عکس‌ها از: Kimmy Coseteng

در تاریخ ۲۷ اوت ۲۰۲۴، طی برنامه‌ای که در رستوران افغان کیچن (Afghan Kitchen) واقع در جنوب شهر سوری برگزار شد، دهمین سالگرد تأسیس «کتابخانهٔ درخت دانش» گرامی داشته شد. حدود ۶۵ نفر ازجمله رهبران جامعهٔ افغان و تعدادی از اعضای سازمان «زنان کانادایی برای زنان در افغانستان» (Canadian Women for Women in Afghanistan (CW4WAfghan)‎)، در این برنامه شرکت کرده بودند. گردانندگی این برنامه را ثریا پروانی بر عهده داشت.

در ابتدای این برنامه، دکتر لارن اوتس (Dr. Lauryn Oates)، مدیر اجرایی سازمان «زنان کانادایی برای زنان در افغانستان»، توضیحاتی دربارهٔ اهداف این سازمان، فعالیت‌هایشان در افغانستان در زمینهٔ کمک به تحصیل زنان و دختران، و همکاری با کتابخانهٔ درخت دانش توضیحاتی داد. شایان ذکر است که تنها چند روز پیش از برگزاری این برنامه، طالبان فرمان جدیدی صادر کردند مبنی بر آنکه شنیدن صدای زنان در مکان‌های عمومی ممنوع، و این بخشی از قوانین جدید امر به معروف و نهی از منکر است. 

دکتر اوتس طی سخنان خود و دربارهٔ تاریخچهٔ کتابخانهٔ درخت دانش گفت که این کتابخانه به‌طور رسمی در سال ۲۰۱۴ تأسیس شد اما در اصل شکل‌گیری آن به سال ۲۰۰۸ برمی‌گردد، یعنی زمانی که ما تربیت معلم در افغانستان را آغاز کردیم، و متوجه شدیم که معلمان تا چه اندازه با کمبود مواد آموزشی مواجه‌اند؛ چه برای آموزش به دانش‌آموزان و چه برای توسعهٔ دانش خود. این‌ها همه معلمانی بودند که دانشگاه نرفته بودند و حتی کتابخانه‌ای در شهرشان نداشتند، ولی همچنان کار می‌کردند و مسئول آموزش به دانش‌آموزان بودند، و ما به این فکر افتادیم که دسترسی به مواد آموزشی سطح بالا به زبان خودشان را برایشان فراهم کنیم. البته که در اینترنت مواد آموزشی فراوانی هست، ولی نه به زبان مردم افغانستان. برای همین به فکر افتادیم ببینیم از چه منابعی می‌توانیم استفاده کنیم. وی در ادامه گفت که با رجوع به یک شرکت فناوری از آن‌ها خواستند که یک کتابخانهٔ چندزبانهٔ آنلاین برای معلمان در افغانستان طراحی کنند، ولی رسیدن به آنچه که واقعاً مدنظر بود مسیر پرفرازونشیبی را طی کرد به‌طوری‌که بالاخره در سال ۲۰۱۴ کتابخانه به‌لحاظ محتوا به‌حد مطلوب رسید و این شد تاریخ تولد کتابخانهٔ درخت دانش که راه‌اندازی‌اش به‌طور رسمی طی برنامه‌ای در سفارت کانادا در کابل معرفی شد. 

دکتر اوتس گفت که پس از راه‌اندازی کتابخانهٔ درخت دانش، طی یک تا دو سال بعد ما به ترویج و شناساندن کتابخانه پرداختیم و در سال ۲۰۱۶، ایدهٔ جدیدی شکل گرفت و آن اینکه کتابخانه را در آزمایشگاه‌های کامپیوتر کالج معلمان به‌طور آفلاین نصب کنیم. چرا که اغلب این کامپیوترها به اینترنت متصل نیستند و برای همین ما یک شبکهٔ محلی ایجاد کردیم به‌طوری‌که کامپیوترها بتوانند به کتابخانه دسترسی پیدا کنند، و به‌این ترتیب در ۱۶ کالج، معلمان توانستند علی‌رغم نداشتن اینترنت از کتابخانه استفاده کنند. 

