ما که در کار خود ریا نکنیم

پس به تحریم اعتنا نکنیم

ما پی کار خود رها کردیم

بهتر این فیل را هوا نکنیم

روز روشن شنای زیرآبی

سوی مقصد ولی شنا نکنیم

جان چین از قماش ایرانی

جامه‌ای را به تن قبا نکنیم

گرچه تحریم دستمان بسته‌ست

دست‌بسته چرا دعا نکنیم

چون به اعمال ما خدا داناست

صبح تا شب خدا، خدا نکنیم

در زمین راه خود بپیماییم

هیچ پرواز با هما نکنیم

نفت ما رمز شادمانی ماست

با همین نفت، کم صفا نکنیم

لطف چینی چه‌ها به ما کردست

هیچ بر چینیان جفا نکنیم

ما به چین نفت خام هدیه کنیم

چینیان، اجنبی صدا نکنیم

وقت، وقتِ شکار فرصت‌هاست

این زمان حاجت قضا نکنیم

همه‌جا در ستایش تحریم

شرح اسرار برملا نکنیم

این که تحریم چیست می‌دانیم

در بر شیخ ادعا نکنیم

حرف ما راست بود یا که دروغ

فکر و اندیشهٔ خطا نکنیم

نوشته شعر طنز: بی‌اعتنا به تحریم اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

چو رستم خبر شد ز میدان جنگ

که تهمینه افتاده در پیت رنگ

ز میدان گذشت و سوی خانه شد

ز خود بیخود و سوی جانانه شد

چو آمد نگه کرد در اندرون

زنش دید پا در هوا واژگون

صدا کرد و تهمینه را داد زد

چو تهمینه او دید، فریاد زد

بدو گفت ای همسر پهلوان

ز تحریم‌ها همسرت وارهان

همه جانب خاور و باختر

ز دنیا همه گشته‌ام بی‌خبر

من آواره‌ام طالب هر نیاز

تو هر وعده‌ات گشته نان و پیاز

چپ و راست بر ماست تحریم‌ها

جهان آن کسان کرده تکریم‌ها

یکی نیست گوید به این ناکسان

سفید از شما گشته روی خسان

چو رستم شنید این سخن‌های نغز

که تهمینه از پوست واکرده مغز

نخستین بسی شادمانی نمود

دو لنگه درِ کامرانی گشود

بگفت ای وفادار دیرینه‌ام

کجا دیده‌ای دست پرپینه‌ام

تو دانی کشاورزم و جنگجوی

زراعت نداده به من آبروی

همه باغ من خشک و ویرانه شد

به هر کس که گفتیم، دیوانه شد

ندارم دگر پای راه صواب

مرا خوار کردند در این ثواب

در این راه فرزانه‌ای یافتم

ز هر صحبتش نکته‌ای یافتم

بگفتا بگویم تو را هر چه هست

ز چین آید و می‌شود دست دست

خِرد داشتی ای کشاورز خِنگ

به انگشت خود می‌گرفتی تو رِنگ

به‌جای زراعت به رقص آمدی

در این کار هرگز نمی‌آمدی

چه دانی که تحریم چون آورد

به دیده فقط اشک خون آورد

درست است تحریم بر ما رسید

به ایران‌‌زمین پردهٔ غم کشید

ولی نکته‌ای هست فرمایشی

به ایران و چین نیست فرمایشی

چو ایران شده خانهٔ چینیان

به شادی رسیدند این شرقیان

ز ایرانیان گرچه شرمنده‌اند

به گاه و به بیگاه در خنده‌اند

تو را ذهن بر هر چه انداختی

به یک لحظه آن؛ چینیان ساختی

اگر چه همه چشم بادامی‌اند

به پُرکاری خویشتن نامی‌اند

نه چون ما که با کار بیگانه‌ایم

لطیف و ظریف‌ایم و پروانه‌ایم

ولی در عوض نفت ما جان ماست

که این نفت پیوسته مهمان ماست

در این نفت افسانه و رازهاست

برای فروشش بسی نازهاست

همین بشکند سد تحریم‌ها

به این، دشمنان، کرده تکریم‌ها

همه دشمنان در پی جان ما

همه در پی نفت ارزان ما

«ببندد خدا گر ز حکمت دری

گشاید ز رحمت در دیگری»

