پنج سال از جنایت عمدی جمهوری اسلامی گذشت، عدالت هنوز محقق نشده است.

ما از روز اول گفتیم: از قاتل نمی‌توان به قاتل شکایت کرد. قاتلان باید در دادگاهی بی‌طرف محاکمه شوند. اکنون در پنجمین سالگرد این جنایت ایستاده‌ایم و همچنان در انتظار تحقق عدالتیم. من دو فرزندم، حاصل ۵۰ سال تلاش و همهٔ امیدم، را در این پرواز از دست دادم. زندگی من و خانواده‌ام نابود شد. حقوق بشر، دادگاه‌های بین‌المللی، طرفداران عدالت کجا هستند؟

اگر جنایت‌کاران محاکمه نشوند، هیچ تضمینی وجود ندارد که این جنایت دوباره تکرار نشود. هر کسی می‌تواند سرنشین هواپیمایی باشد که قربانی جنایات این‌چنینی شود.

یادآوری یک جنایت هولناک

پنجمین سالگرد شلیک دو موشک به هواپیمای مسافربری اوکراینی (پرواز PS752) توسط جمهوری اسلامی ایران، یادآور یکی از سیاه‌ترین لحظات تاریخ معاصر است. این جنایت که منجر به کشته‌شدن ۱۷۶ مسافر و یک جنین به‌دنیانیامده شد، نه‌تنها زخمی عمیق بر خانواده‌های قربانیان، بلکه بر وجدان جامعهٔ جهانی وارد کرده است.

روایت کوتاه از جنایت

در بامداد ۱۸ دی ۱۳۹۸، پرواز PS752 که به مقصد کی‌یف در حال پرواز بود، با شلیک عامدانهٔ دو موشکِ نیروهای سپاه پاسداران سرنگون شد. این اقدام، تصمیمی آگاهانه و از پیش طراحی‌شده بود که در نتیجهٔ آن جان ۱۷۶ انسان بی‌گناه به‌همراه یک کودک به‌دنیانیامده قربانی شد. جمهوری اسلامی، با آگاهی کامل از خطرات و به‌دستور مستقیم فرماندهی کل قوا، جان مسافران بی‌دفاع را به بازی گرفت.

قربانیان: نماد امیدهای از دست‌رفته

۱۷۶ مسافر این پرواز، به‌همراه یک جنین که هنوز متولد نشده بود، قربانی این جنایت شدند. در میان قربانیان، کودکان، دانشجویان، پزشکان و خانواده‌هایی که برای آینده‌ای بهتر تلاش می‌کردند، حضور داشتند. هر یک از این انسان‌ها نمادی از امید و زندگی بودند که بی‌رحمانه پایان یافتند. برای خانواده‌های آنان، این جنایت تنها به‌معنای ازدست‌دادن عزیزانشان نبود، بلکه آغاز مسیری از بی‌عدالتی، سرکوب و بی‌توجهی به حقیقت بود.

تلاش برای انکار و بی‌عدالتی نظام‌مند

جمهوری اسلامی از همان ابتدا با انکار واقعیت و ارائهٔ توضیحات متناقض، تلاش کرد مسئولیت این جنایت را از خود سلب کند. تنها پس از سه روز فشار جهانی بود که به شلیک موشک اعتراف کرد، اما همچنان با روایت‌های ساختگی و کارشکنی در تحقیقات بین‌المللی، از پذیرش مسئولیت کامل و پاسخگویی واقعی طفره رفت.

این رفتار نشان‌دهندهٔ الگوی همیشگی جمهوری اسلامی در سرکوب حقیقت و نادیده‌گرفتن حقوق قربانیان است.

عدالتِ تحقق‌نیافته

پنج سال از این جنایت می‌گذرد، اما آمران و عاملان آن هنوز محاکمه نشده‌اند. جمهوری اسلامی فقط در دادگاهی فرمایشی تلاش کرد تا این جنایت عمدی را به اشتباه تقلیل دهد، اما موفق نشد.

خانواده‌های قربانیان همچنان برای تحقق عدالت تلاش می‌کنند، اما با حکومتی روبرو هستند که هیچ ارزشی برای جان انسان‌ها و اصول عدالت قائل نیست. سکوت و بی‌توجهی حکومت ایران به خواسته‌های خانواده‌ها، عمق بی‌رحمی و مسئولیت‌گریزی آن را نشان می‌دهد.

پیگیری‌های بین‌المللی و امید به عدالت

پروندهٔ این جنایت به دیوان دادگستری بین‌المللی و سازمان ایکائو برده شده، اما تاکنون نتیجه‌ای ملموس حاصل نشده است. علاوه بر این، انجمن خانوادهٔ قربانیان شکایتی در دیوان کیفری بین‌المللی ثبت کرده‌اند و دادگاه‌های محلی نیز احکامی صادر کرده‌اند که اجرایی نشده است.

با این وجود، خانواده‌ها همچنان مصمم‌اند که تا محاکمهٔ عاملان این جنایت دست از تلاش برندارند.

زنده‌نگه‌داشتن یاد قربانیان و تعهد به عدالت

سالگرد این جنایت فرصتی است برای تأکید بر تعهد ما به عدالت و زنده‌نگه‌داشتن یاد قربانیان. هیچ جامعه‌ای نباید در برابر چنین جنایتی سکوت کند. محاکمهٔ آمران و عاملان این جنایت، تنها راه جلوگیری از تکرار فجایع مشابه و التیام زخم‌های بازماندگان است.

عدالت، هرچند دیر، اما باید محقق شود؛ چرا که تنها پاسخ شایسته به این ظلم بزرگ است.

~ مریم زارعی، مادر تا ابد داغدار خواهران قوی

* * * *‌ *

فرح قدس، مادر زنده‌یاد مهربان بدیعی اردستانی، از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲

دُردانهٔ مادر!

شد پنج سال که مدام در عالم رؤیا حیران به دنبالت می‌گردم. می‌بینمت که دختربچه‌ای هستی و در کوچه و خیابان گمت کرده‌ام…

گاهی هم خواب می‌بینم بزرگ شده‌ای و نمی‌دانم کجا رفته‌ای. با صدای بلند صدایت می‌زنم: مهربان، مهربان… چه دردی ازین بالاتر که مادری فرزندش را گم کند؟ 

مهربان! من گمت کرده‌ام. 

مهربان! من در خواب هم درد می‌کشم…

پنج سال است در بیداری دنبالت می‌گردم، یکی‌یکدانهٔ مادر! هرجا لطافت گلی هست، درخشش نوری، طراوت درختی، گرمای عشقی، حلاوت رؤیایی، جوشش اشتیاقی، مهری، مهربانی‌ای،… تو را آنجا جست‌وجو می‌کنم.

که هرچه از جنس نور و مهر و عشق است، نشانی از تو دارد. 