وی در ادامه افزود که در سال ۲۰۱۸، کتابخانهٔ درخت دانش از طرف انجمن کتابخانهٔ آمریکا مورد قدردانی قرار گرفت و تقدیرنامهٔ ریاست‌جمهوری را دریافت کرد. 

دکتر اوتس گفت که ما در سال ۲۰۱۹ به فکر ایجاد پلتفرم مشابهی افتادیم چرا که درخواست‌های زیادی بود مبنی بر آنکه علاوه بر دسترسی به کتاب و مواد آموزشی، آن‌ها بتوانند یک دورهٔ آموزشی کامل را به‌صورت آنلاین بگذرانند. این فکر منجر به ایجاد وب‌سایت «دوره‌های آموزشی درخت دانش» شد.

او در ادامه افزود که همچنین در سال ۲۰۲۲، ما به فکر ایجاد پلتفرم جدید دیگری افتادیم تا بتوانیم دسترسی دختران را به تحصیلات متوسطه – که از آن محروم شده بودند – فراهم کنیم و این حق را به آن‌ها بازگردانیم. این شد که پلتفرم سوم یعنی «مدرسهٔ درخت دانش» هم راه‌اندازی شد و ما به این سه پلتفرم را بر روی هم «آکادمی درخت دانش» می‌نامیم. سپس او توضیح داد که چگونه تحت رهبری عبدالرحیم احمد پروانی، امکانات آکادمی درخت دانش به‌صورت حضوری یا از طریق شبکه‌های مجازی گام‌به‌گام معرفی شد.

دکتر اوتس در ادامهٔ سخنانش و در تکمیل معرفی کتابخانهٔ درخت دانش و دیگر پلتفر‌م‌های وابسته به آن، به ارائهٔ برخی آمار و ارقام پرداخت. او گفت به‌طور مثال آمار ۳۰ روز گذشته نشان می‌دهد که ۸٬۰۰۰ مطلب آموزشی به ۹ زبان، ۵۱٬۰۰۰ بازدید داشته است، و اصولاً ۹۰٪ بازدیدکنندگان افغان‌های ساکن داخل افغانستان‌اند. او همچنین گفت که مدرسهٔ درخت دانش دارای ۵۲۴ دانش‌آموز در کلاس‌های ۷ تا ۱۰ است و ما انتظار داریم این تعداد با اضافه‌کردن کلاس‌های ۱۱ و ۱۲ افزایش یابد. او افزود ما از یک برنامهٔ درسی ترکیبی استفاده می‌کنیم، یعنی دانش‌آموزان ما برنامهٔ درسی افغانستان را برای کلاس ۷، ۸ و ۹ مطالعه می‌کنند و در طول این مدت آن‌ها را برای انتقال به برنامهٔ درسی انتاریو در کلاس ۱۰ آماده می‌کنیم و دلیل آن این است که دانش‌آموزان دختر ما نمی‌توانند دیپلم دبیرستان را از مقامات افغانستان دریافت کنند، بنابراین ما به مرجع دیگری نیاز داشتیم تا این امکان را فراهم کند، و وزارت آموزش‌و‌پرورش انتاریو با ما همکاری می‌کند تا این دانش‌آموزان زمانی که فارغ‌التحصیل می‌شوند، گواهینامهٔ خود را از این وزارتخانه دریافت کنند.

دکتر اوتس گفت ما توانسته‌ایم به بیش از ۴٬۰۰۰ زن با دستگاه‌های الکترونیکی یا داده‌ها یا گاهی اوقات ترکیبی از آن‌ها پشتیبانی کنیم. او افزود متداول‌ترین درخواست‌ها تاکنون برای اتصال به اینترنت بوده است و پس از آن دستگاه‌های الکترونیکی. او همچنین گفت ما تاکنون ۳۹۰ بورسیهٔ تحصیلی اعطا کرده‌ایم.

دکتر اوتس در بخش از سخنان پایانی‌اش گفت من واقعاً از سکوت جهانی در پاسخ به آنچه در افغانستان اتفاق افتاده شرمنده‌ام… ما باید با جامعهٔ خود [کانادا] روبه‌رو شویم و از آن‌ها سؤالات سخت بپرسیم و از اطرافیانمان بپرسیم که چرا با شنیدن این اتفاقات خشمگین نمی‌شوید؟ تجمعات اعتراضی در خیابان‌ها کجاست؟ فمینیسم برای کیست؟ آیا فقط برای کانادایی‌ها و غربی‌هاست؟ آیا حقوق بشر مرز دارد؟ آیا آرمان‌های روشنگری تاریخ انقضا داشتند؟… ما به‌اندازهٔ کافی بلند فریاد نمی‌زنیم تا شنیده شود.

