود.

کامران قوامی سپس گفت: «نوشته‌های خانم نوری‌علا از دل و از تجربه‌های زیسته بر آمده و لاجرم بر دل می‌نشیند۔ من بسیار خوشحالم با خانم نوری‌علا و آثار ایشان آشنا شدم. برای من این آشنایی دریچه‌ای است به جهان انسانی نادر و نویسنده‌ای که براساس تجربهٔ زیسته‌اش با نثری سرشار از طنز سخن می‌گوید۔ طنز در جای‌جای داستان خوانده‌شده جاری است، طنزی که همهٔ زوایای زندگی و جامعه و روابط آن را نشانه گرفته و به‌شدت جدی است و سرشار از نکته‌بینی و ژرف‌اندیشی. طنز یکی از شاخصه‌های این اثر است که باعث شده به‌راحتی همراه داستان حرکت کنیم و با آن احساس نزدیکی کنیم.»

وحید ذاکری نیز ضمن تأیید طنز داستان آن را طنز کلامی می‌نامد و نمونه هایی را نقل می‌کند. او انتخاب زمان حال را مناسب داستان می‌داند و ادامه می‌دهد که انتظار تغییر در وضعیت بیرونی و درونی راوی در انتها را داشته اما آن را نگرفته است.

مرال دهقانی هم تأکید کرد که طنز داستان تلخی آن را پوشانده بود. همچنین اشارات بین‌متنی بسیار زیبا بوده و در حقیقت ادای دین به اردشیر محصص است. ایشان داستان را کلاس درسی می‌بیند که به‌عنوان یک مهاجر باز باید به دلایل مهاجرت خود نگاه کرد. 

سودابه رکنی می‌گوید: «راوی داستان شما خود من بودم وقتی وارد آمریکا شدم. داستان خیلی خوبی بود و من با آن همزادپنداری کردم.»

امیر حسن‌زاده با نگاهی به نمایشنامهٔ «فردای میهن» نوشتهٔ پرتو نوری علا گفت: «این نمایشنامه سعی دارد بیانگر مطالبات زنان ایرانی در اوایل ظهور رضاشاه پهلوی – تقریباً صد سال پیش – باشد. اگر چه پاره‌ای از این مطالبات کماکان خواستهٔ مردم ایرانی است، انتخاب تاریخی دور برای وقوع حوادث نمایش به‌نوعی تأکید نویسنده بر استمرار این مطالبات و تلاش جامعهٔ ایرانی برای دستیابی به آن مشخصاً پس از انقلاب مشروطه تا زمان حال است. نمایشنامه به‌نوعی مانیفست نویسنده‌اش به‌عنوان طرفدار حقوق زنان عمل می‌کند و آن خواسته‌ها در متن فهرست شده‌اند، اما به‌کارگیری شخصیت‌های ذهن‌آشنا و بیان جملات و گفت‌وگوهای مسبوق‌به‌سابقه، جلوافتادن طلب‌های اجتماعی و سیاسی بر وجوه ادبی و دراماتیک متن را جلوه‌گر می‌سازد. با این اوصاف، نباید از پایان‌بندیِ تا حدی غافلگیرانهٔ نمایش بگذریم که نویسنده، شخصیت زن اصلی نمایش، یعنی میهن را قهرمانی دلیر و ایثارگر معرفی می‌کند و البته که تمام مردان زندهٔ نمایش هم حقیر و سفله، هوس‌باز و بی‌مایه‌اند، حتی روزنامه‌نگار منورالفکرش! نویسنده در جایی دیگر از نمایش وقوع تغییر در جامعهٔ ایرانی را بدون مشارکت نیمی از آن یعنی نیمهٔ زن آن امکان‌ناپذیر می‌داند، اما خود نیم دیگر همان جامعه را مردانی نفرت‌انگیز و پلشت معرفی می‌کند! آیا این یک تناقض نیست؟ مرد خوب نمایش مردی است که مرده، یعنی پدر میهن، و از او خاطره‌ای بیش نمانده، و باقی مردان یکسره بدخوی و بدسگال‌اند! در هواخواهی از حقوق زنان، فرهنگ‌سازی و تربیت نسل‌های جدید در شناخت پیشینه، عوامل سیاسی، اجتماعی و باورهای اعتقادی به‌علاوه بسترهای حصول مسالمت‌آمیز و البته نیازمند به زمان آن عمدتاً نادیده گرفته شده و روش‌هایی اعمال می‌شود که حاصل بیشتر آن‌ها مقابل هم قراردادن توده‌ها، ترویج و رواداری خشونت و عدم انسجام اجتماعی است. در جایی از نمایش، در صفحهٔ ۴۶، از قول زنی ناشناخته در میان جلسهٔ مولودی‌خوانی می‌خوانیم: ما می‌خواهیم مثل زنان غربی حق انتخاب داشته باشیم…! به‌نظر می‌آید تأسی به زنان غربی در داشتن حق انتخاب به‌طور عام و احتمالاً سایر حقوق و مناسبات از دیگر دغدغه‌های نمایش باشد. در سال‌های اخیر دنباله‌روی از هژمونی غرب و الگوبرداری از آنچه در این دیار ساری و جاری است، به‌عنوان راه‌حلی برای پیشرفت و خوشبختی ملت‌های دیگر معرفی شده است. تجربهٔ جنگ‌های افغانستان، عراق و لیبی، تحمیل و تغییر دولت‌ها به زور نیروهای خارجی و مشکلات فراوان و روزمرهٔ ممالک مداخله‌گر، مصیبت‌باربودن این نسخه‌پیچی‌ها را نشان داده است.

