پنج سال از جنایت عمدی جمهوری اسلامی گذشت، عدالت هنوز محقق نشده است.

ما از روز اول گفتیم: از قاتل نمی‌توان به قاتل شکایت کرد. قاتلان باید در دادگاهی بی‌طرف محاکمه شوند. اکنون در پنجمین سالگرد این جنایت ایستاده‌ایم و همچنان در انتظار تحقق عدالتیم. من دو فرزندم، حاصل ۵۰ سال تلاش و همهٔ امیدم، را در این پرواز از دست دادم. زندگی من و خانواده‌ام نابود شد. حقوق بشر، دادگاه‌های بین‌المللی، طرفداران عدالت کجا هستند؟

اگر جنایت‌کاران محاکمه نشوند، هیچ تضمینی وجود ندارد که این جنایت دوباره تکرار نشود. هر کسی می‌تواند سرنشین هواپیمایی باشد که قربانی جنایات این‌چنینی شود.

یادآوری یک جنایت هولناک

پنجمین سالگرد شلیک دو موشک به هواپیمای مسافربری اوکراینی (پرواز PS752) توسط جمهوری اسلامی ایران، یادآور یکی از سیاه‌ترین لحظات تاریخ معاصر است. این جنایت که منجر به کشته‌شدن ۱۷۶ مسافر و یک جنین به‌دنیانیامده شد، نه‌تنها زخمی عمیق بر خانواده‌های قربانیان، بلکه بر وجدان جامعهٔ جهانی وارد کرده است.

روایت کوتاه از جنایت

در بامداد ۱۸ دی ۱۳۹۸، پرواز PS752 که به مقصد کی‌یف در حال پرواز بود، با شلیک عامدانهٔ دو موشکِ نیروهای سپاه پاسداران سرنگون شد. این اقدام، تصمیمی آگاهانه و از پیش طراحی‌شده بود که در نتیجهٔ آن جان ۱۷۶ انسان بی‌گناه به‌همراه یک کودک به‌دنیانیامده قربانی شد. جمهوری اسلامی، با آگاهی کامل از خطرات و به‌دستور مستقیم فرماندهی کل قوا، جان مسافران بی‌دفاع را به بازی گرفت.

قربانیان: نماد امیدهای از دست‌رفته

۱۷۶ مسافر این پرواز، به‌همراه یک جنین که هنوز متولد نشده بود، قربانی این جنایت شدند. در میان قربانیان، کودکان، دانشجویان، پزشکان و خانواده‌هایی که برای آینده‌ای بهتر تلاش می‌کردند، حضور داشتند. هر یک از این انسان‌ها نمادی از امید و زندگی بودند که بی‌رحمانه پایان یافتند. برای خانواده‌های آنان، این جنایت تنها به‌معنای ازدست‌دادن عزیزانشان نبود، بلکه آغاز مسیری از بی‌عدالتی، سرکوب و بی‌توجهی به حقیقت بود.

تلاش برای انکار و بی‌عدالتی نظام‌مند

جمهوری اسلامی از همان ابتدا با انکار واقعیت و ارائهٔ توضیحات متناقض، تلاش کرد مسئولیت این جنایت را از خود سلب کند. تنها پس از سه روز فشار جهانی بود که به شلیک موشک اعتراف کرد، اما همچنان با روایت‌های ساختگی و کارشکنی در تحقیقات بین‌المللی، از پذیرش مسئولیت کامل و پاسخگویی واقعی طفره رفت.

این رفتار نشان‌دهندهٔ الگوی همیشگی جمهوری اسلامی در سرکوب حقیقت و نادیده‌گرفتن حقوق قربانیان است.

عدالتِ تحقق‌نیافته

پنج سال از این جنایت می‌گذرد، اما آمران و عاملان آن هنوز محاکمه نشده‌اند. جمهوری اسلامی فقط در دادگاهی فرمایشی تلاش کرد تا این جنایت عمدی را به اشتباه تقلیل دهد، اما موفق نشد.

خانواده‌های قربانیان همچنان برای تحقق عدالت تلاش می‌کنند، اما با حکومتی روبرو هستند که هیچ ارزشی برای جان انسان‌ها و اصول عدالت قائل نیست. سکوت و بی‌توجهی حکومت ایران به خواسته‌های خانواده‌ها، عمق بی‌رحمی و مسئولیت‌گریزی آن را نشان می‌دهد.

پیگیری‌های بین‌المللی و امید به عدالت

پروندهٔ این جنایت به دیوان دادگستری بین‌المللی و سازمان ایکائو برده شده، اما تاکنون نتیجه‌ای ملموس حاصل نشده است. علاوه بر این، انجمن خانوادهٔ قربانیان شکایتی در دیوان کیفری بین‌المللی ثبت کرده‌اند و دادگاه‌های محلی نیز احکامی صادر کرده‌اند که اجرایی نشده است.

با این وجود، خانواده‌ها همچنان مصمم‌اند که تا محاکمهٔ عاملان این جنایت دست از تلاش برندارند.

زنده‌نگه‌داشتن یاد قربانیان و تعهد به عدالت

سالگرد این جنایت فرصتی است برای تأکید بر تعهد ما به عدالت و زنده‌نگه‌داشتن یاد قربانیان. هیچ جامعه‌ای نباید در برابر چنین جنایتی سکوت کند. محاکمهٔ آمران و عاملان این جنایت، تنها راه جلوگیری از تکرار فجایع مشابه و التیام زخم‌های بازماندگان است.

عدالت، هرچند دیر، اما باید محقق شود؛ چرا که تنها پاسخ شایسته به این ظلم بزرگ است.

~ مریم زارعی، مادر تا ابد داغدار خواهران قوی

* * * *‌ *

فرح قدس، مادر زنده‌یاد مهربان بدیعی اردستانی، از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲

دُردانهٔ مادر!

شد پنج سال که مدام در عالم رؤیا حیران به دنبالت می‌گردم. می‌بینمت که دختربچه‌ای هستی و در کوچه و خیابان گمت کرده‌ام…

گاهی هم خواب می‌بینم بزرگ شده‌ای و نمی‌دانم کجا رفته‌ای. با صدای بلند صدایت می‌زنم: مهربان، مهربان… چه دردی ازین بالاتر که مادری فرزندش را گم کند؟ 

مهربان! من گمت کرده‌ام. 

مهربان! من در خواب هم درد می‌کشم…

پنج سال است در بیداری دنبالت می‌گردم، یکی‌یکدانهٔ مادر! هرجا لطافت گلی هست، درخشش نوری، طراوت درختی، گرمای عشقی، حلاوت رؤیایی، جوشش اشتیاقی، مهری، مهربانی‌ای،… تو را آنجا جست‌وجو می‌کنم.

که هرچه از جنس نور و مهر و عشق است، نشانی از تو دارد. 

از ابرها، رودها، گل‌ها، پروانه‌ها سراغت را می‌گیرم. می‌خواهم هرچه رنگ و رایحهٔ تو را دارد، به جان ببینم، بشنوم، بنوشم و مست حس حضورت زمزمه کنم:

عمری به هر کوی و گذر گشتم که پیدایت کنم

اکنون که پیدا کرده‌ام، بنشین تماشایت کنم

الماس اشک شوق را تاجی به گیسویت نهم 

گل‌های باغ شعر را زیب سراپایت کنم

بنشین که با من هر نظر، با چشم دل، با چشم سر

هر لحظه خود را مست‌تر، از روی زیبایت کنم… 

پنج سال است که یادآوری آخرین نگاهمان قلبم را به آتش می‌کشد، جان مادر! آرزو می‌کنم همهٔ عمر باقیمانده را بدهم و برگردم به آن لحظه و دوباره تنگ به آغوشت بکشم. آن‌قدر تنگ که جانمان یکی شود و هرجا می‌روی من را هم ببری… 

پنج سال است که چشم‌هام را می‌بندم و سعی می‌کنم به یاد بیاورم عطر انبوه موهای زیبا و پرشکنت را، لمس دستان لطیف و قشنگت را، طنین صدای ناز و شیرینت را… و از خیال اینکه مبادا فراموش کنم چطور حرف می‌زدیم و به هم چه می‌گفتیم، بغض می‌کنم.

پنج سال است که به تک‌تک یادگارهایت خیره می‌شوم و به خاطراتمان فکر می‌کنم. 

قلبم می‌شکند! بارها و بارها… با هر داستان و خاطره قلبم می‌شکند. از اینکه چطور عاشق بودم و چطور تو را از من گرفتند، درد می‌کشم، درد می‌کشم، درد می‌کشم… و دم برنمی‌آورم. 

دیگران گمان می‌کنند که آتش جان‌سوز من سرد شده، که دیگر درد نمی‌کشم. ولی مهربان جان، خودت خوب می‌دانی که من پنج سال است لحظه‌به‌لحظه سخت دلتنگ توام.

پنج سال است که هر روز تسلی قلب شکسته‌ام این است و یک آن شک نکرده‌ام که باز روزی، در دنیای دیگری، در کنار هم خواهیم بود. تا ابد پیش هم خواهیم بود…

به‌وقت صبح قیامت که سر ز خاک برآرم

به گفت‌وگوی تو خیزم، به جست‌وجوی تو باشم…

* * * *‌ *

سارا راستگو، مادر زنده‌یاد سعید طهماسبی، و مادر همسر زنده‌یاد نیلوفر ابراهیم، از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲

می‌گویند پنج سال گذشته است

زندگی ادامه دارد، شما هم باید زندگی کنید.

روزهای منتهی به سالگرد:

الان یک هفته است باز دوباره رفته‌ام توی آن حفرهٔ تلخ و تاریک

این‌بار اما عمیق‌تر 

ترسناک‌تر و دردناک‌تر.

این‌روزها خلوت و تنهایی را دنبال می‌کنم تا قطره‌اشکی که گوشهٔ چشمم جا خوش کرده است، بتواند بیرون بیاید شاید که خلاص‌ بشوم از این حجم سنگینی و فشار.

این روزها جایت خیلی خالی است. 

دلم برای صدایت، برای خنده‌هایت و برای دل‌نگرانی‌هایت خیلی تنگ است.

دلم برای با هم زندگی‌کردن تنگ است.

دلم برای صدازدن اسمت تنگ است.

می‌خندم اما انگار خنده فقط یک منحنی بی‌معنی است توی یک قاب عروسکی.

آن وقت‌ها تا می‌شنیدم دل خوش سیری چند؟ معنی‌ش را نمی‌فهمیدم.

وقتی کسی می‌گفت بعد از یک اتفاق زندگی‌اش عوض شده، درکش نمی‌کردم. 

وقتی لذت‌های کسی عمیق و بی‌عیب نبود، فکر می‌کردم مشکل از خودش است.

حالا اما

لذت‌هایم لحظه‌ای، خنده‌هایم سطحی و زندگی‌ام، بله جریان دارد و در ظاهر شبیه به گذشته

ولی آن تو

آن ته قلبم

حجم عمیقی از درد هست که هر چند ساعت یک‌بار انگاری که بخواهد حالی‌ام کند که من هستم، من را یادت نرود، می‌آید و گند می‌زند به همهٔ آن‌چه که زور زده‌ام در ظاهر باشم.

جای خالی‌ات را هیچ‌کس و هیچ‌چیز هیچ‌وقت پر نمی‌کند.

ای کاش بودی

باورم نیست توانسته‌ام این‌همه درد را تحمل کنم.

خودم را نمی‌شناسم.

انگار دارم زندگی یک غریبه را تماشا می‌کنم و گاهی با خودم می‌گویم عجب جان‌سختی‌ست بینوا.

قلبم درد می‌کند

نه، قلبم نیست 

آن تو انگار قلبم تکه‌تکه شده

آن تکه‌اش که مال تو بود، کنده شده 

جایش درد می‌کند 

خیلی درد می‌کند

آن تکه که مال تو بود، همهٔ قلبم بود انگار

دیگر قلبی نمانده

دیگر غم غم نیست

دیگر درد درد نیست

گویی سنگ شده‌‌ام

* * * *‌ *

لاله باقری، مادر زنده‌یاد آلما اولادی، از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲

سحرگاه ۷ دی ۱۳۷۱ خورشیدی است؛ نزدیکِ به‌دنیاآمدن دخترمان. البته خانم دکتر تاریخ یک هفته دیرتر را به ما اعلام کرده بود، ولی طبق نشانه‌هایی که ایشان گفته، گویا دخترمان یک هفته جلوتر قصد به‌دنیاآمدن دارد. درد زایمان به‌صورت خفیف شروع و باعث نگرانی‌ام شده. همسرم در محل کار است و من در منزل پدری‌ام. مادرم که منتظر به‌دنیاآمدن اولین نوه‌شان است، بسیار هیجان‌زده و مضطرب است و به همسرم زنگ می‌زند و خبر می‌دهد تا سریع خودش را برساند، اما گویا نمی‌شود منتظر ماند. مادرم سریع آماده می‌شود. با عجله مرا سوار ماشینش می‌کند، پشت فرمان می‌نشیند تا مرا به بیمارستان مهر در خیابان زرتشت برساند. محدودهٔ طرح ترافیک است و پلیس جلوی ماشین را می‌گیرد. مادرم با استرس زیادی که دارد مرا نشان می‌دهد و می‌گوید زمان زایمان دخترم رسیده و پلیس اجازهٔ عبور می‌دهد. 

پرسنل بیمارستان با دکترم تماس می‌گیرند تا خودش را برساند. خانم دکتر با عجله وارد بیمارستان شده و جلو می‌آید و با رویی گشاده و صمیمانه با من خوش‌وبش می‌کند و حالم را جویا می‌شود و سپس مرا برای معاینه آماده می‌کنند. وقتی دکتر معاینه‌ام می‌کند، تشخیص می‌دهد که باید زایمان به‌صورت سزارین انجام شود تا خطری نوزاد را تهدید نکند. 

در این فاصله همسرم خودش را به بیمارستان می‌رساند. امور مربوطه انجام می‌شود و مرا به اتاق عمل می‌برند و چند سؤال… تا من جواب‌ها را بدهم و آخرین نیایش‌ها را با خدای خود انجام دهم و از او برای به‌دنیاآمدن یک دخترِ سالم و زیبا و با آینده‌ای درخشان کمک بگیرم، بیهوش می‌شوم. 

بعد از مدتی، دختری با وزن ۳ کیلو و ۷۵۰ گرم، قد ۵۱ سانتیمتر و گروه خونی O مثبت با موهای مشکی و چشم‌هایی چون تیله‌های مشکی براق قدم به دنیای ما می‌گذارد. برای اولین بار بعد از به‌هوش‌آمدنم در آغوشش می‌گیرم و ناباورانه نگاهش می‌کنم. بیست و یک سال دارم و باور نمی‌کنم صاحب فرزندی شده‌ام و موجودی نازنین در آغوشم است. مادربزرگم برای دیدن نتیجه‌اش به بیمارستان می‌آید و تا او را می‌بیند نام آلما را به زبان می‌آورد و به من پیشنهاد این اسم را می‌دهد. 

مدت‌ها بود که در مورد انتخاب اسم فکر کرده بودیم اما به طور قطعی نامی را که واقعاً به دلمان بنشیند و بدون تردید در مورد آن حرف بزنیم، انتخاب نکرده بودیم. من و همسرم با شنیدن اسم آلما بدون هیچ‌گونه تردیدی قبول کردیم. گویا دقیقاً همان اسمی بود که به‌دنبالش بودیم و به‌نظر می‌آمد که این اسم از قبل برایش در نظر گرفته شده و ما بی‌درنگ و بدون کوچک‌ترین دودلی‌ای قبول کردیم و همسرم بلافاصله برای صدور شناسنامه‌اش با نام آلما اقدام کرد. 

آلما در زبان‌های مختلف معانی زیبا و متفاوتی دارد. به‌طور کلی، نام آلما با مفاهیمی مانند روح و جان، زیبایی درونی، خلوص و زندگی، مهربانی و نیمهٔ گمشده در فرهنگ‌های مختلف ارتباط دارد. 

آلما به‌زبان آذری به‌معنای سیب است و سیب، نماد شهر دماوند (زادگاه اجدادی‌اش) که شهرتی جهانی دارد و سال‌ها بعد به‌طور عجیبی با هم عجین می‌شوند و آلما در دل دماوند می‌آرامد.

آلما از همان دوران کودکی، دختری به‌ظاهر آرام ولی پر از انرژیِ خوب و سرشار از زندگی بود. او علاقه‌مند به نقاشی، موسیقی، ورزش مانند شنا، باله در آب، صخره‌نوردی، پینگ پنگ، تیراندازی با تیروکمان، یوگا و پیلاتس بود و در بعضی از رشته‌ها مقام‌هایی نیز در مدرسه و دانشگاه کسب کرده بود.

وی عاشق مطالعه بود، چه مطالعهٔ علمی و درسی، و چه مطالعهٔ غیردرسی؛ خصوصاً زندگی‌نامه‌های افراد موفق و همین‌طور کتاب‌های فلسفی. علاقهٔ زیادی به لوازم‌التحریر داشت و از گشت‌وگذار در فروشگاه‌های کتاب و لوازم‌التحریر و غرق‌شدن در کتاب‌ها بی‌نهایت لذت می‌برد. 

او به گیتار علاقه داشت و آن را می‌نواخت. برای روزهایش برنامه‌ریزی دقیق داشت و از دقایق و لحظه‌هایش حداکثر استفاده را می‌کرد. 