از ابرها، رودها، گل‌ها، پروانه‌ها سراغت را می‌گیرم. می‌خواهم هرچه رنگ و رایحهٔ تو را دارد، به جان ببینم، بشنوم، بنوشم و مست حس حضورت زمزمه کنم:

عمری به هر کوی و گذر گشتم که پیدایت کنم

اکنون که پیدا کرده‌ام، بنشین تماشایت کنم

الماس اشک شوق را تاجی به گیسویت نهم 

گل‌های باغ شعر را زیب سراپایت کنم

بنشین که با من هر نظر، با چشم دل، با چشم سر

هر لحظه خود را مست‌تر، از روی زیبایت کنم… 

پنج سال است که یادآوری آخرین نگاهمان قلبم را به آتش می‌کشد، جان مادر! آرزو می‌کنم همهٔ عمر باقیمانده را بدهم و برگردم به آن لحظه و دوباره تنگ به آغوشت بکشم. آن‌قدر تنگ که جانمان یکی شود و هرجا می‌روی من را هم ببری… 

پنج سال است که چشم‌هام را می‌بندم و سعی می‌کنم به یاد بیاورم عطر انبوه موهای زیبا و پرشکنت را، لمس دستان لطیف و قشنگت را، طنین صدای ناز و شیرینت را… و از خیال اینکه مبادا فراموش کنم چطور حرف می‌زدیم و به هم چه می‌گفتیم، بغض می‌کنم.

پنج سال است که به تک‌تک یادگارهایت خیره می‌شوم و به خاطراتمان فکر می‌کنم. 

قلبم می‌شکند! بارها و بارها… با هر داستان و خاطره قلبم می‌شکند. از اینکه چطور عاشق بودم و چطور تو را از من گرفتند، درد می‌کشم، درد می‌کشم، درد می‌کشم… و دم برنمی‌آورم. 

دیگران گمان می‌کنند که آتش جان‌سوز من سرد شده، که دیگر درد نمی‌کشم. ولی مهربان جان، خودت خوب می‌دانی که من پنج سال است لحظه‌به‌لحظه سخت دلتنگ توام.

پنج سال است که هر روز تسلی قلب شکسته‌ام این است و یک آن شک نکرده‌ام که باز روزی، در دنیای دیگری، در کنار هم خواهیم بود. تا ابد پیش هم خواهیم بود…

به‌وقت صبح قیامت که سر ز خاک برآرم

به گفت‌وگوی تو خیزم، به جست‌وجوی تو باشم…

* * * *‌ *

سارا راستگو، مادر زنده‌یاد سعید طهماسبی، و مادر همسر زنده‌یاد نیلوفر ابراهیم، از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲

می‌گویند پنج سال گذشته است

زندگی ادامه دارد، شما هم باید زندگی کنید.

روزهای منتهی به سالگرد:

الان یک هفته است باز دوباره رفته‌ام توی آن حفرهٔ تلخ و تاریک

این‌بار اما عمیق‌تر 

ترسناک‌تر و دردناک‌تر.

این‌روزها خلوت و تنهایی را دنبال می‌کنم تا قطره‌اشکی که گوشهٔ چشمم جا خوش کرده است، بتواند بیرون بیاید شاید که خلاص‌ بشوم از این حجم سنگینی و فشار.

این روزها جایت خیلی خالی است. 

دلم برای صدایت، برای خنده‌هایت و برای دل‌نگرانی‌هایت خیلی تنگ است.

دلم برای با هم زندگی‌کردن تنگ است.

دلم برای صدازدن اسمت تنگ است.

می‌خندم اما انگار خنده فقط یک منحنی بی‌معنی است توی یک قاب عروسکی.

آن وقت‌ها تا می‌شنیدم دل خوش سیری چند؟ معنی‌ش را نمی‌فهمیدم.

وقتی کسی می‌گفت بعد از یک اتفاق زندگی‌اش عوض شده، درکش نمی‌کردم. 

وقتی لذت‌های کسی عمیق و بی‌عیب نبود، فکر می‌کردم مشکل از خودش است.

حالا اما

لذت‌هایم لحظه‌ای، خنده‌هایم سطحی و زندگی‌ام، بله جریان دارد و در ظاهر شبیه به گذشته

ولی آن تو

آن ته قلبم

حجم عمیقی از درد هست که هر چند ساعت یک‌بار انگاری که بخواهد حالی‌ام کند که من هستم، من را یادت نرود، می‌آید و گند می‌زند به همهٔ آن‌چه که زور زده‌ام در ظاهر باشم.

جای خالی‌ات را هیچ‌کس و هیچ‌چیز هیچ‌وقت پر نمی‌کند.

ای کاش بودی

باورم نیست توانسته‌ام این‌همه درد را تحمل کنم.

خودم را نمی‌شناسم.

انگار دارم زندگی یک غریبه را تماشا می‌کنم و گاهی با خودم می‌گویم عجب جان‌سختی‌ست بینوا.

قلبم درد می‌کند

نه، قلبم نیست 

آن تو انگار قلبم تکه‌تکه شده

آن تکه‌اش که مال تو بود، کنده شده 

جایش درد می‌کند 

خیلی درد می‌کند

آن تکه که مال تو بود، همهٔ قلبم بود انگار

دیگر قلبی نمانده

دیگر غم غم نیست

دیگر درد درد نیست

گویی سنگ شده‌‌ام

* * * *‌ *

لاله باقری، مادر زنده‌یاد آلما اولادی، از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲

سحرگاه ۷ دی ۱۳۷۱ خورشیدی است؛ نزدیکِ به‌دنیاآمدن دخترمان. البته خانم دکتر تاریخ یک هفته دیرتر را به ما اعلام کرده بود، ولی طبق نشانه‌هایی که ایشان گفته، گویا دخترمان یک هفته جلوتر قصد به‌دنیاآمدن دارد. درد زایمان به‌صورت خفیف شروع و باعث نگرانی‌ام شده. همسرم در محل کار است و من در منزل پدری‌ام. مادرم که منتظر به‌دنیاآمدن اولین نوه‌شان است، بسیار هیجان‌زده و مضطرب است و به همسرم زنگ می‌زند و خبر می‌دهد تا سریع خودش را برساند، اما گویا نمی‌شود منتظر ماند. مادرم سریع آماده می‌شود. با عجله مرا سوار ماشینش می‌کند، پشت فرمان می‌نشیند تا مرا به بیمارستان مهر در خیابان زرتشت برساند. محدودهٔ طرح ترافیک است و پلیس جلوی ماشین را می‌گیرد. مادرم با استرس زیادی که دارد مرا نشان می‌دهد و می‌گوید زمان زایمان دخترم رسیده و پلیس اجازهٔ عبور می‌دهد. 

پرسنل بیمارستان با دکترم تماس می‌گیرند تا خودش را برساند. خانم دکتر با عجله وارد بیمارستان شده و جلو می‌آید و با رویی گشاده و صمیمانه با من خوش‌وبش می‌کند و حالم را جویا می‌شود و سپس مرا برای معاینه آماده می‌کنند. وقتی دکتر معاینه‌ام می‌کند، تشخیص می‌دهد که باید زایمان به‌صورت سزارین انجام شود تا خطری نوزاد را تهدید نکند. 

در این فاصله همسرم خودش را به بیمارستان می‌رساند. امور مربوطه انجام می‌شود و مرا به اتاق عمل می‌برند و چند سؤال… تا من جواب‌ها را بدهم و آخرین نیایش‌ها را با خدای خود انجام دهم و از او برای به‌دنیاآمدن یک دخترِ سالم و زیبا و با آینده‌ای درخشان کمک بگیرم، بیهوش می‌شوم. 

