در گفت‌وگو با پری آزرم معتمدی، فرشته کاشفی، سیما فرهودی و شیده طالبان

رسانهٔ همیاری – ونکوور

گرچه در حال حاضر و به‌دلیل شرایط همه‌گیری کووید، کتابخانه‌ها به‌حالت تقریباً نیمه‌تعطیل درآمده‌اند، اما همچنان امانت‌گرفتن کتاب و دی‌وی‌دی و همچنین استفاده از منابع و خدمات آنلاین آن‌ها با حفظ موازین بهداشتی برقرار است و خصوصاً در شرایط فعلی که بسیاری از ما وقت بیشتری از قبل را در خانه می‌گذرانیم، استفاده از منابع کتابخانه‌ها می‌تواند به‌طور مفیدی اوقاتمان را پر کند. بیش از سه دهه از زمانی که کتاب‌های فارسی در میان قفسه‌های کتابخانه‌های مترو ونکوور جایی برای خود باز کردند،‌ می‌گذرد؛ با اولین مجموعهٔ فارسى که در سال ١٩٨٩ به‌همت زنده‌یاد دکتر اسماعیل آزرم در کتابخانهٔ وست ونکوور شکل گرفت. برای مروری بر تاریخچهٔ شکل‌گیری مجموعه کتاب‌های فارسی کتابخانه‌های مترو ونکوور به سراغ پری آزرم معتمدی، هنرمند نقاش ساکن ونکوور و فرزند زنده‌یاد دکتر اسماعیل آزرم، فرشته کاشفی، کتابدار بازنشسته ساکن ونکوور، سیما فرهودی، کتابدار بازنشسته ساکن ونکوور و شیده طالبان، کتابدار فعال در کتابخانه‌های نورث شور، رفتیم و تلاش کردیم در گفت‌وگو با این عزیزان، مروری بر این تاریخچهٔ سی‌ساله داشته باشیم. توجه شما را به این گفت‌وگوها جلب می‌کنیم.

بخشی از اطلاعات این مطلب پس از پایان‌یافتن محددیت‌های همه‌گیری و نیز تغییرات در وب‌سایت کتابخانهٔ شهر نورث ونکوور در سپتامبر ۲۰۲۳ به‌روز شده است

* * * * * 

خانم آزرم معتمدی عزیز، با سلام و سپاس از وقتی که برای این گفت‌وگو گذاشتید، لطفاً برای آن دسته از خوانندگان ما که ممکن است کمتر شما را بشناسند، خودتان را معرفی کنید و از سوابق حرفه‌ای و تحصیلی‌تان برایمان بگویید.

تحصیلات من در رشتهٔ معماری دانشگاه تهران و برنامه‌ریزی شهرى در دانشگاه لندن بوده است. سى و هفت سال پیش همراه با همسرم، منصور معتمدى، و فرزندانمان، به کانادا مهاجرت کردیم و شهر ونکوور خانهٔ دوم ما شد. دور از ایران، براى حفظ ارتباطى یگانه و شخصى با میراث هنر و فرهنگ ایران، به نقاشى، ترجمهٔ شعر و نوشتن پرداختم. باغ ایرانى، ادبیات و شعر فارسى الهام‌بخش کارهایم شدند. ریشه‌هایى زنده و پرطراوت از آن دیار در این سال‌ها همراهم ماندند و با گذشت زمان، به‌آرامى ریشه‌هایى تازه در خاک این سرزمین و خانهٔ دوم پدیدار شدند. پدرم به ما آموخته بودند که مى‌توان در سرزمین‌هایى دوردست و دورازهم، ریشه داشت و زیبایى‌ها را همیشه و در همه‌جا ارزش نهاد.

زنده‌یاد پدرتان نقش اصلی‌ای در شکل‌گیری بخش فارسی کتابخانه‌های ونکوور داشته‌اند. لطفاً برایمان از ایشان و سوابق تحصیلی و حرفه‌ای‌شان بگویید، چه زمانی به کانادا مهاجرت کردند و اینکه چه شد به فکر ایجاد بخش فارسی در کتابخانه‌های ونکوور افتادند؟ ایشان چطور این کار را عملی کردند، با چه مشکلاتی مواجه شدند و چه کسانی در انجام این کار به ایشان کمک کردند.

 پدرم، دکتر اسماعیل آزرم، عاشق ایران بودند. علی‌رغم اینکه بیست سال در فرانسه و انگلستان زندگى و تحصیل کرده، دو زبان فرانسه و انگلیسى را به‌خوبى مى‌دانستند و فرهنگ غرب را مى‌شناختند، مى‌دانم که ترک ایران در سال ١٩٨١ میلادى برایشان بسیار دشوار بود.

پدرم در سال ١٩٠٧ میلادى در اصفهان متولد شدند و پس از پایان تحصیلات ابتدایى، با برنامه‌اى که در زمان رضاشاه براى تحصیل ایرانیان در اروپا آغاز شده بود، با یکى از اولین گروه‌هاى محصلان ایرانى به فرانسه رفتند. در آنجا به تحصیلات متوسطه و دانشگاهى پرداخته، با اخذ لیسانس کشاورزى از فرانسه و دکترا در رشتهٔ ژنتیک از دانشگاه ادینبورگ، اسکاتلند، در سال ١٩٣٩ میلادى به ایران بازگشتند. در همان سال، به استخدام دانشگاه تهران درآمدند و به تدریس زیست‌شناسى و ژنتیک در دانشکدهٔ پزشکى و دانشکدهٔ دامپزشکى مشغول شدند و هم‌زمان به تحقیق، نوشتن و انتشار مقالات علمى و کتب دانشگاهى در زمینه‌هاى زیست‌شناسی و ژنتیک پرداختند. در تهران شرکت انتشارات چهر را به‌منظور کمک به تألیف، ترجمه و انتشار کتب دانشگاهى پزشکى و رشته‌هاى وابسته، تأسیس نمودند.

در سال ١٩٨١ ایران را ترک کردند و در کنار مادرم در شهر ونکوور سکنى گزیدند. خواهرم و خانواده‌شان و همسرم و من و بچه‌ها هنوز در ایران بودیم. پدربزرگ و مادربزرگ در مهاجرت پیشقدم شده بودند و مى‌خواستند تجربهٔ سخت و پرپیچ‌وخم مهاجرت را براى نسل بعد و بچه‌ها کمى آسان‌تر کنند.

وقتى ما در سال ١٩٨۴ میلادى به ونکوور وارد شدیم، در همان روزهاى اول، پدرم با خوشحالی ما را به انجمن پارس، مرکز فرهنگى‌ای براى ایرانیان که در خیابان مارین درایو در وست ونکوور تأسیس شده بود، بردند. این انجمن که سرمایهٔ اولیهٔ آن توسط گروهى از دوستداران فرهنگ ایران، از جمله پدرم، تأمین شده بود، مرکزى بود براى تجمع ایرانیان و اشاعهٔ فرهنگ و ادبیات ایران. مرکزى دورازوطن براى شعرخوانى، کتاب‌خوانى، برگزارى سخنرانى، کلاس‌هاى فارسى و هنرى و … خانم پروین شهبازى کلاس درس فارسى را تدریس مى‌کردند و افراد دیگرى در برگزارى سایر برنامه‌ها همکارى داشتند. همه خوشحال بودند که چنین امکانى فراهم شده و فرزندان خانواده‌هاى ایرانى مى‌توانند از این کلاس‌ها بهره‌مند شوند، پدران و مادران جوان و همچنین مسن‌تر‌ها هم محلى براى گردهمایى داشته باشند؛ براى دوستى و همدلى، براى یادگیرى و گفت‌وگو در فضایى پُرمهر و مملو از فرهنگ و هنر و خاطرات ایران.

دیرى نپایید که متأسفانه «انجمن پارس» تعطیل شد… داستانش، مانند دیگر داستان‌هاى دردناک گردهمایى‌هاى ما ایرانیان… 

پدرم بلافاصله به فکر دیگری افتادند. این‌بار مصمم شدند که در یک مجموعهٔ شهرى متعلق به شهر و شهردارى وست ونکوور براى ایرانیان تازه‌مهاجر خانه‌اى بنا کنند؛ خانه‌اى از کتاب‌هاى فارسى… عقیده داشتند که زبان فارسى مهم‌ترین زیربناى فرهنگ، هنر و هویت ایرانی ماست و براى حفظ آن، ایرانیان مهاجر و به‌خصوص جوانان و فرزندان خردسال ایرانى باید به کتاب‌هاى فارسی دسترسى داشته باشند، کتاب بخوانند، ادبیات و تاریخ ایران را بشناسند و با هنر و موسیقى وطنشان آشنا شوند. 

با کتابخانهٔ وست ونکوور وارد مذاکره شدند و با عشق و علاقهٔ خستگى‌ناپذیر، در سن ٨٢ سالگى، براى ایجاد مجموعه کتاب‌هاى فارسى در این کتابخانه، شروع به فعالیت کردند. مادرم نیز همیشه پشتیبان ایشان بودند. مجموعهٔ فارسى کتابخانهٔ وست ونکوور پس از چندین سال کار روزانه و با عشق و علاقهٔ پدرم همراه با یکى دو نفر داوطلب فارسى‌زبان، براى سفارش، خرید و کاتالوگ‌کردن کتاب‌ها، با سرمایهٔ شخصى گروهى از ایرانیان فرهنگ‌دوست در سال ١٩٨٩ تأسیس شد. پدرم نزدیک به ١٢ سال هر روز در کتابخانه به کار مشغول بودند. در سال‌هاى آخر، آقاى دکتر وصال به ایشان پیوستند و صمیمانه در ساختن و توسعهٔ مجموعه با ایشان همکارى کردند.

در سال ٢٠٠٠ میلادى کتابخانه وست ونکوور مموریال، طى مراسم باشکوهى با حضور جمع بزرگى از ایرانیان، مدیران و مسئولان کتابخانه از خدمات پدرم، دکتر اسماعیل آزرم، قدردانى کردند و لوح تقدیر ویژه‌اى به ایشان تقدیم نمودند.

پس از آنکه در سن ٩۴ سالگى، به‌خاطر کهولت سن، پدرم قادر به ادامهٔ کار نبودند، آقاى دکتر وصال و خانم فرشته کاشفى با همان پشتکار و علاقه و صمیمیت کار‌ها را ادامه دادند و پدرم همیشه قدردان و سپاسگزار خدمات و زحمات ایشان بودند.

استقبال جامعهٔ ایرانی در آن زمان از راه‌اندازی بخش فارسی در کتابخانه‌ها چطور بود؟

در طول همهٔ این سال‌ها، جامعهٔ ایرانى از ایجاد این مجموعه بسیار استقبال کردند. سالن مخصوص مجموعهٔ فارسى با کتاب‌هایى با عنوان‌هاى آشنا و همچنین عنوان‌هاى تازه و به‌روز، مرکزى شد براى مطالعه، یادگیرى، ارتباط با ایران و زبان و فرهنگ فارسى، براى همهٔ ایرانیان مهاجر… پدرم که همیشه دوستدار کتاب و مشوق کتاب‌خوانى بودند، خوشحال بودند که در ایجاد این مرکز فرهنگى سهمى داشته‌اند. آرزویشان این بود که این مجموعه با کار و کمک و پشتیبانى ایرانیان به فعالیت خود ادامه دهد و توسعه یابد. خوشبختانه امروز شاهدیم که با کمک کتابداران دلسوز و کاردان و استقبال ایرانیان، این کتابخانه و سایر مجموعه‌هاى زبان‌فارسى در کتابخانه‌هاى ونکوور بزرگ تداوم و توسعه یافته و به کار خود ادامه مى‌دهند.

* * * * *

خانم کاشفی عزیز، با سلام و سپاس از اینکه دعوت ما را برای این گفت‌وگو پذیرفتید و سپاس از وقتی که در اختیار ما گذاشتید، لطفاً در ابتدا خودتان را معرفی بفرمایید و از فعالیت‌های گذشته و حال خود برایمان بگویید.

مدرک لیسانس من از دانشگاه پهلوى شیراز در رشتهٔ اقتصاد و مدیریت است. در همان دانشگاه برنامهٔ ویژه‌اى به‌نام Honours in English Literature را هم گذراندم. فوق لیسانس کتابدارى‌ام را از دانشگاه تهران دریافت کردم. و دوره‌های تکمیلی چندی را هم در انگلستان و ژا‌پن گذراندم.

در زمینهٔ کارى در سال‌هاى قبل از مهاجرت، عضو هیئت علمی مؤسسهٔ تحقیقات و برنامه‌ریزی علمی و آموزشی و کتابخانهٔ ملى ایران بودم و سرپرست بخش کتاب‌شناسى ملى که دستاوردش طرح‌ریزى شیوه‌اى مدرن و روزآمد براى تدوین کتاب‌شناسى ملى ایران شد. هم‌زمان به تدریس کتابدارى در دانشگاه تهران نیز مشغول بودم. چهار سال آخر اقامت در ایران مأمور به کار در مؤسسهٔ مطالعات علمى و فرهنگی شدم و مستقیماً دست‌اندرکار ترجمه، ویرایش و انتشار کتاب در انتشارات علمى و فرهنگى که پروژه‌هاى بسیارى را به ثمر رساند و کتاب‌هاى زیادى را به مرحلهٔ چاپ رساند.