در این جلسه همچنین عبدالرحیم احمد پروانی، نویسنده و مترجم و از مدیران کتابخانهٔ درخت دانش، طی سخنانی توضیحاتی دربارهٔ شکل‌گیری کتابخانهٔ آنلاین درخت دانش داد:

در ابتدا، کتابخانهٔ درخت دانش در پاسخ به یکی از نیازهای اساسی آموزگاران افغانستان که دسترسی به منابع آموزشی، به‌ویژه در زمینهٔ ارتقاء ظرفیت مسلکی بود، به‌طور رسمی در سال ۲۰۱۴ در کابل بنا نهاده شد. نهاد ما، حق آموزش برای افغانستان، از سال ۱۹۹۶، یعنی از دورانی که نخستین بار طالبان افغانستان را به تصرف خود درآوردند، در زمینهٔ فراهم‌آوری دسترسی به منابع آموزشی برای مردم افغانستان، به‌ویژه برای دختران و زنان افغانستان، از طریق کمک به ایجاد مکاتب مخفی و غیره فعالیت داشت. پس از سقوط طالبان و تأسیس دفتر ما در کابل، ما با تفاهم با وزارت آموزش‌وپرورش افغانستان، در پهلوی ایجاد کورس‌های سوادآموزی برای زنان در روستاهای افغانستان دست به یک سلسله فعالیت‌ها در عرصهٔ ارتقاء ظرفیت مسلکی معلمان در شهرهای مختلف افغانستان زدیم. نهاد ما با درک اینکه جنگ درازمدت در افغانستان نه‌تنها زیربناهای مادی، بلکه بنیادهای معنوی افغانستان را نیز ویران کرده است، مهم‌ترین هدف خود را تمرکز روی کار با ریاست تربیهٔ معلم وزارت آموزش‌وپرورش افغانستان که در هر ولایت/استان افغانستان نهاد آموزشی‌ای به‌همین نام داشت و ارتقاء نقش زنان معلم نه‌تنها در عرصهٔ آموزش بلکه حضور در رهبری این نهادها قرار داد.

یکی از مشکلاتی که در این راستا ما با آن مواجه شدیم، کمبود منابع آموزشی بود و بعد وقتی‌که به ولایات مختلف سفر کردیم، متوجه شدیم که کتابخانه به‌کنار، حتی کتاب‌فروشی‌ای هم در بسیاری از این ولایات وجود ندارد. برای من که خود شاهد موجودیت کتابخانه و کتاب‌فروشی‌های زیادی در این شهرها بودم، دیدن این وضعیت بسیار دردناک بود.
یادم می‌آید در سال ۱۳۵۲ خورشیدی، دانش‌آموز صنف/کلاس ۴ در ولایت/استان بلخ بودم. کتاب‌فروشی‌ای در شهر مزارشریف، مرکز بلخ، به‌نام خجندیان وجود داشت. با پدرم آنجا برای خرید کتاب و مجله می‌رفتیم. در زادگاهم شهر جاریکار، ولایت پروان، کتاب‌فروشی‌ها و حتی غرفه‌های کتاب وجود داشت که کتاب را کرایه می‌دادند. در بسیاری از ولایات افغانستان دو مرجع برای دریافت کتاب وجود داشت؛ کتاب‌‌فروشی‌های شخصی و کتابخانه‌های عامه که دولتی بودند.

اما، در سال‌های اخیر این امکانات دیگر وجود نداشتند، وضعیت تغییر کرده بود. پس ما که برای ارتقاء ظرفیت مسلکی معلمان کار می‌کردیم، چگونه می‌توانستیم منابع در اختیار آنان قرار دهیم. مفکورهٔ ایجاد کتابخانهٔ آنلاین درخت دانش از همان‌جا شکل گرفت. در بسیاری از ولایات کتابخانه و کتاب‌فروشی وجود نداشت و اگر هم داشت یا کتاب‌های موجود واردشده از ایران و پاکستان مطابق به نصاب/برنامهٔ آموزشی معارف افغانستان نبود و اگر هم می‌بود، معلمان قادر به خرید آن نبودند. همین بود که ما کتابخانهٔ آنلاین درخت دانش را مطابق با اصول منابع باز آموزشی (Open Educational Resources) ایجاد کردیم و اکنون با داشتن ۸۰۰۰ مطلب و کتاب در زمینه‌های مختلف به ۹ زبان مروج در افغانستان به فعالیت خود ادامه می‌دهیم.