آلما دختری بسیار کوشا و با پشتکار بالا بود و برای رسیدن به اهدافش بسیار زحمت می‌کشید. دورهٔ دبیرستان را با موفقیت در دبیرستان سلام در رشتهٔ ریاضی به پایان رساند و در چندین المپیاد قبول شد. یکی از دغدغه‌هایش امکانات در نظرگرفته‌شدهٔ کمتر برای دختران به نسبت پسران در حوزهٔ المپیادها بود و همیشه اعتراضش را در این مورد با مسئولان مربوطه مطرح می‌کرد و سکوت نمی‌کرد. او عاشق ریاضیات و خصوصاً هندسه بود. الگوی او از دوران مدرسه مریم میرزاخانی بود. لیسانسش را در دانشگاه علم و صنعت و فوق‌لیسانسش را در دانشگاه امیرکبیر (پلی تکنیک) گرفت و در حین تحصیل تدریس هم می‌کرد و با چند انتشاراتی در زمینهٔ ویراستاری کتاب‌های ریاضیات و هندسه همکاری می‌کرد. برای قبولی دکترا در دانشگاه‌های زیادی درخواست داد و تلاش بسیاری کرد و اولین دانشگاهی که با درخواستش موافقت کرد، دانشگاه اُتاوای کانادا بود که بلافاصله آن را پذیرفت و راهی کانادا شد. او پس از یکسال تحصیل در مقطع دکترا در تعطیلات دوهفته‌ای سال نو میلادی با موافقت استاد خود برای دیدن خانواده و دوستانش و جشن تولد ۲۷ سالگی‌اش در کنارشان، به ایران سفر کرد که هنگام بازگشت در حالی‌که بسیار دلتنگ دانشگاه، اساتید و دوستانش شده بود و شور و هیجان خاصی برای شروع سال دوم دکترا داشت و از سویی بسیار نگران وضعیت کشور و مردم و خصوصاً تنها برادرش بود، بر فراز وطنش توسط شلیک دو موشک سپاه پاسداران کشته شد و تمام تلاش‌ها و آرزوهای قشنگش همراه سایر همسفرانش در آسمان‌ها سوخت… اما یاد و نام آن‌ها تا ابد زنده خواهد ماند. 

* * *

ترجمهٔ متنی از وب‌سایت رسمی دانشگاه اُتاوا- کانادا:

آلما به‌تازگی سال اول دکترای خود در رشتهٔ ریاضیات و آمار را در دانشکدهٔ علوم پایهٔ دانشگاه اُتاوا به پایان رسانده بود. او به‌عنوان یک دانشمند جوان، پرانرژی، باهوش و خلاق، بسیار مورد احترام بود. آلما پس از دریافت مدرک کارشناسی ارشد در ریاضیات از دانشگاه صنعتی امیرکبیر (پلی‌تکنیک تهران) در ایران، جایی که بزرگ شد، تحصیلات دکترای خود را در دانشگاه اُتاوا آغاز کرده بود. او در تعطیلات زمستانی به ایران بازگشته بود تا بیست و هفتمین سالروز تولدش را با خانواده‌ای که بسیار دلتنگشان بود، جشن بگیرد.

آلما در آزمایشگاه پروفسور دیوید سانکوف کار می‌کرد و با گروهی همکاری داشت که تخصص آن‌ها شامل مطالعه ژن‌ها و ژنوم‌ها با استفاده از رویکرد ریاضی بود.

«او واقعاً قلب‌های ما را لمس کرد. غیبتش خلائی غیرقابل‌جبران به جا گذاشته است.» این را دوست و همکارش، مونا، می‌گوید که پیوند عمیقی با آلما داشت. «او انسانی واقعاً مهربان و بی‌نظیر بود. آلما همیشه حاضر و حمایت‌گر بود؛ بیشتر شبیه یک خواهر برای من.»

باهوش، قابل‌دسترس، سخاوتمند و همیشه خندان، آلما به‌دلیل مهارت‌ها و صبرش به‌عنوان دستیار آموزشی مورد احترام بود و دانشجویانی که پاییز در کلاس او شرکت کرده بودند، به‌شدت او را دوست داشتند. او حتی ساعات اداری اضافی و بدون حقوقی برگزار می‌کرد تا به دانشجویانش کمک کند.

آلما الهام‌بخش همه بود. بسیاری از لبخند درخشان و مهربانی او یاد می‌کنند.

خاطرهٔ او در ذهن و قلب ما حک‌شده باقی خواهد ماند. مرگ غیرمنتظرهٔ او یک فقدان بزرگ برای دانشگاه و جامعهٔ علمی است.

یک صندوق بورسیهٔ یادبود به‌افتخار سه دانشجوی اُتاوا؛ مهربان، سعید و آلما ایجاد شد. بورسیهٔ یادبود دانشجویان ایرانی هر سال به دانشجویان ایرانی دانشگاه اُتاوا که نیاز مالی دارند، اعطا خواهد شد.

این تراژدی برای کسانی که آلما را می‌شناختند، ویرانگر بود، ازجمله ترمه کوشا، مدیر اجرایی انجمن ریاضیات کانادا. کوشا در دانشگاه اُتاوا استادیار است و آلما در طول ترم پاییز دستیار آموزشی او بود.

تدریس در سال اول دکترا با ۲۵۰ دانشجو بسیار سخت است، اما آلما عالی عمل کرد و دانشجویانش او را دوست داشتند. او ساعات اداری اضافی و بدون حقوق برگزار می‌کرد. کوشا می‌گوید. «جمله‌ای که در وصف آلما می‌توانم بگویم این است: او بسیار متعهد بود.» کوشا گفت: «او به من گفت این یک چالش است، ولی او کارش را به‌خوبی انجام داد.»

او و آلما در طول پاییز از نزدیک با هم کار کردند و نقاط مشترک زیادی داشتند. دوری از خانواده‌اش، که رابطهٔ نزدیکی با آن‌ها داشت، برای آلما سخت بود. اما او حاضر بود این سختی را برای آینده‌اش تحمل کند و حتی به کارهای پسادکتری فکر می‌کرد.

کوشا گفت: «او پر از شور زندگی بود. نمی‌توانم دست از فکرکردن به او بردارم.»

* * * *‌ *

گزارشی از منظر ضرابی، داغدار چهار جانباختهٔ پرواز پی‌اس‌۷۵۲، زنده‌یاد سهند صادقی، زنده‌یاد الوند صادقی، زنده‌یاد نگار برقعی و زنده‌یاد سوفی امامی

آیا باید سکوت می‌کردیم و پنهان می‌شدیم تا دیگران از این جنایت دهشتناک بی‌خبر می‌ماندند؟ کدام بهتر است؟ به‌خاطرآوردن یا فراموش‌کردن؟ ما در گروه خاطره‌نویسی انجمن جانباختگان پرواز PS752 چهار کتاب را منتشر کرده‌ایم. گروه‌های مختلفی از عزیزان عضو کارگاه خاطره‌نویسی در هر دوره تشکیل گردید:

۱- گروه کارگاه خانم منیرو روانی‌پور برای پیاده‌کردن گفت‌وگوهای ضبط‌شدهٔ جلسات به‌صورت نوشتار در دو دورهٔ ۱۲ جلسه‌ای کتاب «به کی‌یف که رسیدم زنگ می‌زنم»

۲- گروه هماهنگی کارگاه خاطره‌نویسی، آقایان امیرحسین یزدان‌بد و حامد اسماعیلیون

گزارش‌های جامع، کامل و پربار جلسات که توسط خانم لیلا فروتن، خواهر جانباخته مرضیه فروتن، تهیه می‌شود، گویای چگونگی کیفیت بالای کارگاه است. (نمونه‌ای از این گزارش‌ها در ذیل این مطلب خدمت عزیزان ارائه می‌گردد.)

۳- گروه ویراستاری اول، کتاب «نباید نوشته می‌شد ۲»

۴- گروه ویراستاری افرا، کتاب «سرخ در آغوش آسمان»

در این گروه انتخاب نام کتاب و طراحی اولیهٔ جلد کتاب و تصویب نهایی هم انجام پذیرفت. 

– مدیریت جلسه‌های کارگاه خاطره‌نویسی با خانم ژاله معینی، خواهر جانباخته محمد معینی، بود که خالصانه و صمیمانه با تمام گرفتاری‌ها و مشکلات مخصوص ایران به‌بهترین وجه آن را انجام دادند و همچنان ادامه‌اش می‌دهند. 

– مدیریت آرشیو و جمع‌آوری اطلاعات کارگاه در دوره‌های مختلف با خانم هوریران سهراب بوده و است.

– طراحی جلد با خانم شکوفه معینی، خواهر جانباخته محمد معینی، بوده که خیلی زحمت کشیده‌اند و طرح‌هایی زیبا ارائه داده‌اند. (توضیح: عکس روی جلد «سرخ در آغوش آسمان» از ژاله معینی)

– ویرایش اول کتاب‌ها به‌جز کتاب «به کی‌یف رسیدم زنگ می‌زنم» هم در گروه تلگرامی افرا انجام شد. کاری به‌غایت دشوار که با تلاش ژاله معینی، یاسین شفقی، البرز صادقی، و اینجانب میسر شد.

* * *

لیلا فروتن، خواهر زنده‌یاد مرضیه فروتن، از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲

گزارش کلاس خاطره‌نویسی؛ دوشنبه ۱۴۰۰/۲/۲۰ ساعت ۹ شب 

قسمت اول کلاس

بررسی و بحث در مورد داستان ادیپ شهریار و چگونگی مبارزهٔ انسان در برابر سرنوشتِ ازپیش‌تعیین‌شدهٔ خدایان، که البته منتهی به پیروزی خدایان می‌شود. طبق عقیدهٔ نویسنده، انسان هرچقدر هم که باهوش و قدرتمند باشد (مانند، ادیپ قهرمان داستان) و علی‌رغم همهٔ تلاش‌ها برای تغییر قسمت و تقدیر در مقابل خدایان، ضعیف و زبون است و سرانجام در جاده‌ای قدم می‌گذارد و به‌سوی هدفی می‌رود و مجبور به قبول سرنوشتی می‌شود که قدرت‌های آسمانی برتر، برایش مقدر کرده‌اند. 

قسمت دوم کلاس 

بحث بعدی کلاس، پاسخ‌دادن به این سؤال بود: علت پناه‌بردن و متوسل‌شدن انسان‌ها به پیشگو و فال‌گیر چیست؟

جواب: ترس از آیندهٔ ناشناخته و اینکه انسان فکر می‌کند نمی‌تواند به‌تنهایی کنترلی بر سرنوشت خویش داشته باشد، که این ضعف، باعث پناه‌بردن او به پیشگوها و کمک‌گرفتن از نیروهای ماوراءالطبیعه می‌شود، حتی اگر این موضوع به ضررش تمام شود (مانند ادیپ قهرمان داستان، که اگر از پیشگو کمک نخواسته بود و به سرنوشت خویش‌آگاهی نداشت از اوج قدرت و افتخار به قعر فلاکت و ذلت سقوط نمی‌کرد). این قضیه متعلق به زمان گذشته و مردم بی‌سواد و عوام نیست، در هر زمان و هر طبقهٔ اجتماعی می‌توان افراد خرافه‌پرست را پیدا کرد. سیاستمداران منفعت‌طلب و زورگو، با تکیه بر این نقطه‌ضعف و جهل مردم، دین را به‌عنوان بستر مناسبی برای رشد خرافه، وارد سیاست کرده، به آن میدان می‌دهند و از این طریق مردم را به‌راحتی سرکیسه کرده و حقشان را می‌خورند. ملتی که در اوهام و خرافات دست‌و‌پا می‌زند و برای گرفتن هر حق پایمال‌شدهٔ خویش، منتظر منجی و قدرت‌های ماوراءالطبیعه است و هیچ‌گاه برای تغییر وضعیتش و بهبود آن تلاشی نمی‌کند و روزبه‌روز درمانده‌تر خواهد بود. 

قسمت سوم کلاس

آخرین قسمت کلاس و حسن ختام آن، خواندن خاطرهٔ مادران از بچه‌های بی‌گناه پرواز ۷۵۲ بود که بحق شیرین‌ترین بخش کلاس بود.

در پایان یادآوری یکی از جملات زیبای کتاب خالی از لطف نیست: 

جایی که خرد سودی ندارد، خردمندی دردمندی است.

* * * *‌ *

اهورا اژدری، برادر زنده‌یاد غنیمت اژدری، از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲

شعرهایم در گلو خشکاند آن موشک

اشک‌هایم خون شد و بارید با موشک

گفت نیست بالاتر از سیاهی رنگ

موی‌های سیاهم سفید کرد آن موشک

پیری زودرس سراغ من آمد

در جوانی‌ام مرا پیر کرد آن موشک

هر چه خوانم به گوش دل شب‌ها 

گوشش انگار کر نموده آن موشک

 تکه‌تکه کرد جان‌ها به طیاره

دل من را شکست آن موشک

بعد آن خنده‌ها گریه شد گویا

آتشی زد به ریشه آن موشک

او خراب کرد خانه‌های ما نامرد

تا بسازد منبر ضحاک را موشک

گویی آن روز روز محشر بود

اهرمن بود آنکه زد دو تا موشک

آن‌قدر غرق غم کرده ما همه را

سر ما به زیر آب کرد آن موشک

می‌چکد خون ز هر کلام اینجا

چون شکسته جام خون موشک

شرم عالم آن خدا را ماند

بنده‌اش دو بار به‌عمد زد موشک

– سپتامبر ۲۰۲۱

نوشته دل‌نوشته‌هایی از خانواده‌های پرواز در پنجمین سالگرد سرنگونی هواپیمای اوکراینی اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

من، منظر ضرابی، همراه با سرکار خانم نسرین ستوده، وکیل حقوق بشر ۶۰ ساله، و تعدادی زیادی از جوانان در ۲۹ اکتبر هنگام شرکت در مراسم خاک‌سپاری آرمیتا گراوند از سوی نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران دستگیر شدیم و مورد ضرب‌و‌شتم قرار گرفتیم؛ دختری که بر اثر خون‌ریزی مغزی گزارش‌شده پس از ضرب‌و‌شتم پلیسِ «اخلاق» در مترو بعد از نزدیک به یک ماه بیهوشی جان خود را از دست داد.

من به‌همراه ۶۱ نفر دیگر ازجمله ۲۱ زن دستگیر شدم. در حال حمل عکس‌های چهار عزیزم بودم که در پرواز پی‌اس۷۵۲ جان باختند؛ دخترم سهند، پسرم الوند، عروسم نگار و نوهٔ شش‌ساله‌ام سوفی، که مأموران امنیتی عکس‌ها را از دستم ربودند و شروع کردند به پرتاپ‌کردن آن‌ها به یکدیگر. درحالی‌که من سراسیمه و خشمگین دنبال عکس‌ها می‌دویدم، آن‌ها بازی‌شان گرفته بود. با سختی عکس‌ها را گرفتم، تا کردمشان و به سینه‌ام فشردم. این واقعیت که عکس‌های سادهٔ قربانیان پی‌اس۷۵۲ این واکنش را برانگیخت، نشان‌دهندهٔ ماهیت حساس دستورات در سرتاسر نهادهای امنیتی برای سرکوب خشونت‌آمیز ناشی از ترس از همبستگی قربانیان است. عکس‌ها را پس گرفتم و از دید پنهان کردم، اما نیروهای امنیتی اقدام به کشیدن گردن، دست‌ها و پاهای من کردند، و من و خانم ستوده را روی زمین کشیدند. دو نفر بازوهای مرا را گرفتند و دو نفر دیگر پاهایم را. یکی از زنان نیروهای امنیتی با لگد به پهلویم می‌زد که باعث شد نفس خود را برای لحظه‌ای از دست بدهم، در‌حالی‌که به من فحش می‌داد، تهدید می‌کرد که «لشت را تا یک ساعت دیگر همین‌جا ول می‌کنیم!» هنگامی‌که مرا سوار کردند، مأمور امنیتی دیگری با مشت شدید به صورتم زد که درد شدید و خون‌دماغ‌شدن برایم به‌ دنبال داشت. من در ماشین مخصوص زندان که در آن بسیار به‌هم فشرده بودیم، دچار تشنج شدم و دختر دیگری نیز به دلیل آسم و تنگی نفس در اثر کمبود اکسیژن به‌حالت نیمه‌هوشیار افتاد. ما دو نفر را پیاده کردند و پس از ویزیت از سوی پزشک نیروی انتظامی به بازداشت‌شدگان در زیرزمینی پرازدحام در بازداشتگاه وزرا ملحق شدیم؛ همان بازداشتگاهی که مهسا امینی در آنجا به قتل رسید.

هر ۳۰ دقیقه یک‌بار مورد بازجویی قرار می‌گرفتیم و تحت شکنجه‌های روانی قرار داشتیم تا ما را وادار کنند کاغذی سفید یا فرمی ازقبل‌پرشده با انواع اتهامات واهی را امضا کنیم. حتی شرط ارائهٔ حقوق ابتدایی منوط به امضای این کاغذها یا فرم‌ها بود. بچه‌ها را مجبور به درآوردن لباس می‌کردند که بدترین شکنجه برای آنان بود.

صبح روز بعد نیروهای امنیتی ما را به اوین منتقل کردند. موقعی که به زندان اوین منتقل می‌شدیم، به ما دستبند زده شد؛ با خشونت و بی‌احترامی. یکی از بازداشت‌شدگان نسبت به این بدرفتاری با فردی که چهار عزیز خود را در پی‌اس۷۵۲ از دست داده بود اعتراض کرد، که مأمور امنیتی پاسخ داد: «خوب کاری کردیم. پسر و شوهرش را هم خواهیم کشت.»

ما را به‌مدت ۱۰ ساعت در یک ماشین تنگ غیرقابل‌تحمل نگه‌ داشتند. من و خانم ستوده را از دسترسی به دادگاه برای تعیین وثیقه به‌خاطر امتناع از حجاب اجباری محروم کردند. داروهای حیاتی روزانه‌ام را که از زمان ازدست‌دادن عزیزانم در سرنگونی پی‌اس۷۵۲ مصرف می‌کنم، به من ندادند. ساعت ۶ بعدازظهر در عرض ۲۴ ساعت در ماشین زندان دچار تشنج دوم شدم و نزدیک بود بیهوش شوم و شدت آن به‌حدی بود که مأموران امنیتی را مجبور به تماس با آمبولانس کرد. مأموران اصرار داشتند تا پزشکان را متقاعد کنند که من را به زندان قرچک منتقل کنند، اما پزشکان اصرار داشتند که من باید برای درمان تشنج‌ها و فشار خون بالا فوراً آزاد شوم.