جمال کردستانی نیز ضمن تشکر از پرتو نوری‌علا برای حضور در کارگاه، گفت: «بنده راستش با داستان «پنجرهٔ رو به متل» شما نتوانستم ارتباط خوبی برقرار کنم، ولی دو داستان دیگرتان یعنی «خانهٔ آفتابی» و «جُ د ا ی ی» با تکنیک‌هایی که در آن‌ها به‌کار رفته، برایم بسیار جذاب و آموزنده بود. در «خانهٔ آفتابی» در نامه‌ای که زن راوی برای همسرش می‌نویسد، آنجا که نوشته‌ها با فونتی برجسته آمده، وجه ظاهری و دروغین زن صحبت می‌کند و در لابه‌لای این نوشته‌ها با خطوطی نازک‌تر، آن وجه دیگر که واقعی‌تر و درونی‌تر است با زبانی تند و شِکوه‌آمیز مرد را به باد استهزا و تمسخر می‌گیرد. در داستان «جُ د ا ی ی» هر جا کلمهٔ جدایی به‌صورت گسسته یعنی جدایی آمده است، نویسنده توانسته بار معنایی خاصی را در پشت این تک‌واژه بگذارد و با همین کلمه پیام خود را بدون نیاز به هیچ توصیف و توضیح اضافه‌ای به خواننده برساند. شما در اغلب داستان‌هایتان به‌قول دوستمان امیر، نگاهی اغراق‌آمیز و تند به شخصیت‌های مرد دارید. در داستان «سرخ و سیاه» تصویری این‌چنین از مردها ارائه داده‌اید؛ «روی شیرازهٔ قطور کتاب تاریخ ایران، خطی باریکی از خون» و همین خط خونین در بسیاری از داستان‌های شما چهره‌ای مخوف و ترسناک از مرد ارائه می‌دهد. به‌نظر بنده درخشان‌ترین داستان در میان داستان‌های کوتاه شما داستان «مثل من» است که در آن جدال‌های درونی من‌ها با همدیگر مسیر پرتلاطم رشد و تکامل شخصیت راوی را که همانا نویسنده است، بیان کرده است.»

پس از تنفسی کوتاه پرتو نوری‌علا در شروع توضیحاتش می‌گوید که او همیشه صداقت و جرئت داشته که صریح بنویسد. او می‌افزاید: «از همهٔ دوستانی که با این دقت داستان را خوانده و نظرات انتقادی خود را چه مثبت و چه منفی با من و ما در میان گذاشتند، بسیار سپاسگزارم. همان‌طور که همهٔ شما متوجه شدید، این داستان از زبان زنی بیان می‌شود تازه‌مهاجر، ناآشنا به‌زبان انگلیسی، که در میان مشتی از دوستان ایرانی ساکن لس آنجلس زندگی می‌کند. به‌قول دوست عزیزی که اشاره کرد، «زنی گیج‌و‌گول» است. قضاوت‌هایش نسبت به آنچه بیرون از پنجرهٔ رو به مُتل می‌گذرد، سطحی، شتاب‌زده و درهم‌ریخته است. او قصد خفیف‌وخوارکردن هیچ فردی از نژاد و جنس و جنسیت را ندارد. اما نوع نگرش و بیان این زن چون با ابهام و تعجب و به‌کاربردن لغات غیرمتداول همراه است، ممکن است در برخی از شما شبههٔ نژادپرستی یا تحقیر ال‌جی‌بی‌تی پیدا کرده است. در مورد به‌کاربردن لغات قدیمی و ازکارافتاده، بخشی از آن‌ها عمدی بوده و برخی دیگر مال ۳۰ سال پیش است یعنی زمانی که داستان نوشته شده است‌ کاری‌اش نمی‌شود کرد. در مورد جملهٔ «او به صورتش لطمه زد» پرسیده‌اند؛ در داستان‌های قدیمی این کلمه (لطمه) بیشتر برای زنانی که اغلب صورت خود را می‌خراشیدند یا ادای ضربه‌زدن به صورت خود را در می‌آورند به کار می‌رفت، و در واقع کلمۀ «لطمه» برای ضربۀ بدون درد همراه شوخ‌وشنگی به کار می‌رود. دوستی هم گفتند که بهتر بود بخش کیف زن و ذکر محتویاتش حذف می‌شد. من موافق نیستم؛ انواع محتویات به‌هم‌ریختهٔ کیف، اولاً نشانگر بی‌نظمی و آشفتگی زن است، بعد هم نشان می‌دهد که او ناهارش را با خود می‌آورد و سر کار می‌خورد، برگ جریمۀ رانندگی هم گرفته، چسب هم از اداره کش رفته و کُرستش را با مهارت در همان سر کار از گردنش بیرون کشیده و چپانده در کیفش… به‌نظر من این کیف دنیای کوچک‌تری از زندگی خود زن است.»

آنچه در پایان‌بندی گزارش شایان ذکر است اینکه استاد محمدعلی رفتار و واکنش‌های پرتو نوری‌علا را نسبت به سؤالات و انتقادات ستوده و آن را خیلی باارزش می‌داند.

در انتها اشاره می‌شود که در این جلسه بحث‌های متعدد دیگری هم البته بود که مجال پرداختن به همهٔ آن‌ها میسر نیست.

نوشته گزارشی از «کارگاه داستان‌نویسی ونکوور» با حضور میهمان ویژه، پرتو نوری‌علا، نویسندهٔ ساکن لس آنجلس اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

در تاریخ بیست و چهارم ماه مه، کارگاه هفتگی داستان‌نویسی تحت‌نظر استاد محمد محمدعلی، نویسندهٔ ساکن ونکوور، پذیرای مهمان ویژه‌ای از آمریکا‌ بود؛ مریم رئیس‌دانا.