بعد از مدتی، دختری با وزن ۳ کیلو و ۷۵۰ گرم، قد ۵۱ سانتیمتر و گروه خونی O مثبت با موهای مشکی و چشم‌هایی چون تیله‌های مشکی براق قدم به دنیای ما می‌گذارد. برای اولین بار بعد از به‌هوش‌آمدنم در آغوشش می‌گیرم و ناباورانه نگاهش می‌کنم. بیست و یک سال دارم و باور نمی‌کنم صاحب فرزندی شده‌ام و موجودی نازنین در آغوشم است. مادربزرگم برای دیدن نتیجه‌اش به بیمارستان می‌آید و تا او را می‌بیند نام آلما را به زبان می‌آورد و به من پیشنهاد این اسم را می‌دهد. 

مدت‌ها بود که در مورد انتخاب اسم فکر کرده بودیم اما به طور قطعی نامی را که واقعاً به دلمان بنشیند و بدون تردید در مورد آن حرف بزنیم، انتخاب نکرده بودیم. من و همسرم با شنیدن اسم آلما بدون هیچ‌گونه تردیدی قبول کردیم. گویا دقیقاً همان اسمی بود که به‌دنبالش بودیم و به‌نظر می‌آمد که این اسم از قبل برایش در نظر گرفته شده و ما بی‌درنگ و بدون کوچک‌ترین دودلی‌ای قبول کردیم و همسرم بلافاصله برای صدور شناسنامه‌اش با نام آلما اقدام کرد. 

آلما در زبان‌های مختلف معانی زیبا و متفاوتی دارد. به‌طور کلی، نام آلما با مفاهیمی مانند روح و جان، زیبایی درونی، خلوص و زندگی، مهربانی و نیمهٔ گمشده در فرهنگ‌های مختلف ارتباط دارد. 

آلما به‌زبان آذری به‌معنای سیب است و سیب، نماد شهر دماوند (زادگاه اجدادی‌اش) که شهرتی جهانی دارد و سال‌ها بعد به‌طور عجیبی با هم عجین می‌شوند و آلما در دل دماوند می‌آرامد.

آلما از همان دوران کودکی، دختری به‌ظاهر آرام ولی پر از انرژیِ خوب و سرشار از زندگی بود. او علاقه‌مند به نقاشی، موسیقی، ورزش مانند شنا، باله در آب، صخره‌نوردی، پینگ پنگ، تیراندازی با تیروکمان، یوگا و پیلاتس بود و در بعضی از رشته‌ها مقام‌هایی نیز در مدرسه و دانشگاه کسب کرده بود.

وی عاشق مطالعه بود، چه مطالعهٔ علمی و درسی، و چه مطالعهٔ غیردرسی؛ خصوصاً زندگی‌نامه‌های افراد موفق و همین‌طور کتاب‌های فلسفی. علاقهٔ زیادی به لوازم‌التحریر داشت و از گشت‌وگذار در فروشگاه‌های کتاب و لوازم‌التحریر و غرق‌شدن در کتاب‌ها بی‌نهایت لذت می‌برد. 

او به گیتار علاقه داشت و آن را می‌نواخت. برای روزهایش برنامه‌ریزی دقیق داشت و از دقایق و لحظه‌هایش حداکثر استفاده را می‌کرد. 

آلما دختری بسیار کوشا و با پشتکار بالا بود و برای رسیدن به اهدافش بسیار زحمت می‌کشید. دورهٔ دبیرستان را با موفقیت در دبیرستان سلام در رشتهٔ ریاضی به پایان رساند و در چندین المپیاد قبول شد. یکی از دغدغه‌هایش امکانات در نظرگرفته‌شدهٔ کمتر برای دختران به نسبت پسران در حوزهٔ المپیادها بود و همیشه اعتراضش را در این مورد با مسئولان مربوطه مطرح می‌کرد و سکوت نمی‌کرد. او عاشق ریاضیات و خصوصاً هندسه بود. الگوی او از دوران مدرسه مریم میرزاخانی بود. لیسانسش را در دانشگاه علم و صنعت و فوق‌لیسانسش را در دانشگاه امیرکبیر (پلی تکنیک) گرفت و در حین تحصیل تدریس هم می‌کرد و با چند انتشاراتی در زمینهٔ ویراستاری کتاب‌های ریاضیات و هندسه همکاری می‌کرد. برای قبولی دکترا در دانشگاه‌های زیادی درخواست داد و تلاش بسیاری کرد و اولین دانشگاهی که با درخواستش موافقت کرد، دانشگاه اُتاوای کانادا بود که بلافاصله آن را پذیرفت و راهی کانادا شد. او پس از یکسال تحصیل در مقطع دکترا در تعطیلات دوهفته‌ای سال نو میلادی با موافقت استاد خود برای دیدن خانواده و دوستانش و جشن تولد ۲۷ سالگی‌اش در کنارشان، به ایران سفر کرد که هنگام بازگشت در حالی‌که بسیار دلتنگ دانشگاه، اساتید و دوستانش شده بود و شور و هیجان خاصی برای شروع سال دوم دکترا داشت و از سویی بسیار نگران وضعیت کشور و مردم و خصوصاً تنها برادرش بود، بر فراز وطنش توسط شلیک دو موشک سپاه پاسداران کشته شد و تمام تلاش‌ها و آرزوهای قشنگش همراه سایر همسفرانش در آسمان‌ها سوخت… اما یاد و نام آن‌ها تا ابد زنده خواهد ماند. 

* * *

ترجمهٔ متنی از وب‌سایت رسمی دانشگاه اُتاوا- کانادا:

آلما به‌تازگی سال اول دکترای خود در رشتهٔ ریاضیات و آمار را در دانشکدهٔ علوم پایهٔ دانشگاه اُتاوا به پایان رسانده بود. او به‌عنوان یک دانشمند جوان، پرانرژی، باهوش و خلاق، بسیار مورد احترام بود. آلما پس از دریافت مدرک کارشناسی ارشد در ریاضیات از دانشگاه صنعتی امیرکبیر (پلی‌تکنیک تهران) در ایران، جایی که بزرگ شد، تحصیلات دکترای خود را در دانشگاه اُتاوا آغاز کرده بود. او در تعطیلات زمستانی به ایران بازگشته بود تا بیست و هفتمین سالروز تولدش را با خانواده‌ای که بسیار دلتنگشان بود، جشن بگیرد.

آلما در آزمایشگاه پروفسور دیوید سانکوف کار می‌کرد و با گروهی همکاری داشت که تخصص آن‌ها شامل مطالعه ژن‌ها و ژنوم‌ها با استفاده از رویکرد ریاضی بود.

«او واقعاً قلب‌های ما را لمس کرد. غیبتش خلائی غیرقابل‌جبران به جا گذاشته است.» این را دوست و همکارش، مونا، می‌گوید که پیوند عمیقی با آلما داشت. «او انسانی واقعاً مهربان و بی‌نظیر بود. آلما همیشه حاضر و حمایت‌گر بود؛ بیشتر شبیه یک خواهر برای من.»

باهوش، قابل‌دسترس، سخاوتمند و همیشه خندان، آلما به‌دلیل مهارت‌ها و صبرش به‌عنوان دستیار آموزشی مورد احترام بود و دانشجویانی که پاییز در کلاس او شرکت کرده بودند، به‌شدت او را دوست داشتند. او حتی ساعات اداری اضافی و بدون حقوقی برگزار می‌کرد تا به دانشجویانش کمک کند.

آلما الهام‌بخش همه بود. بسیاری از لبخند درخشان و مهربانی او یاد می‌کنند.

خاطرهٔ او در ذهن و قلب ما حک‌شده باقی خواهد ماند. مرگ غیرمنتظرهٔ او یک فقدان بزرگ برای دانشگاه و جامعهٔ علمی است.

