ترانه وحدانی – کوکئیتلام

عصر دوشنبه، ۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، بنیاد نیکوکاری یارا اوقات خوب و خوشی را فراهم آورد تا دوستان دمی را با هم گذرانند، از نیک‌اندیشی و نیکوکاری بگویند و طرح همکاری‌هایی را آغاز کنند.

فعالان اجتماعی و فرهنگی، هنرمندان و فرهیختگانی گرد هم آمدند تا با «بنیاد نیکوکاری یارا» بیشتر آشنا شوند. به‌گفتهٔ مینا سبزواری، از اعضای هیئت‌مدیرهٔ بنیاد نیکوکاری یارا، این بنیاد امید دارد که این آشنایی‌ها با عملکرد یارا و فعالان آن، زمینه‌ساز افزایش حمایت‌ها و همکاری‌ها شود.

حضور گرم استادان شهرام ناظری و کامبیز روشن‌روان و نیز دکتر مشگینی، حال‌وهوایی ویژه به این نشست داد، به‌ویژه آنکه پس از آشنایی با راه و روش «بنیاد نیکوکاری یار» و اعضای هیئت‌مدیرهٔ آن، تأیید و پشتیبانی خود از فعالیت‌های این بنیاد را ابراز کردند.

در این نشست، که تمام اعضای هیئت‌مدیرهٔ یارا، بعثت حشمت آزاد، نازنین حبیب‌الهی، گیتا رفیعی، کتایون رهنوردی، مینا سبزواری، فرهاد صوفی، سیما غفارزاده، و ریحانه میرجانی حضور داشتند، تعدادی از آنان دربارهٔ برنامه‌ها و عملکرد بنیاد نیکوکاری یارا و همچنین سفرهای بعثت حشمت آزاد به ایران و دیدار با مددجویان صحبت کردند. ازآنجاکه این نشست با شرکت نیکوکاران اهل فرهنگ و هنر شکل گرفته بود، سخنانی هم دربارهٔ فرهنگ متداول در امور خیریه در ایران و لزوم بهینه‌سازی آن، از سوی مینا سبزواری مطرح شد که خلاصه‌ای از آن نقل‌به‌مضمون از این قرار است:

ما در بنیاد نیکوکاری یارا ادعای فعالیت گروهی در امور فرهنگی نداریم، ولی می‌کوشیم همین امور خیریه را با شیوه‌های انسانی، نو و پیشرفته به انجام برسانیم و فرهنگ فکری و عملی آن را ارتقا ببخشیم.

به نظر می‌آید که یک خانه‌تکانی اساسی در نگرش فرهنگی ما به امور خیریه لازم باشد.

توجه و حفظ کرامت انسانی مددجو و نیکوکار، حتی اگر به‌صورت شعاری بیان می‌شود، هنوز در اکثر فعالیت‌های خیریه‌ای در ایران نهادینه نشده است.

در «بنیاد نیکوکاری یارا» ما در دو بخش عملی و کلامی این موضوع را پی می‌گیریم. در بخش عملی ارزش و عاملیت مددجو، رکن اصلی است. یارا با پیش‌گرفتن روش کارآفرینی به‌جای کمک به اَشکال مرسوم، عاملیت مددجو را رشد می‌دهد و او را با توانایی‌های خود آشنا می‌کند. با کمک نیکوکار، تسهیلگری یارا و کارآفرینی مددجو، توانایی‌های او شکوفا می‌شود. یارا حتی در این چند ماه اخیر که تمرکزش بر کارآفرینی را متوقف کرده و در کنار آن به تقدیم سبد کالا به مادرانی نیازمند پرداخته، کوشیده است فرهنگ بهتری را جایگزین کند.

یارا از شیوهٔ تقدیم خواروبار و مواد خوراکی به‌روش‌های سنتی، یعنی دادن یک کیسهٔ نایلون پر از مواد خوراکی به مددجویان، دوری کرده و چیدمان مواد را مثل فروشگاه انجام می‌دهد تا آن‌ها خود از هر کالا بردارند و «حس خریدکردن» مانع از شرمندگی و یا حقارت شود.