به‌جز نفت و چین هر چه در عالم است

به تحریم ما هر چه باشد کم است

چو رستم کلامش به اینجا رسید

ز خشم زنش لرز کردی چو بید

به‌سویش یکی پیت پرتاب شد

دل رستم از زهره‌اش آب شد

چو رستم در این عرصهٔ کارزار

به یک لحظه می‌خواست کردن فرار

خطاب آمد از همدم خانه‌اش

طلب کرد او کل یارانه‌اش

بدو گفت ای شوی ترسوی من

نباشد تو را جای، پهلوی من

من از درد تحریم افسرده‌ام

توانم شده صفر و من مرده‌ام

تو از نفت و چین خاطرت شادکن

لپ گنده‌ات را پر از باد کن

نه این نفت صدساله ذوق آورَد

نه بوی بدش بوی شوق آورَد

چه خوش‌باوری، شوی جنگی من

بیا پاک کن جسم رنگی من

که از این‌همه رنگ، ننگ آیدم

ز تحریم‌ها بوی جنگ آیدم

تو با بودن نفت، تن‌پروری

که تن‌پروری ناورد سروری

همه چشم بر دست چینی کنیم

ده انگشت را سوی بینی کنیم

نه از کار بیگانگان این وطن

شود قطعهٔ سبز باغ عدن

که تحریم‌ها فرصتی دیگر است

همه خلق ایران چو یک پیکر است

به کار و خرد شوق آزادگی

رها می‌کند ملت از بردگی

چو رستم شنیدی سخن‌های زن

فراموش کردی خود و خویشتن

دمی فکر کرد و کمی غور کرد

به خاقان چین پیک مأمور کرد

تهمتن به پیکش چنین یاد داد

تو گفتی که چین جمله بر باد داد

برو سوی دربار او سرزده

بگو جنس بنجل به ایران مده

به آب گل‌آلود ماهی نگیر

کند استخوان در گلوی تو گیر

تو ایرانیان حال خود واگذار

که تحریم ما کرده چین پایدار

همه دوستان جمله مهمان ما

به آتش کشیدند ایران ما

الاغی اگر مفت پیدا کنید

همه خوی وحشی هویدا کنید

به پالان خر هم طمع می‌کنید

همه چشم خود پر ولع می‌کنید

نمک خورده و حرمتش برده‌اید

که از مفت هم مفت‌تر خورده‌اید

به‌ظاهر همه دوست، بل دشمن‌اید

چو این دشمنان در جهان کمترید

نوشته شعر طنز: شکایت تهمینه از تحریم‌ها اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

شازده احتجاب رمانی انتقادی به اوضاع اجتماعی ایران در تغییر سلطنت از قاجاریه به پهلوی است. نقدی است بر نظام فئودالی ایران قدیم و تغییر شرایط ظالمانه نه توسط مردم، بلکه توسط حاکمیت جدید و البته ظهور حکومت استبدادی جدید. داستان خاطراتی است از گذشته که در عرض چند دقیقه در ذهن شازدهٔ مسلول، قبل از مرگش می‌گذرد.

شازده خود به وضعیت موجود تن داده و به‌طور حتم انسانی بیمار است. هم سل دارد و هم بیمار روانی است. این‌ها را در طول گفتن خاطرات و روایت‌ها در رفت و برگشت‌های زمانی متوجه می‌شویم.