در این برنامه همچنین تعدادی از اعضای جامعهٔ افغان ازجمله سنجر سهیل، پایه‌گذار و سردبیر روزنامهٔ هشت صبح افغانستان، و نیز تعدادی از اعضای جامعهٔ ایرانی سخنانی ایراد کردند که به‌دلیل محدودیت فضا امکان پرداختن به همهٔ آن‌ها نیست.

شایان ذکر است که طی این برنامه، هانیه برزگر، لوح تقدیری را از طرف دیوید ایبی، نخست‌وزیر استان بریتیش کلمبیا، به دکتر لارن اوتس و عبدالرحیم احمد پروانی برای تبریک دهمین سالگرد تأسیس کتابخانهٔ درخت دانش تقدیم کرد. در این لوح نوشته شده است:

«به‌عنوان نخست‌وزیر بریتیش کلمبیا، با افتخار دهمین سالگرد تأسیس کتابخانهٔ درخت دانش را تبریک می‌گویم. 

درخت دانش، که از سوی [سازمان] «زنان کانادایی برای زنان در افغانستان» حمایت می‌شود، نمونه‌ای بی‌نظیر از تعهد به آموزش در خارج از مرزهاست، که دانش‌آموزان را توانمند می‌سازد و جوامع را تعالی می‌بخشد. با فراهم‌آوردن منابعی رایگان و با کیفیت بالا برای مردم در افغانستان، شما کمک کرده‌اید تا دانشی که آینده‌ای روشن‌تر را تغذیه می‌کند، پرورده شود.

هم‌زمان با رقم‌خوردن این مقطع مهم، من فداکاری تزلزل‌ناپذیر شما در حمایت از آموزش و برابری را ستایش می‌کنم. تبریک به شما برای این دستاورد، و بهترین آرزوها برای تداوم موفقیتتان در سال‌های پیش رو.

دیوید ایبی،

نخست‌وزیر بریتیش کلمبیا»

بخش دوم این برنامه پس از تنفس، پنل بحث و گفت‌وگو بود که علاقه‌مندان می‌توانند با دنبال‌کردن شبکه‌های اجتماعی کتابخانهٔ درخت دانش و پس از انتشار ویدیوی این برنامه، به تماشای آن بپردازند. 

وب‌سایت: darakhtdanesh.org

فیس‌بوک: ‎@AfghanOERs

اینستاگرام: ‎@AFGHAN.OERS

یوتیوب: www.youtube.com/c/DarakhteDaneshLibrary

نوشته یک‌دهه نبرد با جهل طالبانی برای زنان افغان؛ گزارشی از جشن دهمین سالگرد تأسیس کتابخانهٔ درخت دانش اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

کابل، افغانستان، ۸ سپتامبر ۲۰۲۰ – کتابخانهٔ دیجیتالی درخت دانش که توسط مؤسسهٔ زنان کانادا برای زنان افغانستان بنیادگذاری گردیده است، با افتخار به آگاهی می‌رساند که در همکاری با پِرَثام بوکز – استوری‌ویوور (Pratham Books – StoryWeaver)، که پایگاهی دیجیتالی کتاب‌های داستان برای کودکان به زبان‌های مختلف جهان است، به‌مناسبت روز بین‌المللی سواد، برنامۀ دیجیتالی خوانش و تولید ده‌ها عنوان کتاب دیجیتالی داستان برای کودکان را به پایهٔ اکمال رسانیده است. این برنامهٔ خوانش، زمینهٔ دسترسی میلیون‌ها کودک افغانستان را به ده‌ها عنوان کتاب داستان کودک به زبان‌های فارسی و پشتو فراهم می‌کند. نشر این کتاب‌ها در شرایطی که گسترش کووید–۱۹ سبب مسدود شدن مکاتب و تحدید بیشتر امکانات دسترسی به منابع آموزشی گردیده است، از اهمیت فراوان برخوردار است. به یُمن کار مشترک کتابخانهٔ درخت دانش و استوری‌ویوور، کودکان افغانستان حالا می‌توانند به این کتاب‌ها دسترسی داشته و آن‌ها را در فضای امن در خانه بخوانند.