۴۰ ساعت ما را محروم از خواب نگه داشتند. از آن زمان پروندهٔ قضایی امنیتی به‌جرم شرکت در مراسم تشییع دختری جوان برای من باز شده است. خانم ستوده نیز در حین بازداشت مورد ضرب‌وشتم شدید قرار گرفت. آقای رضا خندان همسرش گزارش داد که به سرش ضربه وارد شده که منجر به شکستگی عینک و سردرد شده است. خانم ستوده روز سه‌شنبه به زندان قرچک منتقل شد و علی‌رغم عارضهٔ قلبی وخیم که در سال ۱۳۹۰ منجر به مرخصی و آزادی‌اش شد، اعتصاب غذا و دارو را آغاز کرد. او به‌اتهام «کشف حجاب و فعالیت علیه امنیت روانی جامعه»، بازداشت شده است. در طول مرخصی پزشکی، مقامات خانم ستوده را به اجرای احکام ارجاع دادند و مرتب تهدید می‌کردند. هدف‌قراردادن و ضرب‌وشتم تکان‌دهندهٔ یک قربانی ضعیف و مدافع حقوق بشر، شاهدی بر کمپین سیستماتیک خشونت، سرپوش‌گذاشتن، سرکوب، و انتقام‌جویی علیه کسانی است که به‌دنبال عدالت‌اند یا صرفاً یاد عزیزانشان را که به دست دولت کشته شده‌اند، گرامی می‌دارند. این نشان‌دهندهٔ آن است که حکومت تا چه حد برای ارتکاب خشونت علیه خانواده‌هایی که خودشان در رنج ازدست‌دادن غیرقابل‌تصور عزیزانشان به‌دست دولت‌اند، مرعوب می‌کند، اطلاع‌رسانی را کنترل می‌کند و هرگونه تحقیقات مستقل را خاموش می‌کند. 

برای برقراری حقیقت و عدالت، ازجمله در مورد سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲، نیروی مرگ‌بار علیه زنان و معترضان، و مرگ مهسا امینی، آرمیتا گراوند و دیگر جانباختگان، مقامات جمهوری اسلامی نه‌تنها در داخل کشور به هیچ‌وجه پاسخگو نیستند، بلکه حتی سازمان ملل هم آن‌ها را از پاسخگویی معاف کرده است، و حالا، جمهوری اسلامی ایران ریاست مجمع اجتماعی شورای حقوق بشر را هم بر عهده گرفته است. 

الان در زندان‌ها ده‌ها دختر و پسر جوان در معرض خطرند. هرچند تعدادی از بازداشت شدگان با قرار وثیقه‌های سنگین آزاد شده‌اند، برخی از آن‌ها توانایی پرداخت وثیقهٔ سنگین چندصدمیلیونی یا میلیاردی را ندارند و شب و روز در اضطراب و شکنجهٔ روحی روانی به سر می‌برند. خانم نسرین ستوده و چند تن از بازداشت‌شدگان در سالن قرنطینهٔ زندان قرچک‌اند. 

مهساها در همان محل بازداشتگاه وزرا با سردرد و بدن‌های کبود ناشی از ضرب‌وشتم وحشیانه با مرگ و زندگی در جدال‌اند و فریادرسی نیست. تکرار مرگ مهساها، آرمیتاها، نیکاها، ساریناها، آیداها،… 

نوشته روایت تکان‌دهندهٔ منظر ضرابی، داغدار چهار جانباختهٔ پرواز پی‌اس‌۷۵۲، از آنچه که در مراسم خاک‌سپاری آرمیتا گراوند گذشت اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

پویا علاقه‌بند – ونکوور

عکس‌ها: علی‌رضا کمالی‌نیا

صبح روز یکشنبه، ۲۲ اکتبر ۲۰۲۳، با فراخوان انجمن جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲ قرار بود برنامهٔ دویدن/پیاده‌روی به‌مسافت ۵ کیلومتر در حمایت از جنبش آزادی‌خواهانهٔ «زن، زندگی، آزادی» در ایران، گسترش آگاهی‌رسانی دربارهٔ آن، و یادبود جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲ در تورنتو برگزار شود. 

با درخواست و همکاری خانواده‌های جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲ در شهر ونکوور و تعدادی از فعالان اجتماعی شهر، این برنامه در استنلی پارک هم برگزار شد. شرکت‌کنندگان در یک روز ابری و نیمه‌آفتابی برای یادآوری نام کشته‌شدگان و کمک به آسیب‌دیدگان، فاصلهٔ ۵ کیلومتری کرانهٔ اقیانوس را با حمل پرچم زن، زندگی، آزادی پیمودند. 

کمک‌های مالی جمع‌آوری‌شده در این رویداد به‌منظور کمک به پناه‌جویان ایرانی جنبش «زن، زندگی، آزادی» که برای حفظ جان خود، مجبور به ترک وطن شده‌اند، به خیریهٔ پند اهدا شد. 

این برنامه در سالروز تولد یکی از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲، نگار برقعی، برگزار می‌شد و به‌همین دلیل قسمتی از این مراسم به یادبود نگار اختصاص داده شد.

نگار، ۲۸ مهر ۱۳۶۸ در ایران به دنیا آمد؛ دخترکی پرشور و پرنشاط و پر از ایده و مهربانی. نگار پس از دورهٔ کارشناسیِ علوم تغذیه و کارشناسی ارشدِ فیزیولوژی و چندین سال کارکردن در این زمینه در مجموعهٔ «حس خوب زندگی»، به‌تنهایی و با تلاشی ستودنی اقدام به مهاجرت کرد. سرانجام در سال ۱۳۹۶ به کانادا رفت و وارد دانشگاه «مک‌گیل» شد. بامداد چهارشنبه ۱۸ دی، آخرین حرف نگار به مادرش پیش از پایان عمر سی‌ساله‌اش به‌دست جنایت‌کاران این بود: «مادر، بذار من عاشق‌ترینت باشم.»

هوریران سهراب، مادر نگار، در برنامهٔ روز یکشنبه در سخنان کوتاهی یاد دخترش را گرامی داشت و سخنانش را با شعری که برایش نوشته بود، این‌گونه به پایان برد:

به دنبال تو گشتم؛ 

‏در میلیون‌میلیون جایی که نبودی 

در میان لباس‌هایت که آویزان است 

‏در میان عطر بوته‌های توت‌فرنگی،

در بهار ‏در میان عطر بوته‌های تمشک،

در تابستان ‏در میان عطر گل‌های نرگس، در پاییز.

تو را در زمستان سرد از ما گرفتند، ‏

زمانی که گل‌یخ از شکفتن سرباز زد 

و ‏زمستان بر زندگی ما

 جاویدان شد. 

‏و حالا؛ 

‏این شمع روشن

‏این آغوش بازماندهٔ من

‏همهٔ‌همهٔ آنچه از من به‌ جا مانده، 

‏امروز که تولد توست ‏به‌ دنبال تو می‌گردد.

‏من، تو را، خودم را ‏

جایی در سی‌سالگی‌ات جا گذاشته‌ام. 

‏اما؛ ‏

تا ابد، امروز برایم مبارک‌ترین روزِ

 ‏این احوال نامبارک است.

 ‏تولدت مبارک، نگار نازنینم

نوشته دویدن دور استنلی پارک برای آگاهی‌رسانی دربارهٔ جنبش زن، زندگی، آزادی اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

سیما غفارزاده – ونکوور

در بحبوحهٔ خیزش سراسری اخیر در ایران و صدور احکام اعدام برای چند تن از معترضان و کمی پس از آغاز روند قضایی ارجاع پروندهٔ سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲ به دیوان بین‌المللی دادگستری در لاهه از سوی کشورهای اوکراین، کانادا، بریتانیا و سوئد، ناگهان جمهوری اسلامی بار دیگر اقدام به برگزاری جلسات پی‌در‌پی دادگاه رسیدگی به پروندهٔ پرواز پی‌اس‌۷۵۲ در تهران کرد که در آن ۱۰ نفر از افراد گمنام به‌عنوان متهم معرفی شده بودند. این در حالی بود که نخستین جلسات این دادگاه در پاییز ۱۴۰۰ برگزار شده بود و با اعتراض شدید خانواده‌های جانباختگان کارش را متوقف کرده بود.

تعدادی از خانواده‌های جانباختگانِ این پرواز از حضور در دادگاه خودداری کردند ولی جمعی دیگر از آنان در جلسات دادرسی حاضر شدند و بار دیگر اعتراض خود را به صلاحیت دادگاه، نحوهٔ صدور کیفرخواست و همچنین منع تعقیب مقامات رده‌بالا اعلام کردند. 

عباس صادقی، وکیل دادگستری، که دو فرزند، یک نوه و عروسش را در سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲ از دست داده است، از ابتدای برگزاری این دادگاه در جلسات آن حضور داشته و همواره ایراد‌های حقوقی و قانونی این پرونده را گوشزد کرده است. به‌همین دلیل از ایشان درخواست کردیم تا در گفت‌وگویی به مسائل مربوط به این دادگاه بپردازند و البته در خلال این‌ گفت‌وگو ایشان ما را مطلع ساختند که حدود بیست خانواده از خانواده‌های جانباختگان شکایتشان را پس گرفته‌اند و از دلایل این تصمیم برایمان گفتند. توجه شما را به این گفت‌وگو جلب می‌کنیم. 

در ماه‌های اخیر دادگاه رسیدگی به پروندهٔ شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی پرواز پی‌اس۷۵۲ در ایران در جریان پس از وقفه‌ای طولانی بار دیگر به جریان افتاده است. آیا شما در این جلسات شرکت کرده‌اید؟ نظر شما دربارهٔ روند برگزاری این دادگاه چیست؟

دادگاه بعد از دومین جلسهٔ رسیدگی در تاریخ ۷/ ۹/ ۱۴۰۰، پرونده را برای رفع نواقص به دادسرای نظامی برمی‌گرداند. نزدیک به ده ماه در دادسرا خاک خورده بی‌آنکه نواقص و ایرادات بی‌شمار ازجمله عدم ابلاغ اصل نظریهٔ کارشناسی، به شکات و وکلای آنان یا اعتراض به منع تعقیب متهمان اصلی و… رفع شده باشد. لیکن هم‌زمان با بیانیهٔ مشترک چهار کشورِ کانادا، اوکراین، بریتانیا و سوئد در اجرای مادهٔ ۱۴ کنوانسیون ۱۹۷۱ مونترآل در آستانهٔ سومین سالگرد ساقط‌کردن پرواز پی‌اس۷۵۲ و قتل‌عام ۱۷۶ انسان بی‌گناه، دادگاه دست‌به‌کار شده و شتاب‌زده بدون رعایت موازین قانونی و با وجود عدم رفع ایرادات اساسی شکلی و به‌فاصلهٔ دو روز از هم و بدون تجدید و تعیین وقت رسیدگی طبق مقررات آیین دادرسی کیفری و رعایت فاصله بین ابلاغ احضاریه تا جلسهٔ رسیدگی، جلساتِ به‌اصطلاح دادرسی را ادامه داده و می‌دهد. متأسفانه بنابه‌ضرورت تا قبل از تاریخ ۲۳ بهمن و انصراف از شکایت، شرکت می‌کردم. پیش از ورود به بخش ماهیتی پرونده، به‌دلایلی که در این مجال نمی‌گنجد متأسفانه بر این باورم که به‌قول معروف «از این اجاق آبی گرم نمی‌شود» و انتظار هیچ معجزه‌ای هم نباید داشت. رسیدگی بی‌طرفانه و مستقل و وجود اراده و قصد واقعی مبنی بر احضار و تعقیب سلسله‌مراتب فرماندهی نظامی، تصمیم‌گیرندگان حمله به پایگاه خالی از سکنهٔ عین‌الاسد، تصمیم‌گیرندگان فنی و سیاسی در خصوص بازگذاشتن حریم هوایی در وضعیت جنگی، به‌همان اندازه باورپذیر است که به‌قول مولانا «حضور بی‌خطر فیل در مغازهٔ چینی‌فروشی»، بنابراین «کوشش بی‌فایده‌ست وسمه بر ابروی کور».

جمهوری اسلامی این دادگاه را با عنوان رسیدگی به «سانحهٔ سقوط هواپیما» برگزار می‌کند. نظر شما در این‌باره چیست و چقدر به نتیجهٔ برگزاری چنین دادگاهی امیدوارید؟

اولاً این دادگاه صلاحیت رسیدگی به این پرونده را ندارد، زیرا به استناد مادهٔ ۴ کنوانسیون مونترآل، اعمال غیرقانونی علیه امنیت هواپیمایی کشوری از جرائم مهم عمومی بوده و باید در یک مرجع صلاحیت‌دار مستقل صورت گیرد. ثانیاً با فرضِ داشتن صلاحیت، تمایل، قصد، اراده و توان رسیدگی مستقل و بی‌طرفانه به این پرونده با این ابعاد بین‌المللی را ندارد، زیرا ستاد کل نیروهای مسلح خطای انسانی به‌صورت غیرعمد را محرز دانسته و توسط رهبری جنبهٔ ثبوتی (ثابت‌شده) پیدا کرده و مرجع تحقیق در دادسرا یا رسیدگی در دادگاه، مکلف به تبعیت از حکم حکومتی‌اند و به‌شرح لایحهٔ ۲۰ برگی بر این اعتقاد راسخم که این فاجعه باید در یکی از دو قالب «جنایت جنگی» یا «جنایت علیه بشریت» قرار گیرد.

طبق اخبار منتشرشده، کیفرخواست تنظیم‌شده در یکی از جلسات دادگاه خوانده شده است. نظر شما دربارهٔ این کیفرخواست چیست؟

درست است. کیفرخواست بر پایهٔ خطای انسانی و مستند به نظریهٔ کارشناسانی تنظیم شده که حداقل ۱۶ نفر از آن‌ها عضو سپاه پاسداران (مأموران نظامی) هستند و مأمور نظامی، دیگر نماینده و منتخبِ قاضی نمی‌تواند باشد، بلکه مأمور فرماندهانی‌اند که جزو آمران و شکل‌دهندگان اصلی این جنایت ضدبشری بوده‌اند. بنابراین کیفرخواست قابل‌ توجه و ترتیب‌ اثر نمی‌تواند باشد. 

آیا دادگاه پاسخ مشخصی به اعتراضات خانواده‌های جانباختگان پرواز ۷۵۲ به محدودماندن کیفرخواست به ۱۰ نفر از افراد رده‌پایین و گمنام و عدم حضور افراد مسئول در شورای عالی امنیت ملی مانند دبیر این شورا، فرماندهٔ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، فرماندهٔ نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و دیگر افراد مسئول در این دادگاه داده است؟ به‌نظر شما چه کسانی باید به‌عنوان متهم در این دادگاه حاضر شوند؟

ده نفر ردیف‌شده به‌عنوان متهم، مأمور، مجری و آلت فعل مقامات ارشد سپاه پاسداران‌اند و شکایت ما علیه اعضای نظامی شورای عالی امنیت ملی ازجمله سلامی، باقری، شمخانی و حاجی‌زاده است که در اتاق فکر، جنایت سازمان‌یافته طراحی، برنامه‌ریزی و توسط مأمورین اجرا کردند و دادگاه فقط در تاریخ ۶/ ۶/ ۱۴۰۰ با سلام و صلوات و گارد احترام از حاجی‌زاده استقبال کرد و به‌اصطلاح تحقیقاتی از او به عمل آورد. والسلام! زیرا اجازهٔ ورود به قلعهٔ تسخیرناپذیر آمران اصلی این جنایت را ندارد.

به‌نظر شما برگزاری جلسات پی‌در‌پی دادگاه رسیدگی به پروندهٔ شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی طی هفته‌هایی که اعتراضات در ایران بالا گرفته بود و دادگاه‌های معترضان برگزار می‌شد، چقدر به این اعتراضات اخیر ارتباط داشت؟

به‌ نظر می‌رسد اعتراضات بی‌تأثیر نبوده باشد، ‏لیکن بیشترین تأثیر اعتراضات سراسری با ابعاد بین‌المللی آن را، باید در بیانیهٔ مشترک چهار کشور به‌استناد مادهٔ ۱۴ پیمان ۱۹۷۱ مونترآل جستجو کرد که نظام قضایی ایران را به واکنش و تشکیل جلسات پی‌درپی رسیدگی واداشت.

آیا تماس جدیدی از سوی مقامات یا نهادهای جمهوری اسلامی برای متقاعدکردن شما و خانواده‌های دیگر به دریافت غرامت صورت گرفته است؟

بله، چند بار از طریق جناب کاکا افشار، وکیل محترم ما، و عده‌ای از خانواده‌ها درخواست دریافت غرامت شده است که قاطعانه رد کرده‌ایم، زیرا اولاً هنوز در دادگاه در خصوص این فاجعهٔ ضدانسانی تصمیمی گرفته نشده است. ثانیاً برابر مادهٔ ۱۷ پیمان ۱۹۲۹ ورشو و ۱۹۹۹ مونترآل، متصدی حمل‌و‌نقل مسئول خسارت وارده به مسافر در داخل هواپیما یا حین سوار یا پیاده‌شدن از آن، می‌باشد. 

اگر دربارهٔ موضوع دادگاه در ایران و مواردی که در جلسات آن به بحث گذاشته شده صحبت دیگری دارید، لطفاً بفرمایید.