تمام اطرافیان شازده مرده‌اند. این‌ها را مراد می‌گوید که در آخر هم خبر مرگ شازده احتجاب را به خود او می‌گوید. آن کلونی زمین‌دار و خون‌ریز که برادر برادر را به‌راحتی می‌کشد، دیگر فرو ریخته است و جامعه به‌سمت مدرنیته گام بر می‌دارد. این جامعه دیگر پذیرای شازده و امثال شازده نیست. روایت‌ها توسط راوی (دانای کل محدود یا نویسنده)،‌ فخری و فخرالنساء، گفته می‌شود و تمامی آن‌ها از ذهن شازده می‌گذرد.

این درست که «ناخودآگاه» اغلب در خواب و رؤیا به‌صورت نمادین جلوه‌گر است، ولی در این اثر می‌توان زندگی داخلی شازده را ناخودآگاهِ شازده در گذر از زمان حال و رفتن به گذشته دانست. تصاویر خانوادگی، کتاب‌ها، اشیای عتیقه و… می‌تواند ناخودآگاه شازده محسوب شود. شاید به‌صورت تمثیلی بتوانیم مراد را رابطی فیزیکی بین خودآگاه و ناخودآگاه شازده به‌حساب بیاوریم. هم او که در جایی خبر مرگ شازده را به خود او می‌دهد.

بر اساس نظریات روانشناسانه یونگ، سایه‌ها قسمت‌های پست شخصیت محسوب می‌شوند و در این روایت، اجداد شازده را می‌توان به تمامی سایه‌های او به‌حساب آورد، چرا که شازده از این میراث اجدادی (رفتار مردسالارانه) روزگار خود، فقط محدود کردن دو زن (فخرالنساء و فخری) را در چارچوب خانه و اجرای بی چون و چرای اوامرش فراگرفته است و عاری از سایر اقتدارات مردانهٔ خاندان خود است. پدربزرگ شازده شامل بسته‌ای کامل از تندخوئی‌های قاجاری است که به‌راحتی دست به تنبیه یا کشتن افراد خانواده می‌زند؛ به‌طور مثال، کشتن مادر و برادر خود.

فخرالنساء برای مردان موجودی آنیمایی است. او آنیمای شازده است و خود شازده در حالت منفی‌اش آنیمای فخری است و در حالتی آنیموس فخرالنساء است. رابطهٔ فخرالنساء و شازده به‌علت این تضاد، رابطه‌ای سرد و مبتذل است، چرا که شازده در تمام طول زندگی مشترکش با فخرالنساء نمی‌تواند آن‌گونه که فخرالنساء می‌خواهد، باشد و تحقیر شدنش توسط دخترعمویی که مرتب خون‌ریزی‌ها و وجههٔ منفی خاندان شازده را به او تأکید می‌کند، امری جدید است و در خاندان مردسالارانهٔ شازده محلی از اعراب نداشته است.

پرسوناهای زیادی در شخصیت سه‌گانهٔ این داستان وجود دارد. شازده نقاب‌هایش را یکی یکی باید کنار بزند. فخرالنساء خود با نقابی جدید روی دیگر سکه را به شازده می‌نمایاند و فخری هم مدام در آینه می‌خواهد مثل فخرالنساء باشد. شازده شخصیتی تنها و درونگراست. وی در پایان عمر درگیر ذهن خود است. فخری اما برونگراست و هیچ دغدغه‌ای غیر از فرامین شازده ندارد. اما فخرالنساء که بیشتر درونگراست و خودش را با تنهایی مأنوس می‌کند، در مقابل فخری و شازده شخصیتی برون گرا پیدا می‌کند که البته باید شراب بنوشد تا بتواند سخنانش را گاه با فریاد و طعنه به شازده گوشزد کند.

جد شازده کهن‌الگویی شر است. کسی که برادر خود را می‌کشد و در آرامش خیال و بی‌آنکه ککش هم بگزد، همچنان که بر روی جنازهٔ برادر نشسته، سیگار می‌کشد. این برادرکشی که تمثالی از اختلاف بین هابیل و قابیل و کهن‌الگوی برادرکشی را در متنِ روایت به ذهن مخاطب ارجاع می‌دهد، نه آغاز شرارت‌های جد شازده است و نه انجام آن. فخری و مادربزرگ شازده را می‌توان کهن‌الگوی مادر برای شازده دانست. از دیگر نمادهای کهن‌الگویی می‌توان به کهن‌الگویی اعداد مثل هفت دری، شراب هفت ساله، چهلچراغ و چهل تکه اشاره کرد که هفت در فرهنگ اسلامی و چهار در فرهنگ ایرانیان باستان اعداد مقدسی محسوب می‌شوند.