یک صندوق بورسیهٔ یادبود به‌افتخار سه دانشجوی اُتاوا؛ مهربان، سعید و آلما ایجاد شد. بورسیهٔ یادبود دانشجویان ایرانی هر سال به دانشجویان ایرانی دانشگاه اُتاوا که نیاز مالی دارند، اعطا خواهد شد.

این تراژدی برای کسانی که آلما را می‌شناختند، ویرانگر بود، ازجمله ترمه کوشا، مدیر اجرایی انجمن ریاضیات کانادا. کوشا در دانشگاه اُتاوا استادیار است و آلما در طول ترم پاییز دستیار آموزشی او بود.

تدریس در سال اول دکترا با ۲۵۰ دانشجو بسیار سخت است، اما آلما عالی عمل کرد و دانشجویانش او را دوست داشتند. او ساعات اداری اضافی و بدون حقوق برگزار می‌کرد. کوشا می‌گوید. «جمله‌ای که در وصف آلما می‌توانم بگویم این است: او بسیار متعهد بود.» کوشا گفت: «او به من گفت این یک چالش است، ولی او کارش را به‌خوبی انجام داد.»

او و آلما در طول پاییز از نزدیک با هم کار کردند و نقاط مشترک زیادی داشتند. دوری از خانواده‌اش، که رابطهٔ نزدیکی با آن‌ها داشت، برای آلما سخت بود. اما او حاضر بود این سختی را برای آینده‌اش تحمل کند و حتی به کارهای پسادکتری فکر می‌کرد.

کوشا گفت: «او پر از شور زندگی بود. نمی‌توانم دست از فکرکردن به او بردارم.»

* * * *‌ *

گزارشی از منظر ضرابی، داغدار چهار جانباختهٔ پرواز پی‌اس‌۷۵۲، زنده‌یاد سهند صادقی، زنده‌یاد الوند صادقی، زنده‌یاد نگار برقعی و زنده‌یاد سوفی امامی

آیا باید سکوت می‌کردیم و پنهان می‌شدیم تا دیگران از این جنایت دهشتناک بی‌خبر می‌ماندند؟ کدام بهتر است؟ به‌خاطرآوردن یا فراموش‌کردن؟ ما در گروه خاطره‌نویسی انجمن جانباختگان پرواز PS752 چهار کتاب را منتشر کرده‌ایم. گروه‌های مختلفی از عزیزان عضو کارگاه خاطره‌نویسی در هر دوره تشکیل گردید:

۱- گروه کارگاه خانم منیرو روانی‌پور برای پیاده‌کردن گفت‌وگوهای ضبط‌شدهٔ جلسات به‌صورت نوشتار در دو دورهٔ ۱۲ جلسه‌ای کتاب «به کی‌یف که رسیدم زنگ می‌زنم»

۲- گروه هماهنگی کارگاه خاطره‌نویسی، آقایان امیرحسین یزدان‌بد و حامد اسماعیلیون

گزارش‌های جامع، کامل و پربار جلسات که توسط خانم لیلا فروتن، خواهر جانباخته مرضیه فروتن، تهیه می‌شود، گویای چگونگی کیفیت بالای کارگاه است. (نمونه‌ای از این گزارش‌ها در ذیل این مطلب خدمت عزیزان ارائه می‌گردد.)

۳- گروه ویراستاری اول، کتاب «نباید نوشته می‌شد ۲»

۴- گروه ویراستاری افرا، کتاب «سرخ در آغوش آسمان»

در این گروه انتخاب نام کتاب و طراحی اولیهٔ جلد کتاب و تصویب نهایی هم انجام پذیرفت. 

– مدیریت جلسه‌های کارگاه خاطره‌نویسی با خانم ژاله معینی، خواهر جانباخته محمد معینی، بود که خالصانه و صمیمانه با تمام گرفتاری‌ها و مشکلات مخصوص ایران به‌بهترین وجه آن را انجام دادند و همچنان ادامه‌اش می‌دهند. 

– مدیریت آرشیو و جمع‌آوری اطلاعات کارگاه در دوره‌های مختلف با خانم هوریران سهراب بوده و است.

– طراحی جلد با خانم شکوفه معینی، خواهر جانباخته محمد معینی، بوده که خیلی زحمت کشیده‌اند و طرح‌هایی زیبا ارائه داده‌اند. (توضیح: عکس روی جلد «سرخ در آغوش آسمان» از ژاله معینی)

– ویرایش اول کتاب‌ها به‌جز کتاب «به کی‌یف رسیدم زنگ می‌زنم» هم در گروه تلگرامی افرا انجام شد. کاری به‌غایت دشوار که با تلاش ژاله معینی، یاسین شفقی، البرز صادقی، و اینجانب میسر شد.

* * *

لیلا فروتن، خواهر زنده‌یاد مرضیه فروتن، از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲

گزارش کلاس خاطره‌نویسی؛ دوشنبه ۱۴۰۰/۲/۲۰ ساعت ۹ شب 

قسمت اول کلاس

بررسی و بحث در مورد داستان ادیپ شهریار و چگونگی مبارزهٔ انسان در برابر سرنوشتِ ازپیش‌تعیین‌شدهٔ خدایان، که البته منتهی به پیروزی خدایان می‌شود. طبق عقیدهٔ نویسنده، انسان هرچقدر هم که باهوش و قدرتمند باشد (مانند، ادیپ قهرمان داستان) و علی‌رغم همهٔ تلاش‌ها برای تغییر قسمت و تقدیر در مقابل خدایان، ضعیف و زبون است و سرانجام در جاده‌ای قدم می‌گذارد و به‌سوی هدفی می‌رود و مجبور به قبول سرنوشتی می‌شود که قدرت‌های آسمانی برتر، برایش مقدر کرده‌اند. 

قسمت دوم کلاس 

بحث بعدی کلاس، پاسخ‌دادن به این سؤال بود: علت پناه‌بردن و متوسل‌شدن انسان‌ها به پیشگو و فال‌گیر چیست؟

جواب: ترس از آیندهٔ ناشناخته و اینکه انسان فکر می‌کند نمی‌تواند به‌تنهایی کنترلی بر سرنوشت خویش داشته باشد، که این ضعف، باعث پناه‌بردن او به پیشگوها و کمک‌گرفتن از نیروهای ماوراءالطبیعه می‌شود، حتی اگر این موضوع به ضررش تمام شود (مانند ادیپ قهرمان داستان، که اگر از پیشگو کمک نخواسته بود و به سرنوشت خویش‌آگاهی نداشت از اوج قدرت و افتخار به قعر فلاکت و ذلت سقوط نمی‌کرد). این قضیه متعلق به زمان گذشته و مردم بی‌سواد و عوام نیست، در هر زمان و هر طبقهٔ اجتماعی می‌توان افراد خرافه‌پرست را پیدا کرد. سیاستمداران منفعت‌طلب و زورگو، با تکیه بر این نقطه‌ضعف و جهل مردم، دین را به‌عنوان بستر مناسبی برای رشد خرافه، وارد سیاست کرده، به آن میدان می‌دهند و از این طریق مردم را به‌راحتی سرکیسه کرده و حقشان را می‌خورند. ملتی که در اوهام و خرافات دست‌و‌پا می‌زند و برای گرفتن هر حق پایمال‌شدهٔ خویش، منتظر منجی و قدرت‌های ماوراءالطبیعه است و هیچ‌گاه برای تغییر وضعیتش و بهبود آن تلاشی نمی‌کند و روزبه‌روز درمانده‌تر خواهد بود. 