به‌جز مواردی که در پاسخ‌های قبلی به آن‌ها اشاره کردم، بر این باورم که فارغ از اینکه به هیچ‌کدام از ایرادات اساسی در مراحل تحقیق و رسیدگی پاسخ داده نشده و رسیدگی نیست در دایرهٔ تنگ چهار خطای انسانی محدودشده اساساً دادگاه رسیدگی‌کننده توان اراده و اجازهٔ خروج از چارچوب کیفرخواست را ندارد و به‌تعبیری بخش نظامی در دادگاه خط‌مشی تعیین کرده است.

اواخر ماه دسامبر سال گذشتهٔ میلادی، روند قضایی ارجاع پروندهٔ سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲ به دیوان بین‌المللی دادگستری در لاهه آغاز شد و چهار کشور کانادا، اوکراین، بریتانیا و سوئد هشدار دیپلماتیک مهمی به جمهوری اسلامی فرستادند. در بیانیه‌ای که از سوی این کشورها منتشر شده آمده است که اگر این اختلافات ظرف شش ماه حل‌وفصل نشود، ایران به دیوان بین‌المللی لاهه کشیده می‌شود. به‌نظر شما نتیجهٔ برگزاری دادگاه رسیدگی به این پرونده در داخل ایران چقدر در روند بررسی پرونده در دادگاه لاهه مؤثر است؟ چه اندازه خوشبینید که رژیم ایران در این زمینه با دولت‌های متضرر همکاری کند؟ و در صورت عدم همکاری جمهوری اسلامی، تا چه اندازه به نتیجهٔ کار دیوان بین‌المللی لاهه امیدوارید؟

به نظر نمی‌رسد دولت ایران به خواستهٔ چهار کشور تمکین کرده و پاسخ قانع‌کننده‌ای بدهد، زیرا حداقل در سه گزارش ژانویه، فوریه و ژوئیهٔ ۲۰۲۰ خطای انسانی را محور نتیجهٔ تحقیقات خود قرار داده است و تغییر در آن به مصلحت نظام نخواهد بود. به‌خصوص به درخواست ۲۴ دسامبر ۲۰۲۰ خانم کالامارد گزارشگر ویژهٔ اعدام‌های فراقانونی با ده‌ها سؤال کلیدی ایشان پاسخ داده نشده است. اگر دادگاه پیش از اتمام مهلت شش‌ماهه حکم قطعی و نهایی صادر کند، احتمالاً در روند بررسی پرونده در دادگاه لاهه مؤثر خواهد بود و اگر دولت‌های ذی‌نفع در ارادهٔ سیاسی خود – که ناشی از فشار افکار عمومی و تظاهرات ایرانیان در سراسر جهان بوده – پایبند بوده باشند و مصراً به پیگیری علت واقعی جنایت تأکید بکنند، رأی دادگاه ایران کارساز نخواهد بود.

اگر صحبت دیگری با خوانندگان ما دارید، لطفاً بفرمایید.

ما امروز [۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۳ مصادف با ۲۳ بهمن ۱۴۰۱] همراه با حدود بیست تن از شکات پرونده، شکایتمان را پس گرفتیم. در لایحه‌ای که به دادگاه ارائه کردیم نوشتیم که عده‌ای از خانواده‌ها از ابتدا بر این باور بودند که نظام قضایی مستقل نیست و طرح شکایت در این دادگاه راه به جایی نمی‌برد، ولی ما همراه با تعدادی از خانواده‌های دیگر خودمان را قانع کردیم تا اعلام شکایت کنیم تا بلکه کورسویی از ندای وجدان بیدار قضایی بتواند غریق را به منزل مقصود برساند، ولی حالا پس از ۱۶ جلسهٔ دادرسی ناامید شده‌ایم و به این رسیده‌ایم که باید حق را به کسانی داد که از همان بدو امر امیدی به کمترین احقاق حق نداشتند و رسیدگی قضایی مستقل و بی‌طرفانه را ناممکن می‌دانستند. 

چرا که ایرادات اساسی این پرونده ازجمله ایراد عدم صلاحیت دادگاه، ایراد روند تحقیق و رسیدگی ازجمله: عدم ابلاغ هویت و نظریهٔ کارشناسانی که نظرشان مستند کیفرخواست بوده، رسیدگی به اعتراض به قرار منع تعقیب آمرانی که عامل اصلی این جنایت بوده‌اند توسط خود دادگاه مرتفع نشده و هیچ‌کدام مورد توجه قرار نگرفته است. 

به‌دلایل ذکرشده و به‌حکم ضرورت از شکایت مطروحهٔ خود صرف‌نظر کردیم، ولی بدیهی است چنانچه روزی امیدی به دادخواهی، برقراری عدالت و احقاق حق پیدا شود مجدداً طرح شکایت خواهیم کرد و این حق را برای خود محفوظ نگه می‌داریم، زیرا نه می‌بخشیم و نه فراموش می‌کنیم.

نوشته عباس صادقی: این فاجعه باید در یکی از دو قالب «جنایت جنگی» یا «جنایت علیه بشریت» قرار گیرد اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

سیما غفارزاده و هومن کبیری پرویزی – ونکوور

هشتم ژانویهٔ ۲۰۲۳ سومین سالگرد سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲ با موشک‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در نزدیکی فرودگاه بین‌المللی تهران است. در این سه سال کوشیده‌ایم به شیوه‌های مختلف صدای خانواده‌های جانباختگان این پرواز را تقویت کنیم و به رویدادهای مهم در این خصوص بپردازیم. انتشار سه شمارهٔ ویژه، بیش از ۲۰ گفت‌وگوی اختصاصی با خانواده‌های جانباختگان این پرواز و همچنین گفت‌وگو با کارشناسان و پوشش رویدادهای مربوط به آن، حاصل تلاش ما در این سه سال بوده است. (برای خواندن مطالب پیشین از جمله گفت‌وگوهای اختصاصی با خانواده‌های جانباختگان پرواز ۷۵۲ اینجا کلیک کنید)

در این مدت تعدادی از خانواده‌های جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲ شهر ونکوور را برای زندگی انتخاب کرده‌اند و مقیم این شهر شده‌اند. پیش از این در دیداری که کمی پس از نوروز امسال با تعدادی از آنان داشتیم، کارت‌های یادبود دانش‌آموزان دبیرستان کینگ جورج ونکوور را که به امانت نزد ما سپرده بودند، به آنان تقدیم کردیم و گزارش آن در شمارهٔ ۱۵۷ نشریه منتشر شد و شما خوانندگان گرامی با این عزیزان آشنا شدید و البته در جریان اعتراضات اخیر ایرانیان ونکوور شاهد حضور فعال این خانواده‌های داغدیده در تجمعات و ازجمله برگزاری دو تجمع فراگیر که با استقبال بسیار خوب ایرانیان ونکوور مواجه شد، بوده‌اید.

در آستانهٔ سومین سالگرد این فاجعهٔ فراموش‌نشدنی به دیدار اعضای خانوادهٔ زنده‌یاد مهران ابطحی، زنده‌یاد روجا امیدبخش، زنده‌یاد آلما اولادی، زنده‌یاد نگار برقعی، زنده‌یاد امیرحسین قاسمی، زنده‌یاد معصومه قوی و زنده‌یاد مهدیه قوی، که در ونکوور ساکن‌اند رفتیم و با آنان از آخرین تحولات پیگیری دادخواهی‌شان در داخل و خارج ایران و دیگر مسائل مربوط به آن پرسیدیم که توجه شما را به این گفت‌وگو جلب می‌کنیم. 

*********

با سلام و سپاس از وقتی که به ما دادید، در سومین سالگرد پرپرشدن عزیزانتان، یاد آن‌ها را گرامی می‌داریم و صمیمانه آرزو می‌کنیم روز دادخواهی خیلی زود فرا برسد. آیا برنامه‌ای برای سالگرد در ونکوور دارید؟

مریم زارعی، مادر زنده‌یاد معصومه قوی و زنده‌یاد مهدیه قوی: من هم سلام می‌کنم و از وقتی که به ما دادید سپاسگزارم. در سومین سالگرد پرپرشدن عزیزانمان، یاد آن‌ها را گرامی می‌داریم و صمیمانه آرزو می‌کنیم روز دادخواهی خیلی زود فرا برسد. 

بله، خوشبختانه به‌دلیل همبستگی و همراهی ایرانیان مقیم ونکوور با خانواده‌های پرواز ۷۵۲ امسال انجمن تصمیم گرفته است که روز ۸ ژانویه علاوه بر مراسم اصلی که در تورنتو است، مراسم سومین سالگرد پرواز ۷۵۲ را در ونکوور با حضور خانواده‌ها و عموم مردم برگزار کند. من بر اساس برنامهٔ قبلی برای شرکت در مراسم اصلی به شهر تورنتو خواهم رفت تا در سومین سالگرد بی‌گناهان پرپرشدهٔ پرواز ۷۵۲ که از سوی انجمن خانواده‌های پرواز پی‌اس۷۵۲ برگزار می‌شود شرکت کنم ولی از همهٔ مردم دعوت می‌کنم که در مراسم سومین سالگرد که با فراخوان اعتراضات در سراسر ایران همراه شده است، شرکت کنند و نشان دهیم که برای دادخواهی و آزادی‌خواهی همه در کنار خانواده‌های پرواز پی‌اس۷۵۲ هستیم. 

آرمان ابطحی، برادر زنده‌یاد مهران ابطحی: همان‌طور که خانم زارعی اشاره کردند، امسال در ونکوور هم از طرف انجمن خانواده‌های جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲ مراسم سالگرد برگزار خواهد شد. این برنامه روز یکشنبه ٨ ژانویهٔ ۲۰۲۳ از ساعت ٢ بعدازظهر با راه‌پیمایی از پارک ری سرجنت (Ray Sergeant) در تقاطع خیابان‌های لانزدیل و بیست‌و‌یکم آغاز خواهد شد و به‌سوی شیپ‌یارد (Shipyard) در پایین خیابان لانزدیل ادامه خواهد یافت و در ساعت ۲:۴۰ بعدازظهر گردهمایی و مراسمی در شیپ‌یارد برگزار خواهد شد. پایان برنامه در ساعت ۴:٢۵ بعدازظهر با روشن‌کردن شمع همراه خواهد بود. برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ این برنامه، این ویدیوی کوتاه را ببینید:

View this post on Instagram

A post shared by همیاری (@hamyaari)

این روزها دادگاه رسیدگی به پروندهٔ شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی پرواز پی‌اس۷۵۲ در ایران در جریان است. آیا وکیلی از طرف شما در این جلسات این دادگاه شرکت کرده است؟ نظر شما دربارهٔ روند برگزاری این دادگاه چیست؟

مریم زارعی: خیر، ما از همان ابتدای سرنگونی عامدانهٔ پرواز بین‌المللی پی‌اس۷۵۲ هواپیمایی اوکراین اساساً جمهوری اسلامی را دارای صلاحیت حقوقی برای تشکیل دادگاه نمی‌دانستیم و از اساس این رسیدگی را در سیستم قضایی جمهوری اسلامی و دادگاه نظامی فاقد صلاحیت و مشروعیت می‌دانستیم. من پیش‌تر در گفت‌وگویی که با شما داشتیم و در شمارهٔ ۱۵۱ نشریهٔ شما به چاپ رسید، مفصل دربارهٔ آن گفته بودم، ازجمله آنکه نمی‌شود قاتلی که هواپیمای بین‌المللی را ساقط کرده و مدام دروغ می‌گوید و پنهان‌کاری می‌کند، خود دادگاه تشکیل دهد و خودش را محاکمه و محکوم کند.

به‌نظر ما این دادگاه صالح به رسیدگی نبوده و نیست و روند آن نیز براساس یک سناریویِ دروغینِ از‌پیش‌نوشته‌شده به‌دست همان‌هایی است که پس از شلیک موشک و به‌قتل‌رساندن ۱۷۶ مسافر و خدمهٔ پرواز، این جنایت واضح را سه روز نقص فنی اعلام می‌کردند و میلیون‌ها صفحه مطلب دروغ در رسانه‌های کشور برای اثبات ادعای خودشان منتشر کردند تا نقص فنی هواپیما را اثبات کنند در حالی‌که خودشان می‌دانستند که با برنامه‌ریزی و عامدانه پرواز ۷۵۲ را ساقط کرده‌اند و کاملاً از آن آگاهی داشتند.

مریم جهانیان، مادر زنده‌یاد روجا امیدبخش: با توجه به سیستم معیوب قضایی حاکم بر ایران، امیدی به صدور حکم عادلانه نیست. ولی در راستای امر مهم دادخواهی در ایران ثبت شکایت و بدین منظور وکیل هم اختیار کردیم که به نیابت از ما در دادگاه (بیدادگاه‌) حضور دارد و مدافع شکایت ما هستند. 

هوریران سهراب، مادر زنده‌یاد نگار برقعی: ما در ایران با علم به نبودِ عدالت در سیستم قضایی جمهوری اسلامی شکایت کردیم، زیرا مراحل بردن پرونده به دادگاه بین‌المللی این حرکت را می‌طلبید. وکیل ما در دادگاه حضور دارد. به‌ نظر می‌رسد با توجه به خیزش انقلابی مردم ایران، سعی دارند جلسات دادگاه نمایشی و پرازنقص خود را به سرعت برگزار کنند و پرونده را ببندند. با تلاش‌های برنامه‌ریزی‌شدۀ خانواده‌ها و مشورت با وکلای انجمن تاکنون توانسته‌ایم جلسات دادگاه را طول بدهیم و مانع از به‌سرعت برگزارکردن آن باشیم.

جمهوری اسلامی این دادگاه را با عنوان رسیدگی به «سانحهٔ» سقوط هواپیما برگزار می‌کند و کیفرخواست تنظیم‌شده در یکی از جلسات اخیر خوانده شده است. نظر شما در این‌باره چیست و چقدر به نتیجهٔ برگزاری چنین دادگاهی امیدوارید؟

پریسا عباس‌زاده، همسر زنده‌یاد امیرحسین قاسمی: مترادف کلمهٔ سانحه، پیشامد یا واقعه است و معادل این کلمه به‌انگلیسی accident است. با جایگزینی کلمهٔ «جنایت» با «سانحه»، جمهوری اسلامی و دادگاه نمادینش دو هدف اصلی می‌توانند داشته باشند: اول، شکنجهٔ روحی پدر و مادرها و کسانی که عزیزانشان را جمهوری اسلامی در آسمان با نقشهٔ قبلی با دو موشک قتل عام کرد؛ کسانی که با وقاحت تمام از کلمات برای شکنجه استفاده می‌کنند. دوم، جمهوری اسلامی با استفاده از این کلمه اعلام کرد که خودشان از قبل رأی دادگاه را بر اساس تصادف و اتفاق صادر کرده‌اند. در حالی‌که بی‌شک همهٔ ما حتی وابستگان آن حکومت جنایت‌کار به‌خوبی می‌دانند که این سقوط یک سانحه نبود بلکه جنایت ازقبل‌طراحی‌شده‌ای بود که جمهوری اسلامیِ خائن زمانی که عزیزان ما منتظر سوارشدن به هواپیما بودند، نقشهٔ مرگ و سوزاندن آن‌ها را می‌کشید و دستور شلیک موشک، آن هم دو موشک، از قبل داده شده بود.

من شخصاً به‌دلیل اینکه قاضی را عضوی از سیستم قضایی همان حکومت آدمکش می‌دانم، بر این باورم که در حکومت جمهوری اسلامی هیچ عدل و قضاوت عادلانه‌ای وجود ندارد. همان دادگاهی می‌خواهد برای این جنایت رأی صادر کند که این روزها حکم اعدام بچه‌هایی را که قربانی این جنایت‌کاران می‌شوند، صادر می‌کند. در این دادگاه آیا می‌شود دنبال حقیقت بود!؟ کسی که از بدنه و عضو همان حکومت جمهوری اسلامی است، چطور می‌تواند صلاحیت قضاوت برای عزیزان ما را داشته باشد؟ از نظر من سیستم قضایی جمهوری اسلامی صلاحیت قضاوت در مورد قتل عزیزان ما را ندارد چراکه به‌دستور همان سیستم قضایی کودک‌کش چندین کودک در ایران اعدام شده‌اند و هزاران جوان کشته شده‌اند. چطور می‌توان خوشبین بود؟

مریم جهانیان: یکی دیگر از کارهای بجای خانواده‌ها وادارکردن دادگاه به تغییر کلمۀ سانحه در بنر پشت سر قاضی است. کیفرخواست هم با تلاش‌های خانواده‌ها پس از گذشت چندین جلسه بالاخره خوانده شد. فکر می‌کنم برای همۀ کسانی که پروندۀ ما را دنبال می‌کنند روشن شده است که ما به‌هیچ وجه امید به برگزاری و حکم نهایی عادلانه‌ای از سیستم قضایی ایران نداریم.

مریم زارعی: هما‌ن‌طور که گفتم، این دادگاه نمایشی است و بر مبنای دروغ دیگری به‌نام خطای انسانی و در قالب سانحه و با یک سناریوی دروغین در حال برگزاری است و هیچ امیدی به کشف حقیقت و اجرای عدالت در چنین بیدادگاهی از نظر ما وجود ندارد. لذا ما معتقدیم که قاتل نمی‌تواند به پروندهٔ قتلی که خودش مجرم آن است، رسیدگی کند.

آیا دادگاه پاسخ مشخصی به اعتراضات خانواده‌های جانباختگان پرواز ۷۵۲ به محدودماندن کیفرخواست به ۱۰ نفر از افراد رده‌پایین و گمنام و عدم حضور افراد مسئول در شورای عالی امنیت ملی مانند دبیر این شورا، فرماندهٔ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، فرماندهٔ نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و دیگر افراد مسئول در این دادگاه داده است؟ به‌نظر شما چه کسانی باید به‌عنوان متهم در این دادگاه حاضر شوند؟

آرمان ابطحی: خیر، یکی از نواقص کیفرخواست نبردن اسمی از متهمان واقعی این پرونده است. به‌نظر ما شخص خامنه‌ای، سلامی، حاجی‌زاده، باقری، شمخانی، روحانی، رئیسی، حسین اشتری، عبدالرضا رحمانی فضلی، محمود علوی، حسین طائب، حبیب‌الله سیاری، غلامرضا سلیمانی، مجتبی ذوالنور، حسن کرمی، حبیب‌الله جان‌نثاری، به‌عنوان متهم باید در دادگاه حاضر باشند.