مهاجرت من و خانواده‌ام به کانادا در سال ١٩٩٠ صورت گرفت که آغاز کامپیوترى‌شدن وسیع سیستم‌هاى کتابخانه‌اى بود و این تغییر و تحول درها را برای کارهای تخصصی بسته‌تر کرده بود. حدود یک‌سال طول کشید تا به‌کمک گذراندن دوره‌هاى کامپیوتر و گذشتن از سد ارزیابی‌ها، موفق به یافتن کاری در زمینهٔ تخصصى‌ام شدم که سرآغازى بود براى شروع دورانى پربار و پویا و پرکار و البته نه همواره آسان.

کار من در کانادا از کتابخانهٔ پزشکى (کتابخانهٔ نظام پزشکى بریتیش کلمبیا) شروع شد و پس از سه سال به کتابخانه‌هاى عمومى رسید.

در این مدت به‌عنوان کتابدار مرجع (Reference Librarian) در سیستم‌هاى مختلف کار کردم؛ از کتابخانه‌هاى بخش (District) نورث ونکوور تا وست ونکوور و ونکوور، و سرانجام در کتابخانهٔ شهر نورث ونکوور، از سال ۲۰۰۵ تا ٢٠١٧، ماندگار شدم با عنوان تازه‌ای به‌نام کتابدار خدمات چندفرهنگی.

در همه‌جا و به‌ویژه در آخرین کار، فرصت این را داشته‌ام که طرح‌ها و ایده‌هایم را پیاده کنم و بالاترین دلخوشى و بهترین لحظه‌هایم وقتى بوده که با مردم در تماس بوده‌ام و خدمتى از دستم برمى‌آمده است. بهترین دوستی‌هایم را هم در این سال‌ها ساختم.

آیا زمانی که شما به‌عنوان کتابدار در نورث شور مشغول به کار شدید، بخش فارسی کتابخانه‌های این منطقه فعال شده بود یا نه؟ از چه زمانی کتاب‌های فارسی کتابخانه‌های ونکوور و شهرهای اطراف به حجم قابل‌توجهی رسید، به‌طوری‌که بخشی جداگانه برای این کتاب‌ها در نظر بگیرند؟ چه عاملی موجب این رشد شد؟ چه کسانی در شکل‌گیری بخش فارسی در کتابخانه‌های ونکوور نقش اصلی را داشته‌اند؟

و اما داستان کتاب‌هاى فارسى حکایت شیرینى است که هر چند براى ما فارسى‌زبان‌ها اهمیت ویژه‌اى دارد، از سرنوشت و سرگذشت سایر کتاب‌هاى غیرِانگلیسى جدا نیست.

در اینجا من تنها به یکی از مشکلات کتابخانه‌هاى عمومى اشاره می‌کنم. براى مثال، مى‌دانیم که بودجهٔ کتابخانه‌هاى عمومى را شهرداری‌ها تأمین مى‌کنند و بودجهٔ شهرداری‌ها را مالیات‌دهندگان و در نتیجه، اضافه‌کردن هر زبانی به مجموعه‌ها بستگى دارد به درصد و تعداد جمعیت هر شهر که به آن زبان سخن مى‌گویند و مى‌خوانند.

اولین مجموعهٔ فارسى دیار ما در سال ١٩٨٩ با شرایطى خاص و به‌همت زنده‌یاد دکتر اسماعیل آزرم پاى گرفت. تاریخچهٔ این کار را با استناد به صحبت‌هاى ایشان مى‌آورم.

بودجهٔ اولیهٔ این مجموعه را جامعهٔ ایرانى تأمین کرد. این مبلغ سود فروش خانه‌اى بود که به «انجمن پارس» تعلق داشت. انجمن پارس را در اوایل دههٔ ٨٠ تعدادى از ایرانیان مهاجر با هدف ایجاد فضایی براى گردهمایی و معرفى و گسترش فرهنگ ایرانى تأسیس کرده بودند و حتى جا و مکان و خانه‌اى براى آن خریدارى شده بود. متأسفانه انجمن عمرى کوتاه داشت و از هم پاشید.

سود باقیمانده از فروش خانه به پیشنهاد آقاى دکتر آزرم و موافقت بقیهٔ اعضای انجمن به کتابخانهٔ وست ونکوور اهدا شد تا صرف ایجاد مجموعه‌اى به زبان فارسى شود. این پیشنهاد با موافقت و حمایت بى‌سابقهٔ مدیریت وقت کتابخانه روبرو شد. 

آقاى دکتر آزرم خود داوطلبانه ادارهٔ این کار را به‌عهده گرفتند و در ٨٢ سالگى به‌کار وقت‌گیر و دشوار خرید و انتخاب و طبقه‌بندى کتاب‌ها پرداختند. سال‌هاى بعد از انقلاب بود و خرید کتاب از ایران بسیار دشوار.

ایشان در سال ۱۹۹۴ ادامهٔ کار را به زنده‌یاد آقاى دکتر هوشنگ وصال سپردند و بعد که هر دو این عزیزان قصد کناره‌گیرى کردند، کتابخانهٔ وست ونکوور در سپتامبر ۱۹۹۸مرا به همکارى دعوت کرد. ادارهٔ مجموعهٔ فارسی بخشی از شرح وظایف من بود.

من این آقایان را بعد از شروع به کار در کتابخانه ملاقات کردم و همانجا به آقاى دکتر آزرم قول دادم که مجموعهٔ فارسی را حفظ کنم و به این قول وفا کردم. مجموعهٔ فارسى گسترش پیدا کرد و از حدود ١٠٠٠ جلد به ۴٠٠٠ جلد رسید و به سالن ویژه و آراسته‌اى نقل مکان کرد. در آن زمان یعنی سال‌های بین ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۵، بزرگ‌ترین و غنی‌ترین مجموعهٔ فارسى کانادا بود و به‌احتمال زیاد هنوز هم هست و در تمام این مدت از حمایت مالى جامعهٔ ایرانى و استقبالشان برخوردار بوده است.

همواره معتقد بوده‌ام که این مجموعه را مدیون شخصیت فرهیخته و مهربان و متواضع و دوست‌داشتنی زنده‌یاد دکتر آزرم هستیم. به‌سبب همین اعتقاد و حس قدرشناسی بود که پس از شروع به کار، ایدهٔ بزرگداشت ایشان را با مدیران کتابخانهٔ وست ونکوور در میان نهادم و آن‌ها هم سنگِ تمام گذاشتند و در مراسمى باشکوه لوحه‌هاى تقدیر شهر وست ونکوور به ایشان و آقاى دکتر وصال اهدا شد.

در اینجا به مجموعهٔ فارسی دومى می‌پردازم که در ایجادش نقش داشته‌ام، یعنی مجموعهٔ فارسی کتابخانهٔ شهر نورث ونکوور.

در سال ٢٠٠٠، این کتابخانه که در حدود ۳۰۰ جلد کتاب فارسی داشت، تصمیم به گسترش آن مجموعه گرفت. هم‌زمان اتفاق غم‌انگیزی موجب شد که جامعهٔ ایرانی با اهدای کتاب، یاد جوان ازدست‌رفته، پیام یعقوبی، را گرامی بدارد. پس از آن، کتابخانه خود بودجهٔ خرید کتاب را نیز افزایش داد. مجموعه هر سال بزرگ‌تر و غنى‌تر شد و وقتى ساختمان تازه‌ساز کتابخانه در سال ۲۰۰۸ در قلب شهر افتتاح شد، مکان ویژه و چشمگیرى به کتاب‌های فارسی داده شد.

در ساختمان جدید رشد و غنای مجموعهٔ فارسی همراه با برنامه‌های بی‌شمار در شناسایی و بزرگداشت فرهنگ ایرانی (از جشن نوروز و سفره‌های هفت‌سین تا سخنرانی‌ها، دیدار با نویسنده‌ها و برگزاری کلاس‌ها و کارگاه‌های آموزشی گوناگون)، کتابخانهٔ نورث ونکوور را به خانهٔ دوم ایرانیان و دیگر فارسی‌زبانان تبدیل کرد. باشگاه کتاب‌خوانی فارسی (Persian Book Club) در سال ۲۰۱۳ به برنامه‌های کتابخانه اضافه شد و تا به امروز هر ماه دوستداران کتاب‌های فارسی گرد هم می‌آیند تا کتابی را که در آن ماه خوانده‌اند، بررسی کنند. ‌این مجموعه و برنامه هم در میان کتابخانه‌های کانادا بی‌نظیر است.

بى‌شک موفقیت، شهرت و گردش بالاى کتاب‌هاى این دو مجموعه در جلب حمایت و نظر موافق کتابخانه‌هاى دیگر نقشى اساسى و مثبت داشته است.

حال که صحبت از قدردانى شد، باید از دوست عزیزم، سیما فرهودى، سپاسگزاری کنم که هم به این دو مجموعه به‌وقت نیاز یاری رسانده و هم چند مجموعهٔ فارسی دیگر را بنیان نهاده است. همچنین سپاسگزارم از شیده طالبان عزیزم که با مهربانى و مهارت و نیروی جوانى این راه را ادامه مى‌دهد. برایش بهترین‌ها و موفقیت روزافزون آرزو می‌کنم.

* * * * *

خانم فرهودی عزیز، با سلام و سپاس از اینکه دعوت ما را برای این گفت‌وگو پذیرفتید و سپاس از وقتی که در اختیار ما گذاشتید، لطفاً در ابتدا خودتان را معرفی بفرمایید و از فعالیت‌های گذشته و حال خود برایمان بگویید.

با سلام و سپاس از شما برای این گفت‌وگو و فرصتی که در اختیار من قرار دادید.

من سیما فرهودی، کتابدار هستم. از سال ١٩٨٨ تا سال ٢٠٠٨ در کتابخانهٔ ریچموند مشغول کار بودم. سپس به کتابخانه‌های ونکوور و کوکئیتلام آمدم و هرچند دیگر بازنشسته شده‌ام، ولی هنوز در بخش سفارش کتاب و فهرست‌نویسی با کتابخانهٔ ونکوور همکاری می‌کنم.

آیا زمانی که شما به‌عنوان کتابدار در کتابخانه مشغول به کار شدید، بخش فارسی کتابخانه‌های این منطقه فعال شده بود یا نه؟ 

در مدت بیست سالی که در کتابخانهٔ ریچموند کار کردم، کتابدار مرجع و در چند سال آخر مسئول بخش خدمات فنی کتابخانه بودم. متأسفانه آن کتابخانه مجموعهٔ فارسی نداشت و آنجا با کتاب‌های فارسی سروکار نداشتم. در آن زمان جمعیت فارسی‌زبان ونکوور بزرگ بیشتر در نورث ونکوور و وست ونکوور متمرکز بود. در عوض کتابخانهٔ ریچموند به‌دلیل نیاز و استقبال ساکنان آن شهر مجموعهٔ کاملی از کتاب های چینی را گردآوری کرده بود که همچنان هم بسیار فعال است.

از چه زمانی کتاب‌های فارسی کتابخانه‌های ونکوور و شهرهای اطراف به حجم قابل‌توجهی رسید، به‌طوری‌که بخشی جداگانه برای این کتاب‌ها در نظر بگیرند؟ چه عاملی موجب این رشد شد؟ اول کدام کتابخانه‌های لوئر مِین‌لند بخش فارسی را اضافه کردند؟

در مورد کتاب‌های فارسی کتابخانهٔ ونکوور، باید عرض کنم تا سال ٢٠٠٧ این کتابخانه مجموعهٔ بسیار کوچک و غیرقابل‌توجهی داشت. تا آن زمان بودجه‌ای برای خرید کتاب‌های فارسی اختصاص داده نمی‌شد. از سال ٢٠٠٨ که در کتابخانهٔ ونکوور مشغول به کار شدم، خوشبختانه با افزایش جمعیت ایرانیان و لزوم داشتن مجموعه‌ای به‌روز، بودجه‌ای برای خرید کتاب‌های فارسی اختصاص داده شد که همچنان هم ادامه دارد و به این ترتیب، این مجموعه گسترش پیدا کرد. در حال حاضر، مجموعهٔ فارسی کتابخانهٔ ونکوور در شعبه‌های مرکزی داون‌تاون (Joe Fortes) در دسترس‌اند. و تجربهٔ کاری من در کتابخانهٔ کوکئیتلام، همراه بود با یکی از مهم‌ترین رویدادهای دوران خدمتم در کتابخانه. در سال ٢٠١٠، خانوادهٔ زنده‌یاد عاطفه صرافی از طریق تماس با شهرداری کوکئیتلام ابراز تمایل کردند که کتابخانهٔ شخصی خود را که شامل بیش از شش هزار جلد کتاب بود، به کتابخانه این شهر اهدا کنند. تا آن زمان، مجموعهٔ فارسی این کتابخانه بسیار ناچیز بود. معمولاً کتابخانه‌ها از پذیرفتن چنین مجموعهٔ بزرگی به‌دلیل محدودیت جا و نداشتن امکانات برای آماده‌سازی و نگهداری آن خودداری می کنند، ولی بعد از جلسات متعدد، هیئت‌مدیرهٔ کتابخانه موافقت کرد که تمامی این مجموعه را بپذیرد. با تلاش خانوادهٔ محترم صرافی و کمک انجمن فرهنگی ایرانیان ترای‌سیتی، بودجه‌ای برای آماده‌سازی کتاب‌ها فراهم شد و بیش از ٢۵٠٠ جلد کتاب فهرست و آمادهٔ امانت‌دادن شد. هم‌زمان با آن، بودجه‌ای نیز برای خرید کتاب‌های جدید فارسی اختصاص داده شد. در تابستان ٢٠١١، این مجموعه طی مراسمی با حضور شهردار کوکئیتلام و دیگر مقامات دولتی در کنار نمایشگاهی از آثار هنری زنده‌یاد عاطفه صرافی گشایش یافت.