قسمت سوم کلاس

آخرین قسمت کلاس و حسن ختام آن، خواندن خاطرهٔ مادران از بچه‌های بی‌گناه پرواز ۷۵۲ بود که بحق شیرین‌ترین بخش کلاس بود.

در پایان یادآوری یکی از جملات زیبای کتاب خالی از لطف نیست: 

جایی که خرد سودی ندارد، خردمندی دردمندی است.

* * * *‌ *

اهورا اژدری، برادر زنده‌یاد غنیمت اژدری، از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲

شعرهایم در گلو خشکاند آن موشک

اشک‌هایم خون شد و بارید با موشک

گفت نیست بالاتر از سیاهی رنگ

موی‌های سیاهم سفید کرد آن موشک

پیری زودرس سراغ من آمد

در جوانی‌ام مرا پیر کرد آن موشک

هر چه خوانم به گوش دل شب‌ها 

گوشش انگار کر نموده آن موشک

 تکه‌تکه کرد جان‌ها به طیاره

دل من را شکست آن موشک

بعد آن خنده‌ها گریه شد گویا

آتشی زد به ریشه آن موشک

او خراب کرد خانه‌های ما نامرد

تا بسازد منبر ضحاک را موشک

گویی آن روز روز محشر بود

اهرمن بود آنکه زد دو تا موشک

آن‌قدر غرق غم کرده ما همه را

سر ما به زیر آب کرد آن موشک

می‌چکد خون ز هر کلام اینجا

چون شکسته جام خون موشک

شرم عالم آن خدا را ماند

بنده‌اش دو بار به‌عمد زد موشک

– سپتامبر ۲۰۲۱

نوشته دل‌نوشته‌هایی از خانواده‌های پرواز در پنجمین سالگرد سرنگونی هواپیمای اوکراینی اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

رسانهٔ همیاری – ونکوور

ژانویهٔ سال گذشته، در دو شمارهٔ پیاپیِ «رسانهٔ همیاری»، یعنی شماره‌های ۹۸ و ۹۹، تا جای ممکن به خبرها و موضوعات مربوط به فاجعهٔ سرنگون‌کردن هواپیمای اوکراینی و کشته‌شدن ۱۷۶ انسان بی‌گناه، پرداختیم و نیز طی یک‌سال گذشته با انتشار مطالب و گفت‌وگوهای مختلف، تحقیقات انجام‌شده در روشن‌شدن حقایق و روند دادخواهی را دنبال کرده‌ایم. همچنین هشتم ژانویهٔ امسال، در سالگرد این فاجعه، در کنار مقامات و نهادهای سیاسیِ فدرال، استانی و شهری کانادا و همچنین فعالان اجتماعی و سیاسی جامعهٔ ایرانی-کانادایی با همدردی و همبستگی با بازماندگان قربانیان پرواز ابدی ۷۵۲ یاد عزیزانی را که در این پرواز از دست دادیم، گرامی داشتیم. حال پس از گذشت یک‌سال از این فاجعهٔ دردناک، تصمیم داریم تا جای ممکن با بازماندگان و خانواده‌های مسافران این پرواز صحبت کنیم و ببینیم پس از گذشت این مدت چه می‌کنند، چطور روزگار می‌گذرانند و خواسته‌شان چیست. با گذشت بیش از یک‌سال، بسیاری از بازماندگان هنوز هم مایل نیستند از آنچه بر سر خودشان و عزیزانشان آمده است، چیزی بگویند. تلاش ما این است که تا جای ممکن پای صحبت‌ آن‌دسته از بازماندگانی که برای گفت‌وگو آمادگی دارند، بنشینیم. در شمارهٔ ۱۲۶، با خانم بهشته رضاپور، مادر زنده‌یاد بهاره کرمی‌مقدم، در شمارهٔ ۱۲۸، با خانم ژاله معینی، خواهر زنده‌یاد محمد معینی، در شمارهٔ ۱۲۹ با خانم منظر ضرابی، مادر زنده‌یاد سهند صادقی و زنده‌یاد الوند صادقی، مادر همسر زنده‌یاد نگار برقعی و مادربزرگ زنده‌یاد سوفی امامی، در شمارهٔ ۱۳۱ با خانم اعظم سلمانی، مادر زنده‌یاد شهرزاد هاشمی و مادربزرگ زنده‌یاد مایا زیبایی، که که همگی ساکن ایران‌‌اند، در شمارهٔ ۱۳۲ با آقای حبیب حق‌جو، پدر زنده‌یاد سحرناز حق‌جو و پدربزرگ زنده‌یاد السا جدیدی، ساکن تورنتو، در شمارهٔ ۱۳۳با خانم مرجان ربیعی، مادر زنده‌یاد پگاه صفرپور کلور، ساکن ایران‌، در شمارهٔ ۱۳۶ با خانم عظمت اژدری، خواهر زنده‌یاد غنیمت اژدری، ساکن لندن، در شمارهٔ ۱۳۷ با آقای احسان حیات داودی، برادر زنده‌یاد آنیتا (حدیث) حیات داودی ساکن ایران و در شمارهٔ ۱۳۸ با خانم لیلا لطیفی مادر و مسعود سعیدی‌نیا پدر زنده‌یاد امیرحسین سعیدی‌نیا، ساکن ادمونتون گفت‌وگو داشتیم، در شمارهٔ ۱۴۰ از خانم پریسا عباس‌زاده، همسر زنده‌یاد دکتر امیرحسین قاسمی، ساکن ونکوور برای گفت‌وگو دعوت کرده بودیم که ایشان هرچند برای گفت‌وگو آمادگی نداشتند، ولی دلنوشته‌ای برای ما فرستاد‌ند که منتشر کردیم. در شمارهٔ ۱۴۲ با خانم آزاده حیدری‌پور، مادر زنده‌یاد امیر مرادی، ساکن تورنتو گفت‌وگو داشتیم. در این شماره با خانم فرح قدس، مادر زنده‌یاد مهربان بدیعی اردستانی، ساکن ایران گفت‌وگویی داشته‌ایم که توجه شما را به آن جلب می‌کنیم. شایان ذکر است که خانم قدس همان‌طور که در پاسخ یکی از سؤالات بیان کرده‌اند، تمایلی به پیگیری گزارشات مختلف منتشرشده پیرامون این فاجعه را نداشته‌اند، و به‌همین دلیل به برخی سؤالات ما در ارتباط با این گزارشات پاسخ نداده‌اند.

همهٔ این مطالب اعم از گفت‌وگو یا دلنوشته از طریق این لینک در دسترس است:

 https://bit.ly/Hamyaari-PS752Families

شایان ذکر است که گفت‌وگو با خانم قدس در تاریخ ۲۵ اکتبر ۲۰۲۱ برای درج در نسخهٔ چاپی شمارهٔ ۱۴۵ رسانهٔ همیاری مورخ ۲۹ اکتبر ۲۰۲۱ تنظیم شده است و تحولات پس از این تاریخ در آن انعکاس نیافته است.