مریم زارعی: خیر، در این دادگاه برای همهٔ متهمان اصلی قرار منع تعقیب صادر شده است. هواپیمای مسافربری با برنامه‌ریزی قبلی و به‌صورت عامدانه توسط جمهوری اسلامی و با شلیک موشک سپاه پاسداران سرنگون شده است و بدیهی است که مسئولان ارشد رژیم مسئولیت مستقیم دارند و باید پاسخگو باشند که اگر غیر از این بود تا حالا با خاطیان شدیداً برخورد می‌شد، نه اینکه بعد از سه سال نه هیچ مسئولی برکنار شده، نه استعفا داده و نه بازخواست شده است. به‌باورم این پرونده در دادگاه رژیم از قبل حکمش صادر شده و از «خطای انسانی» به چیز دیگری تغییر نمی‌کند. جرم سنگین شلیک عمدی به هواپیمای مسافربری به سهل‌انگاری و خطای انسانی تقلیل پیدا کرده است. حالا می‌خواهند بگویند که هر کسی چه خطایی انجام داده است. این رویکرد خیلی جنایت‌کارانه است که از ما به‌عنوان شاکیان خطای انسانی برای فرار از مسئولیت بین‌المللی خود استفاده کنند. من حاضر نیستم بازیگر این نمایشنامهٔ رژیم شوم و من نمی‌توانم به جلورفتن هدف شوم این جنایت‌کاران کمک کنم، رژیمی که برنامه‌ریزی کرده و با سناریو ازپیش‌مشخص‌شده سامانهٔ موشکی را در کنار فرودگاه اصلی تهران مستقر کرده و عامدانه به هواپیمای مسافربری اوکراینی شلیک کرده و آن را نقص فنی اعلام کرده و میلیون‌ها صفحه مطلب دروغ تهیه و از رسانه‌های «میلی» خودش منتشر می‌کند و در نهایت وقتی مجبور می‌شود قبول کند که موشک شلیک کرده است، دروغ دیگری را کلید می‌زند تحت عنوان خطای انسانی و هزاران دروغ می‌گوید تا دروغ اصلی خود را اثبات کند.

مضحک‌تر از این وجود ندارد که سامانهٔ موشکی را یک گروه خودسر بدون هماهنگی با مسئولان ارشد خود، از پادگان خارج کرده و در کنار فرودگاه مستقر کنند و با ۱۰۷ درجه خطا در حالی‌که هواپیمای بوئینگ 737‎-800 را با موشک کروز اشتباه گرفته‌اند، دو موشک شلیک کنند تا مطمئن شوند که هدف نابود شده است. دست آخر فرماندهٔ آن‌ها با وقاحت کامل بگوید تعجب می‌کند که چرا هواپیما پس از اصابت دو موشک زمین‌به‌هوا نتوانسته به فرودگاه برگردد و فرماندهٔ کل نیروهای مسلح بعد از دو هفته بدون هیچ تحقیقی بگوید خطای انسانی محرز شده است.

ما با جنایت‌کاران و دروغگویانی طرف‌ایم که صدها نفر را می‌کشند تا بگویند مهسا امینی را نکشته‌اند. در سه روز دادگاه برگزار می‌کنند تا یک جوان را به‌جرم ساختگی آتش‌زدن سطل آشغال در خیابان اعدام کنند. امان از این‌همه ظلم و جنایت…

پریسا عباس‌زاده: به‌عقیدهٔ من این جنایت، به دستورات از سوی رده‌ها و رتبه‌های خیلی بالایی در جمهوری اسلامی نیاز دارد. قطعاً نمی‌تواند بدون دستور قضایی به‌ دست چند نفر خودسرانه صورت گرفته باشد. همگی می‌دانیم به هواپیمای عزیزان ما با گلولهٔ تفنگ شلیک نشده است که آقایان رده‌بالا خودشان را کنار بکشند. هواپیمای عزیزان ما را با دو موشک زدند، نه یک موشک بلکه دو موشک، پشت سر هم. نمی‌توانند بگویند تفنگ دادیم دست یک سرباز اتفاقی شلیک کرده و دادگاه را با سانحه‌بودن آن جنایتِ کم‌نظیر تمام کنند. برای شلیک موشک به دستور قضایی از مقامات بالارتبهٔ حکومت جمهوری اسلامی نیاز بوده است و علاوه بر این باید تمام کسانی که هر مسئولیتی در این راستا داشته‌اند باید پاسخگو باشند. همهٔ افرادی که آقای ابطحی نام بردند و در رأس تمام آن‌ها رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنه‌ای، باید پاسخگو باشد. شاید در بین کسانی که نام برده‌ شد کسی باشد که بتواند رفع مسئولیت کند اما علی خامنه‌ای باید پاسخگو باشد. همان‌طور که می‌دانیم قطعاً نقشهٔ جنایت سقوط هواپیما بدون دستور علی خامنه‌ای قابل‌اجرا نبوده است. علی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر این حکومت جنایت‌کار یکی از مجرمان ردیف اول است و باید پاسخگو باشد. آیا دادگاه نمادین جمهوری اسلامی علی خامنه‌ای را به‌عنوان مجرم و برای پاسخ‌گویی احضار خواهد کرد؟ قطعاً نه، اما خامنه‌ای باید پاسخگوی این جنایت باشد و اگر بخواهد اظهار کند که در جریان نبوده، باید به زنده‌بودن او شک کرد. چون بدون دستور علی خامنه‌ای این جنایت اتفاق نمی‌افتاد.

شما فکر می‌کنید چقدر برگزاری جلسات پی‌در‌پی دادگاه رسیدگی به پروندهٔ شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی طی روزها و هفته‌های گذشته، به مسئلهٔ اعتراضات اخیر و همچنان جاری در ایران ارتباط دارد؟

هوریران سهراب: من فکر می‌کنم از زمان آبان ٩٨، انقلابی در دل مردم ایران به‌ پا شد که با جنایت هواپیمای بچه‌های ما به اوج خودش رسید و سپس رویداد برلین که فراخوانی بود از طرف سخنگوی انجمن خانواده‌ها، دکتر حامد اسماعیلیون، و استقبال پرشور ایرانی‌ها از این حرکت بزرگ ارتباطی ناگسستنی با انقلاب اخیر ایران برقرار شد. می‌خواهم به اینجا برسم که این ارتباط بر برگزاری دادگاه پروندۀ ما در ایران بی‌تأثیر نبوده است. جمهوری اسلامی فشار زیادی را متحمل شده و با خاتمۀ دادرسی پروندۀ ما می‌خواهد از این فشار کم کند.

مریم زارعی: ارتباط بسیار زیادی دارد و مردم به این جنایت به‌عنوان یک نقطهٔ عطف نگاه می‌کنند که ذات پلید رژیم را افشا کرده است. برگزاری باعجله و جلسات پی‌درپی دو هدف دارد؛ یکی اینکه به‌قول خودشان این پروندهٔ باز در افکار عمومی بسته شود و دوم اینکه خانواده‌ها خسته شوند و دست از دادخواهی بردارند تا از تبعات بین‌المللی پرونده کاسته شود.

پریسا عباس‌زاده: این را هم من اضافه کنم که ما در کنار مردم ایران تا نابودی این حکومت کثیف مستبد خواهیم ایستاد. بارها گفته‌ام دادخواهی برای عزیزان پرواز یک دادخواهی ملی برای ایران است. عزیزانِ به‌سفررفتهٔ ما هیچ‌گاه به مقصدشان نرسیدند چون جمهوری اسلامی آن‌ها را به بدترین درد از ما گرفت و هیچ‌کس نمی‌تواند آن‌ها را برگرداند اما دادخواهی برای عزیزان حائز اهمیت است به‌دلیل اینکه جمهوری اسلامی جنایت‌کار با این دادخواهی به پایان خود نزدیک می‌شود و برای همیشه تمام خواهد شد و شاید اگر زودتر جمهوری اسلامی به‌خاطر جنایت‌های چندین‌ساله‌اش محاکمه می‌شد، این روزها شاهد قتل‌ِعام و جنایت‌های دیگری از جمهوری اسلامی نبودیم و هزینهٔ کمتری برای این انقلاب و رهایی می‌دادیم. اگر چنین می‌شد، شاید کیان هنوز زنده بود و خدای رنگین‌کمانش را صدا می‌زد…

آقای علیرضا قندچی که الان در ایران هستند، طی مصاحبه‌هایی که اخیراً در رابطه با برگزاری این دادگاه داشته‌‌اند، اشاره کرده‌اند که موضوع بقایای ساک یا چمدانی با آرم تشخیص هویت آگاهی در میان دیگر وسایلی که در محوطهٔ سقوط هواپیما پیدا شده و تصویر آن نیز موجود است و نیز موضوع آثار تی‌ان‌تی در بقایای هواپیما و نیز با توجه به اظهارات حاجی‌زاده، دربارهٔ موشک تور، این سؤال را پیش می‌آورد که هواپیما اساساً با مواد منفجره‌ای که از قبل به داخل آن برده شده، منفجر شده است و این یکی از چند دلیلی است که موضوع عمدی‌بودن شلیک به هواپیمای اوکراینی را اثبات می‌کند. نظر شما در این‌باره چیست؟ 

هوریران سهراب: البته این سؤال بسیار تخصصی است و من اطلاعات دقیقی ندارم اما، اولاً ما و کمیتۀ حقیقت‌یاب انجمن معتقد به شواهد (evidence) هستیم نه فرضیه. ثانیاً چندین سؤال پیش می‌آید:

١- چرا باید از تی‌ان‌‌تی استفاده شود وقتی مواد منفجرۀ قوی‌تری موجود است؟

٢- تنها راه اثبات وجود مواد منفجره در داخل هواپیما، نمونه‌برداری از تمام باقیمانده‌های هواپیما و اجساد قربانیان است که ما به آن دسترسی نداشته‌ایم.

٣- موشک تور با ایجاد ترکش‌هایش نیازی به مادۀ منفجرۀ داخل هواپیما ندارد. آنچه که مسلم است باید روی شواهدی که هست صحبت کنیم و آن اصابت دو یا سه موشک به هواپیمایی است که عمدی زده شده است.

مریم زارعی: هر مطلبی که در سناریو ساختگی خودشان درج کرده‌اند به‌نظر من برای انحراف افکار عمومی و توجیه سانحه و خطای انسانی است و واقعیت ندارد. در اینکه یک جنایت برنامه‌ریزی‌شده و عمدی است هیچ شکی نیست، کافی است یک گروه کارشناس بین‌المللی و بی‌طرف بررسی کنند، خواهید دید که نتیجه کاملاً روشن خواهد شد.

آیا سازمان جهانی هوانوردی غیرنظامی (ایکائو) پاسخی به گزارش جمهوری اسلامی دربارهٔ سرنگون‌کردن پرواز ۷۵۲ داده است؟

مریم زارعی: متأسفانه تاکنون هیچ پاسخی ندیده‌ایم و نشنیده‌ایم. بعید است پاسخی داده باشند، به‌نظر می‌رسد کوتاهی کرده‌اند و در مقابل کشته‌شدن ۱۷۶ مسافر سه سال است سکوت کرده‌اند. در حالی‌که وظیفهٔ این سازمان حفظ ایمنی و امنیت مسافرت‌های هوایی برای مسافران است.

امید امیدبخش، پدر زنده‌یاد روجا امیدبخش: کمیتهٔ حقیقت‌یاب انجمن نتیجهٔ تحقیقاتش را به تمامی مراجع ذی‌ربط و ذی‌صلاح ارسال کرده و در تمامی سازمان‌ها و ارگان‌های ذی‌ربط در راستای تحقق دادخواهی و کشف حقیقت ثبت شکایت کرده است. ایکائو هم در جریان این روند قرار گرفته است. دادخواهی خانواده‌ها توسط انجمن از کانال‌های متفاوتی در جریان است، ولی نکتهٔ مهم در مورد ایکائو این است که شکایت نه از سوی شخص یا انجمن بلکه باید از سوی یک کشور انجام گیرد. جدیداً کشور اوکراین گویا به‌عنوان یکی از کشورهای متضرر پیگیر شکایت و بررسی توسط ایکائو شده و انجمن نیز در این راستا اطلاع‌رسانی کرده است. 

چهارشنبهٔ این هفته، روند قضایی ارجاع پروندهٔ سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲ به دیوان بین‌المللی دادگستری در لاهه آغاز شد و چهار کشور کانادا، اوکراین، بریتانیا و سوئد هشدار دیپلماتیک مهمی به جمهوری اسلامی فرستادند. در بیانیه‌ای که از سوی این کشورها منتشر شده آمده است که اگر این اختلافات ظرف شش ماه حل‌وفصل نشود، ایران به دیوان بین‌المللی لاهه کشیده می‌شود. چه اندازه خوشبینید که رژیم ایران در این زمینه همکاری کند؟ و در صورت عدم همکاری جمهوری اسلامی تا چه اندازه به نتیجهٔ کار دیوان بین‌المللی لاهه امیدوارید؟

مریم جهانیان: تمامی دولت‌های خارجی به این نتیجه رسیده‌اند که تاریخ انقضای جمهوری اسلامی سر آمده و جنایت هواپیما و رفتن این پرونده به دادگاه بین‌المللی لاهه می‌تواند سر جمهوری اسلامی را زیر آب کند. دولت‌های خارجی به این نتیجه رسیده‌اند که بودن جمهوری اسلامی به نفع مردم هیچ کشوری نیست.

به‌هر حال تعاملات دولت‌ها با این موضوع همواره آن‌گونه که خانواده‌ها خواستار آن‌اند شاید اتفاق نیفتاده ولی، با درایت انجمن و جناب اسماعلیون نهایت تلاش در همراهی دولت‌ها به‌خصوص دولت کانادا انجام شده که موضع جدید و محکم دولت کانادا در قبال این امر شاید مطلوب نباشد اما بسیار امیدوارکننده است. 

مریم زارعی: تا قبل از ۲۸ دسامبر دولت کانادا با احتیاط عمل می‌کرد و علی‌رغم اینکه در همدردی با خانواده‌ها کمک‌های مناسبی کرده است، گزارش‌های دوپهلو صادر می‌کرد. خوشبختانه در تاریخ ۲۸ دسامبر ۲۰۲۲ خبر خوبی منتشر شد که تصمیم گرفته‌اند پرونده را به دیوان بین‌المللی لاهه ببرند، خانواده‌ها امیدوارند که دولت کانادا با همکاری سه کشور دیگر اوکراین، بریتانیا و سوئد بتوانند راهی برای رسیدن به دادخواهی و کشف حقیقت و اجرای عدالت باز کنند. آن چیزی که ما به دنبالش هستیم این است که جنایت‌کاران تنبیه شوند، حقیقت روشن شود و عدالت اجرا گردد. 

این کاملاً مشخص است که جمهوری اسلامی در طول این شش‌ماه به هر اقدامی دست خواهد زد تا جلوی بردن پرونده به دادگاه لاهه گرفته شود. از طریق دادگاه نمایشی و از طریق فشار بر خانواده‌ها و موارد مختلف دیگر، مسلم است که جمهوری اسلامی به جرم خودش اعتراف نخواهد کرد و تمام تلاشش را به‌ کار خواهد بست تا با خطای انسانی پرونده را خاتمه دهد و دولت‌های درگیر و خانواده‌ها را قانع کند. مهم این است که این دولت‌ها نباید بپذیرند، این یک جنایت بین‌المللی است و اگر مجرمان آن به‌ مجازات‌های سنگین و اساسی نرسند، هرلحظه می‌تواند دوباره تکرار شود. امیدوارم که دولت‌های درگیر تا کشف حقیقت و اجرای عدالت همراه خانواده‌های پرواز پی‌اس۷۵۲ باشند.

این جنایت نشان داد که انسان‌های بی‌گناه و مظلوم می‌توانند طعمهٔ درندگانی شوند که به‌هر شیوه‌ای به‌دنبال قدرت، ثروت و حکومت‌کردن‌اند. خودشان را برتر از دیگران می‌دانند و برای حفظ خود و جایگاهشان به‌ هر جنایتی دست می‌زنند، امیدوارم با پیگیری کشورهای مختلف و همهٔ آن‌هایی که از این جنایت آسیب دیده‌اند، بتوانیم جهان امن‌تری داشته باشیم، به‌ویژه برای مسافران پروازها، به‌گونه‌ای که مسافران احساس اطمینان و آرامش برای رسیدن به مقصدشان داشته باشند و هرگز انسان‌نما‌های تبهکار به خودشان اجازه ندهند برای امیال نفسانی‌شان به هواپیماهای مسافربری تعرض کنند و جان مسافران بی‌گناه را به‌ خطر بیندازند. در انتها از دولت‌های درگیر در پرونده به‌ویژه دولت کانادا تشکر می‌کنم که ضمن همراهی خوب با خانواده‌های پرواز ۷۵۲ و خیزش سراسری ایرانیان با شعار زن، زندگی، آزادی مسیر بردن جمهوری اسلامی به دادگاه بین‌المللی لاهه را پیگیری کردند، به امید تحقق این مهم و کشف حقیقت و اجرای عدالت. به‌عنوان مادر تا ابد داغدار خواهران قوی، معصومه و مهدیه، می‌گویم که ما نه می‌بخشیم و نه فراموش می‌کنیم.

پریسا عباس‌زاده: جمهوری اسلامی باید تمام حقیقت را با جزئیات و به‌وضوح بیان کند. باید بدون درنظرگرفتن پست و مقام هر فردِ مسئول، تمام جزئیات این جنایت بر اساس حقیقت مشخص شود.