با اکمال این برنامۀ مشترک، اکنون تمام پایگاه استوری‌ویوور شامل وب‌سایت کتابخانهٔ درخت دانش گردیده است که خود منبع دیجیتالی منابع باز آموزشی می‌باشد. به این ترتیب کودکان، والدین و معلمین می‌توانند به کتاب‌های مختلفی به زبان‌های مختلف دسترسی داشته باشند. این همکاری، از سویی، نمونۀ موفقی از تبادلهٔ جنوب – جنوب دانش و همکاری منطقه‌ای در استفادۀ مشترک از فن‌آوری نوین در عرصۀ آموزش کودکان به‌شمار می‌رود.

افزون بر این، برنامۀ خوانش استوری‌ویوور به‌صورت کامل به زبان فارسی ترجمه گردیده است. برنامۀ خوانش، یک برنامۀ آسان رهنمای شش‌ماههٔ خوانش است که شامل کتاب‌ها برای صنوف ۱ تا ۸ مکتب در موضوعات مختلف و فعالیت‌هایی است که به کودکان در تقویت مهارت‌های خوانششان از طریق کتاب‌های مناسب به سن‌وسال و به زبان مادری خودشان کمک می‌کند. کتابخانهٔ درخت دانش و استوری‌ویوور با همکاری تخنیکی (technical) و ادبی این زمینه را فراهم ساخته‌اند تا تمام کتاب‌های شامل این برنامه به زبان‌های فارسی و پشتو هم به‌صورت آنلاین و هم به‌صورت آفلاین قابل دسترسی باشند. برنامهٔ خوانش، منبعی ارزشمند در هندوستان است و اکنون معلمین، والدین و دانش‌آموزان در افغانستان نیز می‌توانند از این برنامه به‌صورت رایگان استفاده کنند.

پاروی شاه، رئیس استوری‌ویوور می‌گوید، «ما در پِرَثام بوکز شدیداً به اهمیت فن‌آوری و همکاری در فراهم‌آوری زمینۀ دسترسی کودکان به کتاب به زبان مادری خودشان باور داریم. همکاری ما با کتابخانهٔ درخت دانش طی چندین سال، منبعی غنی از کتاب‌ها به زبان‌های پشتو و فارسی را به‌وجود آورده است. این همکاری، فرصتی منحصربه‌فرد را برای ما فراهم آورد تا نسخهٔ محلی استوری‌ویوور را به زبان فارسی برای کتابخانهٔ درخت دانش تهیه کنیم. با فشار دادن یک دکمه، کاربران کتابخانهٔ درخت دانش می‌توانند وارد نسخۀ استوری‌ویوور شده، از کتاب‌ها و سایر مواد شامل آن استفاده کنند، بدون اینکه از سایت کتابخانه خارج شوند. ما افتخار داریم که امسال به‌مناسبت روز بین‌المللی سواد در همکاری با کتابخانهٔ درخت دانش، زمینهٔ دسترسی به کتاب‌های با کیفیت عالی داستان برای کودکان را به زبان‌های پشتو و فارسی فراهم می‌سازیم تا کودکان بیشتری از مطالعه به زبان مادری خود لذت ببرند.»

دکتر لارین اوتس رئیس کتابخانهٔ درخت دانش می‌گوید، «این نمونه، یک همکاری پرارزش منطقه‌ای است. ما توانستیم این ابزار را که با زحمت فراوان در هندوستان راه‌اندازی گردیده بود، برای استفاده در افغانستان بومی‌سازی کنیم. زمان نیز برای این کار خیلی مساعد بود، زیرا در اثر گسترش بیماری همه‌گیر کووید–۱۹ که باعث مسدود شدن مکاتب گردید، افغانستان به‌صورت فوری به بدیل‌هایی برای کودکان نیاز دارد تا بتوانند به مواد خوانشی دسترسی داشته و مهارت‌های خوانش خود را تقویت بخشند.»