در این جلسه، به بررسی سه داستان کوتاه از ایشان پرداخته شد. داستان «اِیبِل» (این داستان را در اینجا بخوانید)، «نقطهٔ روز» (این داستان را در اینجا بخوانید) و همچنین داستان «هات‌داگ کاسکو» (این داستان را در اینجا بخوانید). گزیده‌ای از این نشست به دوستانی که موفق به شرکت در این جلسه نشدند و دوستداران ادبیات، تقدیم می‌شود. این جلسه از طریق زوم برگزار شد. هماهنگی‌های لازم برای برگزاری این جلسه را کامران قوامی و گردانندگی آن را فریبا فرجام، از اعضای «کارگاه داستان‌نویسی ونکوور»، بر عهده داشتند. 

در ابتدا استاد محمدعلی مطابق معمول برنامه‌های ویژهٔ کارگاه، طی مقدمه‌ای به معرفی اجمالی مریم رئیس‌دانا و کارهای او به‌شرح زیر پرداخت:

«مریم رئیس‌دانا، داستان‌نویس، شاعر، مترجم و پژوهشگر ادبی متولد ۱۳۴۶ تهران، در خانواده‌ای فرهنگی-هنری پرورش یافته است. او پس از دریافت مدرک لیسانس زبان فرانسه (رشتهٔ مترجمی) به داستان‌نویسی رو آورد. سال ۱۳۸۲ سال خوش‌یمنی بود برای او، چرا که علاوه بر انتشار مجموعه‌داستان «عبور»، داستان کوتاه «جزیره‌ای در دل تهران بزرگ» جایزهٔ ادبی صادق هدایت و داستان «آواز آ» جایزهٔ ادبی فستیوال داستان کوتاه اصفهان را برای او به‌ارمغان آورد. مریم رئیس‌دانا سال‌ها ویراستار ارشد مؤسسهٔ انتشاراتی نگاه بود و علاوه بر آن، برای مجلات معتبری چون آدینه و زنان و روزنامه‌های پرتیراژ همشهری و صبح امروز مقالات ادبی و اجتماعی می‌نوشت. از آثار پژوهشگرانهٔ مریم می‌توان به کتاب‌های «نوشته‌های پراکندهٔ صادق هدایت»، «آثار و آوای صادق هدایت» و «هدایت در بوتهٔ نقد و نظر» اشاره کرد که بارها مورد توجه و مراجعهٔ محققان حوزهٔ ادبیات و هدایت‌شناسان قرار گرفته است. مریم رئیس‌دانا مدتی مدرس دانشکدهٔ هنر دختران تهران و همچنین مترجم رسمی روابط بین‌الملل باشگاه فرهنگی و ورزشی سایپا بود. او در سال ۱۳۸۵ از تهران به پاریس و سپس در سال ۱۳۸۹ از پاریس به آمریکا مهاجرت کرد. او به‌رغم مشکلات جابه‌جایی‌ها توانست مجموعه‌داستان‌های کوتاه طنزآمیز «متلک پتلک» را در آمریکا منتشر کند. همچنین مجموعه‌اشعار و زندگی‌نامهٔ ژاک پره‌وِر، شاعر پرآوازه، را از فرانسه ترجمه و مجموعه‌اشعار خودش به‌نام «سایهٔ آسوریک» را به‌چاپ برساند. آخرین اثر او ترجمه‌ای است از کتاب «شاهزاده و گدا» اثر بی‌بدیل مارک تواین.»

پس از صحبت‌های استاد محمدعلی، در ادامه مریم رئیس‌دانا با صدای گرم و خوانش روان داستان «ایبل» را برای شرکت‌کنندگان خواند. سپس نوبت به اظهارنظر و طرح سؤالات شرکت‌کنندگان رسید که خلاصه‌ای از آن تقدیم می‌شود.

در ابتدا دکتر سعید ممتازی با نگاهی روان‌شناختى به داستان‌هاى مریم رئیس‌دانا و به‌خصوص داستان «ایبل»، چنین گفت:

«داستان‌هاى مریم رئیس‌دانا قهرمان ندارد. در داستان‌هاى او ما با افرادى از جنس کسانى که هر روز مى‌بینیم روبه‌روییم. او همچون آدم‌هاى داستان‌هایش همه‌چیز از اشیا و طبیعت بی‌جان گرفته تا ظاهر و رفتار انسان‌ها را با دقت و تیزبینى نگاه مى‌کند و از این راه خواننده را به درون افکار و احساسات آنان مى‌برد.

خوانندهٔ داستان‌هاى او باید فضاى بین خطوط را بخواند و دریابد، چرا که مریم هم سعى داشته از راه توصیف چهره‌ها و رفتارها به عواطف و هیجان‌هاى آنان دست پیدا کند و زخم‌هاى روانى آنان را دریابد. نگاه ظاهراً تلخ او به زندگى فرودستان و طبقهٔ متوسط، در عمق خود توانمندى، تاب‌آورى، و سرسختى بشر را در مواجهه با درد و رنج نشان مى‌دهد. نویسنده با سرک‌کشیدن به دنیاى حسرت‌ها، سرخوردگى‌ها، شادکامى‌ها، و نامرادى‌هاى انسان‌ها، دنیایى واقعى و ملموس را ترسیم مى‌کند. داستان‌های رئیس‌دانا به‌گونه‌اى است که خوانندهٔ کنجکاو تا پایان با او در فضاى داستان قدم مى‌زند و با او تا گره‌گشایى داستان پیش مى‌رود. ما با او به خاطرات خود مى‌رویم و برخى احساسات کشف‌نشده در ماجراهاى زندگى را بازمى‌یابیم.

از دیدگاه روان‌شناسى اگزیستانسیال، او به ما این گفتهٔ کهن را یادآور مى‌شود که آزادى و اختیار تو چنان نیست که هر کارى دوست دارى انجام دهى، بلکه آزادى‌ات آن است که مجبور نباشى کارى بر خلاف میل خود انجام دهى. رئیس‌دانا سعى مى‌کند انگیزه‌هاى روانى ناخودآگاه را هم کشف کند، چنان‌که در جایى مى‌گوید: «وقتى پشت فرمان نشست، مسحور جاذبهٔ سرعت، مى‌خواست شکست را فراموش کند.» پس اوست که مفهوم دکارتى را یادآور مى‌شود که به‌جاى تسلط بر جهان باید بر خویشتن مسلط شد. 