جمهوری اسلامی تمام تلاشش را خواهد کرد و با اینکه می‌دانم این حکومت جنایت‌کار در این مدت قاتل‌های حرفه‌ای تربیت کرده است که در جنایت‌های چندین‌سالهٔ این حکومت جانی دست داشته‌اند و تجربه‌های زیادی در این مسیر دارند، اما ما به حمایت از حقیقت از سوی دیوان بین‌المللی لاهه امیدواریم. روشن‌شدن حقیقتِ این جنایت، جمهوری اسلامیِ قاتل را برای همیشه تمام خواهد کرد. این مسیری خواهد بود برای سرعت‌بخشیدن به انقلاب ایران و حفظ جان جوانان و عزیزان آن سرزمین.

هوریران سهراب: جمهوری اسلامی مشروعیتی ندارد که ما به همکاری آن‌ها خوشبین باشیم. تاکنون نشان داده‌اند که قابلیت دفاع از جنایت‌هایشان را در دادگاه‌های بی‌طرف ندارند. ما امیدواریم دادگاه لاهه مانند پروندهٔ MH17 اپراتورهای پدافند هوایی، عاملان و آمران و اطلاعات چگونه انجام‌گرفتن جنایت را برملا کند. لازم به ذکر است که شش‌ ماه مهلتی که به جمهوری اسلامی داده شده کاملاً طبق پروتکل حقوقی دادگاه لاهه است، وگرنه دولت‌ها این کار را سریع‌تر انجام می‌دادند.

در جریان اعتراضات اخیر در ونکوور به سرکوب و کشتار مردم ایران شاهد حضور مستمر شما در تجمعات اعتراضی و همچنین سازماندهی دو برنامه در شهر ونکوور از سوی انجمن خانواده‌های جانبانباختگان بوده‌ایم. آیا برنامه‌های دیگری را در این خصوص سازماندهی خواهید کرد؟

آرمان ابطحی: بله، ما مبارزه را تا روزی که عوامل جمهوری اسلامی محاکمه شوند و سرنگونی رژیم ادامه می‌دهیم.

نوروز گذشته لیندا بوکانان، شهردار شهر نورث ونکوور، در گفت‌وگویی با رسانهٔ همیاری و بی‌سی سرو از ساخت یادمانی در شهر نورث ونکوور در همکاری با شهردارهای دو منطقهٔ دیگر در نورث شور یعنی بخش‌های نورث ونکوور و وست ونکوور، حمایت کرد. به‌دنبال آن و در تابستان امسال شورای شهر نورث ونکوور به‌اتفاق آرا طرح پیشنهادی شهردار بوکانان را برای آغاز روند گزینش و نصب اثری هنری به‌یاد جانباختگان پرواز ابدی ۷۵۲ در این شهر تصویب کرد و بوئن ما، نمایندهٔ منطقهٔ نورث ونکوور-لانزدیل در مجلس استان، از شهردار لیندا بوکانان و تیمش به‌خاطر اعلام آمادگی برای همکاری با دولت استان بی‌سی برای احداث این بنای یادبود سپاسگزاری کرد. همچنین با انتخاب شروین شهریاری به‌عنوان عضو شورای شهر نورث ونکوور در انتخابات شهری ۲۰۲۲، و قول او برای پیگیری ساخت هرچه بهتر و سریع‌تر یادبود جانباختگان پرواز ۷۵۲، به‌نظر می‌رسد همه‌چیز برای ساخت این یادبود در شهر ایرانی‌نشین نورث ونکوور فراهم باشد. آیا شما هیچ تعاملی با شهرداری شهر نورث ونکوور یا دولت استان برای ساخت این بنا داشته‌اید؟ و اگر پاسختان مثبت است، لطفاً برای خوانندگان ما بفرمایید که این پروژه در چه مرحله‌ای است؟

هوریران سهراب: بله، ما در جریان هماهنگی با دفتر شهردار بوده‌ایم، ولی به‌دلیل تمرکز انجمن روی مسائل حقوقی پرواز و اتفاقات سال گذشته در ایران، پیگیری این پروژه را کمی به تأخیر انداختیم. تا این لحظه اطلاعاتی از این بنا و مکانش نداریم.

مریم زارعی: مایلم اضافه کنم که این کار بسیار شایسته‌ای است و باید از همهٔ کسانی که برای زنده‌نگهداشتن یاد و خاطرهٔ جانباختگان پرواز ۷۵۲ تلاش می‌کنند تشکر و قدردانی کرد. بنده به‌نوبهٔ خود از همهٔ آن‌ها تشکر می‌کنم. 

با سپاس دوباره از وقتی که برای این گفت‌وگو گذاشتید.

نوشته روایت سه سال مبارزه و مقاومت در راه دادخواهی اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

مسعود سخایی‌پور، LJI Reporter – ونکوور

این گفت‌وگو از سلسله گفت‌وگوهای اختصاصی رسانهٔ همیاری «با بازماندگان مسافران پرواز ابدی ۷۵۲» است. گفت‌وگو با خانواده‌های دیگر از طریق این لینک در دسترس است:

https://bit.ly/Hamyaari-PS752Families

شایان ذکر است که گفت‌وگو با خانم سهراب در تاریخ ۳۰ آوریل ۲۰۲۲ برای درج در نسخهٔ چاپی شمارهٔ ۱۵۹ رسانهٔ همیاری، تنظیم شده بود ولی در ۱۲ مهٔ ۲۰۲۲ و به‌دنبال اعلام خبر دیدار تیم‌های ملی فوتبال ایران و کانادا پاسخ کوتاهی از ایشان در این زمینه در متن وبسایت افزوده شده که در نسخهٔ چاپی نشریه نیست.

با سلام خدمت شما خانم سهراب عزیز، از وقتی که به ما دادید و دعوتمان را برای این گفت‌وگو پذیرفتید، بسیار سپاسگزاریم. ضمن عرض تسلیت دوباره برای ازدست‌دادن دختر عزیزتان، لطفاً خودتان را معرفی بفرمایید و سپس دربارهٔ فرزندتان، زنده‌یاد نگار برقعی، که در فاجعهٔ سرنگونی هواپیمایی اوکراین از دست داده‌اید، برایمان بگویید. علائق ایشان چه بود، کِی به کانادا مهاجرت کردند و در چه زمینه‌هایی فعالیت داشتند؟ 

با سلام و تشکر از شما. من هوریران سهراب هستم، مادر نگار برقعی و الوند صادقی هم داماد عزیز من بود. من دو فرزند داشتم یک دختر و یک پسر. نگارِ من متولد ۲۸ مهر ۱۳۶۸ بود. نگار من فقط ۳۰ سالش بود. یادم می‌آید وقتی خیلی کوچک بود، پرتقال و نارنگی را خوب و پاکیزه پوست می‌کند. صدای نگار وقتی با سن کمش داستان خاله‌سوسکه را با کمک من تعریف می‌کند، یکی از بهترین یادگاری‌هایی است که از او به‌جا مانده. یادم می‌آید وقتی مهدکودک می‌رفت، به‌مناسبت‌های گوناگون از بچه‌ها عکس‌های حرفه‌ای می‌گرفتند. یک‌بار زمانی که برای سفارش عکس‌های نگار به مهدکودک رفتم، مدیر مهدکودک، بانو درخشان (روحشان شاد)، از من پرسیدند که: تعدادی از پدر و مادرها علاوه بر عکس فرزندشان، عکس نگار را هم خواسته‌اند، آیا اجازه می‌دهید برایشان چاپ کنیم؟

نگار من با آن خال میان دو ابرویش که به‌تدریج با بزرگ‌شدنش محو می‌شد، موردتوجه بود. همه به او «دختر هندی» می‌گفتند. عکسی از نگار در یک بالماسکه هست که ساری قرمز به تن دارد؛ همان شبی که با الوند عزیزم آشنا شد. این عکس یکی از زیباترین و خاطره‌انگیزترین عکس‌های اوست. در همان دوران مهدکودک به شنا و ژیمناستیک علاقه‌مند شد و در شنا مدال‌هایی هم کسب کرد. در دوران نوجوانی مدت پنج سال به یادگیری و نواختن گیتار پرداخت. در نهایت تنیس را به‌شکل حرفه‌ای به‌همراه الوند انتخاب کرد. ساک‌های تنیس نگار و الوند آماده برای استفاده، جداجدا در کمدهایشان بود.

من و پدر نگار مانند پدر و مادرهای دیگر بسیار تلاش کردیم تا بهترین‌ها را برای بچه‌هایمان فراهم آوریم. نگار بسیار بلندپرواز بود. با شروع دبیرستان، زمزمهٔ رفتن از ایران را شروع کرد. بعدها وقتی برادر کوچک نگار را در ۱۷ سالگی به استرالیا فرستادیم، متوجه شدم که همسرم آن‌قدر به نگار تعلق خاطر دارد که مایل به دوری از او نیست. نگار بدون هیچ تلاش مضاعفی همان سال اول کنکور در رشتهٔ «علوم تغذیه» قبول شد. بلافاصله پس از گرفتن لیسانس، کارشناسی ارشد رشتهٔ «فیزیولوژی ورزشی – تغذیهٔ ورزش» قبول شد، و در ۲۵ ژانویهٔ ۲۰۱۶ فارغ التحصیل شد. 

پایان‌نامهٔ نگار در مورد «اهمیت آنتی‌اکسیدان‌ها بر روی عملکرد بهتر قلب و تنفس ورزشکاران» مورد توجه استادانش قرار گرفت. تمرکز وی بر روی شاتوت و تهیهٔ کنسانترهٔ آن بود. طی دو هفته تحقیق و بررسی بر روی یک تیم بسکتبال دختران، همراه وی و شاهد تلاش‌هایش بودم.

هم‌زمان، با گروهی از دانشجویان ایرانی ساکن کانادا ارتباط برقرار کرد. او به‌مدت پنج سال در مجموعه‌ای به‌نام «حس خوب زندگی» مشاور تغذیه بود. در فضای پاک و سالمِ «حس خوب زندگی» زیر نظر مهندس اصفهانی تجربه کسب کرد. در ۲۱ نوامبر ۲۰۱۷ به کار خود در مجموعهٔ «حس خوب زندگی» خاتمه داد، در حالی‌که روی در اتاق کارش شماره که نه، «نگار» نوشته شده بود. پس از آن برای اولین بار عازم کانادا شد.

در سه ماهی که تورنتو بود به کارهای خیریه پرداخت. پس از گذشت سه ماه به ایران بازگشت و در آن زمان بود که ما را با وجودی نازنین به‌نام الوند آشنا کرد. تازه متوجه شدیم که نگار از چهار سال پیش از آن دلبستهٔ این انسان بی‌همتا شده است.

اتفاقات خوش در راه بودند. پس از دیدار با خانوادهٔ الوند و گذاشتن قرارومدارها، نگار برای بار دوم به کانادا رفت و این‌بار در مرکز دارویی «فارما-مدیکال-ساینس-کالج-آو-کانادا» مشغول به‌کار شد. در واقع کاری داوطلبانه، بدون دستمزد اما آن‌قدر مسئولانه انجام وظیفه کرد که رئیسش، کتی یی کونگ لی، از او دعوت به همکاری کرد. حتی چند ماهی را که بدون دستمزد کار کرده بود، به نگار پرداخت کرد.

این‌بار نگار با اصرار سهند و وحید، خواهر و شوهر خواهر الوند، در خانهٔ آن‌ها سکنا گزید. سهند نازنین مانند خواهری دوست‌داشتنی با وی رفتار کرد و وحید عزیز نیز. نگار لحظات شاد و قشنگی را در کنار سوفیِ شیرین‌زبان، خواهرزادهٔ الوند عزیزم، تجربه کرد. خاطرات سفرش به آبشار نیاگارا با پدر و مادر الوند، رفت تا در دفترچه خاطراتش جا بگیرد. هم‌زمان با سهند برای خرید لباس عروسی نگار و لباس دامادی الوند فروشگاه‌ها را زیرورو می‌کردند و برایم عکس می‌فرستادند. نگار به سلیقهٔ من خیلی اهمیت می‌داد. زمان جشن عقد و عروسی را ۴ آوریل ۲۰۱۸، در فروردین‌ماه قرار گذاشتیم. نگار عاشق نوروز بود. پس از جشن عروسی و گذشت یک ماه، نگار در تاریخ ۲۲ مهٔ ۲۰۱۸ بار دیگر به‌تنهایی عازم کانادا شد. نُه ماه بعد الوند عزیزم به نگارش پیوست و زندگی مشترک آغاز شد. نگار تشنهٔ آموختن بود، و در دانشگاه مک‌گیل در مقطع کارشناسی ارشد مشغول به ادامهٔ تحصیل شد.

فقدان فرزندتان چگونه به‌لحاظ روحی و روند زندگی روزمره، شما و دیگر اعضای خانواده‌ و نزدیکانتان را تحت تأثیر قرار داده است؟

نگار نازنینم برای من فقط یک دختر بااراده و مسئول نبود که زندگی عادی‌اش را خواهان باشم. بخورد و بخوابد و درس بخواند و دانشگاه برود و ازدواج کند و بچه‌دار شود و… او همهٔ ما را مدیریت می‌کرد. او در همهٔ زمینه‌ها مشاور من بود. پیش از این جنایت هولناک، من مؤسسه‌ای فرهنگی هنری به‌نام «سارای» داشتم. به کمک نگار و الوند و راهنمایی‌هایشان آنجا را مدیریت می‌کردم؛ از تهیهٔ بروشور برای تبلیغ کلاس‌ها و برگزاری کارگاه‌های مجموعه گرفته تا زدن سایت، گرداندن صفحهٔ اینستاگرام و برگزاری رونمایی کتاب و عکاسی و کلی ایدهٔ نو که ما فقط مجری آن ایده‌ها بودیم.

پدر نگار فردی فعال و مبتکر است. همسرم و گروهش مخترع و تولیدکنندهٔ «کود بیو» هستند. نگار در بخش ارتباط با شرکت‌های خارجی با پدرش همکاری می‌کرد. وقتی الوند وارد زندگی ما شد، او هم در این همکاری با آن‌ها سهیم شد. همسرم در اولین سال پس از جنایت، برای نخستین بار بعد از سی و چند سال تلاش قادر به گرداندن کار و حرفه‌اش نبود.

نگار برادرش را هم از راه دور مدیریت می‌کرد. پسر من بهترین و بزرگ‌ترین حامی و مشاور خود را از دست داده، شرایط روحی سختی را از سر گذرانده و هنوز تحت تراپی و درمان است.

بچه‌های فامیل از بزرگ و کوچک، تحت تأثیر این واقعه دچار مشکلات زیادی شده‌اند.

من و همسرم مانند بسیاری از پدر و مادرها و بازماندگان این جنایت هولناک، به‌قول منیرو روانی‌پور، نویسندهٔ توانمند، که جا دارد همین‌جا از کمک و همراهی این وجود نازنین قدردانی کنم: تاتی‌تاتی‌کنان حال روح خود را بهتر می‌کنیم.

تا جایی که اطلاع داریم، شما با سایر بازماندگان قربانیان سرنگونی هواپیمای اوکراینی به‌طور فعال ارتباط دارید، این ارتباط چطور به شما کمک کرده است؟

پس از این جنایت، نتوانستم با دوستان سابقم ادامه دهم. هرچند که برخلاف جمهوری اسلامی، همدلی و همیاری دوستانم و می‌شود گفت اکثریت مردم ایران را داشتم، ولی من دیگر هوریرانِ پیش از این جنایت نبودم، ما دیگر همان آدم‌های پیش از این جنایت نیستیم.

ما یکدیگر را پیدا کردیم. حس من نسبت به تک‌تک بازماندگان این جنایت مصداق این ضرب‌المثل است که شاید در کلام زیبا نباشد: قوم و خویش، گوشتِ هم را می‌خورند، استخوانِ هم را دور نمی‌اندازند، که اشاره به تعصب و وفاداری خویشان و نزدیکان دارد. ما یک خانوادهٔ بزرگ هستیم با هدفی مشترک. این هدف مشترک جنبهٔ شنیدن افکار و عقاید متفاوت را در ما تقویت کرده است و برای رسیدن به این هدف مشترک از جان و مال خود گذشته‌ایم. بودن با خانواده‌ها برای من تراپی است.

شما همراه با تعدادی از خانواده‌های جانباختگان در ونکوور ساکن شده‌اید، آیا در فکر تدارک برنامه‌هایی با همکاری دیگر اعضای خانواده‌ها برای بزرگداشت یاد عزیزان ازدست‌رفته در این پرواز در ونکوور هستید؟

شاید باورتان نشود، ولی حالا در تمام لحظات همهٔ عزیزان پرواز با ما هستند. صبح‌ها با یاد عزیزانمان چشم باز می‌کنیم. شب‌ها با یاد آن‌ها، به ضرب دارو یا به‌علت خستگی برای ساعاتی به خواب می‌رویم، به این امید که عزیزانمان را در خواب و رؤیاهایمان ببینیم. تمام تلاشمان این است که حقانیت خود را هر چه بیشتر به مردم دنیا نشان دهیم؛ با برگزاری نمایشگاه‌هایی از تصاویر عزیزانمان، آثار هنری بچه‌ها و کتاب‌هایی که طی این دو سال و چند ماه چاپ شده‌اند. در این راه، به‌لطف همراهی رسانهٔ همیاری که در طی این دو سال با حفظ شئونات مطبوعاتی، مسئولانه و وطن‌پرستانه در کنار ما بوده و به‌لطف گزارش‌های خوب شما از گفت‌و‌گو با جان هورگان، نخست‌وزیر استان بریتیش کلمبیا، گفت‌وگو با کندی استوارت، شهردار شهر ونکوور، گفت‌وگو با ریچارد استوارت، شهردار کوکئیتلام، همچنین گفت‌وگو با مری-ان بوث، شهردار وست ونکوور، و لیندا بوکانان، شهردار شهر نورث ونکوور، و مایک لیتل، شهردار بخش نورث ونکوور، می‌شود گفت به این مهم می‌توانیم دست یابیم.