عبدالرحیم احمد پروانی، مدیر منابع کتابخانهٔ درخت دانش اضافه می‌کند، «تطبیق این برنامه، نتیجۀ کار عالی گروهی و همکاری‌های چندین‌جانبه با استوری‌ویوور است که طی چندین سال شکل گرفته است. به یُمن تلاش گروه متعهد و پرتلاش رضاکاران کتابخانهٔ درخت دانش، ما توانستیم طی این برنامه ده‌ها عنوان کتاب را برگردان نموده و با ترجمۀ کامل برنامۀ خوانش استوری‌ویوور به زبان فارسی، آن را بومی‌سازی کنیم و به این ترتیب، منبع ارزشمندی از ادبیات کودک را به کتاب‌دوستان افغانستان پیشکش کنیم.»

برای اطلاعات بیشتر لطفاً تماس بگیرید:

کتابخانه درخت دانش

به زبان فارسی: عبدالرحیم احمد پروانی (مدیر منابع کتابخانهٔ درخت دانش)

ایمیل: parwani@darakhtdaensh.org، شمارۀ تیلفون: ‎+1-604-723-7394

به زبان پشتو: محمد منیر ابراهیمی (مسئول برنامه‌ها، مؤسسهٔ زنان کانادا برای زنان افغانستان)

ایمیل: projectsmanager@cw4wafghan.ca، شمارۀ تیلفون: ‎+91-80-42052574

به زبان انگلیسی: سارا کییلر (هماهنگ‌کنندهٔ همکاری‌های اجتماعی، مؤسسهٔ زنان کانادا برای زنان افغانستان)

ایمیل: community@cw4wafghan.ca، شمارۀ تیلفون: ‎+1-403-244-562

استوری‌ویوور

پالووی کامات (رئیس ارتباطات، استوری‌ویوور)

ایمیل: pallavi.kamath@prathambooks.org، شمارۀ تیلفون: ‎+91-80-42052574

نوشته نشر ده‌ها عنوان کتاب دیجیتالی داستان به زبان‌های فارسی و پشتو  اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

کمبود کتاب و مواد مُمِدِّ درسی، از شمار چالش‌هایی‌اند که آموزگاران افغانستان با آن روبرو‌اند. عدم توانایی مالی آموزگاران برای خرید کتاب، در صورتی‌که وجود داشته باشد، نیز دست‌یابی آموزگاران را به کتاب و منابع آموزشی که نقش مهمی در ارتقای ظرفیت‌شان دارد، محدود می‌سازد. 

«مؤسسهٔ زنان کانادا برای زنان افغانستان» با درک نیاز شدید آموزگاران افغانستان به مواد مُمِدِّ درسی و سایر منابع آموزشی، بر آن شد تا با استفاده از فناوری‌های روز و انترنیت گام‌هایی در این راستا بردارد. به این ترتیب، کتابخانهٔ درخت دانش پا به عرصهٔ آموزش و پرورش افغانستان گذاشت تا زمینهٔ دسترسی اهل علم و دانش در افغانستان و حتی بیرون از آن را به مواد آموزشی فراهم سازد. «مؤسسهٔ زنان کانادا برای زنان افغانستان» بیش از یک دهه است که در عرصهٔ ارتقای ظرفیت آموزگاران، تدویر کورس‌های سوادآموزی و ترویج استفاده از فناوری در روند تدریس و ترویج فرهنگ مطالعه در افغانستان، فعالیت دارد.

کتابخانهٔ درخت دانش، یگانه کتابخانهٔ آنلاین در افغانستان است که مواد آموزشی رایگان (Open educational resources) را در مطابقت با نصاب درسی مکاتب/مدارس افغانستان برای استفادهٔ آموزگاران، مربیان، دانشجویان، دانش‌پژوهان و سوادآموزان به زبان‌های فارسی، پشتو، انگلیسی، اوزبیکی، ساوجی، نورستانی و منجی به نشر می‌رساند. در کنار نشر مواد آموزشی و مواد مُمِدِّ درسی، کتابخانهٔ درخت دانش کوشیده است، آثار گوناگون دیگری را به زبان‌های یادشده، از خامهٔ نویسندگان مختلف داخلی و خارجی نیز به علاقه‌مندان مطالعه و دوستداران کسب دانش ارائه کند. مطالب نشرشده در کتابخانهٔ درخت دانش اینک به بیشتر از ۴٬۳۰۰ کتاب، مقالات آموزشی، حل تمرینات مختلف مضامین ساینسی، پلان‌های درسی، رهنمودها و غیره می‌رسد.