همچنین هنگامى که در شروع داستان «نقطهٔ روز» مى خوانیم: «در این نقطه از روز، در این لحظه، آن بیرون هنوز تاریکی شب بر همه‌جا و همه‌چیز مسلط است، ولى صبح هم لخ‌لخ‌کنان دارد سر مى‌رسد و به‌هر نفس خورشید، یک پلک بالاتر مى‌آید.» باز هم با ترکیبى از نگاه واقع‌گرایانهٔ مثبت و منفى روبه‌روییم و راوى لختى بعد، با همین دیدگاه مى‌گوید: «دو شات قهوه این حال خسته را بلکه خوب کند. اولى سیاه و تلخ مثل زندگى، دومى سیاه و سفید باز هم مثل زندگى.»

در داستان‌هاى رئیس‌دانا ما با این اصل درست روان‌شناختى مواجه مى‌شویم. اتفاقات ما را نمى‌رنجاند، بلکه نگاه ما به اتفاقات است که تعیین کنندهٔ رنج ماست. عمل ما در محدوده‌اى از انتخاب‌ها و امکان‌ها قرار دارد و ما تا جایی می‌توانیم به این امکان‌ها امیدوار باشیم که به‌طور دقیق، در حیطهٔ توان ما قرار گیرند. زمانى که مسلم شود امکان‌ها در حیطهٔ توانایى ما نیستند، باید از آن‌ها قطع امید کنیم، زیرا هیچ خدایی و هیچ قدرتی نمی‌تواند جهان و امکان‌هاى آن را با ارادهٔ ما منطبق کند.

در داستان کوتاه «ایبل»، سینتیا با دردى که مى‌کشد جملهٔ صادق هدایت را در سرآغاز بوف کور یادآور مى‌شود: «در زندگی زخم‌هایی هست که مثل خوره در انزوا روح را آهسته می‌خورد و می‌تراشد. این دردها را نمی‌شود به کسی اظهار کرد، چون بشر هنوز چاره و دوایی برایش پیدا نکرده و تنها داروی فراموشی توسط شراب و خواب مصنوعی به‌وسیلهٔ افیون و مواد مخدره است. ولی افسوس که تأثیر این‌گونه داروها موقت است و پس از مدتی به‌جای تسکین بر شدت درد می‌افزایند.»

اما رئیس‌دانا در همان داستان توصیهٔ خود را از زبان مادرى به فرزندانش و فرزندان آدم مى‌گوید: عاشق هم باشید، مواظب هم باشید.»

سپس امیر حسین یزدان‌بد گفت‌وگو را با ذکر نکات زیر ادامه داد:

«- ایبل از سه داستان دیگر تمیزتراست و سبک آمریکایی و ایستاده روی دیالوگ دارد. 

– نگاه زنانه و تلاش برای ورود به دنیای عواطف زنانه

– حذف عامدانهٔ ملیت و هویت صدای راوی (این خیلی مهم است)، اینکه معلوم نیست راوی کجایی است. اینکه اصراری ندارد بگوید من ایرانی‌ام، هم جالب است.

– نویسنده مهاجرت را به‌عنوان فرصت می‌بیند و از زنجموره‌های غربت و دوری و نوستالژی معمول در ادبیات مهاجرت در این داستان‌ها خبری نیست.

– نثری بی‌ادا و سرراست دارد.»

سپس سهیل شریفان ضمن اینکه داستان را منسجم و خوب توصیف کرد، دو سؤال مطرح کرد:

– نحوه و علت واژه‌گزینی‌هایی چون شن‌سواری و دریاسواری 

– علت انتخاب نام‌های غیرایرانی برای شخصیت‌های این داستان 

مریم رئیس‌دانا ضمن تشکر نکاتی را متذکر شد، ازجمله اینکه انتخاب واژه‌هایی چون شن‌سواری و دریاسواری تعمدی بوده چون از زبان شخصیت کم‌توان ذهنی داستان سخن گفته است. انتخاب نام‌های غیرایرانی برای این داستان هم تعمدی بوده و ایشان گرچه دلیلی قابل‌بیان برای آن ندارد، اما نتوانسته نام‌های ایرانی برای آن به‌کار ببرد.

پس از استراحت کوتاهی، قسمت دوم جلسه با بررسی دو داستان «نقطهٔ روز» و «هات‌داگ کاسکو» ادامه یافت.

نخست مرال دهقانی به صحبت دربارهٔ امپرسیونیسم در داستان «نقطهٔ روز» پرداخت:

«آن روز می‌شویم ز سرگشتگی خلاص

کانجام ما به نقطهٔ آغاز می‌رسد

داستانِ «نقطهٔ روز»، به‌آرامی و آهستگی، همان‌طور که ادعا می‌کند، به‌سمت موضوعی چالش‌برانگیز می‌رود. موضوعی که وجه برجستهٔ داستان است.

تاکنون نویسندگان انگشت‌شماری با محوریت یا تضمین این موضوع آثاری ارائه داده‌اند که جا دارد جسارت نویسندهٔ داستان «نقطهٔ روز» را بستاییم.

نویسنده ضمن ایجاد مقدمات کافی برای بازکردن گره داستان که دلیل رفتنِ «ونسان»، معشوق (شریک عاطفی) راوی که سیزده ماه پیش او را ترک کرده است، فرایند شکل‌گیری رابطه را در گذر زمان به‌ چالش می‌کشد. نویسنده نگاهی پرسش‌گر به دنیای مدرن، پیشرفت‌های تکنولوژیک و البته روابط انسانی دارد. روابطی که به‌خوشی آغاز می‌شوند و سریع پیش می‌روند و زود به نقطهٔ پایان می‌رسند. گویا روابط انسانی همگام و همراه با تکنولوژی دچار تغییر و دگردیسی شده است.