رشد جنبه‌های فرهنگی امور خیریه در رابطه با حفظ کرامت نیکوکار هم مد نظر است. بنیاد یارا به اصل «هدف وسیله را توجیه می‌کند» باور ندارد، بنابراین برای هدف نیک جمع‌آوری کمک‌های نیکوکاران، به هوش است که مبادا از این انسان‌های مهربان استفادهٔ ابزاری کند. ما شیوهٔ مرسوم و سنتی برانگیختن احساسات آن‌ها، و فروختن رنج تهیدستان به آنان را عقب‌گرد می‌دانیم. به حق انتخاب نیکوکار برای کمک‌کردن یا نکردن و همچنین تکیهٔ او بر خِرَدش باور داریم، بنابراین گزارش‌هایمان دربارهٔ وضع زندگی تهیدستان تنها بر پایهٔ دادن اطلاعات استوار است، نه ترسیم صحنه‌های ترحم‌انگیز و برانگیختن هیجانات که دوری از خرد را در پی دارد.

مورد دیگر که بنیاد نیکوکاری یارا در فرهنگ‌سازی در امور خیریه بدان می‌بالد، نقش آن در ایجاد فضاهای دور از خشونت است.

همان‌طور که می‌دانید خشونت‌گریزی از اصول تمدن و از ارزش‌های والا به‌ویژه در این روزگار است. از برخی افراد که با خشونت مبارزه می‌کنند ولی خود آلوده به آن‌اند، در گذریم. گروهی دیگر با خشونت مبارزه می‌کنند و هرچند می‌کوشند خودشان خشن نباشند، ولی به‌هرحال مبارزه، ریسک‌های ادعای خشونت‌گریزی خودش را دارد. در امور خیریه اما باور بر این است که با گسترش مهر و یاوری، کفهٔ خشونت خودبه‌خود سبک‌تر می‌شود.

باور ما بر این ست که «مهربانی و یاوری ما را نجات خواهند داد».

هرچه فعالیت‌های ما در زمینهٔ نیکوکاری گسترش پیدا کند، از خشونت دور می‌شویم و زهر آن را در جامعه کاهش می‌دهیم.

در این چند ماه که متأسفانه دوگانگی‌های اخیر در میان همین جامعه، ایرانی‌های ونکوور را نیز از سلامت دور کرد، تجربه به ما نشان داد که پرداختن به امور خیریه نقش مهمی در پیونددادن این جدایی‌های بیمارگونه داشت، چرا که دل‌ها یکی شدند و به یاوری دردهای مشترک پرداختند.

ازآنجاکه «بنیاد نیکوکاری یارا» از سیاست، دیانت و تجارت به‌دور بوده و مستقل است، در این چندماه نقطهٔ اشتراکی میان مخالفان بود و هر کسی از هر طیفی از این پل ارتباطی با محرومان در سرزمین مادری‌اش ارتباط برقرار کرد و یاور آن‌ها شد؛ چنین بود و چنین باد!

یک مورد دیگر از ارزش‌های فرهنگی که یارا می‌کوشد در فعالیت‌های خیریه‌اش نهادینه سازد، ضعیف‌کردن و امید به محوکردن «شرم از فقر» است.

این شرم که ریشه‌ای‌ست و قدمت صدها ساله دارد، به‌آسانی کنار نمی‌رود، ولی ما در مسیر آن گام برمی‌داریم. ما در نحوهٔ گزارش‌دهی انجام فعالیت‌ها می‌کوشیم هم مددجو را به موقعیت خود آشنا کنیم که در نتیجه، کم‌درآمدی را مایهٔ حقارت خود نداند، و هم زمینه را طوری فراهم آوریم که نیکوکار نگاه از بالا به پایین به او نداشته باشد.