عاطفه (آتی) هنرمندی موفق بود و در کارهای اجتماعی و فرهنگی فعالیت گسترده‌ای داشت. پس از انتقال کتاب‌ها به کانادا، متأسفانه ایشان بر اثر بیماری سرطان در سال ٢٠٠٨ در گذشتند.

استقبال ایرانیان ساکن ونکوور از منابع فارسی موجود در کتابخانه‌های ونکوور و شهرهای اطراف پس از راه‌اندازی بخش فارسی در کتابخانه‌ها چطور بود و چه روندی را در طول سال‌های پس از آن طی کرده است؟

در پاسخ به این سؤال، مثالی که می‌توانم بزنم همین مجموعه کتاب اهدایی توسط خانوادهٔ زنده‌یاد عاطفه صرافی است. این مجموعهٔ استثنایی که شامل تلاش فرهنگی سه نسل از این خانواده بود، کتاب‌هایی کم نظیر، نایاب و استثنایی را در بر داشت و منبع ارزنده‌ای برای تحقیق در مورد تاریخ معاصر ایران به‌شمار می‌آمد. تا زمانی که من در کتابخانهٔ کوکئیتلام خدمت می‌کردم، در حفظ این مجموعه کوشیدم، ولی متأسفانه بعد از بازنشستگی مطلع شدم که این کتاب‌ها به‌دلیل آنکه مورد استفاده قرار نگرفتند، به‌تدریج به خانوادهٔ صرافی بازگردانده شد.

آنچه که باید یادآور شوم، پویایی مواد کتابخانه است. اگر مورد استفاده مردم قرار نگیرند، از رده خارج می‌شوند و آن بودجه و فضا به چیزی اختصاص داده می‌شود که مورد علاقه و توجه مردم باشد. این تصور که با اهدا کتاب‌های بلااستفاده‌مان به کتابخانهٔ عمومی، آن‌ها آنجا نگهداری و حفظ می‌شوند، اشتباه است و اصولاً جزو وظایف کتابخانه‌های عمومی هم نیست. بلکه هر کامیونیتی‌ای در صورت تمایل می‌تواند برای خودش یک مرکز فرهنگی و کتابخانه ایجاد کند و امیدوارم جامعهٔ ایرانی روزی به این آرزو جامهٔ عمل بپوشاند. من به‌سهم خود در صورت داشتن چنین جایی به‌طور داوطلبانه هر خدمتی از دستم برآید، کوتاهی نخواهم کرد.

چه کسانی در شکل‌گیری بخش فارسی در کتابخانه‌های ونکوور نقش اصلی را داشته‌اند؟

آنچه که در گسترش بخش فارسی در کتابخانه‌های ونکوور نقش اصلی را داشته، جامعهٔ ایرانی و فارسی‌زبان است که به کتابخانه می‌آیند و از استفاده می‌کنند. در واقع استقبال مردم است که سبب می‌شود مسئولان کتابخانه از اهمیت آن گروه آگاه شوند و آن بخش را گسترش دهند. میزان آمار گردش کتاب‌ها از عوامل اصلی تعیین بودجه است و هر بخشی که آمار گردش پایین‌تری را نشان دهد، به‌تدریج کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد و از بودجهٔ آن کاسته می‌شود. بنابراین، اگر ما خواهان بخش فارسی بزرگ‌تر و کامل‌تری هستیم، باید این خواستهٔ خود را در عمل به مسئولان کتابخانه نشان دهیم. از امکانات و برنامه‌های کتابخانه‌ها فعالانه استفاده کنیم و با ارائهٔ پیشنهادهای سازندهٔ خود به گسترش آن کمک کنیم.

* * * * *

خانم طالبان عزیز، با سلام و سپاس از اینکه دعوت ما را برای این گفت‌وگو پذیرفتید و سپاس از وقتی که در اختیار ما گذاشتید، لطفاً در ابتدا خودتان را معرفی بفرمایید و از فعالیت‌های گذشته و حال خود برایمان بگویید. چه مدت است در کتابخانه‌های نورث شور مشغول به کار هستید؟

با سلام و ممنون از شما بابت این دعوت. من شیده طالبان، کتابدار کتابخانهٔ شهر نورث ونکوور و همچنین مسئول مجموعه‌‌های فارسی کتابخانه‌‌های شهر نورث ونکوور و وست ونکوور هستم. رشتهٔ تحصیلی من در ایران کتابداری و اطلاع‌رسانی بود که در اینجا هم همان را دنبال کردم و پس از فارغ‌التحصیلی با مدرک کارشناسی ارشد از دانشگاه یوبی‌سی از سال ۲۰۱۶ فعالیت خودم را به‌عنوان کتابدار در ونکوور آغاز کردم. پس از دو سال کار پاره‌وقت در تمامی سه سیستم کتابخانه‌‌های نورث شور (شهر نورث ونکوور، بخش‌های (Districts) نورث ونکوور و وست ونکوور) از ژانویهٔ ۲۰۱۸ به‌صورت تمام‌وقت در کتابخانهٔ شهر نورث ونکوور به‌عنوان Community Librarian استخدام شدم.

آیا در حال حاضر همهٔ کتابخانه‌های مترو ونکوور یا لوئر مِین‌لند بخش فارسی دارند؟ کدام کتابخانه بخش فارسی قوی‌تری دارد؟

کتابخانه‌‌هایی که بخش فارسی خوبی دارند، عبارت‌اند از کتابخانهٔ وست ونکوور، کتابخانهٔ شهر نورث ونکوور، کتابخانهٔ مرکزی ونکوور و کتابخانهٔ کوکئیتلام. سایر کتابخانه‌‌های این منطقه اگر هم بخش فارسی داشته باشند، بسیار محدود است. قابل‌توجه خوانندگان عزیز که اگر کتابی را درخواست داشتند که در کتابخانه موجود نبود (به‌هر زبانی)، همیشه امکان «درخواست برای خرید» وجود دارد که فرم آن روی وبسایت تمامی کتابخانه‌ها موجود است و کتابخانه‌‌ها تمام سعی خود را برای فراهم‌سازی آن‌ها انجام خواهند داد. 

یکی از راه‌‌های آگاهی از اینکه چه کتابخانه‌‌هایی کتاب‌های فارسی دارند، مراجعه به وبسایت newtobc.ca است. در صفحهٔ اول این وبسایت می‌توانید زبان مورد نظر را انتخاب و جستجو کنید که در چه کتابخانه‌‌هایی می‌توانید آن را پیدا کنید. همین‌طور خلاصهٔ اطلاعات هر مجموعه شامل انواع مواد و تعداد آن‌ها قابلِ‌مشاهده است. اطلاعات این وبسایت تا حد زیادی به‌روز و درست است. لازم به ذکر است که وبسایت NewToBC جهت کسب اطلاعات برای مهاجران بسیار مفید می‌باشد. 

کتابخانه‌ها بر چه اساسی کتاب یا دی‌وی‌دی فارسی جدید خریداری و به قفسه‌های خود اضافه می‌کنند؟ بودجهٔ آن از کجا تأمین می‌شود؟

معمولاً بودجهٔ بخش فارسی از بودجهٔ سالانهٔ کتابخانه تأمین می‌شود، البته بعضی از کتابخانه‌ها مانند کتابخانهٔ وست ونکوور بودجهٔ بخش فارسی را از طریق «بنیاد کتابخانه» تأمین می‌کنند. هرچند همچنین اگر ذکر شده باشد که کمک‌‌های مالی اعضای جامعه هم مربوط به بخش فارسی است، به بودجهٔ سالانهٔ این بخش اضافه می‌شود. در کنار بودجه، اقلام موجود در مجموعه، نیاز موضوعی جامعه بر اساس میزان امانت‌گیری در سال‌‌های گذشته و حجم قفسه و امکان دسترسی و فراهم‌آوری، از نکات مهم در مجموعه‌سازی بخش فارسی کتابخانه‌ها می‌باشند.

لازم به ذکر است که از محدودیت‌‌های مجموعه‌سازی فارسی، سختیِ دسترسی به منابع به‌دلیل نبود (یا کمبود شدید) نشر محلی، هزینه‌‌های دریافت از شهر‌ها و کشورهای دیگر و در بعضی موارد کمبود امانت‌گیری توسط اعضای جامعه، می‌باشند. میزان امانت‌گرفتن هر مجموعه در رشد و پویایی آن نقش بسزایی دارد.

استقبال جامعهٔ فارسی‌زبان ونکوور از محتوای فارسی موجود در کتابخانه‌ها را در مقایسه با استقبال دیگر جوامع از کتاب و فیلم به زبان‌ مادری خودشان، چطور ارزیابی می‌کنید؟ این استقبال چقدر در تخصیص بودجه برای خرید فیلم و کتاب مؤثر است؟

به‌نظر من استقبال از بخش فارسی به نسبت سایر زبان‌ها خوب است، اما یکی از دلایل آن هم می‌تواند تعداد بیشتر افراد فارسی‌زبان به نسبت سایر زبان‌ها در منطقهٔ نورث شور باشد. هر چه آمار افرادی که در هر شهر به زبان خاصی صحبت می‌کنند بالاتر باشد، بودجهٔ مخصوص به آن زبان هم به نسبت بالاتر خواهد بود و البته این امر رابطه‌ای بسیار نزدیک با میزان استفاده از هر مجموعه دارد. همان‌طور که گفتم، استقبال جامعهٔ فارسی‌زبان از محتوای فارسی کتابخانه‌ها بد نیست، اما به‌نظر من خیلی بیشتر از این‌ها می‌تواند باشد که شاید به‌دلیل عدم آگاهی از حضور این منابع و رایگان‌بودن امانت‌گیری آن‌هاست. توجه خوانندگان را به این موضوع جلب می‌کنم که مجموعه‌‌های فارسی موجود در سه کتابخانهٔ مرکزی ونکوور، شهر نورث ونکوور و وست ونکوور، تا حد توان به‌روز نگهداری می‌شوند. اما امانت‌نگرفتن کتاب‌ها، حتی اگر تازه باشند، نقش بسزایی را در وجین‌شدن و حذف آن‌ها از مجموعه دارد. دقیقاً مطابق قانون عرضه و تقاضا: اگر تقاضا برای کتابی در کتابخانه نباشد، بیش از یک یا دو سال در کتابخانه ماندگار نمی‌شود. البته همیشه استثناهایی وجود دارد، مانند کتاب‌‌های کلاسیک، کتاب‌‌های شاعران مشهور و غیره.

آیا کتابخانه‌ها در حالت عادی، و نه اکنون در شرایط همه‌گیری، کتاب و دی‌وی‌دی اهدایی استفاده‌شده می‌پذیرند؟ اگر پاسخ مثبت است، روند آن چیست و علاقه‌مندان چطور می‌توانند کتاب‌های خود را اهدا کنند؟

بله، البته همان‌طور که اشاره کردید در شرایط همه‌گیری متأسفانه نمی‌توانیم منابع اهدایی را قبول کنیم. اما پس از برگشت به شرایط عادی، کتاب‌ها و دی‌وی‌دی‌ها بر اساس موضوع و شرایط فیزیکی و سال نشر (برای منابع غیرِداستانی) پذیرفته می‌شوند. البته قوانین، به‌نسبت در کتابخانه‌‌های مختلف ممکن است متفاوت باشند. نکتهٔ دیگر برای دریافت منابع اهدایی تعداد آن‌هاست. معمولاً کتابخانه‌ها در زمان واحد، بیش از یک کارتن کوچک منابع اهدایی را قبول نمی‌کنند. لازم به ذکر است که منابع اهدایی اگر به مجموعهٔ کتابخانه بخورند و شرایط فیزیکی مناسبی داشته باشند، تا حد امکان به مجموعه اضافه می‌شوند، در غیر این‌صورت در زمان‌‌های مشخص در بخش «فروش کتاب» کتابخانه به‌فروش می‌رسند (به قیمت‌‌های بسیار محدود یک تا دو دلار) و هزینهٔ آن‌ها صرف خدمات کتابخانه می‌شود. 

در کتابخانهٔ نورث ونکوور، شما جلسه‌های کتاب‌خوانی هم برگزار می‌‌کنید. لطفاً کمی دربارهٔ این جلسات برای خوانندگان ما بگویید و اینکه افراد چطور می‌توانند در این جلسات شرکت کنند و از برنامه‌های آن مطلع شوند.

ممنون که این موضوع را مطرح کردید. بله، کتابخانهٔ شهر نورث ونکوور در حال حاضر تنها باشگاه کتاب‌خوانی فارسی را در منطقهٔ لوئر مین‌لند دارد. البته کتابخانهٔ وست ونکوور هم قبل از شروع شرایط همه‌گیری، گروهی مشابه داشت که گمان نمی‌کنم بعد از آن ادامه پیدا کرده باشد. در حال حاضر، اعضای باشگاه کتاب‌خوانی فارسی کتابخانهٔ شهر نورث ونکوور چهارشنبهٔ آخر هر ماه (به‌غیر از بعضی ماه‌ها که ممکن است به سومین چهارشنبه منتقل شود)، از ساعت ۱۰ تا ۱۲ به صورت حضوری و آنلاین برگزار می‌شود. این جلسات قبل از شرایط همه‌گیری به‌صورت حضوری در کتابخانه برگزار می‌شد و بعد از پایان این شرایط هم باز به‌صورت حضوری خواهد بود. ترتیب جلسات به این‌صورت است که در پایان هر جلسه، کتاب ماه آینده به اعضا اعلام می‌شود و آن‌ها می‌توانند از کتابخانه کتاب را به امانت بگیرند و بخوانند. در تاریخ مقرر، اعضا با شرکت در جلسه، ضمن شنیدن مختصری دربارهٔ نویسنده، به‌ترتیب نظرات خود را در مورد کتاب آن ماه به‌اشتراک می‌گذارند. لازم به ذکر است که اعضای باشگاه کتاب‌خوانی فارسی ما بسیار اهل مطالعه‌اند و همیشه جلسات پرباری دارند.