در زمانهٔ ماهواره و اینترنت و نسل پنجم تلفن‌های همراه، که سرعت، معیارِ ارزش‌ و سنجش تکنولوژی است، راوی سیزده ماه می‌شود که با خود در کشمکش است تا جواب سؤالش را پیدا کند. راوی شک می‌کند که شاید تسلیم سرعت زمانه شده و در رابطه‌اش با ونسان سریع پیش رفته است.

بارش باران، مرد بارانی‌پوش در شعر ژاک پره‌وِر، محلهٔ «Point du Jour» پاریس، تماشای خیابان‌ها و خانه‌‌ها از پشت شیشهٔ باران‌گرفته همراه با حرکت ریتمیک برف‌پاک‌کن شیشهٔ ماشین و محوشدن رنگ‌ها، مثل قهوهٔ سیاه و سفید راوی، تصویری امپرسیونیستی از دنیای پیرامون او ترسیم می‌کند. دنیایی که در آن، خطوط مشخص و برجسته به‌عنوان مرز، دیگر جایی ندارند. در این دنیا، بسان نقاشی‌های امپرسیونیستی که رنگ‌ها در هم فرو می‌روند تا تصویری نقش بندد، تعاریف‌ واحد و مشخص به‌تدریج محو شده و جای خود را به نسبیتی فراگیر داده‌اند.

راوی داستان بیش از یک‌سال انتظارمی‌کشد، همه جا به‌دنبال ونسان می‌گردد، خود را قضاوت می‌کند، و در پایان به همان نسبیتی می‌رسد که ونسان بارها به آن اشاره کرده بود و راوی بی‌توجه از کنار آن عبور کرده بود.» 

در ادامه، امیر حسن‌زاده به بیان نکاتی دربارهٔ داستان «هات‌داگ کاسکو» پرداخت:

«در سال‌های اخیر نگاه به جامعه به‌عنوان مجموعه‌ای از ساختارها، نهادها و روابط اجتماعی از سوی برخی جامعه‌شناسان مانند زیگموند باومن و ژان فرانسوا لیوتارد با انتقاداتی مواجه شده است. به‌زعم این جامعه‌شناسان برای فهم نظام جامعه، باید وجوه اجتماعی تا سطح ساختارهای فردی، تجربهٔ ذهنی و کنش‌های متقابل خرد اجتماعی تقلیل داده شود تا از مفاهیم مدرن و کلی جامعه‌شناسی همانند سرمایه‌داری، صنعتی‌شدن یا پروژهٔ دولت/ملت، به مفاهیم پسامدرن و قابل‌دسترس از واقعیت، چون جامعهٔ چندفرهنگی، دوگانگی، هرج‌ومرج و فناوری اطلاعات و غیره رسید. البته جامعه‌شناسانی چون هابرماس نیز معتقدند که مدرنیته پروژه‌ای ناتمام است که با افزایش دموکراسی و آزادی کامل می‌شود و جامعه‌شناسان پست‌مدرن اصولاً افرادی واداده و بدبین‌اند.

فارغ از اینکه کدام‌یک از نظریه‌های فوق را بپذیریم، مفهوم جهانی‌شدن در قرن بیست و یکم، سمت و سوی تغییرات اجتماعی را تحت‌تأثیر قرار داده است. یکی از این تأثیرات افزایش رقابت انسان‌ها برای بقا و حفظ ظواهر زندگی است.

در داستان کوتاه «هات‌داگ کاسکو» نوشتهٔ مریم رئیس‌دانا، اگر فروشگاه کاسکو را جامعهٔ انسانی فرض کنیم،  آدمیان برای مصرف بیشتر تحت شعارهای فریبندهٔ تبلیغاتی در رقابتی طاقت‌فرسا دیده می‌شوند. افرادی که دیوانه‌وار دنبال پرکردن سبدهای خرید خود هستند و در انتهای این مسابقهٔ هولناک خود را مهمان غذایی می‌کنند که تمثیل جامعهٔ مصرفی و پرسرعت امروزی است.

نویسنده با ارائهٔ این تصویر کلی با ظرافت، خواننده را در تجربه‌ای کوچک‌تر از یک کنش اجتماعی، یعنی غذاخوردن در جمع سهیم می‌کند تا مفهومی عمیق‌تر یعنی جامعهٔ چندفرهنگی، ازهم‌گسیختگی و هرج‌ومرج را توسعه دهد. خانوادهٔ مکزیکی، صف اتومبیل‌ها و نیاز به سوخت بیشتر، مادر جوان معتاد و پسر خردسالش، حتی زوجی که راوی یکی از آن‌هاست، تکه‌هایی از این مدل اجتماعی قرن بیست و یکم‌اند. نویسنده با نگاهی دلسوزانه از زبان راوی شرح حال مادری را می‌دهد که اکنون خود را باخته است و بدبینانه آینده‌ای آکنده از عقده و خشونت را برای پسربچه پیش‌بینی می‌کند. آیا سیاست‌های معطوف به جهانی‌شدن با خیل عظیمی از انسان‌ها این‌گونه رفتار نکرده است؟

آیا رقابت‌های جانکاه امروزی قربانیانی غیر از بشر و محیط زیست داشته است؟ 

داستان «هات‌داگ کاسکو» در عین کوتاهی، فریاد بلند دادخواهی سر داده است.»

طی این جلسه، تعداد دیگری از دوستان شرکت‌کننده نکاتی را دربارهٔ داستان‌ها مطرح نمودند و پاسخ‌های مریم رئیس‌دانا را نیز شنیدند، که متأسفانه به‌دلیل کمبود وقت برای تهیهٔ گزارش جامع‌تری تا زمان به‌زیر چاپ‌ رفتنِ نشریه، امکان پرداختن به همهٔ آن‌ها نبود. 

