برگردان از انگلیسی: دکتر سعید ممتازی – ونکوور

معرفی: 

نوال السعداوی نویسنده، شاعر، روان‌پزشک و مبارز برجستهٔ حقوق زنان و طبقات فرودست از مصر است. او نوشتن را از سال ۱۹۴۴، زمانی که تنها سیزده سال داشت، آغاز کرد و تاکنون بیش از چهل کتاب منتشر کرده است. بسیاری از آثارش در جهان عرب بارها تجدید چاپ شده‌ و پس از ترجمه به بیش از سی زبان، در سطح بین‌المللی نیز شهرت گسترده‌ای یافته است.

کتاب «چهرهٔ پنهان حوا» (The Hidden Face of Eve) نخستین اثر او بود که توسط همسرش، شریف حتاته، به انگلیسی ترجمه شد و در سال ۱۹۸۰ از سوی انتشارات Zed Books منتشر شد.

السعداوی مدتی در دانشگاه دوک و سپس در دانشگاهی در سیاتل تدریس کرد و در سال ۱۹۹۷ به مصر بازگشت تا فعالیت‌های فکری و سازمان‌دهی جنبش‌های زنان را ادامه دهد.

در سال ۲۰۰۱ پرونده‌ای قضایی علیه او گشوده شد که در آن او را به ارتداد متهم کرده و خواستار طلاق اجباری او از همسرش شدند. اما او با حمایت سازمان‌های حقوق بشری در مصر و جهان در این پرونده پیروز شد. السعداوی در سال ۲۰۰۴ نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری مصر شد، اما تحت فشار و آزار حکومت ناچار شد از نامزدی کناره‌گیری کند. او اعلام کرد که این اقدام بیشتر جنبه‌ای نمادین داشت تا نبودِ دموکراسی در مصر را آشکار کند.

* * * * *

زنی متفاوت

من زنی هستم سراسر زنانه.

تن به قانونِ اطاعت نمی‌دهم،

ابروهایم را برنمی‌دارم،

چشمانم را با سرمه نمی‌آرایم

و بر پاشنه‌های بلند به ناز نمی‌خرامم.

اما به وعده‌هایم وفادارم.

با نخستین پرتو صبح

قهوه‌ام را می‌نوشم

و شعرم را در سکوت جهان می‌نویسم.

پیش از غروب

در کوچه‌های شهر گام می‌زنم،

با شمعی در دست،

تنها در جست‌وجوی یک انسان؛

کسی که بتواند به وعده‌هایش وفا کند،

درست به‌هنگام وعده بیاید

و چون دیگران از حقیقت عقب نماند.

کسی که بی‌تفاوت کنار نایستد

و سر فرو نیاورد

حتی در برابر یک رئیس‌جمهور.

* * * * *

بنویس، دخترم، تا زنده بمانی

نوشتن

برای زنان و بردگان

ممنوع بود؛

زیرا سرنوشتشان

مرگ دانسته می‌شد،

و جاودانگی

فقط از آنِ خدایانِ مرد بود.

در کودکی

همیشه می‌ترسیدم،

آن‌چنان هراسان بودم

که فرمان می‌بردم؛

فرمان‌ خدا، پادشاه،

و فرمان‌های مردم،

پدر

و مادر.

مادرم

همیشه آخر می‌آمد،

با آنکه

اولین چهره‌ای بود که دیدم،

و نخستین صدایی

که شنیدم.

او نخستین بود،

اما وادارش داشته بودند

آخرین باشد.

در پنهان می‌نوشت

و کلماتش را

در زیرزمین تاریک نهان می‌کرد.

او نیز

چون من

می‌ترسید،

و سرانجام

با همین ترس مُرد.

اما پیش از آخرین نفس

به نجوا گفت:

«دخترم،

راه مرا دنبال نکن.

بنویس…

بنویس

تا زنده بمانی.»

* * * * *

گناهی معلق در تاریخ

مادرم در شناسنامه‌ام

نام مرا «حوا» نوشت.