مطالب منتشره در درخت دانش دارای مجوز کرییتیو کامنز (Creative Commons) بوده و استفاده از آن‌ها رایگان است. مطابق این مجوز، استفاده‌کننده اجازه دارد تا مطالب مورد نظر خود را تکثیر، تعدیل یا بازنشر کند.

برای دسترسی بیشتر آموزگاران به کتابخانهٔ درخت دانش، نسخهٔ لایت (آفلاین) کتابخانهٔ درخت دانش در تفاهم با وزارت آموزش و پرورش دولت جمهوری اسلامی افغانستان، در مراکز کمپیوتریِ ۱۳ مرکز تربیه (تربیت) معلم نصب گردیده است. همچنین، «مؤسسهٔ زنان کانادا برای زنان افغانستان» توانسته است با کمک مالی یکی از کمپنی‌های کانادایی، ماهانه یک میگابایت انترنیت رایگان در چهار مرکز تربیه (تربیت) معلم، برای یک سال ارائه کند. بنا به توافقی که با وزارت آموزش و پرورش صورت گرفته است، مصرف انترنیت این چهار نهاد پس از یک سال، شامل بودجهٔ نهاد مذکور گردیده و خدمات انترنیتی یادشده ادامه می‌یابد.

گروه تخنیکی و آکادمی کتابخانه به هر یک از این مراکز تربیه (تربیت) معلم سفر نموده و در کنار نصب نسخهٔ لایت کتابخانه، کارگاه‌های آموزشی در مورد چگونگی استفاده از کتابخانه و منابع باز آموزشی برای دانشجویان این نهادها که در آینده آموزگار خواهند شد، نیز دایر نموده‌اند.

افزودن زبان‌های اوزبیکی، ساوجی، منجی و نورستانی به کتابخانهٔ درخت دانش نه‌تنها در رشد و احیای این زبان‌ها اهمیت فراوان دارد، بلکه زمینهٔ ثبت آن در کتابخانه و انتقال آن را به گویندگان این زبان‌ها در اطراف و اکناف کشور و حتی بیرون از آن فراهم می‌سازد. اکنون در کتابخانهٔ درخت دانش مطالبی، به شمول داستان‌های مصور برای کودکان به این زبان‌ها وجود دارد.

تولید و نشر ۱۵ کتاب شنیداری (صوتی) از ابتکارات دیگر کتابخانهٔ درخت دانش است. این کتاب‌ها در کتابخانه قابل دریافت است. 

تولید و نشر کلیپ‌های آموزشی مضامین ساینس (ریاضی، فزیک، بیولوژی و کیمیا) در کتابخانه و همچنان در چینل یوتیوب کتابخانهٔ درخت دانش از کارهای دیگری است که این کتابخانه به آن مبادرت ورزیده است. همچنان تمام تمرینات مربوط به مضامین ساینسی مکاتب افغانستان نیز توسط گروه استادان «مؤسسهٔ زنان کانادا برای زنان افغانستان» حل گردیده و در کتابخانه به نشر رسیده است تا آموزگاران و دانشجویان بتوانند از آن‌ها استفادهٔ بهینه به‌عمل آورند.

چنان‌که قبلاً ذکر شد، یکی از بخش‌های فعالیت «مؤسسهٔ زنان کانادا برای زنان افغانستان» تدویر کورس‌های سوادآموزی در مرکز و ولایات کشور برای بانوان است. کتابخانهٔ درخت دانش به‌منظور ترویج سواد و کمک به آموزگاران سوادآموزی، ۴۲ درس کتاب سوادآموزی را با کمک آموزگاران کورس‌ها، کلیپ ویدیویی ساخته و در کتابخانه به نشر رسانیده است. از این کلیپ‌های ویدیویی نه‌تنها آموزگاران سوادآموزی می‌توانند برای ارتقای ظرفیت و بهبود روند تدریس استفاده کنند، بلکه سوادآموزان نیز از آن‌ها سود خواهند برد.