نوشته گزارشی از «کارگاه داستان‌نویسی ونکوور» با حضور میهمان ویژه، مریم رئیس‌دانا، نویسندهٔ ساکن آمریکا اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

در تاریخ نهم نوامبر۲۰۲۱، کارگاه هفتگی داستان‌نویسی تحت نظر استاد محمد محمدعلی، نویسندهٔ ساکن ونکوور، پذیرای مهمان ویژه‌ای از آمریکا‌ بود؛ خسرو دوامی، نویسندهٔ ساکن کالیفرنیای جنوبی.

در این جلسه به بررسی دو داستان کوتاه از ایشان پرداخته شد. داستان «کلوپ بیلیارد آرزو» و همچنین داستان «رودخانهٔ تمبی». متأسفانه به‌دلیل بلندی داستان «کلوپ بیلیارد آرزو» و محدودیت جا، امکان چاپ آن در نشریه نبود، هرچند، علاقه‌مندان می‌توانند آن را در وبسایت و شبکه‌های اجتماعی رسانهٔ همیاری بخوانند. داستان «رودخانهٔ تِمبی» اما در همین شماره در صفحهٔ ۴۴ به‌چاپ رسیده است و علاقه‌مندان می‌توانند آن را در اینجا بخوانند. در این گزارش، گزیده‌ای از این نشست به دوستانی که موفق به شرکت در این جلسه نشدند و دوستداران ادبیات تقدیم می‌شود. این جلسه از طریق زوم برگزار شد و ۳۰ نفر در آن شرکت داشتند. هماهنگی‌های لازم برای برگزاری جلسه را کامران قوامی و گردانندگی آن را فریبا فرجام از اعضای «کارگاه داستان‌نویسی ونکوور» بر عهده داشتند. 

در ابتدا استاد محمدعلی مطابق معمول برنامه‌های ویژهٔ کارگاه، طی مقدمه‌ای به معرفی اجمالی خسرو دوامی و کارهای او به‌شرح زیر پرداختند:

«خسرو دوامی متولد ۱۳۳۶ در تهران است. او از سال ۱۹۸۶ به جنوب کالیفرنیا آمده و همراه همسرش، مهرنوش مزارعی، در شمال سن دیه‌گو زندگی می‌کند. او تحصیلات دانشگاهی‌اش را در آمریکا در رشتهٔ مهندسی الکترونیک به‌پایان رسانده است.

از خسرو دوامی تا به‌حال سه مجموعه‌داستان و دو داستان بلند منتشر شده است: 

• پرسه، نشر ری‌را، لس آنجلس ۱۳۷۷
• پنجره، نشر ری‌را، لس آنجلس ۱۳۸۰ 
• هتل مارکوپولو، انتشارات نیلوفر، تهران ۱۳۸۳
• داستان بلند Angel Ladies، چاپ اول، نشر نارنجستان، لس آنجلس ۱۳۸۵
• داستان بلند Angel Ladies، چاپ دوم، نشر مهری ۱۴۰۰
• داستان بلند یاس ایرانی، نشر القصه ۱۴۰۰

او مجموعه داستان «کلوپ بیلیارد آرزو» را در دست چاپ دارد. 

کتاب پرسه، به‌عنوان کتاب برگزیده نشریهٔ سنجش – ویژهٔ نقد ادبی در آلمان شناخته شد و مجموعه‌داستان هتل مارکوپولو در تهران برندهٔ جایزهٔ مهرگان ادب سال ۱۳۸۳ و نامزد نهایی دریافت جایزه‌های بنیاد گلشیری، یلدا و منتقدین مطبوعات بوده است. همین کتاب از طرف منتقدین مطبوعات در ایران یکی از ده نامزد نهایی بهترین مجموعه‌داستان دههٔ هشتاد خورشیدی بود.»

پس از صحبت‌های استاد محمدعلی در ادامه خسرو دوامی با صدای گرم و خوانش روان داستان «کلوپ بیلیارد آرزو» را به‌صورت خلاصه برای شرکت‌کنندگان در این نشست خواند. 

خلاصهٔ داستان: «کلوپ بیلیارد آرزو» داستان فرار هفت نفر از گروه‌های مختلف اعم از چپی، سلطنت‌طلب، بیلیاردباز و… با هم پس از انقلاب ایران در تابستان سال ۱۳۶۲ است. راوی از سیاست می‌ترسد و می‌خواهد نویسنده شود و در بیان وقایع لحنی بی‌طرفانه دارد، گویا دارد خاطرات خود را بی‌کم‌و‌کاست تعریف می‌کند. داستان در مسافرخانه‌ای می‌گذرد که همهٔ فراری‌ها از گروه‌های مختلف در آن به‌طور موقت ساکن شده‌اند. گویی مسافرخانه ایران است و فراری‌ها گروه‌های مختلف ایرانی‌ها. در این میان کودکی به‌نام اَرانی، پسر قدرت که چپی است، حضور دارد که در پایان داستان هم اوست که پزشک شده و در ترکیه مشغول کار است. این داستان سرنوشت چند نسل را با سرعت توضیح می‌دهد.

پس از خوانش داستان سپس نوبت به اظهارنظر و طرح سؤالات شرکت‌کنندگان رسید که خلاصه‌ای از آن تقدیم می‌شود.

امیر حسین یزدان‌بد با ستایش از مهارت خسرو دوامی در ساختن مکانی که روح تعدادی آدم را در خودش تسخیر می‌کند، تأکید کرد که این داستان تجربهٔ زیسته است و نه برآمده از تخیل. همچنین ایشان بیان کرد که ظاهراً داستانِ مهاجرت است، اما در معنا بیرون‌رانده‌شدن یا دیاسپورا است.