حوا یعنی زندگی،

زندگی‌ای که همه‌چیز را می‌آفریند.

فضیلت،

شرافت

و نیکی

همه از حوا سرچشمه می‌گیرند؛

زیرا حوا نخستین کسی بود

که طعم دانایی را چشید،

درحالی‌که آدم

پشت سر او و در سایه‌اش قدم برمی‌داشت،

و پس از او

و به تشویق او دل داد

 و دانش را چشید.

بی‌حوا

نه انسانی در کار بود

و نه دانشی.

پس چرا

کلام خدا

تنها و مفرد

به آدم خطاب شد،

و نه به صیغه‌ای دوگانه

که حوا را نیز در بر گیرد؟

* * * * *

مادرم

چه کسی میان ما

دشمنی افکند؟

چه کسی مرا واداشت

به آسمان بنگرم

اما تو را نبینم؟

تاریخ بخوانم

اما نامی از تو نیابم؟

چشمانم را

به زندگی،

به دین

و دولت گشودم

اما نام تو

هیچ‌جا نبود

چرا نامت را

خط زدند، مادر؟

اگر بگویم

دختر تو هستم،

دیوانه می‌شوند و می‌گویند:

«تو دختر پدرت هستی،

نام او را

از گهواره تا گور

با خود می‌بری.»

اگر روزی

پدرت مادر تو را ترک گوید،

باز هم او

سرپرست تو خواهد بود.

زیرا زن

سرپرست هیچ‌کس نمی‌تواند باشد؛

حتی اگر

وزیر شود

یا رئیس‌جمهور

نوشته چهار شعر از نوال السعداوی  اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

در مصاحبهٔ اخیر پگاه آهنگرانی با ترانه علیدوستی در بی‌بی‌سی فارسی، چندین نقطهٔ قوت و ضعف چنان توجه مرا جلب کرد که دست به قلم شدم. این ویدئو، فراتر از یک مصاحبهٔ معمولی است، نوعی روایت شخصی‌ ـ اجتماعی که در آن، گوینده به پرسش‌ها پاسخ نمی‌دهد، بلکه در حال بازتعریف نسبت خود با جهان پیرامونش است. 

آنچه بیش از هر چیز در این مصاحبه هویداست، تلاش ترانه برای بازپس‌گرفتن «خود» است؛ نه در مقام یک بازیگر شناخته‌شده یا چهرهٔ فرهنگی، بلکه در قالب زنی مسئول و خودآگاه که می‌خواهد نسبتش را با قدرت سیاسی و کنش هنری روشن کند. این تلاش، نه نمایشی است و نه واکنشی، بلکه حاصل سال‌ها تجربهٔ زیسته‌ در مواجهه با سانسور، انتظارات اجتماعی و نقش‌های ازپیش‌تعیین‌شده است. ترانه با حضور صادقانهٔ خود نشان می‌دهد که آگاهانه حاضر است بهای دیده‌شدن، شنیده‌شدن و قضاوت‌شدن را بپردازد؛ و همین انتخاب، ارزش این مصاحبه را دوچندان می‌کند. 

وقتی ترانه می‌گوید «انقلاب یعنی مطالبات مشترک»، آگاهانه از تصویر هیجانی و ساده‌انگارانهٔ انقلاب فاصله می‌گیرد. انقلاب، در روایت او، نه فوران خشم، بلکه نقطهٔ تلاقی خواست‌ها، دردها و امیدهای جمعی است. تعریفی که در فضای گفت‌وگوی عمومی امروز ایران اهمیت ویژه‌ای دارد. اما درست همین‌جا گفت‌وگو مکث می‌کند. ترانه جلو می‌آید و در مرز مناسبات قدرت در تولیدات سینمایی، سکوت‌ برخی هنرمندان و شکاف میان آن‌هایی که هزینه داده‌اند و آن‌هایی که هزینه نداده‌اند، متوقف می‌شود. مخاطب می‌خواهد او ادامه دهد، پاسخ پرسش‌هایش را بگیرد، و پرده از واقعیت بردارد، اما ناکام می‌ماند.