اگر اقداماتی اعم از تأسیس انجمن خیریه یا اهدای بورس تحصیلی یا مواردی از این دست برای گرامیداشت یاد و خاطرهٔ فرزندتان انجام داده‌اید یا در فکر انجام آن هستید، لطفاً بفرمایید.

به‌لطف مؤسسه‌ای ایرانی در اولین سالگرد، بورسیه‌ای به نام نگار من تخصیص داده شد.

ساخت دبیرستان دخترانهٔ «الوند» در استان سیستان و بلوچستان، شهرستان کنارک، توسط خانوادهٔ صادقی و اختصاص اتاق تغذیهٔ آن به‌نام «نگار» و نیمکتی که نام نگار بر روی آن حک شده به‌همراه نوشته‌ای با این مضمون زیبا: «به‌یاد نگار برقعی، دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه تغذیه، نور درخشانی در میان ما برای مدت کوتاهی که به‌طرز غم‌انگیزی از ما گرفته شد. آرام بخواب، نگار.» که در تاریخ ۳ ژوئن ۲۰۲۲ در جشن فارغ‌التحصیلی دانشجویان تغذیهٔ مک‌گیل از آن پرده‌برداری خواهد شد، برای حفظ یاد و خاطرهٔ نگار و الوندم انجام شده است.

دولت ایران پیش از این و در چند نوبت اعلام کرده که تعدادی از خانواده‌های جانباختگان غرامت دریافت کرده‌اند، آیا با شما یا خانواده‌هایی که می‌شناسید، چنین صحبتی شده است و اگر شده، پاسخ شما چه بوده است؟

جمهوری اسلامی در طی این دو سال و چند ماه هرازگاهی تلاش کرده تا خانواده‌ها را به پرداخت دیه، غرامت یا هرچه نامش را می‌‌گذارد، راضی کند و امضا بگیرد. موضوع روشن است، اما گویا لازم است مدام تذکر دهیم که خانواده‌ها هشیارند و مدرکی را امضا نخواهند کرد. ما همچنان بر موضع خود پافشاری کرده و خانواده‌ها شدیداً با این مورد برخورد کرده‌اند. به هر دری که زدند با درهای بسته رو‌به‌رو شدند. خوشبختانه هیچ خانواده‌ای نه تنها جواب مثبتی نداده، بلکه با خفت و خواری آن‌ها را رد کرده‌اند.

ما بار‌ها گفته‌ایم که مسئلهٔ غرامت بعد از روشن‌شدن حقیقت و اجرای عدالت قرار می‌گیرد. جمهوری اسلامی اگر می‌خواهد کاری انجام بدهد، باید قاتلان را به مردم و جامعهٔ بین‌الملل معرفی کند و بگوید چرا این جنایت را مرتکب شده است؟ رفتار جمهوری اسلامی توهین‌آمیز و تحقیرآمیز است. ما خانواده‌ها در این ماجرا یک‌دل و متحدیم.

بیش از دو سال و سه ماه از این فاجعهٔ بسیار تلخ گذشته است. در طول این مدت، آیا هیچ تماسی از سوی مسئولان بررسی‌کننده در ایران، کانادا یا اوکراین با شما گرفته شده است؟ آیا هیچ گزارشی از روند دادرسیِ این پرونده در اختیار شما قرار داده شده است؟

در طول این مدت تماسی از سوی مسئولان بررسی‌کننده با ما گرفته نشده است. اگر تماسی هم از سوی جمهوری اسلامی بوده، اصرار بر راضی‌کردن ما برای گرفتن غرامت بوده که همان‌طور که اشاره کردم، با مخالفت شدید خانواده‌ها همراه بوده است. هیچ گزارشی از روند دادرسی برای این پرونده در اختیار ما قرار داده نشده است. با اینکه دولت کانادا می‌گوید در این اتفاق، چه عامدانه چه غیرعامدانه، همراه با خانواده‌ها می‌‌ایستد، متأسفانه تا این لحظه اقداماتی که ما خانواده‌ها را قانع کرده باشد، نداشته است. البته دکتر حامد اسماعیلیون، سخنگوی انجمن خانواده‌های پی‌اس۷۵۲، در این زمینه می‌گوید: «ما اجازه نمی‌دهیم که گذر زمان باعث شود دولت کانادا موضعش تضعیف شود.»

سال گذشته، دادگاه عالی انتاریو پس از رسیدگی به شکایت چهار خانواده از خانواده‌های جانباختگان، در حکمی حمله به پرواز ۷۵۲ را عامدانه و اقدامی تروریستی دانست. به‌علاوه در این حکم، پرداخت ۱۰۷ میلیون دلار غرامت به این خانواده‌ها در نظر گرفته شده که ماه گذشته مخالفت دولت فدرال کانادا با ضبط ۳ ملک و دو حساب بانکی متعلق به سفارت بسته‌شدهٔ ایران در اتاوا به‌منظور پرداخت این غرامت، خبرساز شد. نظر شما دربارهٔ این حکم چیست و فکر می‌کنید این حکم چه کمکی به دادخواهی خانواده‌های بازماندگان خواهد کرد؟

به‌نظر من و بسیاری از همدردانم هر حرکتی، هر حکمی از هر دادگاهی که منجر به محکومیت جمهوری اسلامی بشود، برای ما ارزشمند است. مخصوصاً در آن برهه از دادخواهی ما، صدور این حکم نور امیدی بر ما تاباند. اما امیدوارتر و خوشحال‌تر می‌شدیم اگر این حکم قدرت اجرایی می‌داشت، البته نه از زاویهٔ غرامت، بلکه از جهت پاسخگویی به هزاران پرسش و ابهام این پرونده.

چه کسانی نقشهٔ این جنایت را کشیدند؟

چه کسانی مجریان این جنایت بودند؟

چه کسانی متهم‌های اصلی این جنایت بودند؟

چه مکالماتی بین خلبان و برج مراقبت ردوبدل شده بود؟

و هزاران پرسش بی‌پاسخ دیگر. من به‌شخصه قدردانِ دولت کانادا هستم. ساعت شش و نیم صبح پنجشنبه ۱۹ دی ماه زمانی که این جنایتکاران پَست در فکر لاپوشانی جنایت خود بودند، از طرف نخست وزیر جاستین ترودو با من تماس گرفته شد و پس از ابراز تسلیت و همدردی پرسیده شد «چه کمکی از ما برمی‌‌آید؟»

اما زمانی که تصویر جاستین ترودو را دیدم که با ظریف، با آن لبخند مزورانه‌اش دست می‌‌دهد، آتشی به جانم افتاد که نگفتنی است. در مورد این حکم هم متأسفانه دولت کانادا کمکی نکرد. می‌توانست و نکرد. به‌دنبال آن، دیدن تصویر سردار طلایی، مزدور جنایتکار جمهوری اسلامی، در باشگاه ورزشی‌ای در تورنتو، بار دیگر داغ ما را تازه کرد. حالا هم برگزاری بازی دوستانهٔ تیم فوتبال ایران با کانادا در ونکوور. همه می‌دانیم برگزاری مسابقهٔ فوق پیش‌درآمد برقراری ارتباط دیپلماتیک و بازگشایی سفارتخانه‌های دو کشور است. لابی قدرتمندی پشت پرده برای نرمال‌کردن روابط مشغول به فعالیت است. باز هم حتماً می‌دانید، دیروز و امروز در اتاوا کنفرانسی به اسپانسری وزارت دفاع کانادا برگزار شده که معروف‌ترین لابی‌گرهای جمهوری اسلامی در آن حضور دارند و از سپاه دفاع کرده‌اند.

تاکنون دو جلسهٔ رسیدگی به اتهامات ۱۰ متهم به سرنگون‌کردن پرواز ۷۵۲ در تهران برگزار شده است. آیا در این مدت تماسی با شما یا وکلایتان در این زمینه برقرار شده است؟ در دو جلسه‌ای که از این دادگاه برگزار شده، آیا هیچ پاسخی دربارهٔ موارد ابهام به شما یا وکیلتان داده‌اند؟ آیا فکر می‌کنید این دادگاه بتواند به روشن‌شدن حقیقت که خواستهٔ شماست کمک کند؟

خیر، تماسی گرفته نشده است. به‌هیچ‌وجه دربارهٔ موارد ابهام پاسخی داده نشده است. به‌همین دلیل بود که حتی در دو جلسهٔ دادگاه اجازهٔ قرائت صورتجلسه را ندادیم. کاملاً واضح و مشخص است که دادگاه جمهوری اسلامی در مورد این جنایت به روشن‌شدن حقیقت راهی ندارد. ما با اذن و آگاهی به این مطلب، پا در این راه گذاشته‌ایم. قاتلی که خودش کشته، خودش صحنهٔ جرم را پاک کرده، خودش اموال مسافران را مصادره کرده، چطور می‌تواند دادگاه برگزار کند؟ این دادگاه، نمایشی است و همه می‌‌دانند. اما طبق نظر وکلایمان در ایران، ما باید شکایت می‌کردیم و جمهوری اسلامی هم باید دادگاه برگزار می‌‌کرد. ما با این کار پا بر روی حلقوم جمهوری اسلامی گذاشته‌ایم.

فکر می‌کنید چطور می‌شود به حقیقت دست یافت؟ چقدر به یافتن حقیقت امیدوارید؟

به‌عقیدهٔ من ما با آگاهی از قوانین بین‌الملل و مدیریت و برنامه‌ریزی در داخل و خارج از ایران، می‌توانیم به حقیقت دست یابیم. با توجه به موفقیت‌هایی که تا کنون توسط انجمنمان کسب کرده‌ایم، بیش از هر زمان دیگری در دو سال گذشته به ارجاع پرونده به دیوان لاهه امیدواریم. اتحاد و سازماندهی ما خانواده‌های پرواز برای حقیقت‌یابی، در تاریخ ایران بی‌نظیر است. انجمن ما کارش را بلد است. انجمن ما زبان جهانی تکنولوژی مدرن را می‌داند و از همین راه مقامات سیاسی جهان و پرنفوذترین رسانه‌های جهان را متوجه خود کرده است. انجمن، موتور محرکهٔ دادخواهی این جنایت است.

اضافه کنم به‌نظر من کم یا بیش، حقیقت بر همگان روشن است، اما آنچه مهم است به دادگاه کشیدن جمهوری اسلامی و اعتراف به جنایت با زبان خودشان است.

چهار کشور کانادا، سوئد، اوکراین و بریتانیا در ارتباط با پروندهٔ پرواز ۷۵۲ علیه ایران ادعای خسارت کردند و به ایران اولتیماتوم داده بودند که پاسخ درخواست آن‌ها را بدهد و پس از اینکه تا زمان مقرر پاسخی از ایران دریافت نکردند اعلام کردند که از مجاری قانونی حقوق بین‌الملل پیگیر خواهند شد. نظر شما در این خصوص چیست و آیا فکر می‌کنید از این طریق کمکی به یافتن حقیقت برای شما خواهد شد؟

شاید آنچه‌ می‌خواهم بگویم تکراری باشد، اما پاسخ پرسش شماست. همان‌طور که مردمی که طالب دانستن‌اند، می‌دانند؛ دو دادگاه بین‌المللی هست:

۱- دیوان بین‌المللی کیفری

۲- دیوان بین‌المللی دادگستری

خواستهٔ ما همیشه دادگاه دوم بوده است. در عین حال دادگاه اول هم مورد بررسی تیم حقوقی انجمن قرار گرفته است. مسیر دادگاه اول از شورای امنیت می‌گذرد که مانع چین و روسیه را در آنجا داریم. مسیر دادگاه دوم اما مشخص‌تر است.

• گزارش ایران، عدم رضایت دولت‌ها
• طرح دعوا در ایکائو،عدم حل دعوا در ایکائو
• سرانجام، ارجاع به دیوان لاهه (از طریق پروندهٔ جنایی بازشده توسط اوکراین)

با گزارش ندادن ایران در مدت تعیین‌شده از جانب کشورهای متضرر در این فاجعه، پرونده به مرحلهٔ طرح دعوا در ایکائو رسیده است.

فکر می‌کنید جنگ اوکراین چه تأثیری روی پیگری‌های بین‌المللی در خصوص پروندهٔ پرواز ۷۵۲ گذاشته است؟

متأسفانه وضعیت کنونی اوکراین بسیار شکننده است. اگر دولت اوکراین سقوط بکند، دو موضوع را در مورد پروندهٔ ما تحت تأثیر قرار می‌دهد: ۱- اوکراین تنها کشوری است به‌جز ایران که پروندهٔ جنایی باز کرده است و ۲- اوکراین مالک هواپیماست و حضورش در شکایت ایکائو مهم است.

چندی پیش امیرعلی حاجی‌زاده، فرماندهٔ نیروی هوافضای سپاه، در گفت‌وگویی دربارهٔ سرنگون‌کردن پرواز ۷۵۲ اظهارنظرهایی کرده است، ازجمله گفته است که «علت اینکه ما تاکنون بعد این قضیه حرف نزدیم این است که [پرونده] متولی پیدا کرد و ما خودمان جزو متهمان هستیم. یعنی سازمان ما به‌هر حال در این قضیه مسئولیت پذیرفته و ما نمی‌توانستیم بگوییم که این گوشه‌اش هم به کسی دیگر مربوط می‌شود. ما همهٔ مسئولیت را پذیرفتیم.» او همچنین اظهارنظرهایی دربارهٔ دلیل تأخیر در اعلام حملهٔ موشکی به پرواز اوکراینی کرده و گفته است که زمان‌بردن تصمیم‌گیری برای «شهید اعلام‌کردن جانباختگان» از دلایل اصلی این تأخیر بوده و همچنین گفته است که ابعاد قضیه برایشان مبهم بوده و فکر نمی‌‌کردند یک موشک با قدرت تخریب موشک تور بتواند خسارتی به هواپیمای مسافری بزند که آن هواپیما نتواند به فرودگاه بازگردد و به زمین بنشیند. نظر شما دربارهٔ این اظهارات چیست؟

اظهارات حاجی‌زاده بسیار مغشوش است و با اظهارات پیشینش همخوانی ندارد. او که پیش‌تر گفته بود ۴۸ ساعت در جریان نبوده و بیرون از تهران بوده، حالا می‌گوید ما ۴۸ ساعت برای جمع‌بندی تلاش کردیم و این بخش چیزی نبوده جز اینکه افراد کشته‌شده را شهید بخوانیم یا نه؟!

این صحبت‌های او برای ما خانواده‌ها بسیار دردناک و همان نمک بر زخم ما پاشیدن است. او از دو موشک صحبت نکرد، در حالی‌که تمام جامعهٔ بین‌الملل به دو موشک اشاره دارند. او با گفتن جملهٔ: «چطور می‌شود هواپیمای پهن‌پیکر با چند کیلوگرم مواد منفجره نتواند به فرودگاه برگردد و بنشیند»، نه تنها دل ما خانواده‌ها بلکه افکار عمومی را هم که ما را دنبال می‌کنند، به درد آورد و غیرمسئولانه قربانی را در مقام پاسخگو قرار داد. اظهارات او پاسخی به پرسش‌ها و اتهاماتی که علیه‌اش مطرح شده بود، نداشت.

اواخر ماه نوامبر سال گذشته، انجمن خانواده‌های جانباختگان پرواز PS752، گزارش تحقیقی خود را دربارهٔ سرنگون‌کردن این پرواز منتشر کرد و در انتهای این گزارش نتیجه‌گیری کرد که این حمله نه به‌دلیل خطای انسانی یا چند تصادف جدا و بی‌ارتباط با یکدیگر، بلکه عمداً انجام شده است و حکومت ایران را مسئول ارائهٔ شواهدی برای این اثبات عمدی‌نبودن این حمله دانست. نظر شما دربارهٔ این گزارش چیست؟

در گزارش انجمن، شانزده مورد آمده است که برخی از آن‌ها تازگی داشته و در گزارش‌های پیشین ایران و کانادا آورده نشده است. از نکات قابل‌توجه این گزارش می‌توان به این موارد اشاره کرد: پیش از پرواز از چند نفر از مسافران سؤال شده که آیا پاسپورت آمریکایی دارند یا نه؟ یا در مورد اپراتور که در جلسه‌ای در روز نوزدهم اسفند ۹۸ گفته بودند شخص مسئول پدافند از افراد کارآزموده بوده و چندین سال با موفقیت و رشادت در جبههٔ جنگ سوریه خدمت کرده و ضمناً آن‌قدر باسواد و باتجربه است که به‌عنوان مدرس در این نوع پدافند از وجودش بهره گرفته می‌شود، با این اوصاف، آیا قابل‌قبول است که سامانه قبل از بروز فاجعه دارای خطای ۱۰۷ درجه‌ای در تشخیص جهت و موقعیت جغرافیایی باشد و او متوجه نشده باشد؟ سناریوی جمهوری اسلامی مبنی بر خطای انسانی تلاش برای نجات خود از مجازات‌های بین‌المللی است. این را همه خوب می‌دانیم؛ «جزای خطای احمقانه» بسیار سبک‌تر از «جزای کشتار عامدانه» است. پس جمهوری اسلامی ترجیح می‌دهد احمق فرض شود تا اینکه پایش به محاکم بین‌المللی باز شود.

چندی پیش پدر و مادر دو تن از جانباختگان (خانوادهٔ اسدی لاری) در گفت‌وگوهایی با رسانه‌های داخل ایران از قول فرماندهٔ سپاه گفته‌اند که «اگر هواپیما سقوط نمی‌کرد، جنگ با آمریکا در می‌گرفت و ده میلیون نفر کشته می‌شدند.» به‌صراحت گفته‌اند به این نتیجه رسیده‌اند که از هواپیمای اوکراینی به‌عنوان «سپر انسانی» استفاده شده است، نظر شما در این رابطه چیست؟

دقیقاً این گفتهٔ سلامی مبنی بر زدن موشک به ۵۲ نقطه از ایران، شاهدی است بر سپر انسانی قراردادن هواپیمای اوکراینی. جمهوری اسلامی از جنایت سینما رکس آبادان تا کنون از این حربه بارها و بارها استفاده کرده است.