سعید ممتازی در ادامه گفت اگرچه داستان تلخ است و پر از حسرت و ناراحتی، اما با پسری که پزشک شده، روزنه‌ای از ادامهٔ زندگی نشان داده می‌شود. ایشان داستان را بسیار جذاب و شبیه فیلمی توصیف می‌کند که نمی‌توان از تماشای آن دست کشید. 

جمال کردستانی اضافه کرد که در داستان‌های خسرو دوامی چیزی اضافه نیست و ادبیات در تبعید و «اندوه ویرانگر غربت» بسیار خوب نشان داده شده‌اند. ایشان در مقابل فکر می‌کند که برخی ‌شخصیت‌ها کامل نشده‌اند و گنگ‌اند، مثل راوی؛ راوی خنثی است و معلوم نیست چطور فکر می‌کند. 

سودابه رکنی در ادامه گفت کسانی‌که در آن دوره مهاجرت کرده‌اند می‌فهمند که این داستان تاریخ شفاهیِ آن سال‌ها را بیان کرده است و برای ایشان یادآور خاطراتش در ترکیه بوده است. در این داستان در واقع کل ایران در یک مسافرخانه جمع شده است.

مهرخ غفاری مهر از این‌همه صفا و عاطفه در این داستان ممنون است، اما در ادامه به نقد تکنیکی داستان پرداخته است با طرح چند سؤال: اول اینکه آیا این داستان است یا تنها ذکر یک خاطره، و اگر داستان است، عنصر تخیل در آن دیده نمی‌شود و اگر خاطره است، بسیاری از جزئیات مغفول مانده است. سؤال دوم اینکه چرا تمام گفت‌وگوها در متن داستان امده و راوی تعریف می‌کند. و در آخر ایشان نقش زنان داستان را ناچیز می‌داند و می‌پرسد آیا لازم نبود که زن‌ها صدای رساتری در این داستان می‌داشتند.

در اینجا امیر یزدان‌بد مجدداً توضیحاتی اضافه کرد که این نوعی داستان با تمپوی بالاست و می‌خواهد با سریع‌ترین روش از صفر تا صدِ یک انسان را برساند. ایشان اما موافق بود که داستان‌های خسرو دوامی از نگاه فمینیستی کتک‌خور دارد و در این داستان هم دنیای زنانه وجود ندارد. 

مهرنوش مزارعی نیز تأکید کرد که با شخصیت زن داستان، نیلوفر، مسئله دارد و با مهرخ غفاری مهر هم‌نظر است. او همچنین گفت که این افراد مهاجر نیستند و فراری‌اند. ایشان تأکید کرد کارهای خسرو دوامی خوش‌خوان‌اند.

نوشا وحیدی گفت که از لحن بی‌طرف راوی لذت می‌برد و به‌نظرش نظرات فمینیستی مطرح‌شده صحیح نیست و خسرو دوامی به‌عنوان مرد باید نظرش را بگوید و لازم نیست به‌زور مطالبی دربارهٔ زنان را در داستانش وارد کند. همچنین گفت چه اهمیتی دارد که این داستان، داستان یا خاطره نامیده شود. این داستان خیلی ساده سرنوشت سه نسل را به‌خوبی نشان می‌دهد.

پیمان مشکات از خوانش خسرو دوامی تعریف کرد و پیشنهاد داد که ایشان داستان‌هایشان را به‌صورت فایل صوتی هم منتشر کنند.

فریده مختارزاده نیز گفت بهتر است فکر کنیم که این یک خاطره است و با توجه به این موضوع بهتر است راوی بی‌طرف باشد، همان‌گونه که واقعاً هم بی‌طرف است.

رهی متینی کلوپ بیلیارد آرزو را در ابتدای آن داستان و در مراحل پایانی‌اش یک خاطره می‌بیند.

از نظر مرتضی مشتاقی این یکی از بهترین روایت‌هایی است که دربارهٔ این بخش از تاریخ ایران نوشته شده است. او همچنین زن را در این داستان عنصر فعالی می‌داند چون زنِ گم‌شده فعال سیاسی بوده است.

مجید میرزایی نیز از جنبهٔ باورپذیری داستان آزادیِ قدرت در دستگیری اول با پادرمیانی ریش‌سفیدها را غیرواقعی می‌بیند. 

خسرو دوامی پس از تشکر از توجه افراد و نظرات ارائه‌شده، به‌ ذکر توضیحاتی به‌ این شرح پرداخت:

• دغدغهٔ من در خلق این داستان این بوده که بتوانم یک داستان خطی گزارش‌گونه بنویسم. 
• راوی باید نگاهی خونسرد داشته باشد تا بتواند وقایع پررنگ را بدون درگیرشدن عاطفی در آن‌ها بیان کند. حفظ این لحن خونسرد برای من سخت است. 
• راوی سیاسی نیست و بی‌طرف است و نمی‌خواهد قضاوت کند. 
•  در کلوپ بیلیارد آرزو، همه موقت‌اند. جمع اضدادند. فرار، نقطهٔ مشترک همهٔ آن‌هاست. هیچ‌کدام در جای خود نیستند. کاریکاتوری‌اند از آنچه که باید باشند. همه دچار نوعی تغزل ناتمام‌اند. 
• به‌نظرخود من رنگین‌ترین شخصیت‌های این داستان دو زن قصه‌اند. 