شرکت در این جلسات برای عموم آزاد و رایگان است و ثبت‌نام برای آن از طریق وبسایت کتابخانهٔ شهر نورث ونکوور الزامی است. معمولاً تا ساعت ۴ شرکت در این جلسات برای عموم آزاد و رایگان است و ثبت‌نام برای آن از طریق وبسایت کتابخانهٔ شهر نورث ونکوور الزامی است. معمولاً تا ساعت ۴ بعدازظهر سه‌شنبهٔ قبل از جلسه، برای ثبت‌نام فرصت هست. لینک جلسه برای شرکت از طریق زوم بین یک روز تا یک ساعت قبل از جلسه برای افرادی که ثبت‌نام کرده‌اند، ارسال می‌شود. به این ترتیب، شرکت از طریق تلفن هم امکان‌پذیر است. برای اطلاع‌یافتن از کتاب انتخابی برای هر ماه بهترین راه، مراجعه به صفحهٔ باشگاه کتاب‌خوانی فارسی یا تقویم موجود روی وبسایت کتابخانهٔ شهر نورث ونکوور است. زمانی‌که جلسات دوباره به‌صورت حضوری برگزار شود، ثبت‌نام از قبل نیاز نخواهد بود و افراد می‌توانند در روز و ساعت مقرر در کتابخانه حاضر شوند.

همچنین ما حدود ۳۰ عنوان کتاب داریم که از هر یک ۱۲ جلد برای امانت‌گرفتن موجود است (Persian Book Club Sets)، که شامل عناوینی مثل «زندگی در پیش رو» از رومن گاری، «وقتی نیچه گریست» از اروین دی. یالوم، «کیمیا خاتون» از سعیده قدس و غیره می‌باشد. دوستانی که تمایل به برگزاری جلسات کتاب‌خوانی خصوصی دارند، می‌توانند این سِت‌ها را به امانت بگیرند و از این خدمات استفاده کنند.

دورهٔ کتاب‌های فارسی برای انجمن کتاب‌خوانی- عکس‌ها از Abigail Saxton

به‌عنوان کسی که سال‌ها در کتابخانه‌ کار کرده‌اید، لطفاً بفرمایید به‌جز قرض‌گرفتن کتاب و دی‌وی‌دی، چه خدمات دیگری می‌توان از کتابخانه‌ها دریافت کرد؟ مخصوصاً چطور می‌توان از محتوای دیجیتال کتابخانه‌ها استفاده کرد؟ پاسخ این سؤال شاید خصوصاً برای عزیزان تازه‌مهاجر جالب باشد.

به مطلب خیلی خوبی اشاره کردید. خدمات کتابخانه‌‌های عمومی بسیار فراتر از امانت کتاب و دی‌وی‌دی هستند. علاوه بر برنامه‌‌های مختلف در کتابخانه‌ها برای کلیهٔ سنین از داستان‌خوانی برای کودکان گرفته تا کلاس‌‌های آماده‌سازی برای امتحان سیتیزن‌شیپی، برنامه‌‌های فرهنگی، ملاقات با نویسندگان و ارائهٔ خدمات دسترسی برای افرادی که مشکل تحرک دارند، بازی و پازل و غیره، کتابخانه‌‌های عمومی، منابع آنلاین زیادی دارند و تمامی این خدمات رایگان‌اند. منابع دیجیتال شامل کتاب‌‌های الکترونیکی و کتاب‌‌های صوتی الکترونیکی از خدمات محبوب این کتابخانه‌ها هستند. راحت‌ترین راه دسترسی به منابع دیجیتال کتابخانه، دانلود برنامهٔ کاربردیِ (application) لیبی (Libby) می‌باشد. پس از آن باید کتابخانهٔ مورد نظرتان را از لیست کتابخانه‌ها انتخاب و شماره کارت کتابخانه‌تان را به‌عنوان کلمهٔ کاربری و چهار رقم آخر شماره تلفن منزل (یا شماره تلفنی که در زبان ثبت‌نام به کتابخانه داده‌اید) را به‌عنوان رمز عبور، وارد کنید. توجه داشته باشید که این کار را باید از طریق کتابخانه‌ای که عضو آن هستید و با واردکردن شماره کارت مخصوص آن کتابخانه انجام دهید. ضمن آنکه لیبی کتاب‌های یادگیری زبان انگلیسی (ELL/ESL) هم ارائه می‌دهد.

کتابخانه‌‌های مختلف ممکن است منابع دیگری هم برای کتاب‌های الکترونیک داشته باشند، مانند AudioBookCloud. بهترین راه برای آگاهی از منابع آنلاین کتابخانه‌‌های مختلف شامل منابع دیجیتالی، رفتن به وبسایت کتابخانهٔ مورد نظر و جستجو است. به‌طور مثال با رفتن به لینک زیر می‌توانید این منابع را در کتابخانهٔ شهر نورث ونکوور مشاهده کنید:

https://www.nvcl.ca/digital-library

در اینجا به‌صورت بسیار مختصر چند مورد از این منابع آنلاین* موجود در کتابخانهٔ شهر نورث ونکوور معرفی می‌شوند:‌

اگر مایل به خواندن روزنامه‌ها و مجله‌‌های معتبر محلی و بین‌المللی به‌صورت دیجیتالی و به‌روز هستید، به PressReader مراجعه کنید: 

https://www.pressreader.com/catalog

اگر در صدد یادگیری زبانی هستید، می‌توانید به Mango مراجعه کنید و یا برنامهٔ کاربردی (application) آن را دانلود کنید و از طریق کتابخانه‌تان وارد شوید. متأسفانه منگو امکان یادگیری زبان انگلیسی از فارسی را در حال حاضر ندارد، اما برای سایر زبان‌ها مناسب است:

https://learn.mangolanguages.com/login?gymToken=GJc0xISln_hj_oIAoOi7BQ&r=https%3A%2F%2Fwww.nvcl.ca%2F

اگر در صدد بهبود مهارت‌‌های حرفه‌ای خود هستید، می‌توانید از LinkedIn Learning استفاده کنید. این منبع عالی، ویدئوهای آموزشی در حد حرفه‌ای برای حوزه‌‌های موضوعی نرم‌افزار رایانه، برنامه‌نویسی، تولید صدا و موسیقی، عکاسی، طراحی، بازاریابی و انیمیشن سه‌بعدی را ارائه می‌دهد:

https://www.linkedin.com/learning-login/go/northvancitylibrary

اگر تمایل به یادگیری هنر و صنایع دستی دارید، ویدئوهای آموزشی Creativebug را از دست ندهید. این ویدئوها برای همهٔ سنین و با محتوای جدید روزانه، به آموزش طراحی، نقاشی، خیاطی، قلاب‌بافی، کارهای کاغذی، تزئین کیک، صابون‌سازی، ساخت جواهرات، کنسرو و موارد دیگر می‌پردازند:

https://www.creativebug.com/lib/cnv

اگر صحبت دیگری با خوانندگان ما دارید، لطفاً بفرمایید.

از همین فرصت استفاده کرده و همه خوانندگان را به عضویت در کتابخانه‌‌های عمومی دعوت می‌کنم. لطفا توجه داشته باشید که عضویت و استفاده از کلیهٔ خدمات کتابخانه‌‌های عمومی و برنامه‌‌های ارائه‌شده توسط آن‌ها رایگان‌اند و هرگز نیاز به پرداخت هزینه نیست. همچنین به‌عنوان اولین کتابخانه در لوئر مین‌لند و به‌منظور تشویق اعضا، از سال گذشته تمامی اعضای کتابخانهٔ شهر نورث ونکوور از پرداخت جریمهٔ دیرکرد هم معاف‌اند و تنها ملزم به بازگرداندن منابع می‌باشند (طی بازهٔ زمانی معین). ما اعضا را به بازگرداندن سرِ وقت منابع یا تمدید آن‌ها تشویق می‌کنیم و خوشبختانه تا کنون اعضای کتابخانه همکاری خوبی در این زمینه داشته‌اند. یکی دیگر از خدمات جدید و منحصربه‌فرد کتابخانه شهر نورث ونکوور امانت‌دهی بازی و پازل است. 

نکتهٔ دیگر اینکه، کتابخانه‌‌های عمومی شهرهای مختلف لوئر مین‌لند، هر کدام سیستم‌‌های مجزایی‌اند و عضویت در یکی از آن‌ها به‌معنای امکان استفاده از خدمات سایر کتابخانه‌ها نیست. هرچند عضویت در سایر کتابخانه‌ها رایگان است، اما حتماً باید یک‌بار برای عضویت در آن‌ها اقدام یا کارت کتابخانهٔ محلی خود را با دیگر کتابخانه‌ها لینک کرده باشید (که به‌معنای همان ثبت‌نام مجدد است) و البته اکثر کتابخانه‌ها امکان ثبت‌نام الکترونیکی را هم دارند. برای ثبت نام الکترونیکی در کتابخانه شهر نورث ونکوور می‌توانید به لینک زیر مراجعه کنید. پس از ثبت‌نام الکترونیکی، شماره کارت کتابخانه‌ای برای شما ارسال می‌شود که می‌توانید بلافاصله از آن برای دسترسی به منابع دیجیتال ما استفاده کنید. اما کماکان برای گرفتن کارت فیزیکی و نشان‌دادن مدرک شناسایی قبل از به‌امانت‌گرفتن مواد فیزیکی، باید به کتابخانه مراجعه کنید: 

https://www.nvcl.ca/using-the-library/library-card 

ساعات کار کتابخانهٔ شهر نورث ونکوور در حال حاضر به‌شرح زیر است. شما در مدت زمان حضور در کتابخانه می‌توانید برای تورق و به‌امانت‌گرفتن منابع، استفاده از اتاق مطالعه، استفاده از خدمات فکس، کپی، اسکن، کامپیوتر و اینترنت اقدام کنید.  

دوشنبه تا پنج شنبه: ۹ صبح تا ۹ شب

جمعه و شنبه: ۹ صبح تا ۵ بعد از ظهر

یکشنبه: ۱ تا ۵ بعد از ظهر

برای آگاهی از ساعات کار سایر کتابخانه‌ها بهترین راه، مراجعه به وبسایت آن‌ها است. 

در صورت داشتن هر نوع سؤال مربوط به کتابخانهٔ شهر نورث ونکوور یا مجموعه‌‌های فارسی کتابخانه‌های شهر نورث ونکوور و وست ونکوور، لطفاً با من تماس بگیرید:‌ 

staleban@nvcl.ca

در نهایت از تیم نشریهٔ «رسانهٔ همیاری» برای این دعوت که امکان اطلاع‌رسانی بیشتر در زمینهٔ خدمات کتابخانه‌‌های عمومی را فراهم کرد، بسیار سپاسگزارم. 

*توجه داشته باشید که این لینک‌ها مخصوص کتابخانهٔ شهر نورث ونکوور و برای اعضای آن است، اما اکثر کتابخانه‌ها منابعی مشابه دارند که کافی است از طریق وبسایت آن‌ها و با کارت عضویت آن کتابخانه، دسترسی رایگان داشته باشید.

نوشته نگاهی به بیش از سه دهه فعالیت بخش فارسی کتابخانه‌های مترو ونکوور اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

رسانهٔ همیاری – نورث ونکوور

روز شنبه، ۲ نوامبر ۲۰۱۹، به‌همت «انجمن کتابخوانی فارسی» کتابخانهٔ عمومی شهر نورث ونکوور جلسهٔ دیدار و گفت‌وگو با استاد محمد محمدعلی، عضو کانون نویسندگان ایران و نویسندهٔ نزدیک به بیست مجموعه داستان و رمان از جمله «برهنه در باد»، «باورهای خیس یک مرده» و «جمشید و جمک» در سالن کنفرانس کتابخانهٔ عمومی شهر نورث ونکوور برگزار شد. 

در این جلسه که با استقبال خوب دوستداران فرهنگ و ادب برگزار شد، ابتدا شیده طالبان، مسئول بخش فارسی کتابخانه‌های نورث شور، طی سخنان کوتاهی ضمن خوشامدگویی به حاضران، توضیحات کوتاهی دربارهٔ جلسات کتابخوانی و مجموعهٔ کتاب‌های فارسی کتابخانهٔ شهر نورث ونکوور داد و از داود مرزآرا، نویسنده و مترجم ساکن ونکوور، دعوت کرد تا جلسه را آغاز کند.

داود مرزآرا در ابتدای سخنانش پس از قدردانی از حضور شرکت‌کنندگان در این نشست، گفت از زمان ساکن شدن استاد محمد محمدعلی در ونکوور، فضای سیاسی این شهر که تا پیش از آن صحنهٔ درگیری گروه‌های سیاسی مختلف با یکدیگر بود، به‌تدریج به فضایی فرهنگی و ادبی تبدیل شد.