خواستهٔ شما به‌عنوان یکی از بازماندگان قربانیان این فاجعه چیست؟

خواستهٔ ما فرجام‌خواهی است که مطالبهٔ حقیقت نیز در آن نهفته است.

خواستهٔ ما دادخواهی و جلوگیری از تکرار این جنایت است.

خواستهٔ ما محاکمهٔ جنایتکاران اصلی در یک دادگاه مستقل بین‌المللی است.

خواستهٔ ما زنده‌نگه‌داشتن یاد و خاطرهٔ عزیزان بی‌مثال پرواز است.

جامعهٔ ایرانی در داخل ایران و همچنین در کانادا چه کمکی می‌تواند در دادخواهی یا موارد دیگر به شما بکند؟ چه انتظاری از آن‌ها دارید؟

در این جنایت هولناک، چه نگاه سیاسی داشته باشیم چه غیرسیاسی، صورت مسئله تغییر نمی‌کند. متأسفانه امروزِ من، فردای بسیاری از ایرانی‌هاست. بی‌تفاوت نباشیم. من از تمام ایرانیان درخواست می‌کنم به انجمن ما بپیوندند.

اگر صحبت دیگری دارید لطفاً بفرمایید.

مایل‌ام از این فرصت استفاده کنم و از تمامی کسانی که در این ۲۸ ماه به‌هر شکلی، با هنرشان، با قلمشان، با مهربانی‌شان در کنار ما بودند و مرهمی بر زخم باز ما، تشکر کنم. و تشکر خاص از دانش‌آموزان دبیرستان کینگ جورج برای اثر هنری زیبایشان در راستای همدردی با ما بازماندگان قربانی جانباختگان پرواز ۷۵۲.

به‌امید روزی که دنیا پُر و لبریز شود از انسان‌های پاک و نابی چون شما.

با آرزوی صبر و به‌امید به‌سرانجام‌‌رسیدن دادخواهی شما، بار دیگر از وقتی که برای این گفت‌وگو گذاشتید، بسیار سپاسگزاریم.

نوشته مادر زنده‌یاد نگار برقعی: اتحاد و سازماندهی ما خانواده‌های پرواز برای حقیقت‌یابی، در تاریخ ایران بی‌نظیر است اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

سیما غفارزاده – ونکوور

ژانویهٔ سال گذشته، در دو شمارهٔ پیاپیِ «رسانهٔ همیاری»، یعنی شماره‌های ۹۸ و ۹۹، تا جای ممکن به خبرها و موضوعات مربوط به فاجعهٔ سرنگون‌کردن هواپیمای اوکراینی و کشته‌شدن ۱۷۶ انسان بی‌گناه، پرداختیم و نیز طی یک‌سال گذشته با انتشار مطالب و گفت‌وگوهای مختلف، تحقیقات انجام‌شده در روشن‌شدن حقایق و روند دادخواهی را دنبال کرده‌ایم. همچنین هشتم ژانویهٔ امسال، در سالگرد این فاجعه، در کنار مقامات و نهادهای سیاسیِ فدرال، استانی و شهری کانادا و همچنین فعالان اجتماعی و سیاسی جامعهٔ ایرانی-کانادایی با همدردی و همبستگی با بازماندگان قربانیان پرواز ابدی ۷۵۲ یاد عزیزانی را که در این پرواز از دست دادیم، گرامی داشتیم. حال پس از گذشت یک‌سال از این فاجعهٔ دردناک، تصمیم داریم تا جای ممکن با بازماندگان و خانواده‌های مسافران این پرواز صحبت کنیم و ببینیم پس از گذشت این مدت چه می‌کنند، چطور روزگار می‌گذرانند و خواسته‌شان چیست. با گذشت بیش از یک‌سال، بسیاری از بازماندگان هنوز هم مایل نیستند از آنچه بر سر خودشان و عزیزانشان آمده است، چیزی بگویند. تلاش ما این است که تا جای ممکن پای صحبت‌ آن‌دسته از بازماندگانی که برای گفت‌وگو آمادگی دارند، بنشینیم. در شمارهٔ ۱۲۶، با خانم بهشته رضاپور، مادر زنده‌یاد بهاره کرمی‌مقدم، در شمارهٔ ۱۲۸، با خانم ژاله معینی، خواهر زنده‌یاد محمد معینی، که ساکن ایران‌ هستند، گفت‌وگو داشتیم و در این شماره با خانم منظر ضرابی، مادر زنده‌یاد سهند صادقی و زنده‌یاد الوند صادقی، مادر همسر زنده‌یاد نگار برقعی و مادربزرگ زنده‌یاد سوفی امامی، همچنین ساکن ایران، گفت‌وگویی داشته‌ایم که توجه شما را به آن جلب می‌کنیم. شایان ذکر است که این گفت‌وگو در تاریخ ۱۵ مارس ۲۰۲۱ برای درج در نسخهٔ چاپی شمارهٔ ۱۲۹ رسانهٔ همیاری مورخ ۱۹ مارس ۲۰۲۱ تنظیم شده است و تحولات پس از این تاریخ در آن انعکاس نیافته است.

با سلام خدمت شما خانم ضرابی عزیز و سپاس از وقتی که گذاشتید، ضمن عرض تسلیت دوباره برای ازدست‌دادن عزیزانتان، لطفاً خودتان را معرفی بفرمایید و سپس دربارهٔ تک‌تک عزیزانی که در فاجعهٔ سرنگونی هواپیمایی اوکراین از دست داده‌اید، برایمان بگویید. چند سال بود که فرزندانتان به کانادا مهاجرت کرده بودند و در چه زمینه‌ای فعالیت می‌کردند؟

با سلام و سپاس از اینکه یاد عزیزان جان‌باختهٔ ما را زنده نگه می‌دارید. من، منظر ضرابی، مادر سهند و الوند، مادربزرگ سوفی و مادر همسر نگار هستم. سهند سال ۱۳۹۱ وقتی‌که هفت‌ماهه باردار بود به مونترآل رفت و در ۱۶ تیر ۹۲ سه هفته زودتر زایمان کرد و سوفی را به‌دنیا آورد، چون فرصت برای رفتن من (اقدام سهند برای دعوت من به کانادا و گرفتن ویزا از ترکیه) زمان‌بر بود، سهند و وحید، همسرش، به‌تنهایی نوزاد کم‌وزن کوچولو را به‌مدت یک ماه تروخشک می‌کردند تا من رسیدم.

سهند، فوق لیسانس شیمی بود و در شرکت واردات دارو و لوازم آرایشی راسن درمان کارشناس فنی بود. بعد از نه ماه که از تولد سوفی گذشت، به ایران برگشت و مجدداً در همان شرکت مشغول کار شد و من سوفی را نگهداری می‌کردم. سوفی که سه‌ساله شد، دوباره برگشتند کانادا و این‌بار رفتند تورنتو. سهند در کالجی درس خواند و در رشته‌ای که دوست داشت، یعنی همان رگولاتوری دارویی/بهداشتی و با نمرهٔ خوبی قبول شد. پس از کمتر از یک ماه در شرکت بزرگ دارویی آرایشی به‌نام کازمتیکا لابراتوریز مشغول به کار شد و خیلی مورد توجه رؤسا و مدیران بود و خیلی دوستش داشتند. سهند به سه زبان فرانسه، انگلیسی و ترکی استانبولی کاملاً مسلط بود، بسیار اجتماعی، از کودکی اهل مطالعه، خونگرم، زود‌جوش و مهربان بود. او فرزند بزرگ من و تنها دخترم بود.

الوند پسرم، فوق لیسانس مهندسی صنایع بود. اهل ادبیات، موسیقی و ورزش بود و خوب پیانو می‌زد و همچنین سه‌تار و تنبک. او بسیار کتاب می‌خواند. در کارش واقعاً حرفه‌ای بود. تنها ظرف یک ماه از زمانی که به تورنتو رسید، کار متناسب با رشته‌اش را پیدا کرد و مشغول شد. دوستان زیادی پیدا کرده بود. الوند هم‌زمان در دو شرکت ویوفین (ViewFin) و VFMG مشغول به کار بود. بعد از این جنایت، شرکت ویوفین در وبسایت خود نوشت: بر کسی پوشیده نیست که اَلوی، همان‌طور که ما او را صدا می‌کنیم، عزیزترین و حرفه‌ای‌ترین عضو خانوادهٔ ViewFin ما است. ما هنوز در شوک هستیم، دوست داریم روح پاک و لبخند زیبای او را به‌یاد بیاوریم که همیشه با ما خواهد ماند.

همسرش نگار، در دانشگاه مک‌گیل در مونترآل در رشتهٔ تغذیه فوق لیسانس می‌خواند، در حالی‌که فوق لیسانس تغذیه از ایران گرفته بود، ولی می‌خواست تا دکترا ادامه دهد و در دانشگاه تدریس کند. هفته‌ای سه روز می‌رفت مونترآل و چهار روز تورنتو پیش الوند بود. به گل و گیاه خیلی علاقه داشتند، هم سهند و هم الوند و نگار؛ وقتی که آمده بودند ایران، کلید داده بودند وحید برود گل‌هایشان را آب بدهد.

سوفی، پیش‌دبستانی بود. خواندن و نوشتن انگلیسی را یاد گرفته بود. مربیان خیلی دوستش داشتند. پیانو و باله هم کلاس می‌رفت و خیلی بااستعداد بود. شش ماه مانده بود شش ساله بشود و از شش ماه قبل برای تولد شش‌سالگی‌اش نقشه می‌کشید. او دوست داشت تم تولدش یونیکورن باشد و رنگ بنفش.

فقدان عزیزانتان چگونه به‌لحاظ روحی و روند زندگی روزمره، شما و دیگر اعضای خانواده‌تان را تحت تأثیر قرار داده است؟ 

کل طایفه، اعم از خاله و عمو و دایی و بچه‌ها و دوستان و آشنایان، همه زندگی‌شان فرق کرده است. دیگر آدم‌های سابق نیستند. من و پدرشان زندگی اجباری داریم و روزگار را فقط می‌گذرانیم، با قرص و مشاور روان‌درمانگر، و هنوز هم گاه چنان غیرقابل‌تحمل می‌شود، طوری‌که می‌گویم قلبم را با چنگ در بیاورم و له کنم… پدرشان هم از صبح زودی که این فاجعه رخ داد، ناله می‌کند و زار می‌زند و کار هر روزش است. گاهی من سرم را داخل کمد الوند می‌کنم و آن‌قدر جیغ می‌کشم که بی‌حال می‌شوم، با تمام اقوام و دوستان قطع رابطه کرده‌ایم و من حتی تلفنی هم نمی‌توانم با کسی صحبت کنم. ما زندگی نداریم، فقط به‌خاطر البرز نفس می‌کشیم که بیشتر از این آسیب نبیند.

اگر اقداماتی اعم از تأسیس انجمن خیریه یا اهدای بورس تحصیلی یا مواردی از این دست برای گرامی‌داشت یاد و خاطرهٔ فرزندانتان انجام داده‌اید یا در فکر انجام آن هستید، لطفاً بفرمایید.

یک دبیرستان در منطقهٔ سراوان بلوچستان ساخته‌ایم که نزدیک به اتمام است و یک مدرسه هم همسر سهند در منطقهٔ کرمانشاه ساخته است که آن هم نزدیک به اتمام است. بنیاد خیریهٔ سوفی را هم پدر سوفی تأسیس کرده است.

آیا در طول این مدت با سایر بازماندگان قربانیان سرنگونی هواپیمای اوکراینی در ارتباط بوده‌اید؟ این ارتباط چطور به شما کمک کرده است؟

بله، ارتباط مستقیم با انجمن جانباختگان داریم و خیلی خیلی کمک کرده است. با هم در حال انجام اقداماتی برای دادخواهی و زنده‌نگاه‌داشتن یاد عزیزان جان‌باخته‌مان هستیم. 

قطعاً فعالیت‌های جمعی مؤثرتر از فردی است. من خودم هم در واتس‌اپ یک گروه از مادران داغدار تشکیل داده‌ام که خیلی خوب است؛ درددل می‌کنیم و تجربیاتمان را به اشتراک می‌گذاریم و گردهمایی‌هایی داریم. گروه دیگری با خانم منیرو روانی‌پور داریم برای خاطره‌نویسی؛ ایشان در بهبود و آرامش حال ما داغداران بسیار کمک می‌کنند و در این زمینه بسیار حرفه‌ای و متخصص‌اند.

بیش از چهارده ماه از این فاجعهٔ بسیار تلخ گذشته است. در طول این مدت، آیا هیچ تماسی از سوی مسئولان بررسی‌کننده در ایران، کانادا یا اوکراین با شما گرفته شده است؟ آیا هیچ گزارشی از روند دادرسیِ این پرونده در اختیار شما قرار داده شده است؟ 

خیر، هیچ تماسی از سوی مسئولان بررسی‌کننده در ایران، کانادا یا اوکراین با ما گرفته نشده است! و هیچ گزارشی از روند دادرسیِ این پرونده در اختیار ما قرار داده نشده است! صرفاً در ابتدا دولت کانادا یک‌بار از طریق وحید (همسر سهند) جویای حال ما شده بودند، یک‌بار دیگر هم با البرز تماس گرفته بودند که برای یک کنفرانس جمعی توسط آقای گودیل بود.

چندی پیش گزارش خانم اگنس کالامارد، گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل متحد در امور اعدام‌های فراقضایی و خودسرانه، دربارهٔ روند رسیدگی مراجع قضایی ایران به پروندهٔ سرنگون کردن پرواز ۷۵۲ منتشر شد که در آن به موارد مهمی اشاره شده بود. از جمله اینکه «به‌نظر می‌رسد برخی مدارک از بین رفته باشد» یا «مقام‌های ایرانی هنوز «فراتر از هرگونه تردید منطقی» ثابت نکرده‌اند که هواپیما را به‌طور عمدی هدف قرار نداده‌اند.» آیا شما این گزارش را دیده‌اید؟ نظرتان دربارهٔ آن چیست؟

بله ما این گزارش را خوانده‌ایم. همسرم به‌لحاظ اینکه وکیل دادگستری‌اند، خیلی دقیق خواندند و گفتند که گزارش گزارشگر محترم ویژهٔ حقوق بشری تحلیلی موشکافانه، بسیار مستدل و مستند است که با تیزبینی و بی‌طرفی تدارک دیده شده و به‌تنهایی می‌تواند مورد توجه مراجع عدالت‌خواه جهانی قرار گیرد، زیرا با توجه به طرح ۲۸ سؤال کلیدی از دولت ایران و عدم پاسخ‌گویی مقامات رسمی به آن‌ها، صحت گزارش را به‌تصویر می‌کشد، خصوصاً در توجه ویژه‌ای که ایشان به تناقضات دولت داشته است، از جمله: ادعای اشتباه ۱۰۷ درجه‌ای رادار، تشخیص اشتباهی هواپیما به‌عنوان موشک، اختلاف زمانی شناسایی و پرتاب موشک‌ها، استفادهٔ عامدانه از نیروی قهریه، عدم وجود دلایل مقبول در رابطه با اشتباه موضوعی، اثبات این معنا که پرواز ۷۵۲ عامدانه توسط سپاه هدف قرار گرفته و هدف دیگری مدنظر نبوده است، خودداری از بستن فرودگاه در شرایط جنگی و عدم صدور نوتام به خلبانان، عدم تحقیق مؤثر، مستدل، موفق و فوری، امحاء آثار به‌جامانده و جلوگیری از تحقیقات مستقل، بی‌طرفانه یا نظارت بر آن و…

این گزارش با تکیه بر قوانین، دلایل، شواهد و قرائن غیرقابل‌انکار تهیه شده است و با استناد به قوانین بین‌المللی هوایی و حقوق بشری می‌تواند فتح بابی در جهت گشودن پرونده در مراجع دادگستری بین‌المللی و تعقیب کیفری آمرین و عاملین این فاجعه باشد.

خواستهٔ شما به‌عنوان یکی از بازماندگان قربانیان این فاجعه چیست؟ 

خواستهٔ ما ورود سازمان‌های ذی‌ربط بین‌المللی مثل ایکائو، حقوق بشر، یونیسف (برای کشتن بیست و نه کودک بی‌گناه حتی کلامی تاکنون نگفته است) به این پروندهٔ جنایت علیه بشریت است.

جامعهٔ ایرانی کانادا چه کمکی می‌تواند در دادخواهی به شما بکند و چه انتظاری از آن‌ها دارید؟ 

تحت فشار قراردادن مقامات برای حقیقت‌یابی و فراهم‌نمودن راه‌های مجازات مجرمان در مراجع بین‌المللی.

اگر صحبت دیگری دارید، لطفاً بفرمایید. 

فرزندان ما برای رهایی از بی‌عدالتی و برای زندگی بهتر بسیار زحمت کشیدند تا بتوانند مهاجرت کنند و در آنجا با آرامش به هدف خود که داشتن یک زندگی شرافتمندانه باشد برسند، ولی باز طعمهٔ جنایتکاران شدند. از دولت کانادا که پناهگاه این بی‌پناهان بوده است، خواستاریم نگذارد حق جانباختگان پایمال شود.

با آرزوی صبر و به‌امید دادخواهی، بار دیگر از وقتی که برای این گفت‌وگو گذاشتید، بسیار سپاسگزاریم.

نوشته منظر ضرابی: خواستهٔ ما ورود سازمان‌های ذی‌ربط بین‌المللی به این پروندهٔ جنایت علیه بشریت است اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.