در انتها استاد محمدعلی یادداشت خود را پیرامون داستان «رودخانهٔ تمبی» به‌شرح زیر خواند: 

«به‌جهت یادآوری عرض می‌کنم که رودخانهٔ تمبی در استان خوزستان و در جنوب شهر مسجدسلیمان است و مسجدسلیمان اولین شهر ایران است که در سال ۱۹۰۸ میلادی در آن نفت استخراج شد و شهری کارگری محسوب می‌شود. در حوالی این شهر باستانی تاکنون یکی چند معبد از دورهٔ هخامنشی کشف شده و حالا در این داستان خواننده با نوعی توازی یا همسان‌سازی تاریخی، افسانه‌ای و اسطوره‌ای روبه‌روست. بحث گم‌شدن خودخواستهٔ کیخسرو در شاهنامهٔ فردوسی از یک‌سو و خسرو داستان رودخانهٔ تمبی از سوی دیگر رابطه‌ای می‌سازد که به‌راحتی نمی‌توان از آن گذشت. اما یکی از دلایل من برای دوست‌داشتن این داستان چه بسا چشم‌داشتن به غنی‌شدن یا غنی‌سازی داستان امروز است با بازنگاری قصه‌ها و افسانه‌ها و حماسه‌های کهن ایرانی. در این شیوه، نویسندهٔ آشنا به متون قدیمی با افزودن یا تغییردادن برخی از عناصر، آن را به‌گونه‌ای باز می‌نویسد که آن متن به شرایط و اوضاع اجتماعی – فرهنگی معاصر ربط پیدا می‌کند و معنا و تعبیر جدیدی می‌آفریند و بدین وسیله اثر خود را چندصدایی و دموکراتیزه می‌کند. حتی اگر منجر به نقیضه شود. چرا که آثار هنری در ذات خود نقیضه‌پرور است. در این داستان، نویسنده از فرهنگ و ادب گذشتگان این آب و خاک برای پیشبرد مقاصد و تأمین مدعای خود سود می‌برد و هنرمندانه از آن گنجینه بهره می‌گیرد. خواننده را مقابل این پرسش قرار می‌دهد: بحث مرگ‌اندیشی کیخسرو ناشی از چیست؟ آیا او توان خودکشی ندارد؟ آیا در پی مرگی آبرومند است به‌دست دیگری؟ چرا همهٔ گناهان اطرافیانش را به‌عهده می‌گیرد و حتی عشق ممنوعه را که در تشکیلات چریکی و اصطلاحاً زیرزمینی حکم مرگ دارد، به جان می‌خرد؟ آیا بیزاری از ادامهٔ خشونت باعث پاپس‌کشیدن او از مبارزه می‌شود؟ و ده‌ها سؤال دیگر. من برای تضمین گفتهٔ خود، خواننده را به صفحهٔ ۳۸۹ کتاب «از کیومرث تا هما»ی خودم ارجاع می‌دهم. آنجا که نویسنده گریزی می‌زند بر افکار کیخسرو هنگام مرگ.

گریزی بر افکار کیخسرو هنگام مرگ

… پشیمانی، واژهٔ پستی است و خردمندان را با آن کاری نیست و گویی سخت به کار پادشاهان می‌آید. کیکاووس، پادشاه ایران، سخت پشیمان بود و پشیمان از این جهان به جهان عاقبت سفر کرد. بر بالین او حاضر بودم آنگاه که مرگ تا نیمه بر او غلبه کرده بود و او سخن به صلابت نمی‌توانست گفت، اما به سخن‌گفتن اصرار داشت. چنگ در آستین من انداخت و مرا تا نزدیک خود پیش کشید و چشمان پریشان و خسته‌اش را در چشمان من دوخت و با من از پشیمانی بگفت. واژگان آن‌گونه به‌گوشم می‌رسید که گویی فاصله‌ای دور در میان ماست و هر تکانی واژگان را بی‌رنگ می‌کرد و به‌باد می‌رفت. پس بر جای خویش بی‌جنبشی ایستادم تا بشنوم و آنچه شنیدم مرا سخت جنباند… پادشاهی خدایی نیست، اما پادشاه خدایی می‌کند و اطاعت از کس نَبَرَد و کس را یارای نافرمانی از او نیست و از این‌رو عقل می‌تواند زائل شود و پادشاه تا کودکی نادان نزول کند و اگر کودکی خوش‌ذات باشی، از آنچه بد کرده چندگاهی پشیمان می‌مانی و تنها پشیمان. عقوبتی در کار نیست که کس برای عقوبت کجاست؟ اما حادثه‌ای نو و روزگاری نو تو را در خود می‌پیچاند. تو باز چون کودکان به‌دنبال مرغی خوش‌خط‌‌وخال روانه می‌شوی تا ناکجا و در اندیشهٔ بازگشت کجا توانی بود که تو تنهایی با خود و تو کی به خود سخت می‌توانی گرفت؟ پس کودک می‌مانی و پشیمان می‌مانی و چون کودکی پشیمان که گوش به کس ندارد و ترس از کس ندارد، معرفت نخواهی یافت… پس از شنیدن سخنان کیکاووس، من راه خویش یافتم که دیگر از آن پا پس نخواهم گذاشت. اما چه بگویم و به که بگویم که همگان سر بر آستان عادت سپرده‌اند و غیر از آن نمی‌پسندند و تو هر چه بگویی غریب است و ناآشنا و سازگاری با آن کی توانند؟ آیا افراسیاب نیز از همین‌رو به پوچی و هیچ نرسیده بود که خویشتن را در دل دریا فرو کرد؟ و آیا این صدای پرساز عادت نبود که او را به این جهان بازآورد تا در این جهان بر روی زمین بمیرد و همین‌جا بماند؟ این‌همه را با سروش غیب گفتم و او در پاسخ مرا به‌یاد روزی انداخت که در جنگلی را گم کرده بودم و هر بار پس از چندی به آنجا می‌رسیدم که از آن آغاز کرده بودم و گم‌شدن‌ام ادامه داشت تا پیری. اگر گم‌شدن تا پیری ادامهٔ راه من است، من این راه را نمی‌خواهم و نخواهم پیمود چرا که پشیمانی بر سر بیهوده‌زیستن چاره‌ناپذیرترین پشیمانی‌هاست… »

نوشته گزارشی از «کارگاه داستان‌نویسی ونکوور» با حضور میهمان ویژه، خسرو دوامی، نویسندهٔ ساکن آمریکا اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.