با سلام خدمت شما خانم قدس عزیز، از وقتی که به ما دادید و دعوتمان را برای این گفت‌وگو پذیرفتید، بسیار سپاسگزاریم. ضمن عرض تسلیت دوباره برای ازدست‌دادن فرزند عزیزتان، لطفاً خودتان را معرفی بفرمایید. آیا در حال حاضر ساکن ایران‌اید؟

سلام، من فرح قدس هستم. بله، ما ساکن ایران، تهران هستیم. خودم در رشتهٔ اقتصاد در ایران و رشتهٔ بیزینس در کانادا تحصیل کرده‌ام، و در یکی از سازمان‌های وزارت صنایع مشغول به‌کارم و همسرم هم دامپزشک است. پیش از این فاجعه در سازمان مربوطه پست مدیریت داشتم، و بعد از تحصیل در سِنِکا کالج تورنتو و بازگشت به ایران، می‌توانستم پست بهتری بگیرم، اما پس از این فاجعه و بعد از آنکه شش ماهی سر کار نرفتم، فقط به‌عنوان یک کارشناس ساده به سر کار برگشتم چرا که توان بیش از این را نداشته و ندارم؛ خصوصاً اینکه از هر چیزی که به این دولت و حکومت مربوط می‌شود، بیزارم. خوشبختانه در محل کارم شرایطم را درک و ملاحظه و رعایت حالم را می‌کنند. 

لطفاً دربارهٔ فرزندتان، زنده‌یاد مهربان بدیعی، که در فاجعهٔ سرنگونی هواپیمایی اوکراین از دست داده‌اید، برایمان بگویید. علائق ایشان چه بود و در چه زمینه‌ای فعالیت داشتند؟

مهربان جان دختر بسیار کوشا، هدفمند و کاردانی بود. هدف‌هایش در خصوص آیندهٔ شغلی و زندگی‌اش کاملاً برایش تعریف‌شده و مشخص بود. می‌خواست پزشک متخصص سودمندی برای بشریت باشد و نیز در زمینه‌های هنری مثل طراحی، نقاشی، گریم و غیره بسیار بااستعداد و علاقه‌مند به انجامشان بود. مهربان عاشق پزشکی بود و همیشه دوست داشت که در این زمینه چیزی اختراع کند، مثلاً ژن معیوبی را کشف کند. تمام تلاش من و پدرش هم این بود که حسابی کار کنیم و پولی جمع کنیم تا این دختر باهوش و با پشتکار به اهدافش برسد. 

من با ویزای دانشجویی به‌همراه مهربان وقتی پانزده سال و نیمه بود و ویزای دانش‌آموزی داشت، به کانادا رفتیم. آنجا شنیدیم که دانشگاه اتاوا به کسانی که هر دو زبان انگلیسی و فرانسه را بلدند و شرط نمرات دبیرستان را هم واجدند، شرایط ویژه‌ای قائل می‌شود و آن‌ها را با یک‌چهارم شهریهٔ معمول می‌پذیرد. مهربان هم که دختر بسیار عاقل و کاردانی بود و زبان فرانسه را هم از ده‌سالگی فراگرفته بود، و همچنین می‌دانست که دلار هم همین‌طور بالا می‌رود و برای آنکه به پدرش فشار بیشتری وارد نشود، تمام تلاشش را کرد و آن‌قدر خوب درس خواند که به‌خاطر نمرات دبیرستانش، تقدیرنامهٔ استان انتاریو را دریافت کرد، آیلتس ۷٫۵ گرفت و امتحان زبان فرانسهٔ دانشگاه اتاوا را هم قبول شد، بنابراین به‌راحتی توانست با آن شرایط ویژه وارد دانشگاه اتاوا شود. 

از لحاظ اخلاقی هم، او دختری بسیار عاقل، صبور و مانند اسمش بسیار عاطفی و مهربان بود.

فقدان فرزندتان چگونه به‌لحاظ روحی و روند زندگی روزمره، شما و دیگر اعضای خانواده‌ و نزدیکانتان را تحت تأثیر قرار داده است؟

مهربان تنها فرزند ما بود؛ اینکه تنها فرزند بود و اینکه به‌معنای واقعی کلمه بسیار خوب بود، مشخص است شرایط ما بعد از مهربان بسیار سخت است. هم دلتنگی‌اش جانفرساست هم اینکه شیشهٔ عمرمان و چراغ زندگی‌مان از دستمان رفته است… آن‌هم چه رفتنی؛ به ناحق پرپر شده است، انگاری که گل شقایق را با داس ببرند… نازنین دردانه‌مان!

من ده سال پیش داغ پدرم را دیده‌ام و دو سال بعدش هم داغ برادر جوان ۳۹ ساله‌ام را، اما داغ فرزند چیز دیگری است، اصلاً از جنس دیگری است. به‌قدری این درد بزرگ است که گویی همهٔ ما مادرها را به گوشه‌ای پرت کرده است… اصلاً قایم شده‌ایم. کرونا برای هر کسی بد بود، برای ما نعمت بزرگی بود، چون ما نمی‌خواهیم و درواقع نمی‌توانیم مردم عادی را ببینیم و با آن‌ها تعامل کنیم. انگار در کُرهٔ دیگری هستیم و تنها تحمل خودمان را داریم. انگار یک تخته‌سنگ چندتُنی روی کمرمان گذاشته‌اند و فقط خودمان می‌فهمیم این چه دردی دارد؛ مردم عادی تصوری از این درد ندارند… همیشه می‌گویند بالاتر از سیاهی رنگی نیست، اما این بالاتر از سیاهی است، دردی که مرا ناچار کرده دنیایی برای خودم بسازم تا در آن احساس راحتی کنم. دنیایی که در آن زمان برایم مهم نیست، گذشت فصول مهم نیست، مناسبت‌ها مهم نیست… هیچ‌چیز درواقع مهم نیست. من همیشه فکر می‌کنم حتی مادری که فرزندش را به‌دلیل سانحه یا بیماری‌ای از دست می‌دهد، باز فرق می‌کند. هیچ‌چیز با اینکه بچه‌های دسته‌گل ما را با موشک بالای سر خود ما در هوا تکه‌تکه کردند، قابل‌مقایسه نیست. شاید باورتان نشود، ولی هر روزی که می‌گذرد، ما پیش خود فکر می‌کنیم، خب یک روز دیگر به مردنمان نزدیک‌تر شدیم… فکر می‌کنیم، خب ما هم داریم می‌میریم و این فکر خوشحالمان می‌کند… البته تمام تلاشمان این است که خودمان را سر پا نگه داریم و به خودکشی و این حرف‌ها فکر نکنیم، چرا که نباید بگذاریم این‌ حکومت قربانی بیشتری از این خانواده‌ها بگیرد. و اینکه ما باید بمانیم تا یاد بچه‌هایمان را زنده نگه داریم و نگذاریم فراموش شوند. 

اگر اقداماتی اعم از تأسیس انجمن خیریه یا اهدای بورس تحصیلی یا مواردی از این دست برای گرامیداشت یاد و خاطرهٔ فرزندتان انجام داده‌اید یا در فکر انجام آن هستید، لطفاً بفرمایید.

بله، بعد از سفر جگرگوشه‌مان به‌خاطر خوابی که یکی از دوستانم دیده بودند، گروه خیریه‌ای به‌نامش راه‌اندازی کردیم و کارهای عمرانی، درمانی و فعالیت‌های بسیار دیگری به‌لطف خدا انجام داده‌ایم. اما چون مایل نبودیم تحت لوای این نظام فعالیت کنیم، نه مجوزی برایش گرفتیم و نه آن را ثبت کردیم.