وی پس از مروری بر فعالیت‌های ایشان از زمان ساکن شدن در ونکوور و همچنین تأثیر حضور ایشان بر دیگر فعالیت‌های ادبی و هنری این شهر، از ایشان دعوت کرد تا برای حضار سخنانی ایراد نماید. بخش اول سخنان استاد محمدعلی به بیوگرافی ایشان اختصاص داشت که متن آن عیناً نقل می‌شود:

نگاهی گذرا به قصهٔ بیوگرافی خصوصی و نیم‌نگاهی به جنبش روشنفکری و کانون نویسندگان ایران

بیوگرافی خصوصی یا چالش اعتراف

قدما می‌گفتند، نویسنده باید که بیوگرافی خودش را خودش بنویسد. این جملهٔ گران‌بها برای منِ قدمایی به اثبات رسیده است. سال‌ها پیش که دخترم دبیرستانی بود، روزی سراسیمه و برافروخته آمد خانه و گفت: «عقدنامهٔ شما دو تا کجاست؟» من و همسرم که نمی‌دانستیم منظورش ما دو تا، پدر و مادرش هستیم، نگاهی به هم انداختیم و تازه با فراست ذاتی دریافتیم منظورش ما هستیم. بعد فهمیدیم که نمی‌دانیم کجاست. اصلاً یادمان رفته بود روزی روزگاری پای سفرهٔ عقد نشسته‌ایم. بعد که از گیجی و گنگی درآمدیم، پا شدیم و بگرد و بجور، و سرِ آخر یادمان آمد طبق سنت قدمایی، عقدنامه پیش مادر عروس می‌ماند تا داماد که مثلاً من باشم سرِ خود نروم دخترشان را طلاق بدهم. 

باری، دخترم گفت: «من همین حالا باید ببینم عقد رسمی شماها چه تاریخی بوده»، نمی‌فهمیدیم چرا گاهی آرام است و گاهی عصبانی. چه دردسر، همگی فرصت را غنیمت شمردیم و با چتر باز سرازیر شدیم طرف خانهٔ مادربزرگ. حالا در راه هر چه می‌پرسیدیم چه شده؟ جواب نمی‌داد. فقط دو بار گفت: «بی‌تربیت‌ها! بی‌نزاکت‌ها! آبروی مرا جلوی هم‌کلاسی‌های حزب‌اللهی بردید.» یک‌بار هم خیلی غلیظ و کشدار گفت: «خوشم باشد!» که این آخری انگار که فحشی ناموسی باشد، خون مرا به‌جوش آورد، ولی ناچار فتیله را کشیدم پایین و زیرسبیلی در کردم، ولی باز هم نفهمیدم چه کار قبیح و منکراتی‌ای کرده‌ایم که او طعنه می‌زند. عصر فرزندسالاری بود دیگر. خلاصه فهمیدیم من هفتهٔ گذشته طی مصاحبه‌ای با خبرنگار جوان روزنامه‌ای تپق زده‌ام یا او اشتباهی نوشته تاریخ ازدواج محمد محمدعلی داستان‌نویس سال ۱۳۵۷ بوده و فرزندش در سال ۱۳۵۶ به دنیا آمده و… یعنی دختر من یک سال پیش از ازدواج رسمی ما به دنیا آمده و ادارهٔ ثبت احوال کشور هم بی‌توجه به این مغایرت آشکار در تاریخ‌های یادشده، شناسنامه صادر کرده و حالا صبح اول وقت یکی از آن هم‌کلاسی‌های حزب‌اللهی، آن روزنامه را دیده یا نشانش داده‌اند و پای شرع مقدس آمده وسط و قضیهٔ بهشت و جهنم جدی‌تر از آن شده که حتی تو کتاب‌های درسی جمهوری اسلامی نوشته‌اند. خلاصه، آن‌روز تا برسیم خانهٔ مادربزرگ فهمیدیم دخترم یک‌سره ما را دست انداخته است و این قضیه جذاب بوده برایش.

آری و باری، با این مقدمه عارضم خدمت شما که من، محمد محمدعلیِ داستان‌نویس، متولد ‎۱۳۲۷/۲/۷ هستم. پشت مدرسهٔ دخترانه و پسرانهٔ ایران جهانبانیِ خیابان مولوی، کمرکش کوچهٔ حاج حسن کدخدا با نزاکت تمام و ادب کامل روی خشت افتاده‌ام. حاج حسن کدخدا پدربزرگ مادری‌ام بود. تا شش سالگی فکر می‌کردم چون پدر بزرگم در زمان احمدشاه و رضاشاه کدخدا و ریش‌سفید آن محله بوده، حالا من هم به‌عنوان نوهٔ بزرگ آن خاندان قدمایی رئیس هستم و همه گوش به فرمانم هستند یا باید باشند. پدربزرگم در بازار بزرگ تهران حجره‌ای سه‌دهنه داشت و به‌قول معروف آنجا خرش می‌رفت، ولی در خانه طبق اصطلاحی قدمایی یک زن‌ذلیل تمام‌عیار بود. مثل پدرم که برای رعایت دموکراسی هر چه مادرم می‌گفت، او فقط جواب می‌داد: «چشب!» ولی نمی‌گفت: «چشم»، که مخفف به روی چشم است. در شش سالگی ما از خیابان مولوی اسباب‌کشی کردیم سلسبیل. 

مادرم دماغش بالا بود و به تهرانی‌ بودنِ قدمایی خودش می‌نازید. بعدها در جوانی من مد شد دماغ خانم‌ها سربالا باشد و موهاشان کوتاه. آن سال‌ها نمی‌فهمیدم مادر و پدرم چطوری شده که با هم ازدواج کرده‌اند. مادرم کلارک گیبل آمریکایی را دوست داشت، ولی پدرم شکل چارلز برانسونِ نیمه‌لیتوانیایی، نیمه‌‌آمریکایی بود. ولی عجب سروزبانی داشت! معروف بود به اینکه مار را از سوراخ می‌کشد بیرون. گاهی که مادرم خیلی بهش زور می‌گفت، تا سرِ او را از دور می‌دید زیر لب می‌غرید: «اژدهای خوشگل بالدار من»، بعدها فهمیدم منظورش تحقیر سر و شکل یا رفتار او نبوده، بلکه لجاجتش را مقایسه می‌کرده با مارهایی که با زبانش از سوراخ می‌کشیده بیرون. پدرم می‌دانست مادرم در دورهٔ دبیرستان عاشق معلم موسیقی مدرسه‌اش بوده. من بعدها آن ویولونیست را دیدم. بر خلاف تصورم هیچ شباهتی به کلارک گیبل آمریکایی نداشت و بیشتر شبیه ژان پل بلموندو، هنرپیشهٔ فرانسوی، بود؛ با آن دماغ پخ قشنگ و مردانه‌اش. در این فضا و مکان گاهی مادرم به پدرم طعنه می‌زد که: «سلسبیل هم شد جا! چرا مرا نمی‌بری تجریش؟» پدرم می‌گفت: «با کدام ریش بروم تجریش؟» پدرم ریش نداشت. روبه‌روی خانهٔ ما مدرسه‌ای بود که حالا به‌دلایلی اسمش را می‌گذارم خامسی، مدیرش آقای معممی بود با ریشی توپی و نعلین زرد و من فکر می‌کردم‌ خانه‌اش تجریش است. بعدها فهمیدم اتفاقاً تجریش بود.

تا کلاس سوم در آن دبستان بودم. شرح کلاس چهارم و پنجم را طی داستانی کوتاه نوشته‌ام. کلاس هفتم رفتم دبیرستان سیدجمال‌الدین اسدآبادی، نزدیک میدان رشدیه. سپس دبیرستان بامداد خیابان محمدرضا شاه که حالا شده جمهوری اسلامی. کلاس هشتم به‌جای موضوع انشای بهار دل‌انگیز و پاییز غم‌انگیز، با کمک ماکسیم گورکی، نویسندهٔ روسی، داستانی نوشتم دربارهٔ مادری فداکار که خون خود را فروخت و فرزندش را از مرگ نجات داد. حالا نگو این حادثهٔ ادبی میمون مصادف شده با جد و جهد مادر شاه و فرح برای برپایی یا تخصیص روز مادر در ایران. پای انشای من از گلیم قدمایی دبیرستان بیرون رفت و تا منطقهٔ آموزش و پرورش دراز شد و گُل کرد. این حوادث هم‌زمان بود با آمدن جانسون، رئیس‌جمهور آمریکا، به ایران. آن‌زمان فکر می‌کردم چون جانسون پیر است و هم‌صحبت مادر شاه و فرح، و انشای من بابت روز مادر جایزه برده و از مرزها فراتر رفته، ممکن است این وسط‌ها دری به‌تخته‌ای بخورد و طی ملاقات جانسون با ملکهٔ مادر، وقت ملاقاتی هم به من بدهند. آن‌سال با همین افکار و اشتغالات فکری همراه درست کردن روزنامه‌های دیواری متعدد رفوزه شدم. البته کلاس دوم دبستان هم به‌دلیل اشتغال به کفتربازی و سگ‌و‌گربه‌بازی رفوزه شدم. این در حالی بود که همهٔ بچه‌های فامیل در دورهٔ ابتدایی شاگرد اول می‌شدند. مادرم برای اینکه خودش را از تک و تا نیاندازد، با دماغ بالای همیشگی می‌گفت: «جوجه را آخر پاییز می‌شمارند.» یادش گرامی، من هنوز نمی‌دانم آخر پاییز او کِی از راه می‌رسد. 

باری، کلاس نهم در دبیرستان مروی ثبت نام کردم. هر روز با اتوبوس یا دوچرخه و خیلی وقت‌ها که با پول توجیبی‌ام کتاب خریده بودم، از خیابان سلسبیل پیاده می‌کوبیدم تا خیابان ناصرخسرو. دبیرستان مروی دو هزار و سیصد شاگرد داشت. معدن شاگردهای زرنگ بود و در کنکور سراسری شانه‌به‌شانهٔ دو دبیرستان دولتی دیگر، یعنی دارالفنون و البرز پیش می‌رفت. من هم هر سال با تک‌ماده قبول می‌شدم. در عوض مثلاً می‌دانستم آلبر کامو، ژان‌ پل سارتر و ژان ژنه کجای جهان ایستاده‌اند. آنجا سه نمایشنامه نوشتم و خودم در دو تا از آن‌ها به کارگردانیِ دکتر ایرج امامی بازی کردم. با اینکه برای خودم خرس گنده‌ای شده بودم، هنور روزنامه دیواری شش‌متری درست می‌کردم، گهگاه اخبار فرهنگی-هنری مدارس را می‌دادم به روزنامه‌های عصر یا شعر فروغ می خواندم سر کلاس. در سال ۱۳۴۶ به‌عضویت هیئت تحریریهٔ سالنامهٔ دبیرستان درآمدم. سالنامه‌ای درست کردیم که در آن استانیسلاوسکی از تئاتر می‌گفت و مرتضی ممیز از گرافیک. مصاحبه‌ای هم کردم با نادر نادرپور، شاعر معروف و پرآوازهٔ آن روزگار. در آن مصاحبه فهمیدم او همراه چند شاعر و نویسندهٔ ضدِدولتی و ضدِسلطنتی در برپایی کانون نویسندگان ایران مشارکت فعال داشته است و… آن سالنامه در مسابقات سراسری روزنامه‌نگاری دبیرستان‌ها اول شد. از دست وزیر آموزش و پرورش وقت، خانم فرخ‌رو پارسا، جایزه گرفتم، همچنین از مدیر مؤسسهٔ انتشاراتی عطایی که آن روزگار برای خودش برو و بیایی داشت. پس از دریافت جایزه، تئاتر و روزنامه‌نویسی را گذاشتم کنار و رفتم طرف داستان‌نویسی. اما به‌قول شاملو… / خود نه از امید رَستم نی ز غم وین میان خوش دست‌وپایی می‌زنم / که من می‌زدم. سرانجام یک سال دیگر رفوزه شدم و در سال ۱۳۴۹ بعد از شکست مفتضحانه در کنکور سراسری، هر چه به پدرم گفتم در کنکور مدارس عالی شرکت کنم و یک لیسانسی چیزی بگیرم، به عربی جواب می‌داد: «فلوس ماکو» یعنی پول ندارم. مخصوصاً نداد تا مثلاً سر من بخورد به سنگ و دست از افکار بچه‌گانه یا حواس‌پرتی‌های مزمن بکشم.

در نتیجه جزو سپاه ترویج و آبادانی، با یک دیپلم قراضهٔ جگر زلیخایی رفتم پادگان کرج دورهٔ آموزشی. از آن دورهٔ شش‌ماهه فقط یادم است با دو شاعر جوان آن روزگار، هوتن نجات و شهرام شاهرختاش آشنا شدم و گاهی تا صبح مبادلهٔ معلومات و رفع مجهولات می‌کردیم و بقیه هیچ و پوچ. در تقسیم‌بندی افتادم شهر سردشت، منتهی‌الیه استان آذربایجان غربی و مستقر شدم در روستایی کردنشین در نوار مرزی ایران و عراق. مثلاً رفته بودم طبق معلومات جزوه‌ها به کشاورزان آن منطقه که عمدتاً توتون‌کار بودند، یاد بدهم مثلاً گندم یا خیار را چطوری بکارند. که خودم کاشتم، ولی هیچ‌کدام رنگ طبیعی به خود نگرفت. فضاحت وقتی به اوج رسید که خیارهای مزرعهٔ نمونهٔ من شد اندازهٔ کدو تنبل و زردِ زرد در آمد. در نتیجه رفتم کمک معلم تبعیدی آموزش و پرورش. آن مدرسهٔ روستایی یک کلاس داشت از مقطع اول تا چهارم یا پنجم دبستان. آنجا موفق شدم، یعنی خودم را پیدا کردم. نمی‌دانم چه‌جوری کردی و فارسی را در هم می‌آمیختم که همهٔ بچه‌ها و والدین راضی و خوشحال بودند. من هم جان تازه‌ای گرفتم. تا آنکه از ادارهٔ کشاورزی و ژاندارمری اخطاریه آمد که با روستایی‌ها قاطی نشوم. من ماندم و خودم و خودم و برف و سرمای شدید آن منطقه. پس از واکسیناسیون مرغ‌ها و خروس‌های روستاهای اطراف شروع کردم به خواندن و نوشتن و نوشتن و خواندن. علاوه بر جزوه‌های کنکور، رمان‌های قطور و سنگینی می‌خواندم که اگر هر کدام از دستم می‌افتاد، استخوان پایم را قلم می‌کرد. آن‌سال چنان زمستان سختی شد و چنان برفی می‌بارید که اگر با هلیکوپتر برای روستایی‌ها از جمله روستایی که من در آن بودم، نفت و غذا نمی‌آوردند از سرما و گرسنگی می‌مردیم. اعتراف می‌کنم که هنوز هم از سفیدی مطلق برف می‌ترسم.