موضع‌گیری ترانه دربارهٔ حجاب ــ اینکه نباید به ابزاری برای اعمال خشونت حکومتی بدل شود ــ از دقیق‌ترین و روشن‌ترین لحظات مصاحبه است. او مسئله را از دعوای ارزشی و ایدئولوژیک جدا می‌کند و حجاب را به‌مثابهٔ سازوکاری برای کنترل بدن زن تعریف می‌کند. این نگاه، ساده‌انگارانه نیست؛ تحلیلی است که مستقیم سازوکار سرکوب را هدف می‌گیرد. 

شاید معنادارترین خط روایی مصاحبه، گذار از «من ترانه ۱۵ سال دارم» به «من ترانه ۴۱ سال دارم» باشد. از منظر روان‌شناختی و نظریهٔ رشد هویتی اریک اریکسون، این گذار بیش از روایت گذر زمان است؛ بازتاب فرسایشی تاریخی، اجتماعی، و حرفه‌ای است. این فرایند، تجربهٔ زیستهٔ زنی را به تصویر می‌کشد که از نوجوانی وارد سینما شد و در معرض محدودیت‌های اجتماعی و نقش‌های تحمیلی قرار گرفت. اکنون ترانه در تعامل بین «خودِ فردی» و «خودِ اجتماعی»، دیگر حاضر نیست نقش‌هایی را بپذیرد که هیچ نسبتی با زندگی واقعی زنان ایرانی ندارند؛ جایی‌که زنِ سینما از زنِ امروز عقب‌تر ایستاده است. اما ترانه دقیقاً می‌داند کجا بایستد.

با همهٔ این‌ها، مصاحبه می‌توانست جسورانه‌تر باشد و از چارچوب گفت‌و‌گوی رسانه‌ای فراتر رود. در این محدودهٔ برگزیده‌شده، بعضی پرسش‌ها پرسیده نمی‌شوند، بعضی نام‌ها برده نمی‌شوند، بعضی نسبت‌ها مبهم می‌مانند؛ بنابراین مصاحبه ناتمام می‌ماند.

در نهایت، این گفت‌وگو بیش از آنکه تحلیلی باشد، شهادت‌گونه است؛ خودروایتگری‌ای صادقانه و قابل‌احترام. ترانه علیدوستی نه قهرمان است و نه معترض حرفه‌ای؛ زنی است که آگاهانه از منطقهٔ امن خود فاصله می‌گیرد. همین کافی است تا این گفت‌وگو، با همهٔ محدودیت‌هایش، تصویری از زنی مستقل، آگاه، و مسئولیت‌پذیر را پیش روی مخاطب بگذارد.

جنبش «زن، زندگی، آزادی» خاموش نشده و فقط تغییر شکل داده است. از خیزش ناگهانی در حرکتی مداوم تجلی یافته، از خیابان‌ها به زندگی روزمره راه یافته و از یک شعار، به تلاشی پیوسته برای بازتعریف هویت زن در جامعهٔ امروز ایران بدل شده است. اکنون زنان با آگاهی بیشتر نسبت به حقوق و نقش خود، افزایش همبستگی، و تثبیت مفهوم «زن مستقل و مسئولیت‌پذیر» در جامعهٔ امروز، راه را برای بازنگری در ساختارهای محدودکننده هموارتر ساخته‌اند. در این مسیر، نقش رسانه‌ها تعیین‌کننده است. اگر با دقت و مسئولیت عمل کنند، می‌توانند این تداوم آرام اما عمیق را قابل‌دیدن و قابل‌فهم نگه دارند. و شاید مهم‌ترین وظیفهٔ رسانه نه‌فقط بلندترکردن صداها، بلکه شنیدن دقیق‌تر و روایت‌کردنِ لایه‌‌های‌ پنهان واقعیتی باشد که رو به بالندگی است.