آیا با سایر بازماندگان قربانیان سرنگونی هواپیمای اوکراینی ارتباط دارید؟ اگر پاسخ مثبت است، این ارتباط چطور به شما کمک کرده است؟

بله، در همان نخستین روزها انجمن جانباختگان پرواز تشکیل شد و ما عضو شدیم و با خانواده‌ها در ارتباطیم. در حقیقت می‌شود گفت مادران پرواز اکثر مراودات من در دنیای مجازی و حقیقی را تشکیل می‌دهند و با دوستان و آشنایان سابق کمتر ارتباط داریم.

نزدیک به ۲۲ ماه از این فاجعهٔ بسیار تلخ گذشته است. در طول این مدت، آیا هیچ تماسی از سوی مسئولان بررسی‌کننده در ایران، کانادا یا اوکراین با شما گرفته شده است؟ آیا هیچ گزارشی از روند دادرسیِ این پرونده در اختیار شما قرار داده شده است؟

خیر، تماسی از طرف مسئولان ایران، اوکراین یا کانادا نداشته‌ایم. پیرو پیگیری‌های برخی از اعضای انجمن، حکومت ایران گزارش دادرسی چاپ کرد که حاوی اطلاعات ناصحیح و متناقض و همچنین ناکامل و غیرشفاف بود.

آیا دولت کانادا از شما و اعضای خانواده‌تان حمایتی کرده است؟

خیر، دولت کانادا حمایتی نکرد، البته در جریان برگزاری گردهمایی و راهپیمایی و سایر برنامه‌ها در کانادا همکاری کامل می‌کنند، اما از خانوادهٔ ما به‌طور مشخص خیر، کار خاصی نکرده‌اند.

چندی پیش محسن بهاروند، معاون امور حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجهٔ ایران، اعلام کرد که تعدادی از خانواده‌های جانباختگان غرامت دریافت کرده‌اند، آیا با شما یا خانواده‌هایی که می‌شناسید، چنین صحبتی شده است و اگر شده است، پاسخ شما چه بوده است؟

سال گذشته در تجمعی با آقای بهاروند دیداری داشتیم که متأسفانه برخوردشان متکبرانه و دور از احترام بود و البته انتظار هم می‌رفت. به‌طور کلی بعد از بیست ماه عدم رسیدگی شفاف و قانع‌کننده به پروندهٔ ما، امیدی به رسیدگی و دادخواهی در داخل نداریم.

در مورد غرامت، ما نشنیدیم کسی غرامت گرفته باشد. اما یک‌سالی هست که این شایعه را بدون ذکر نام خانواده‌ای می‌شنویم که می‌گویند خیلی‌ها غرامت گرفته‌اند. به‌نظر می‌آید که جوسازی برای راضی‌کردن خانواده‌ها جهت گرفتن غرامت و رضایت‌دادن باشد.

در ۲۰ ماه مهٔ گذشته، دادگاه عالی انتاریو پس از رسیدگی به شکایت چهار خانواده از خانواده‌های جانباختگان، در حکمی حمله به پرواز ۷۵۲ را عامدانه و اقدامی تروریستی دانست. نظر شما دربارهٔ این حکم چیست و فکر می‌کنید چنین حکمی چه کمکی به دادخواهی خانواده‌های بازماندگان خواهد کرد؟

واقعیتش ما غیر از اقدامات انجمن چیز دیگری را دنبال نمی‌کنیم. ما ابتدا وقتی شنیدیم چنین حکمی صادر شده، خوشحال شدیم، ولی بعد متوجه شدیم که چندان اهمیتی هم نداشته است. البته به‌هرحال برای افکار عمومی چیز خوبی بود ولی فکر نمی‌کنم در نهایت فایده‌ای داشت.

اواخر ماه مهٔ گذشته، سازمان دیدبان حقوق بشر در گزارشی از آزار و شکنجهٔ تعدادی از اعضای خانواده‌های جانباختگان پرواز ۷۵۲ خبر داد. نظرتان دربارهٔ این گزارش چیست؟ آیا احیاناً از اعضای خانوادهٔ شما و همسرتان در ایران هم تحت فشار بوده‌اند، یا همین‌طور اگر از آزار و اذیت دیگر خانواده‌های جانباختگان هم خبری دارید، بفرمایید؟

در مورد تهدید و آزار و اذیت، در اینستاگرام برخی اشخاص ناشناس مرتباً تهدید می‌کنند، اما غیر از این خیر، تاکنون موردی نداشته‌ایم. هرچند ما نفهمیدیم اصلاً چرا باید ترسید، خودشان کشته‌اند و تازه صدای اعتراض کسی هم نباید درآید. از دختر هجده‌سالهٔ من می‌پرسیدی رهبر ایران کیست، طفلک بچه‌ام باید فکر می‌کرد تا جواب می‌داد. آن‌وقت یک نفر را که در آمریکا کشته‌اند، باید می‌دیدید چه سیرکی اینجا برایش راه انداختند. بچهٔ من اینجا بالای سرم با موشکی که پولش از مالیاتی که خودمان داده‌ایم، کشته شده و ما نباید صدایمان درآید، آن‌وقت برای یکی که در آمریکا پلیس با او بدرفتاری کرده و کشته‌اش، باید عزاداری کنیم.

چند ماهی است که ابراهیم رئیسی به‌عنوان رئیس‌جمهور جدید ایران معرفی شده و آغاز به کار کرده است. به‌نظر شما این امر چه تأثیری بر روند رسیدگی به پروندهٔ شلیک به پرواز ۷۵۲ خواهد داشت؟

معلوم است که هیچ تأثیری نخواهد داشت. این اتفاق در دولت قبلی افتاده است و آن‌ها از جمله رئیس سازمان هواپیمایی آن زمان، مشاور حقوقی ریاست‌جمهوری آن زمان و وزیر امور خارجهٔ آن زمان که در دورهٔ آن‌ها این اتفاق افتاده، همه به‌هم پاسکاری کردند و قضیه را ماست‌مالی کردند، حالا چه انتظاری می‌توان از این دولت جدید داشت که لابد همه‌چیز هم را بر گردن دولت قبلی می‌اندازد. این را هم بگویم که همان روزهای اول، من و همسرم نزد خانم لعیا جُنیدی، مشاور حقوقی رئیس‌جمهور، و نزد وزرای راه‌وترابری و امور خارجه رفتیم ولی چیز خاصی نگفتند، جز اینکه ما نمی‌دانستیم و تقصیر ما نبوده و قول‌هایی مانند حتماً رسیدگی خواهد شد… حالا هم که آن افراد در دولت نیستند. ضمن اینکه این ماجرا اصلاً به دولت و قوهٔ مجریه مربوط نیست و دولت بخواهد هم کاری از دستش برنمی‌آید؛ این اتفاق توسط سپاه پاسداران افتاده که رئیس آن خود شخص رهبر است. 