در شازده احتجاب فخری شخصیتی دوگانه دارد. از طرفی خدمتکار خانه است و از طرفی باید جای فخرالنساء را هم در چشم شازده پر کند. شازده به هر طریقی می‌کوشد تا هر آنچه را که از قدیم به او وصل می‌شود، در هر فرصتی که می‌یابد پاره می‌کند. خاطرات اجدادی‌اش را که فخرالنساء برایش می‌خواند، به آتش می‌سپارد و اسباب خانه را در کار قمار می‌بازد. اجدادش یکی یکی از قابی غبار‌گرفته به مدد روان شازده به بیرون می‌آیند و سپس نیست و نابود می‌شوند. شازده شخصیتی شکست‌خورده است. هیچ وجه اشتراکی با اجدادش ندارد. نه با پدرش سرهنگ احتجاب، نه با جدش شازده بزرگ و نه با جد بزرگش افخم امجد. در زندگی‌اش زنان زیادی حضور ندارند و بر خلاف جدش حرمسرایی نساخته است. وی بلافاصله پس از مرگ فخرالنساء فخری را وادار می‌کند شبیه فخرالنساء شود. همان‌طور لباس بپوشد. همان‌طور موهایش را شانه کند و یک طرف شانه اش بریزد و همان‌طور بخندد. در اینجا شازده که می‌توان او را به‌واقع بیماری سادیسمی دانست، با اذیت و آزار فخری گویا انتقام تمام تحقیرهای خود را از فخرالنساء می‌گیرد.

از دوران بچگیِ شازده اطلاع دقیقی نداریم. پدری خیس از باران و رنگ‌پریده وارد خانه می‌شود. به امر پدربزرگ، عمه‌ها و مادربزرگ از اتاق خارج می‌شوند. پدر، پدربزرگ و خسرو (شازده احتجاب) تنها هستند. پدر استعفا داده است. دست سردش، دست خسرو را می‌گیرد. پدر دستور داده بود مردم را به گلوله ببندند. اکنون پشیمان است: «… من نمی‌خواستم آن‌طور بشود. اول فکر نمی‌کردم که آدم‌ها را بشود، آن‌هم به این آسانی، له و لورده کرد. وقتی راه افتادند، موج آمد. دست‌ها و چماق‌ها و دهان‌های باز…» پدر دستور می‌دهد: «…ببندیدشان به مسلسل». بعد خاطرهٔ بادبادک‌بازی خسرو با پسر باغبان که با نهی عمه مواجه می‌شود. خاطره بودن کنار پدربزرگی که سرفه می‌کند و خاطره شرکت در تشییع جنازه پدر. اما در این میان خاطرهٔ منیره‌خاتون، زن عقدی حرمسرای پدربزرگ، با شازده بسیار پررنگ است. فخری از جهاتی با منیره‌خاتون شباهت‌هایی دارد. شازده برخلاف سلفش بچه‌دار نشده است. این یکی از عقده‌های روانی شازده است و نکته ای برای سرکوفت زدن‌های فخرالنساء. شازده این حقارت را با زورگفتن به فخری تعدیل می‌کند؛ تنها کاری که حالا دیگر از دستش بر می‌آید. گلشیری این رمان را نوشته است تا مخاطب گذشته را با محک تاریخ بسنجد. تاریخی که پس از دوران گلشیری هنوز هم قابلیت سنجش خود را باز نیافته است.

نوشته نقد روان‌شناختی رمان شازده احتجاب اثر هوشنگ گلشیری از منظر روان‌شناسی یونگ اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.