نوشته من ترانه ۴۱ سال دارم اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

مستند «ترانه» ساختهٔ پگاه آهنگرانی که اخیرا از شبکهٔ بی‌بی‌سی فارسی پخش شد، بیش از آنکه صرفاً روایتی زندگی‌نامه‌ای از یک بازیگر شناخته‌شده باشد، تلاشی است برای ثبت یک انتخاب؛ انتخابی آگاهانه، پرهزینه و عمیقاً انسانی. مستند، به‌ویژه با کارگردانی دقیق و خویشتن‌دار، موفق می‌شود از دام روایت‌های ساده‌انگارانه بگریزد و داستان را نه به‌عنوان اسطوره، بلکه به‌مثابهٔ زنی در متن مبارزه و اعتراض معاصر ایران بازخوانی کند.

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این مستند، اصلاح یک سوء‌برداشت رایج است: اینکه ترانه علیدوستی «حذف شد» یا «کنار گذاشته شد». فیلم با دقت و تکرار حساب‌شده نشان می‌دهد که او کنار گذاشته نشد؛ او خودش کنار کشید. این تفاوت، تفاوتی بنیادین است. کنارگذاشته‌شدن حاصل اجبار بیرونی است، اما کنارکشیدن حاصل تصمیم. مستند بر این تمایز پافشاری می‌کند و همین پافشاری است که روایت را از سطح گزارش فراتر می‌برد و به آن وزن اخلاقی می‌دهد.

پگاه آهنگرانی در کارگردانی «ترانه» به‌خوبی می‌داند که با چه سوژه‌ای طرف است. او نه می‌خواهد قهرمان بسازد و نه قصد دارد ترانه را در مقام قربانی بنشاند. انتخاب او، فاصله‌گذاری آگاهانه است؛ فاصله‌ای که اجازه می‌دهد تصویر ترانه در پیچیدگی‌اش باقی بماند. دوربین عجله ندارد. مصاحبه‌ها بریده‌بریده و نمایشی نیستند. سکوت‌ها به‌اندازهٔ کلمات اهمیت دارند. این رویکرد، مستند را به اثری تأمل‌برانگیز بدل می‌کند، نه احساسی یا تبلیغاتی.

مستند به گذشتهٔ حرفه‌ای ترانه علیدوستی بازمی‌گردد و این بازگشت، صرفاً نوستالژیک نیست. فیلم با انتخاب مثال‌ها و تصویرها، درست نشان می‌دهد که ترانه نه‌فقط بازیگری موفق، بلکه بازیگری مهم بود؛ کسی که در بهترین فیلم‌های سینمای ایران حضور داشت. حضور او در این فیلم‌ها اتفاقی نبود. علیدوستی همواره نقش‌هایی را انتخاب می‌کرد که آسان و بی‌دردسر نبودند. زنانی که او بازی می‌کرد، اغلب در حال مقاومت بودند؛ در برابر خانواده، سنت، روابط قدرت یا نظم مسلط. این هنجارشکنی در نقش‌ها، سال‌ها پیش از اعتراض علنی‌اش، در کارنامهٔ هنری او ثبت شده بود.

مستند با هوشمندی این خط را پررنگ می‌کند: شجاعت ترانه، ناگهانی و واکنشی نیست؛ ریشه‌دار است. او از همان ابتدا بازیگری نبود که صرفاً به تداوم حضور فکر کند. انتخاب نقش برایش شکلی از موضع‌گیری بود. به‌همین دلیل است که وقتی به نقطهٔ اعتراض می‌رسد، این اعتراض ناهمخوان با گذشته‌اش نیست. «ترانه» نشان می‌دهد که چگونه زیست حرفه‌ای و زیست شخصی او به هم گره می‌خورند.

نکتهٔ کلیدی دیگری که مستند با صراحت بر آن تأکید می‌کند، زمان این انتخاب است. ترانه علیدوستی در اوج شهرت و اعتبار حرفه‌ای‌اش تصمیم گرفت دیگر بازی نکند. او در موقعیتی نبود که از سینما رانده شده باشد. اگر می‌خواست، می‌توانست همچنان نقش بگیرد، دیده شود و کار کند. اگر می‌خواست تن به حجاب اجباری دهد، مسیر بازیگری برایش باز بود. این واقعیت، بار اخلاقی انتخاب او را سنگین‌تر می‌کند. او چیزی را از دست داد که بسیاری برای حفظش حاضر به سکوت می‌شوند.