بنابراین، در بخش کلامی، استفاده از واژه‌های مناسب حتی اگر پارسی نباشند، به ما و به مددجو کمک می‌کنند، مثلاً واژهٔ «مستحق» که یارا در گزارش‌هایش از آن استفادهٔ زیاد می‌برد، بجا و درست است، این واژه که به‌معنی «شایسته و دارای حق» است، نشان می‌دهد که هر شهروند از حقوق اولیه‌ای برخوردار است، که گرچه شوربختانه حاکمیت آن را نمی‌بیند، ولی نیکوکار به سهم و مسئولیت شهروندی خود می‌بیند و وظیفه و کمک خود را به ثمر می‌رساند.

شایان ذکر است که پذیرایی این برنامه را بنگاه اجتماعی «سول بایت» و فرهاد صوفی بر عهده داشتند.

نوشته دمی با دوست؛ گزارشی از دیدار جمعی از فعالان اجتماعی، فرهنگی و هنری ونکوور با مسئولان «بنیاد نیکوکاری یارا» اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

بعدازظهر شنبه، نوزدهم نوامبر ۲۰۲۲، با برگزاری جلسه‌ای که مدیریت آن را محمد فضلعلی، طراح، تهیه‌کننده و برگزارکنندهٔ کنسرت‌های فرهنگی هنری، بر عهده داشت، اپرای داستان سیاوش اثر استاد کامبیز روشن‌روان، موسیقی‌دان برجستهٔ ساکن ونکوور، با حضور ایشان رونمایی شد. این اپرا قرار است در هشتم آوریل ۲۰۲۳ به اجرا درآید. 

در ابتدای این جلسه، محمد فضلعلی با اشاره به کنسرت‌های «همه ایرانم» و «ناگهان رستخیز»‌ که به‌ترتیب در ژانویهٔ ۲۰۱۸ و ژانویهٔ ۲۰۱۹ برگزار شدند، و پس از توضیح مختصری دربارهٔ تم آن‌ها، گفت که در ادامهٔ آن دو کنسرت و به‌عنوان برنامهٔ سوم به این فکر افتاد که روی شاهنامه کار شود، و انتخاب شاهنامه بیشتر برای این بود که داستان‌هایش خواندنی است، و اینکه به شعر است و می‌توان روی آن اپرا کار کرد و دیگر آنکه شاهنامه مجموعه‌ای از ارزش‌های اخلاقی دارد که همچنان حاکم است. فضلعلی افزود که او ایدهٔ کار بر روی شاهنامه را با استاد روشن‌روان مطرح کرد و ایشان داستان سیاوش را انتخاب نمود. او اضافه کرد که از حدود یک‌سال و نیم گذشته کار بر روی این طرح را آغاز کرده‌اند. 