جزوهٔ درسی «مهارت‌های زنده‌گی» که در کورس‌های سوادآموزی تدریس می‌گردد، جزوهٔ درسی راهنمای «مربی کیست، مربی‌گری چیست؟» برای تدریس مربی‌گری و رشد مهارت‌های مربی‌ها، جزوهٔ درسی «آموزش خواندن» برای شاملین کورس‌های سوادآموزی، جزوهٔ درسی «کتابدار کیست؟ کتاب‌داری چیست؟» و فورم‌ها و سایر اسناد مربوط به تدویر، پیشبرد و تدریس کورس‌های سوادآموزی نیز در کتابخانه به نشر رسیده و به‌صورت رایگان در اختیار آموزگاران کورس‌های سوادآموزی قرار دارد. این مواد آموزشی توسط گروه مجرب و کارشناس «مؤسسهٔ زنان کانادا برای زنان افغانستان» در عرصه‌های مربوط تهیه و تولید گردیده است.

همکاری با آن دسته از نهادهای بین‌المللی که درعرصهٔ ترویج فرهنگ مطالعه و ارائهٔ مواد آموزشی رایگان فعالیت دارند، از کارهای دیگر کتابخانهٔ درخت دانش است. ما در همین اواخر با StoryViewers که در پخش ادبیات کودکان به ده‌ها زبان در هند فعالیت آنلاین دارد، تفاهم‌نامهٔ همکاری امضا کردیم و بر اساس آن به تعداد ۷۰ داستان کودک را از زبان انگلیسی به زبان‌های فارسی و پشتو ترجمه کردیم که در پایگاه انترنیتی آنان منتشر شد و این سلسله ادامه دارد.

قابل یادآوری می‌دانم که کتابخانهٔ درخت دانش در سال ۲۰۱۸ از سوی انجمن کتابخانه‌های ایالات متحد امریکا به حیث کتابخانهٔ آنلاین مبتکر شناخته شد و موفق به دریافت جایزه گردید.

خوشبختانه تعداد بازدیدکنندگان کتابخانهٔ درخت دانش رو به افزایش است. کتابخانه در هر ماه، هزاران بازدیدکننده دارد. در ماه جون تعداد بازدیدکنندگان کتابخانهٔ درخت دانش به بیش از صدهزار رسید.

در کتابخانهٔ درخت دانش امکان ثبت و پیشنهاد نشر مطالب نیز در نظر گرفته شده است. کسانی که علاقه‌منداند تا آثار و نوشته‌هایشان در کتابخانهٔ درخت دانش به نشر برسد، می‌توانند مطالب و آثار خود را در کتابخانه به ثبت برسانند. مطلب ثبت‌شده، پس از بررسی بخش ویراستاری در صورتی که مخالف پالیسی نشراتی کتابخانه نباشد، به نشر می‌رسد. ثبت‌نام، پیشنهاد مطلب و استفاده از مطالب نشرشده در کتابخانه رایگان است.

کتابخانهٔ درخت دانش با نشریهٔ وزین رسانهٔ همیاری تفاهم‌نامهٔ همکاری امضا کرده است. به اساس این تفاهم‌نامه مطالبی از این نشریه در کتابخانه به نشر می‌رسد.

ما از تمام آموزگاران، مترجمین، نویسندگان، شعرا، نقاشان، عکاسان و همهٔ کسانی که به‌نحوی در تولید آثار علمی، ادبی و هنری دست دارند، تقاضا می‌کنیم ما را در غنا و بهبود هر چه بیشتر کتابخانهٔ درخت دانش یاری رسانند.

کتابخانهٔ درخت دانش را می‌توانید از آدرس‌های زیر به دست بیاورید:

www.ddl.af و یا www.Drakhatdanesh.org

در صورتی که پرسش، نظر یا پیشنهادی در مورد کتابخانهٔ درخت دانش دارید، می‌توانید به نشانی زیر ایمیل بفرستید:

info@darakhatdanesh.org

نشانی درخت دانش در رسانه‌های اجتماعی:

فیس‌بوک: Darakhat-e Danesh Online Library

توئیتر: ‎@AfghanOERs 

نوشته کتابخانهٔ درخت دانش، یگانه منبع مواد آموزشی آنلاین رایگان در افغانستان اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.