با پایان سربازی در سال ۱۳۵۱ با دست پر برگشتم تهران. سال ۱۳۵۲ در رشتهٔ علوم سیاسی قبول شدم. در حالی‌که مرتب داستان می‌نوشتم، گاهی درس هم می‌خواندم. در سال ۱۳۵۳ مجموعه‌اای از داستان‌هایم را جمع‌وجور کردم و حالا تازه اول مصیبت بود. دماغ من هم اول مثل مادرم که تازه آمده بود سلسبیل، بالا بود. منتظر انتشاراتی گالیمار نبودم، ولی منتظر انتشاراتی امیرکبیر بودم. هرچند، وقتی ناشران معروف جلوی دانشگاه جوابم کردند، اولین ضربه خورد تو ملاج توهمات دور از واقعیت من. رفتم طرف ناشران شاه‌آبادی. اما آنجا هم هیچ‌یک نتوانستند آثار پرارزش مرا درک کنند. سرانجام با کمک هوتن و شهرام از خیابان ملت سر درآوردم و انتشاراتی سکه. روحیه چنان درب‌وداغون بود که کلاهم را انداختم بالا که سر و کارم به بازار بین‌الحرمین و تیمچهٔ حاجب‌‌الدوله نیافتاده تا کتابم کنار مفاتیح‌‌الجنان چاپ شود. سرانجام مجموعه داستان «درهٔ هندآباد گرگ داره»، پس از سانسوری جانانه در سال ۱۳۵۴ به‌چاپ رسید. با همین دستاورد ناقص‌الخلقه، رفتم خواستگاری همسرم که گهگاه شعر می‌گفت و از دورهٔ سربازی ملاقات و مکاتباتی داشتیم. او گفت: «قَبِلْتُ جناب نویسنده، به‌شرطی که مثل خودم کار و شغلی داشته باشی.» و من تازه یادم آمد که یک کرد قدمایی باید کمک حال همسرش نان‌آور خانه باشد. راستش من آدم خوش‌اقبالی هستم. در همان سال ۱۳۵۴ که عقد کردیم، در سازمان بازنشستگی کشوری هم استخدام شدم. یعنی در سال ۱۳۵۴ من هم کتابم چاپ شد، هم ازدواج کردم و هم رفتم سر کاری که هیچ ربطی به رشتهٔ تحصیلی‌ام نداشت، ولی به‌دلیل ارتباط با مردم دوستش داشتم. 

کتاب اول، شناسنامه یا برگ ورودم شد به محافل و مجامع ادبی. کتاب بعدی به نام «از ما بهتران»، پس از آشنایی با اکثر اهل قلم و اعضای کانون نویسندگان آن روزگار توسط انتشارات رواق شمس آل‌احمد و در سال ۱۳۵۷، در بحبوحهٔ انقلاب، منتشر شد و به‌قول قدما گل کرد. منوچهر آتشی شاعر معروف در روزنامه تیتر زد: «نویسنده‌ای ظهور کرده است.» و من بی‌آنکه به ریش بگیرم و بروم تجریش، با دومین کتاب تقاضای عضویت در کانون نویسندگان دادم. تقاضای من توسط نویسنده و مترجم نامدار، محمود اعتمادزاده، به‌آذین و چند تن دیگر در همان سال ۱۳۵۷ پذیرفته شد و من نشستم کنار کسانی که سال‌ها در آرزوی دیدارشان بودم. سال ۱۳۵۸ همراه عاطفه گرگین، همسر خسرو گل‌سرخی، بازرس کانون شدم و چند ماه بعد مسئول امور مالی و سپس در سال ۱۳۵۹ سردبیر فصلنامهٔ «‌برج‌» و سال ۱۳۶۰ آقایان چماقداران روبه‌روی دانشگاه ریختند و درِ کانونِ مستقر در خیابان مشتاق را بستند. محل کانون را من و دکتر باقر پرهام اجاره کرده بودیم. شرح گرفتاری‌های ما و بیرون آوردن مدارک در جلد چهارم و پنجم تاریخ جنبش روشنفکری ایران به‌چاپ رسیده است و من دیگر به آن نمی‌پردازم. 

آری و باری، پس از تعطیلی کانون ما جمعی از داستان‌نویسان عضو کانون همراه زنده‌یاد هوشنگ گلشیری جلسات داستان‌خوانی «پنجشنبه‌ها» را پایه‌ریزی کردم که پنج سال دوام یافت و طی آن مدت سه مجموعه داستان آماده کردیم که فقط یکی از آن‌ها منتشر شد و دو جلد دیگر تبدیل به مقوا شد. در سال ۱۳۶۳ سردبیر جُنگ فرهنگی-ادبیِ «مس» شدم که متأسفانه سه سال در ارشاد ماند و سرانجام همراهِ مجموعه داستان «بازنشستگی و داستان‌های دیگر»، در سال ۱۳۶۶ منتشر شد. دو داستان مرغدانی و بازنشستهٔ این مجموعه نقطهٔ عطفی بود در کارنامهٔ من. سپس رمان «رعد و برق بی‌پایان» و «نقش پنهان» را در سال ۱۳۷۰، گفت‌وگو با شاملو، دولت‌آبادی و اخوان را در سال ۱۳۷۲ و سپس مجموعه داستان «چشم دوم» را در سال ۱۳۷۳ منتشر کردم و در همان سال جزو هشت نفری بودم که از طرف جمع مشورتی کانون، متن ۱۳۴ نویسنده یا «ما نویسنده‌ایم» را منتشر کرد که بحث آن به پِنِ جهانی (PEN International) کشیده شد. در سال ۱۳۷۵، جزو گروه بیست و یک نفری بودم که به دعوت انجمن نویسندگان ارمنستان، راهی آن کشور شدیم و همگان می‌دانند چه اتفاقاتی افتاد و برای هر یک از ما بیست و یک نفر چه عواقبی در پی داشت. من بخش‌هایی از آن را در سال ۱۳۸۴ در یک تور فرهنگی در تورنتو و مونترآل و ونکوور خواندم و در مجلهٔ شهروند به چاپ رساندم.

نیم‌نگاهی به تاریخ جنبش روشنفکری ایران

اگر بخواهم محتوای اندیشگی جنبش روشنفکری ایران را در یک جملهٔ کوتاه بیان کنم، مضمون و محتوای آن این خواهد بود که اعضای این جنبش، نظام‌های مستقر در ایران را لایق حکومت بر ایران با آن پیشینهٔ زبانی و فرهنگی غنی، نمی‌دانستند. ایده‌آلی متعالی از فرهنگ و هنر و روابط مردمی در نظر داشتند و دارند و در پی تحقق آن تلاش کرده و در راه آن حتی جان باخته‌اند. اگر زیاد دور نروم، شاید بتوان جنبش روشنفکری ایران را نخست به آن جمعی نسبت بدهم که پیش از جنبش مشروطه به فرنگ رفتند و پس از تحصیل و سرک کشیدن به نهادهای مردمی با خود سوغاتی‌هایی آوردند که گویی نگاهی تازه بود به هستی. چرا که دیدن جهانی دیگر، چشم تحصیل‌کرده‌ها را باز کرد و روشنفکران با دیدن تفاوت‌ها و تلقی‌های گوناگون از این هستی به فکر افتادند و آرام‌آرام زمزمه‌ها در گرفت و این پروژهٔ روبه‌پیشرفت، رسید حوالی مشروطه‌خواهی مردم و نگارشِ قانونی مدون با محتوای حُریت و مساوات برای عموم، اهمیت دادن به فرد و اختیار یافتن تشکیل و تشکلِ دسته‌جات و احزاب و روشن شدن وضعیت تک‌تک افراد با قدرت سیاسی و جایگاه دین و حکومت. آن‌ها مباحثی چون تغییر نظم موجود به‌سوی هرچه بهتر شدن زندگی روزمره ، شک به همه‌چیز، پذیرا نبودن قدرت قاهرهٔ سلطنت، مطلقیت یا قطعیت و مخالفت با هرگونه استبداد فکری و سیاسی و دینی را سرلوحهٔ وظایف خود قرار دادند و در نقش ضمیر هوشیار جامعه، دورنمای اجتماعی را دیدند که الگوی واقعی آن غرب به‌ویژه کشورهای اروپایی بود.

این نگاه به‌رغم ضعف‌ها والتقاط‌ها و بدفهمی‌ها با همین مجموعهٔ فکری تا رسیدن رضا شاه به قدرت توانستند مباحثی چون اندیشهٔ اجتماعی نو را رواج دهند. آگاهی دربارهٔ جدایی دین از سیاست یا حکومت، آزادی و دموکراسی‌خواهی برای ملت، استقلال و حاکمیت ملی و مردمی، ارزش نهادها و جایگاه فرد در روابط اجتماعی از طریق همین دست روشنفکران به جامعهٔ ما راه یافت و باعث شد جنبش روشنفکری قوام یابد. حداقل این بود که دیگر از طریق متون مذهبی و ادبی، آن‌هم به‌صورت اخلاقیات قدمایی، سراغ حل معضلات اجتماعی و مسائل انسانی نرفتند. با تأسیس وزارت دادگستری و آموزش و پرورش، سعی کردند با اندیشه‌های نو مشکلات جدید و نو خود را از پیش رو بردارند. در این میان، نقش روشنفکران در رابطه با حرکت در عرصهٔ فرهنگ و هنر، به‌ویژه ادبیات بسیار مؤثر و تعیین‌کننده بوده است. داستان‌نویسی جدید، شعر نو، نمایشنامه‌های اقتباس‌شده از فرنگ و رواج دیگر گونه‌های ادبی خلاقه، دگرگونی‌های پایداری ایجاد کردند. هنر و ادبیات از نظر اسلوب و جهان‌بینی هنری راه‌های تازه‌ای پیمود و از تأثیر مذهب و سنت فاصله گرفت و به معیارهای غربی نزدیک شد. مجموعهٔ این خواسته‌ها در پیوند با مسائل اجتماعی و در دورهٔ سازندگی آمرانه و دیکتاتورمآبانهٔ اقتصادی و عمرانی رضاشاهی، جنبه‌های عینی نیز می‌یافت که در گسترش و دگرگونی ذهنی جمع کثیری از شهرنشینان بسیار مؤثر بوده است.

در این یادداشت گذرا، سعی شده چندان روی مشکلاتی که دستگاه‌های حکومتی و مذهبی از دیرباز تاریخ تاکنون سر راه پیشرفت به‌سوی تحقق آزادی بیان و اندیشه، و دموکراسی ایجاد کرده‌اند، اشاره‌ای نشود. چرا که همواره سرکوب و سانسور رسمی و غیررسمی بالای سر روشنفکران و دگراندیشان بوده و مثنوی هفتاد من است. فقط گفتنی است روشنفکران فرهنگی و هنری و به‌طور اختصار اهل قلم به بهانه‌های مختلف از جمله توهین به مقامات حکومتی و مملکتی و مذهبی تحت فشار و حبس و آزار و اذیت قرار گرفته‌اند. نگاه کنید به همان جنبش یا انقلاب مشروطه که با قتل شخصیت‌هایی چون جهانگیرخان صوراسرافیل و ملک‌المتکلمین و زندانی‌شدن علی‌اکبر دهخدا همراه بود. سپس در عصر رضا شاه، میرزاده عشقی و فرخی یزدی و سپس زندانی کردن پنجاه و سه نفر که برای اولین بار بحث سوسیالیسم را به میان کشیدند که در پی آن مرگ تقی ارانی و زندانی‌ شدن نویسندهٔ نامدار، بزرگ علوی، را به همراه داشت. 

پس از خروج رضا شاه در شهریور ۱۳۲۰ با آنکه هنوز حضور محرمعلی خان سانسورچی در عرصهٔ قلم احساس می‌شد، جنبش روشنفکری ایران فضای نسبتاً بازی برای تنفس و فعالیت یافت که بخشی از آن همراه ملی‌شدن صنعت نفت و قدرت‌گیری جبههٔ ملی تجلی یافت. اما ‌آن‌قدر بر پیکر نحیف این جنبش ضربه نشانده بودند که توان اثرگذاری اساسی از آن سلب شده بود. اما آنان از پا ننشستند. در این دوره روشنفکران اهل قلم که بیشتر نقش روشنفکران سیاسی را در احزاب ایفا می‌کردند، تلاش‌هایی برای شکل‌دهی تشکل‌ها و انجمن‌های مستقل انجام دادند و جمع‌هایی را در عرصهٔ فعالیت‌های فرهنگی و هنری شکل دادند. نگاه کنید به نوشته‌های پراکنده در خصوص حزب توده، جبههٔ ملی، جریان نیروی سوم خلیل ملکی که جلال آل‌احمد و جمع کثیری از نویسندگان و شاعران و مترجمان در آن فعالیت می‌کردند.