در ادامه، محمد فضلعلی از استاد روشن‌روان خواست تا توضیحات بیشتری در این زمینه بدهد. استاد روشن‌روان در ابتدا با اشاره به برگزاری هزارهٔ فردوسی در ایران توسط یونسکو چندین سال قبل، گفت که آن زمان قصد داشت اپرای داستان سیاوش را برای آن برنامه بنویسد که متأسفانه با عدم دریافت مجوز برای اشعار انتخابی که خلاصه‌ای از داستان سیاوش بود، آن کار عملی نشد. او در ادامه گفت: «پس از گذشت سال‌ها زمانی که دخترم باردار شد و قرار بود دومین نوه‌ام متولد شود، وقتی دانستیم که نوزاد قرار است پسر باشد، دربارهٔ اسم او صحبت‌های بسیاری شد و اسم‌های مختلفی پیشنهاد شد. من گفتم اگر اسمش را سیاوش بگذارید، من هم قول می‌دهم اپرای سیاوش را بنویسم.» استاد روشن‌روان افزود که خوشبختانه با پیشنهاد ایشان موافقت شد و پس از تولد نوه‌اش، او هم به‌طور جدی شروع به نوشتن این اپرا کرد. او گفت که نوه‌اش هم‌اکنون سه‌ساله است و درست به‌همین تعداد سال‌ها وی درگیر نوشتن این اپرا بوده است، و البته از یک‌سال و نیم قبل نیز ایدهٔ اجرای این کار با همکاری محمد فضلعلی و لیبِرتویی^۱ هم که ایشان نوشته، پیش رفته است. استاد روشن‌روان در بخشی از سخنانش گفت: «این اثر برای یک ارکستر سمفونی کامل با تمام ویژگی‌هایی که یک ارکستر سمفونی دارد، نوشته شده است… تلاشی که من کرده‌ام برای ساخت این اثر، این است که در واقع مثل یک فیلم سینمایی با آن برخورد کرده‌ام. خصوصاً بعضی صحنه‌ها آن‌قدر سینمایی و دراماتیک است که هیچ راهی ندارد جز آنکه من خود را در مقام کارگردان سینمایی قرار بدهم و سپس موسیقی را برای آن صحنه بسازم.» وی افزود که تلاشش بر این بوده است تا موسیقی هم ایرانی باشد، یعنی اپرایی که ذائقهٔ ایرانی بپسندد و هم چاره‌ای نبود که حالت اپرایی خود را نیز حفظ کند و برای همین خواننده‌هایی انتخاب شده‌اند که زمینهٔ اپرایی دارند ولی همه ایرانی‌اند. 

پس از سخنان استاد روشن‌روان، محمد فضلعلی با ذکر نکاتی دربارهٔ شاهنامه اشاره کرد که سیاوش نماد معصومیت در ادب فارسی است و فردی که به‌ناحق کشته می‌شود. او در ادامه ویدیویی از وقایع اخیر ایران بر روی پردهٔ نمایش پخش کرد؛ ویدیویی که در آن مادر یکی از کشته‌شدگان به‌نام سیاوش محمودی در خیابان فریاد می‌زند که بچه‌اش را کشته‌اند و او را «سیاوش نامدار ایران» می‌نامد. سپس فضلعلی با نمایش ویدیوی دیگری که نشان می‌داد هنرپیشه‌ای فرانسوی موی خود را می‌بُرد، گفت که مسئلهٔ گیسوبُران نیز که در پی وقایع اخیر ایران جهانی شده، درواقع از داستان سیاوش آمده است؛ زمانی که خبر کشته‌شدن سیاوش به فرنگیس می‌رسد، او گیسوی خود را می‌بُرد و این رسم گیسوبُران رسمی است به‌جامانده از فرنگیس در سوگ سیاوش. وی افزود که جذابیت این داستان در پیوند با آنچه که ما امروز شاهد آنیم و جهانی شده است، اهمیت بیشتری می‌یابد. محمد فضلعلی همچنین گفت که شاهنامه و داستان سیاوش میراثی جهانی است که باید به آن افتخار کرد و خوشبختانه ما پس از گذشت هزار سال همچنان می‌توانیم آن را بخوانیم در حالی‌که در زبان انگلیسی وقتی به چهارصد سال پیش برمی‌گردند، نمی‌توانند متون آن زمان را بخوانند و نیاز به ترجمه دارد، یا همچنین زبان فرانسه که با بازگشت به سیصد سال قبل، نمی‌توانند زبان آن دوره را بخوانند. او افزود نکتهٔ دیگر در داستان سیاوش شخصیت فرنگیس است که نمونهٔ دختران و زنانی است که ما الان در خیابان‌های ایران داریم می‌بینیم. 