دولت کانادا سرانجام گزارش تحلیلی خود را دربارهٔ پروندهٔ سرنگون‌کردن پرواز ۷۵۲ در اواخر ماه ژوئن منتشر کرد. موارد زیادی در این گزارش ۹۸ صفحه‌ای مورد توجه قرار گرفته است. از جمله در این گزارش آمده است که «تیم تحقیقات جنایی کانادا مشخص کرده است که ایران در ارائهٔ توضیح موثق دربارهٔ چگونگی و دلیل سقوط پرواز PS752 توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، کاملاً کوتاهی کرده است. در حالی که تیم تحقیقات جنایی هیچ مدرکی مبنی بر سرنگونی پرواز PS752 با نقشهٔ قبلی پیدا نکرده است، این موضوع به‌هیچ‌وجه رافع مسئولیت ایران در قبال مرگ ۱۷۶ انسان بی‌گناه نیست.» در بخش دیگری آمده است: «مقامات غیرنظامی و نظامی ایرانی با تصمیمات، اقدامات و قصور خود مسئولیت تمام و کمال را بر عهده دارند. پرواز PS752 به‌دلیل بی‌مسئولیتی، بی‌لیاقتی و بی‌توجهی به زندگی انسان‌‌ها، سرنگون شد.»، علاوه بر این جاستین ترودو، نخست‌وزیر کانادا، در مقدمهٔ این گزارش نوشته است: «اگر مذاکرات با ایران نتیجهٔ قابل‌قبولی برای کانادا به‌نمایندگی از خانواده‌ها نداشته باشد، همهٔ گزینه‌های موجود از جمله مراجعه به دیوان بین‌المللی دادگستری را دنبال خواهیم کرد.»، آیا شما این گزارش را خوانده‌اید. نظر شما دربارهٔ مواردی که اشاره کردیم و همچنین بقیهٔ بخش‌های این گزارش چیست؟ نظرتان دربارهٔ واکنش محسن بهاروند، سخنگوی وزارت خارجهٔ ایران، به این گزارش که گفته است از ارجاع احتمالی این پرونده به دادگاه لاهه بیمی ندارد، چیست؟

درمورد سؤالات مربوط به گزارشات کانادا، بیانیهٔ تحلیلی کشورها و سایر موارد، حقیقتاً چون غرق‌شدن در جزئیات حالم را به‌هم می‌ریزد، آن‌ها را مطالعه نکرده‌ام. درواقع هم من و هم همسرم چون خودمان را آدم‌هایی معمولی می‌دانیم و سررشته‌ای از مسائل حقوقی و غیره نداریم، خواندن و پیگیری جزئیات انواع گزارشات جز اینکه حالمان را بد می‌کند، حاصلی برایمان ندارد. اما همان‌طور که اشاره کردم، هستند خانواده‌هایی مانند خانوادهٔ صادقی/ضرابی، که چهار عزیز خود را در این فاجعه از دست داده‌اند، وکیل و حقوق‌دان‌اند، یا پدر و برادر پانیذ جان خلبان‌اند یا مثلاً بعضی‌ها نظامی‌اند، ولی من و همسرم هیچ سررشته‌ای در این زمینه‌ها نداریم و تنها به نتیجهٔ بررسی این عزیزان بسنده می‌کنیم، به‌طور مثال می‌گویند فلان گزارش را مطالعه کردیم و این تناقضات را داشت؛ همین از نظر ما کفایت می‌کند، چون به آن‌ها اعتماد داریم. 

رئیس سازمان قضایی نیرو‌های مسلح گفته است که برای ۱۰ متهم کیفرخواستی در ۲۰۰ صفحه صادر شده و مدارک آن در اختیار وکلا قرار داده شده است. آیا شما هم وکیلی در این دادگاه دارید؟ و اگر پاسختان مثبت است، آیا وکیل شما از محتوای این کیفرخواست مطلع شده و شما را در جریان قرار داده است؟

خیر، ما وکیلی نداریم. چون آقای صادقی، پدر سهند و الوند، خودشان وکیل‌ و حقوق‌دانند و همهٔ این مدارک را خط‌ به خط خوانده‌اند، نیازی نبود ما وکیلی جداگانه داشته باشیم. البته ما که می‌دانیم همهٔ این‌ها سرِکاری است، ولی اگر هم قرار است کسی خطاها و اشتباهات و دروغ‌های این‌ها را کشف کند، این کار ما نبود و آقای صادقی و دوستانِ وکیلشان به‌خوبی این کار را کردند.

خواستهٔ شما به‌عنوان یکی از بازماندگان قربانیان این فاجعه چیست؟

خواستهٔ ما به‌عنوان عضوی از خانوادهٔ جانباختگان این فاجعه، معرفی دستوردهندگان شلیک موشک به هواپیمای مسافری PS752 اوکراینی است. شواهد این ماجرا نشان از عمدی‌بودن آن با طرح قبلی دارد. تأخیر در پذیرش مسئولیت شلیک، تأخیر در قرائت جعبه‌های سیاه، عدم انتشار متن مکالمات جعبه‌های سیاه، موشک‌انداز تور ام-۱، اینکه در روزهای اول گفته می‌شد بچه‌های شما فدای ملت ایران شدند، ازبین‌بردن صحنه و محیط سقوط هواپیما قبل از بررسی کامل، ازبین‌بردن وسایل و لوازم جانباختگان، بازگذاشتن فضای کشور در زمان آماده‌باشِ صددرصد و اینکه اطمینان داشتند که مورد حملهٔ تلافی‌جویانهٔ آمریکا قرار می‌گیرند، و بسیاری موارد دیگر دال بر عمدی‌بودن سرنگونیِ هواپیمای PS752 اوکراینی است.

جامعهٔ ایرانی کانادا چه کمکی می‌تواند در دادخواهی یا موارد دیگر به شما بکند؟ چه انتظاری از آن‌ها دارید؟

انتظار من از هم‌وطنانم، چه داخل ایران چه در هر کجای کرهٔ زمین، این است که نگذارند روایت این جنایت به فراموشی سپرده شود. خصوصاً در خارج‌ از کشور که فضا بازتر است و مشکلات داخل کشور وجود ندارد، چون اینجا بعضی‌ها ممکن است بترسند که با چنان فعالیت‌هایی برایشان مسئله‌ای پیش آید. خواهش دارم هر کاری که از دستشان برمی‌آید، اگر نویسنده‌اند یا شاعر، اگر نقاش‌اند یا موسیقی‌دان یا معلم و یا هر حرفه یا پیشه‌ای، این جنایت را در آثارشان منعکس کنند. طبیعی است که ما آدم‌های معمولی که نه نظامی بودیم، نه فعال سیاسی و حالا که داغ بر دل داریم انتظار نداریم دادخواهی‌مان به‌سرعت به نتیجه برسد و زورمان به حکام دیکتاتور ظالم برسد، اما چیزی که برایمان مهم است، این است که جگرگوشه‌هایمان و داستان این جنایت بی‌سابقه فراموش نشود. 

اگر صحبت دیگری دارید، لطفاً بفرمایید.

تنها چیزی که می‌توانم بگویم باز همین است که مردم این بچه‌ها را فراموش نکنند، این جنایت ممکن بود دامن هر کسی را بگیرد. اگر قباحت آن بریزد، یعنی اینکه بیایید همهٔ ما را بکشید. من بیش از دادخواهی – که فکر می‌کنم بالاخره زمانی به نتیجه خواهد رسید، ولی ممکن است عمر ما به آن قد ندهد – به این فکر می‌کنم و این امید را دارم که نام و یاد بچه‌های ما در تاریخ ثبت شود و فراموش نشوند. 

با آرزوی صبر و به‌امید به‌سرانجام‌‌رسیدن دادخواهی شما، بار دیگر از وقتی که برای این گفت‌وگو گذاشتید، بسیار سپاسگزاریم.

نوشته مادر زنده‌یاد مهربان بدیعی اردستانی: برایمان مهم است که جگرگوشه‌هایمان و داستان این جنایت بی‌سابقه فراموش نشوند اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.