کانون نویسندگان ایران 

مهم‌ترین رخداد فرهنگی هنری عصر محمدرضا شاه برگزاری نخستین کنگرهٔ نویسندگان ایران در چهارم تیرماه ۱۳۲۵ شمسی بود. این کنگره اگرچه شکل‌گیری و برپایی‌اش متأثر از روابط سیاسی ایران و اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی سابق و حزب تودهٔ ایران بود، اما ماهیت «ادبی» بومی یافت و نتایج فرهنگی بسزایی داشت. جدا از بحث و گفت‌وگو و نقد دربارهٔ گونه‌های مختلف ادبی، گردهمایی جمعی با گرایش‌های مختلف سیاسی و فرهنگی، خود گامی ارزشمند بود در مبحث مشق دموکراسی. چرا که نطفهٔ شکل‌گیری کانون نویسندگان ایران را گذاشت. حضور شخصیت‌های ادبی چون صادق هدایت و نیما یوشیج و دکتر پرویز ناتل خانلری نقطهٔ اوج این رویداد فرهنگی بود. اما افسوس که به‌دلایل طرح مسائل اجتماعی و درگیری سیاسی ناشی از ملی‌شدن صنعت نفت و غالب‌شدن جو سیاسی بر جامعه و سرانجام کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و سپس به‌دلیل بگیروببندهای بیش‌ازحد، تشکیل کانون نویسندگان ایران به یک آرزو بدل شد. اما سرانجام در تیرماه ۱۳۴۶، این آرزو تحقق یافت. منشور و اساس‌نامه‌ای نوشته شد که از ذکر مفاد آن درمی‌گذرم و فقط اشاره می‌کنم به اینکه در جلسات اولیه احمد شاملو، رضا براهنی، محمود اعتمادزاده، به‌آذین، جلال آل‌احمد، سیمین دانشور، غلامحسین ساعدی، سیاوش کسرایی، فریدون تنکابنی، نادر نادرپور و چند شخصیت ادبی دیگر در آن حضور داشتند. در آن جلسات نادر نادرپور به‌عنوان سخن‌گو انتخاب شد. کانون طی پنجاه و دو سال گذشته فراز و نشیب‌های فراوانی را پشت سر گذاشته که شرح آن در این مجال نمی‌گنجد. فقط اشاره می‌کنم به هجوم‌های مکرر و مهیب چماقدارانِ آشکار و پنهان تا آن را در نطفه خفه کنند. واقعهٔ مهم تخته کردن درِ کانون در سال ۱۳۶۰ و فشار روی نویسندگان و شاعران عضو کانون، باعث شد جمع کثیری از اعضای کانون ناگزیر به فرار و مهاجرت شدند و عنوان تبعیدی گرفتند. در مجموع کانون نویسندگان ایران طی حیات پنجاه و دو ساله‌اش،‌فقط سه سال از تیرماه ۱۳۵۷ تا خرداد ماه ۱۳۶۰ جا و مکان مشخصی داشته است. بقیه هر چه بوده در خانه‌ها بوده و اکثراً مخفیانه. اما صدا و آوازهٔ آن به‌عنوان دموکرات‌ترین نهاد فرهنگی و ادبی ایران در سراسر جهان شناخته شده است. گفتم بزرگ‌ترین ضربه به کانون در عصر جمهوری اسلامی، مهاجرتِ اغلب اعضا بود. از بین کسانی که ماندند نام سعید سلطان‌پور، احمد میرعلایی، غفار حسینی، محمد مختاری و محمد جعفر پوینده هنوزا هنوز می‌درخشد. خواهش می‌کنم به احترام آن‌ها سکوت نکنید، کف بزنید.

پس از آنکه استاد محمدعلی متن سخنرانی خود را برای حضار خواند، تنفس اعلام شد. و بعد از تنفس، ایشان طبق قول‌وقرار ابتدای جلسه، ماجرای سفر ارمنستان و «اتوبوس منحوس» را بدین شرح تعریف کرد:

«طی صحبتی بین دو سه نفر از دوستان نویسندهٔ ما به‌همراه آقایی ارمنی که استاد دانشگاه بوده، آن آقای ارمنی پیشنهاد داده بود که بیایید بروید ارمنستان و با انجمن نویسندگان ارمنستان دیداری تازه کنید. بعد صحبت این شده بود که اگر قرار بر ارسال دعوت‌نامه است، چرا دیگر نویسندگان کانون نباشند و از آنجا، آن سه چهار نفر رفتند سراغ منصور کوشان – که پیش از آن و سال قبل از آن در ماجرای بزرگداشت نیما یوشیج در ساری، تور لیدر شده بود – تا لیدری این سفر را نیز بر عهده بگیرد. در نهایت انجمن نویسندگان ارمنستان برای ۲۵ نفر از اعضای کانون نویسندگان ایران دعوت‌نامه فرستاد. دعوت‌نامه‌ها و پاسپورت‌ها را بردند سفارت ارمنستان، ویزاها داده شد و ما نیز آمادهٔ مقدمات سفر شدیم. ابتدا قرار بر این بود که با هواپیما برویم – این نکتهٔ مهمی است – اما بعد آن‌ها گفتند که ما امکان تقبل چنین هزینه‌ای را نداریم و اگر ممکن است با اتوبوس بیایید و از اینجا ماجرای اتوبوس شروع شد. رفتند پایانهٔ بیهقی (آرژانتین). آنجا قبول کردند که اتوبوسی را برای این سفر در اختیار ما بگذارند. دو روز قبل از سفر از این ترمینال اطلاع دادند که نمی‌توانند اتوبوسی در اختیار ما بگذارند و هر چه از آن‌ها سؤال شد که چرا، جواب روشنی ندادند و تنها گفتند که نمی‌توانند، چون سفر خارجی مجوز می‌خواهد و ما آن را نداریم. دوستان پا می‌شوند می‌روند پایانهٔ آزادی و می‌گویند داستان از این قرار است. آنجا قبول می‌کنند. روزی که ما رفتیم، یعنی ۱۳۷۵/۵/۱۵ وقتی رسیدیم به تعاونی شمارهٔ ایکس، دیدیم که اتوبوسی آنجاست. اتوبوس هیچ آرم خاصی رویش نداشت، ولی آن لحظه ما که قصد سفر داشتیم، به این موضوع توجه نکردیم که روی اتوبوس آرمی هست یا نه، همین که دیدیم آن اتوبوس کنار تعاونی شمارهٔ ایکس است، اطمینان خاطری پیدا کردیم و رفتیم سوار شدیم. از حاشیه‌هایش می‌گذرم که کی رفت، کی آمد و چه شد، سوار شدیم و با کمال خوشدلی و خوش‌باوری حرکت کردیم. حالا نگو در فاصلهٔ ترمینال آرژانتین تا استقرار در ترمینال آزادی، آقایان آمده‌اند و سوار کار شده‌اند، و آن اتوبوس را خارج از ردهٔ اتوبوس‌های آن تعاونی، می‌آورند و کنار آن تعاونی می‌گذارند، و بعدها کاشف به‌عمل آمد که مسئول آن تعاونی گفته بود که من چاره‌ای نداشتم. دوستان نویسنده و شاعر با خوشدلی حرکت کردند. رفتیم سمت رشت تا نصرت رحمانی، بیژن نجدی و مجید دانش‌آراسته و یک نفر دیگر را هم سوار کنیم و از آنجا برویم به‌سمت آستارا و بعد هم به‌طرف مرز جلفا. شام خوردیم و چه و چه، تا اینکه رسیدیم حوالی گردنهٔ حیران. من و سپانلو عقب خواب بودیم، بقیه هم خواب بودند و ساعت حوالی چهار و نیم، پنج صبح بود، یعنی هنوز به گرگ‌ومیش هم نرسیده بود. ضمناً دو تا از بچه‌های بسیار دقیق، یعنی منصور کوشان و شاپور جورکش بیدار و نزدیک راننده نشسته بودند و وقتی بعد ما جویا شدیم چرا بیدار مانده بودند، گفتند که این راننده زیر لب به شماها فحش می‌داد. همین‌جوری که حرف می‌زدید و بحث‌های روشنفکری می‌کردید، این مثلاً می‌گفت «قرمساق‌ها!» خلاصه حوالی پنج صبح بود که آقای رانندهٔ اتوبوس که بعدها معلوم می‌شود اسمش چیست و رسمش چیست، وارد عمل می‌شود و ما حس کردیم که اتوبوس تکان می‌خورد و همین باعث شد که ما بیدار شویم. متوجه شدیم که ایشان از خواب و غفلت دوستان نویسنده و شاعر استفاده کرده و اتوبوس را در قسمتی از جاده که برای توقف اضطراری است، در لبهٔ پرتگاهی نگه داشته و خودش پریده پایین و رفته آن‌سمت جاده ایستاده است. ازش پرسیدند چرا این کار را کردی، گفت خوابم برده بود. تعدادی ماشین هم نگه داشتند و پرس‌وجو کردند و همین جواب را شنیدند و قضیه خیلی عادی به‌نظر می‌آمد. بعد دوستان رفتند و آوردندش و دوباره نشست پشت فرمان. و تنها زنی که همراه ما بود، یعنی فرشته ساری، رفته بود پشت اتوبوس ایستاده بود و به او می‌گفت عقب عقب بیا، من دارم نگاه می‌کنم. راننده اول کمی عقب آمد، ولی دوباره رفت جلو به‌طرف قسمت توقف اضطراری جاده و سمت دره، و در جایی ایستاد که حتی جلوتر از بار قبل بود،‌ به‌طوری‌که چرخ سمت شاگرد راننده در هوا چرخ می‌خورد، و بعد مدارکش را برداشت و دوباره پرید پایین و رفت آن‌سمت جاده ایستاد. این‌بار دیگر دوستان نویسنده و شاعر رودربایستی را کنار گذاشتند و همگی هجوم بردیم به‌طرفش و پرسیدیم «آخر تو چه‌کاره‌ای؟»، حتی دو تا از دوستان جوان‌تر رفتند به‌طرفش که با او گلاویز شوند و او گفت، «به من دست بزنید، بدبختتان می‌کنم.» که ما تازه فهمیدیم طرف چه‌کاره است. تا آنجا جماعتی خوش‌خیال و دموکرات‌منش و… بودیم و کلی گفته و خندیده بودیم تا خوابمان برده بود. خلاصه، ما دیگر سوار نشدیم. پلیس راه و ژاندارمری آمد و بعد پلیس امنیت ملی آمد. یکی دو نفرشان آمدند نزدیک‌تر و سپانلو و فرج سرکوهی را صدا کردند. حالا نگو این‌ها یکی دو هفته قبل در ماجرای سفارت آلمان – که این خود ماجرای مشهوری است – به‌همراه سیمین بهبهانی و گلشیری و… به بهانهٔ مشروب‌خواری و تریاکی که در جیب گلشیری انداخته بودند، دستگیر شده بودند. خلاصه، گویی که خود نمی‌دانند موضوع چیست، از این دو نفر جویا شدند که چه شده است. در نهایت ما را با مینی‌بوسی که راننده‌اش بعدها مشخص شد از اطلاعاتی‌ها بوده، فرستادند ژاندارمری، و اتوبوس هم که ما گفتیم سوارش نمی‌شویم، دنبال ما آمد. در ژاندارمری که مانند زندان بود، سه چهار ساعتی نگذاشتند ما حرکت کنیم. آنجا پرسش‌نامه‌هایی پر کردیم و معلوم شد چنین نیست که ما را رها کنند و ما پاسپورت و ویزا به‌دست خودمان را به آن‌طرف مرز برسانیم، و فهمیدیم که موضوع خیلی جدی‌ است.