در پایان، محمد فضلعلی ضمن تشکر از حامیان برگزاری این جلسه، اظهار امیدواری کرد که با همکاری دست‌اندرکاران اجرای این اپرا، اثری ماندگار به اجرا درآید و نتیجه طوری باشد که بعدها خودِ اپرای ونکوور آن را بر روی صحنه ببرد. وی ضمن تشکر از حاضران در جلسه، گفت که به‌دلیل هم‌زمانی این برنامه (که از اوایل سپتامبر برنامه‌ریزی شده بود و امکان تغییر نداشت) با راهپیمایی و تجمع اعتراضی، جلسه را بسیار زودتر از ساعت مقرر تمام می‌کنند تا حاضران بتوانند در تجمع نیز شرکت کنند.

^۱لیبرتو یا اپرانامه متن آوازها و گفتارهایی است که در یک نمایش اپرا به‌کار می‌رود. واژه به‌کاررفته در زبان‌های اروپایی برای این مفهوم واژهٔ ایتالیایی لیبرتو (libretto) به‌معنی «کتابچه» است.

نوشته گزارشی از جلسهٔ رونمایی اپرای داستان سیاوش براساس شاهنامهٔ فردوسی در ونکوور اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

یکشنبه ١٢ مارس ٢٠١٧، سالن اُرفیوم (Orpheum Theatre) ونکوور لبریز از تماشاگر بود. «کارناوال حیوانات» اثر کَمیل سن‌سانس (Camille Saint-Saëns)، آهنگ‌ساز فرانسوى دورهٔ رمانتیسم (١٩٢١-١٨٣۵)، قرار بود با همراهى دونوازى پیانوى ایمان حبیبى، پیانیست و آهنگ‌ساز جوان ایرانى و همسرش، دبورا گریمت (Deborah Grimmett)، اجرا شود.

کارناوال حیوانات در سال ١٨٨۶ به‌عنوان کاری مفرح براى دو پیانو و سازهاى زهى و بادى چوبى نوشته شد. این سوئیت در زمان زندگى آهنگ‌ساز فقط چند اجراى خصوصى داشت.

سن‌سانس در هراس از لطمه‌خوردن به اعتبار حرفه‌اى کارهاى جدى‌اش، مانع انتشار یا اجراى عمومى «کارناوال حیوانات» شد و انتشار آن را به بعد از مرگ خود موکول کرد. اولین اجراى عمومى این سوئیت درسال ١٩٢٢ و پس از مرگ آهنگ‌ساز انجام شد. اما جالب است که به‌مرور زمان «کارناوال حیوانات» به یکى از مشهورترین و شناخته‌شده‌ترین کارهاى این آهنگ‌ساز تبدیل شد. این اثر ١۴ موومان دارد که هر موومان نمایانگر یک حیوان است.

ایمان حبیبى، پیانیست و آهنگ‌ساز جوان ایرانى، ساکن ونکوور است و در حال حاضر در دانشگاه میشیگان آمریکا در حال اخذ مدرک دکتراى آهنگ‌سازى مى‌باشد. وى دانش‌آموختهٔ موسیقى از دانشگاه بریتیش کلمبیا (UBC) است. «ایمان و دبورا» اجراى بسیار خوبى در این کنسرت ارائه کردند که با استقبال و تشویق بسیار تماشاگران همراه بود.

ایمان حبیبى در سال ٢٠١٣ در مراسم افتتاحیهٔ نمایشگاه «سفر» که در موزهٔ مردم‌شناسى دانشگاه بریتیش کلمبیا برگزار شد، سوناتى به نام «سفر» ساختهٔ خودش را با پیانو اجرا کرد. نگارنده در همان زمان گفتگویى با وى انجام داد که در مجلهٔ «نگاه» چاپ ونکوور منتشر شد.

ایمان حبیبى در زمینهٔ آهنگ‌سازى کارهاى مختلفى دارد: اپرا، کُر و کنسرتو براى سازهاى مختلف، سونات، موسیقى فیلم، موسیقى نمایش، کارهاى الکترونیک و ساخت موسیقى براى ارکسترهاى سمفونیک و مجلسى. ساخته‌هاى وى توسط ارکسترهاى مختلف در کانادا، ایالات متحدهٔ آمریکا و کشورهاى اروپایى اجرا شده است.

با توجه به مفرح‌بودن سوئیت «کارناوال حیوانات» که در موسیقى کودکان نیز جایگاه ویژه‌اى دارد، کنسرت ١٢ مارس براى کودکان طراحى شده بود به‌طوری‌که با خانواده‌هاى خود در آن حضور بیابند و ضمن شنیدن این سوئیت با ارکستر سمفونیک و سازهاى مختلف آن نیز آشنا شوند. در واقع این کنسرت، یک کنسرت آموزشى بود. نام دوم این کنسرت، بازرس تووی (Inspector Tovey) بود. و با توجه به این نام، نقش رهبر ارکستر سمفونیک ونکوور، برموِل تووی (Bramwell Tovey)، در این میان برجسته بود. وى مانند یک هنرپیشهٔ زبردست تئاتر با حرکات نمایشى مختلف و حتى خواندن آواز، کودکان را با خود همراه کرده بود. در قسمت‌هاى معرفى سازهاى ارکستر سمفونیک که قبل از اجراى سوئیت کارناوال حیوانات برگزار شد، رهبر ارکستر به مانند کمدینی برجسته، تماشاگران را مرتب غافلگیر مى‌کرد. حرکات کمیک نمایشىِ وى،  یادآور فیلم معروف رهبرى ارکستر «نورمن ویزدوم» کمدین انگلیسى بود. حتى در قسمتى نمایش «سیاه‌بازى یا روحوضى ایرانى» را به ذهن می‌آورد. آن قسمتى که ترجیع‌بند همهٔ نمایش‌هاى روحوضى است که سیاه با قطع‌کردن مکرر حرف اربابش، مانع حرف‌زدن وى مى‌شود. در این کنسرت نیز رهبر ارکستر یکى از نوازندگان «هورن فرانسوى» را به جلوى ارکستر فرا خواند و از وى خواست براى تماشاگران بنوازد. اما به سبک سیاه نمایش‌هاى روحوضى ایرانى، هر وقت نوازنده مى‌خواست شروع به نواختن کند، وى با گفتن جمله‌اى مانع مى‌شد و ا‌ین عمل بارها و بارها تکرار شد.‌‌ در نهایت نیز به وى اجازهٔ نواختن نداد و با تشکر از نواختننش! از وى خواست به‌جاى خود در ارکستر برگردد.

در قسمت اصلى کنسرت نیز رهبر ارکستر قبل از هر موومان توضیحات مرتبط با هر موومان را همراه با شیرین‌کارى به مخاطب کم‌سن‌وسال ارائه مى‌داد.

از تماشاگران ایرانى حاضر در این کنسرت مى‌توان از استاد کامبیز روشن‌روان، آهنگ‌ساز برجسته و صاحب‌نام کشورمان، نام برد. در گفتگوى کوتاهى با استاد که پس از پایان کنسرت انجام شد، ایشان از اجراى خوب ایمان حبییى و همسرش تمجید کرد. نکتهٔ جالب این کنسرت براى آقاى روشن‌روان حضور گستردهٔ خانواده‌ها به‌همراه کودکانشان در این برنامهٔ موسیقى کلاس یک بود که سالن ٢٧٠٠ نفرى را پر کرده بودند. ایشان ابراز امیدوارى کرد که در زمینهٔ اجراى آثار برتر موسیقى‌دانان ایرانى و در جهت عمق بخشیدن به فرهنگ شنیدارى موسیقى نیز حرکت‌هایى در ونکوور صورت بگیرد که مشابه این کنسرت با استقبال گستردهٔ ا یرانیان همراه شود.

نوشته دونوازى پیانوى «ایمان حبیبى و همسرش» با «ارکستر سمفونیک ونکوور» در اجراى سوئیت «کارناوال حیوانات» اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.