آنجا گفتند که ما اتوبوس شما را گشته‌ایم، یک کیلو تریاک در فلاسک آبتان پیدا شده و ۲۱٬۰۰۰ دلار پول که حتماً‌ می‌خواهید ببرید بدهید به داشناک‌های ارمنستان، حالا بماند که بین ما ارمنی‌ای هم نبود. خلاصه آنجا به ما گفتند که فعلاً جرممان این است! حواشی‌‌اش را می‌گذرم… بعد رسیدیم آستارا، زندان سپاه پاسداران آستارا. آنجا باز پرسش‌نامه‌هایی پر کردیم؛ پرسش‌نامه‌هایی متعدد، حدوداً از ساعت ۲ بعدازظهر تا ۸ شب داشتیم پرسش‌نامه پر کردیم. سؤالات بی‌ربطی هم بود. مثلاً یکی را الان به‌خاطر دارم و آن اینکه «نظر شما راجع به اتحادیهٔ اروپا چیست؟» دوستان نویسنده و شاعر می‌خندیدند که ای بابا، اتحادیهٔ اروپا را چه کار به ما که کار ادبی می‌کنیم! اما می‌گفتند خیر، باید جواب بدهید. خلاصه گشنه و تشنه، جواب‌ها را از روی دست یکدیگر نوشتیم. حتی برای دست‌شویی رفتن، یک نفر آنجا ایستاده بود و باید آفتابه را از دست او می‌گرفتیم. بالاخره شام برایمان چلوکباب آوردند و خودشان هم سه چهار نفری در گوشه‌ای نشستند با ما به شام خوردن. ما با قاشق و چنگال می‌خوردیم و آن‌ها با دست، گویی می‌خواستند به ما بگویند که شماها چاتانوگایی هستید و ما مردمی. به‌هر حال، صبح شد و ورق برگشت. ورق برگشت و به ما گفتند که شماها آزادید که بروید و برگردید تهران. گفتیم ما به برنامه‌ای دعوت شده‌ایم، پوستر چاپ کرده‌اند،‌ عکس‌های ما را چاپ کرده‌اند، گفتند نگران این‌ها نباشید، ما همه را درست می‌کنیم. حالا، ما جرئت نمی‌کنیم اتوبوس سوار شویم. هر کسی چیزی گفت و نهایتاً تصمیم گرفتیم برویم به ترمینال اتوبوس آستارا و مینی‌بوسی را یواشکی انتخاب کنیم. بالاخره سوار مینی‌بوسی شدیم و راه افتادیم و برگشتیم. خلاصه، بعدها در مصاحبه‌ها به ما گفتند و مشخص شد که این ماجرا مربوط می‌شد به آن متن ۱۳۴ نویسنده یا «ما نویسنده‌ایم» که ما در سال ۱۳۷۳ یعنی دو سال قبل از آن نوشته بودیم. در واقع کینهٔ آن متن با آن‌ها بود. و ما داشتیم یک اساسنامهٔ جدید می‌نوشتیم با توجه به شرایط روز، که نصفه نیمه مانده بود و گفتیم تا شرایط بدتر نشده، جلسه‌ای بگذاریم و این اساسنامه را تمام کنیم. رفتیم خانهٔ منصور کوشان که اساسنامه را بنویسیم و نوشتیم هم، منتها آمدند آنجا و دوباره ما را گرفتند و چشم‌بسته بردند جایی که بعد فهمیدیم روبه‌روی لوناپارک بود. خلاصه آنجا دوباره در اتاقک‌هایی ما را مورد سؤال قرار دادند که بعد از برگشتن چه‌ها کرده‌ایم و کلی سؤال و جواب دیگر. به‌هر حال، این رئوس مطالبی بود که به ماجرای اتوبوس منحوس مربوط می‌شد و در واقع من از ذکر مصیبت‌هایش گذشتم. خلاصه آنکه بعد از ماجرای اتوبوس و آن شب خانهٔ‌ کوشان، و ماجراهایی که برای فرج سرکوهی پیش آمد، یکی دوسالی دیگر بچه‌ها نتوانستند دور هم جمع شوند تا اینکه رسیدیم به سال ۷۷ که ماجرای قتل‌های زنجیره‌ای پیش آمد، و تا اینکه مهاجرانی، وزیر ارشاد خاتمی آمد. مهاجرانی آمد و گفت که شنیده‌ام چنین اتفاقاتی برای شما پیش آمده و بعد به سیمین بهبهانی مجوز داد که دوستان کانون می‌توانند آنجا جلسه داشته باشند و برای مدتی بچه‌ها توانستند با آن دستخط آقای مهاجرانی، نشست‌هایی را در خانهٔ‌ سیمین بهبهانی داشته باشند.»

پس از شنیدن خلاصهٔ ماجرای سفر ارمنستان از زبان استاد محمدعلی، حدود ۱۵ دقیقهٔ آخر این نشست به پرسش و پاسخ گذشت که به‌دلیل محدودیت صفحات، از درج آن‌ها معذوریم.

نوشته استاد محمد محمدعلی از زندگی خود، جنبش روشنفکری ایران و «اتوبوس منحوس» می‌گوید اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

کتابخانه‌های لانزدیل و وست ونکوور مجموعه‌های فارسی خوب و به‌روزی دارند. بودجهٔ آن‌ها از بودجهٔ سالانهٔ کتابخانه تهیه می‌شود و میزان به امانت رفتن هر کتاب یا کتاب صوتی (موجود در کتابخانهٔ لانزدیل) در حفظ آن در مجموعه و تقویت بودجهٔ سالانهٔ مجموعهٔ فارسی مؤثر است. اواخر ماه آوریل امسال، پستی در گروه فیس‌بوکی «همیاری ایرانیان ونکوور» توسط مسئول کتاب‌های فارسی این دو کتابخانه گذاشته شد و از اعضا خواسته‌شد که کتاب‌های پیشنهادی‌شان را برای خرید از نمایشگاه کتاب تهران معرفی کنند. به کمک کتاب‌فروشی «پان به»، بالغ بر ۸۰ درصد از کتاب‌های پیشنهادی به‌اضافهٔ تعداد دیگری کتاب، برای مجموعه‌های فارسی هر دو کتابخانهٔ لانزدیل و وست ونکوور تهیه شد. لیست این کتاب‌ها به شرح زیر است:

• آدم ما در قاهره از محمد قائد (خاطرات قاسم غنی، سفیر ایران در مصر از دوران محمدرضا شاه پهلوی): هر دو کتابخانه
• اتاق جیکب از ویرجینیا وولف (داستان): هر دو کتابخانه
• ادبیات علیه استبداد از پیترفین و پیتر کووی (سیاست و تاریخ): هر دو کتابخانه
• ارمغان مور: جستاری در شاهنامه از شاهرخ مسکوب: هر دو کتابخانه
• از سرد و گرم روزگار از احمد زیدآبادی (خاطرات): هر دو کتابخانه
• آمریکا: مفقودالاثر از فرانتس کافکا (داستان آلمانی): هر دو کتابخانه
• اولین تماس تلفنی از بهشت از میج آلبوم (داستان آمریکایی): هر دو کتابخانه
• برج فرازان: سیمای جهان پیش از جنگ جهانی اول از باربارا تاکمن (تاریخ): هر دو کتابخانه
• به انتخاب مترجم: داستان‌های گزیده، ترجمهٔ احمد اخوت: هر دو کتابخانه
• پرسیدن و جنگیدن: گفت‌وگو با دکتر منوچهر آشتیانی دربارهٔ تاریخ معاصر و علوم انسانی در ایران از رضا نساجی: هر دو کتابخانه
• حکومت نظامی از خوزه دونوسو (داستان شیلیایی): هر دو کتابخانه
• دربارهٔ معنی زندگی از ویل دورانت (فسلفهٔ جدید): هر دو کتابخانه
• رگتایم از ا.ل. دکتروف، ترجمهٔ نجف دریابندری (داستان آمریکایی): هر دو کتابخانه
• ساعت ویرانی از آرام روانشاد (رمان): هر دو کتابخانه
• شیدا و صوفی از چیستا یثربی (رمان): هر دو کتابخانه
• طومار شیخ زرین از بهرام بیضایی (فیلمنامه): هر دو کتابخانه
• قدرت عادت از چارلز داهیگ (روان‌شناسی): هر دو کتابخانه
• کیک عروسی و داستان‌های دیگر، گردآوری و ترجمهٔ مژده دقیقی: هر دو کتابخانه
• مدونا با پالتو پوست از صباح‌الدین علی (داستان ترکی): هر دو کتابخانه
• مزخرفات فارسی از رضا شکرالهی (اشتباهات کاربردی زبان فارسی): هر دو کتابخانه
• مقلدها از گراهام گرین، ترجمهٔ محمد علی سپانلو (داستان): هر دو کتابخانه
• هزار فرسنگ تا آزادی: فرار من از کرهٔ شمالی از یون سون کیم ترجمهٔ زینب کاظم‌خواه (خاطرات): هر دو کتابخانه
• هفتاد سال عاشقانه: گزینهٔ شعر ۲۰۴ شاعر از ۱۳۰۰ تا ۱۳۷۰ از محمد مختاری: هر دو کتابخانه
• یک پروندهٔ کهنه از رضا جولایی (رمان): هر دو کتابخانه
• خانهٔ خاموش از اورهان پاموک، ترجمهٔ سارا مصطفی‌پور(داستان ترکی): هر دو کتابخانه
• موزهٔ معصومیت از اورهان پاموک ترجمهٔ مریم طباطبایی‌ها (داستان ترکی): هر دو کتابخانه
• آقای جودت و پسران از اورهان پاموک، ترجمهٔ عین له غریب (داستان ترکی): کتابخانهٔ لانزدیل
• نام من سرخ از اورهان پاموک، ترجمهٔ عین له غریب (داستان ترکی): کتابخانهٔ لانزدیل
• حکایت عشقی بی‌قاف بی‌شین بی‌نقطه از مصطفی مستور (داستان کوتاه): کتابخانهٔ لانزدیل
• شکار گوسفند وحشی از هاروکی موراکامی، ترجمهٔ محمود مرادی (داستان ژاپنی): کتابخانهٔ لانزدیل
• پس از تاریکی از هاروکی موراکامی، ترجمهٔ مهدی غبرایی (داستان‌های کوتاه ژاپنی): کتابخانهٔ لانزدیل
• جهان و تأملات فیلسوف: گزیده‌ای از نوشته‌های آرتور شوپنهاور، ترجمهٔ رضا ولی یاری (فلسفه): کتابخانهٔ لانزدیل
• سرگذشت حاجی بابا اصفهانی از جیمز موریه، ترجمهٔ میرزا حبیب اصفهانی (داستان تاریخی): کتابخانهٔ لانزدیل

• آس و پاس در پاریس و لندن از جورج اورول، ترجمهٔ بهمن دارالشفایی (داستان انگلیسی): کتابخانهٔ وست ونکوور
• کالبیان و ساحره: زنان، بدن و انباشت بدوی از سیلویا فدریچی، ترجمهٔ مهدی صابری (زنان، اشتغال، جنبه‌های روان‌شناسی): کتابخانهٔ وست ونکوور
• هر زنی درخت خود را می‌شناسد: گزیدهٔ شعر زنان ترک، انتخاب و ترجمهٔ طاهره میرزایی: کتابخانهٔ وست ونکوور
• ارباب و بنده از لئو تولستوی، ترجمهٔ سروش حبیبی (داستان روسی): کتابخانهٔ وست ونکوور
• بالاخره یه روزی قشنگ حرف می‌زنم از دیوید سداریس، ترجمهٔ پیمان خاکسار (داستان کوتاه آمریکایی-طنز): کتابخانهٔ وست ونکوور
• توفانی پنهان‌شده در نسیم: گزیدهٔ هشت دفتر شعر شمس لنگرودی: کتابخانهٔ وست ونکوور
• جزء از کل از استیو توتلز، ترجمهٔ پیمان خاکسار (رمان استرالیایی): کتابخانهٔ وست ونکوور
• جنگ چهرهٔ زنانه ندارد از سوتلانا الکسیویچ، ترجمهٔ عبدالمجید احمدی (داستان روسی): کتابخانهٔ وست ونکوور
• سوختن در آب، غرق شدن در آتش: گزیدهٔ اشعار چارلز بوکوفسکی، ترجمهٔ پیمان خاکسار: کتابخانهٔ وست ونکوور
• سوکورو تازاکی بی‌رنگ و سال‌های زیارتش از هاروکی موراکامی، ترجمهٔ امیرمهدی حقیقت (داستان ژاپنی): کتابخانهٔ وست ونکوور
• شکار کبک از رضا زنگی‌آبادی (داستان ایرانی): کتابخانهٔ وست ونکوور
• مردی با کبوتر از رومن گاری، ترجمهٔ لیلی گلستان (داستان فرانسوی): کتابخانهٔ وست ونکوور
• بازپسین گفت‌وگو: مصاحبه با سارتر، ترجمهٔ جلال ستاری: کتابخانهٔ وست ونکوور
• پیدایش ناسیونالیسم ایرانی: نژاد و سیاست بی‌جاسازی از رضا ضیاء ابراهیمی، ترجمهٔ حسن افشاری (تاریخ): کتابخانهٔ وست ونکوور
• زندگی من و یک داستان دیگر از آنتوان چخوف، ترجمهٔ جهانگیر افکاری (داستان روسی): کتابخانهٔ وست ونکوور

توجه داشته باشید که کتابخانه‌های دیگر از جمله ونکوور و کوکئیتلام هم مجموعه‌های فارسی خوبی دارند و در صورتی‌که ساکن نورث شور نیستید و قصد به امانت گرفتن کتاب از کتابخانه‌های آنجا را دارید، می‌توانید از کتابخانهٔ شهر خود بخواهید که از طریق خدمات «امانت بین کتابخانه‌ای» به‌صورت رایگان کتاب‌ها را برای شما به امانت بگیرند. راه دیگر، یک‌بار ثبت‌نام برای کارت هر کتابخانه است. ثبت‌نام با مراجعه به آنجا، ارائهٔ کارت شناسایی عکس‌دار و گواهی محل سکونت فعلی، رایگان است و پس از آن می‌توانید کتاب‌های مورد نظرتان را به‌راحتی به امانت بگیرید. همچنین، در تمامی کتابخانه‌های عمومی امکان پیشنهاد کتاب برای خرید وجود دارد. شما می‌توانید با مراجعه به کتابخانه، کتاب مورد نظر خود را برای خرید پیشنهاد دهید یا در وب‌سایت کتابخانه‌ها فرم «پیشنهاد خرید» را پر کنید. پیشنهاد شما بر اساس بودجهٔ موجود، فضای قفسه، مربوط‌ بودن به مجموعه و قابل تهیه بودن بررسی و در صورت امکان خریداری خواهد شد. برای اطلاعات بیشتر از کتاب‌های جدید و برخی برنامه‌های کتابخانه‌های وست ونکوور و لانزدیل، می‌توانید صفحهٔ «کتابدار ایرانی» در فیس‌بوک را دنبال کنید.

نوشته کتاب‌های جدید برای بخش فارسی کتابخانه‌های لانزدیل و وست ونکوور اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.