مستند با ظرافت نشان می‌دهد که «کارنکردن» در اینجا به‌معنای انفعال نیست. برعکس، امتناع او شکلی از اعتراض است؛ اعتراضی خاموش اما پیگیر. غیبت ترانه از پردهٔ سینما، به حضوری معنادار بدل می‌شود. این، یکی از نقاط قوت کارگردانی آهنگرانی است: تبدیل فقدان به معنا، بدون آنکه به دام اغراق بیفتد.

بخش مربوط به دستگیری و زندان، یکی از حساس‌ترین بخش‌های مستند است. آهنگرانی این بخش را نه به‌عنوان اوج دراماتیک، بلکه به‌عنوان پیامد طبیعی اعتراض روایت می‌کند. هیچ بزرگ‌نمایی‌ای در کار نیست. زندان، حادثه‌ای است در امتداد یک مسیر، نه نقطهٔ پایان آن. پس از آزادی، بیماری ترانه مطرح می‌شود؛ اما باز هم بدون بهره‌کشی احساسی. بدن، در این روایت، محل انباشت فشار است. مستند نشان می‌دهد که مبارزه فقط در خیابان رخ نمی‌دهد؛ بدن نیز میدان اعتراض است، جایی که هزینه‌‌دادن‌ها ثبت می‌شوند.

«ترانه» در عین تمرکز بر سوژهٔ اصلی، او را در دل یک بستر بزرگ‌تر قرار می‌دهد: اعتراض «زن، زندگی، آزادی». مستند به‌درستی این اعتراض را نه‌صرفاً یک رخداد سیاسی، بلکه یک خیزش اجتماعی و انسانی تصویر می‌کند؛ لحظه‌ای که زنان ایرانی، به‌طور جمعی، تصمیم گرفتند نقش‌های تحمیلی را پس بزنند. شجاعت ترانه علیدوستی، در خلأ شکل نگرفت. او یکی از صداهایی بود که از دل شجاعت جمعی زنان برخاست.

فیلم به‌خوبی اهمیت این اعتراض را برجسته می‌کند: اعتراض زنانی که بدن و زندگی‌شان سال‌ها محل کنترل بوده است. ترانه، به‌عنوان چهره‌ای شناخته‌شده، این اعتراض را مرئی‌تر کرد؛ اما مستند، هوشمندانه از تبدیل او به تنها یک نماد پرهیز می‌کند. او نمایندهٔ همه نیست، اما صدایش بخشی از یک هم‌صدایی گسترده است. این تمایز، فیلم را از فردگرایی افراطی نجات می‌دهد.

یکی از نقاط قوت اساسی مستند، انسانی‌بودن تصویر ترانه است. او نه همیشه مطمئن است، نه بی‌تردید. ترس، خستگی و آسیب در چهره‌اش دیده می‌شود. همین انسان‌بودن است که انتخابش را ارزشمند می‌کند. اگر شجاعت فقط از دل اطمینان مطلق می‌آمد، الهام‌بخش نبود. اما اینجا با زنی طرفیم که با وجود ترس‌ها و تردیدها، با وجود مادربودن، می‌جنگد، از سینما کنار می‌کشد و هزینه‌اش را می‌پردازد.

از منظر فرمی، کارگردانی پگاه آهنگرانی مبتنی بر خویشتن‌داری است. نه موسیقی احساساتی، نه تدوین شتاب‌زده، نه روایت تحمیلی. این سادگی آگاهانه، به مستند اجازه می‌دهد نفس بکشد. فیلم به مخاطب اعتماد دارد و پاسخ آماده تحویل نمی‌دهد. این رویکرد، خود نوعی احترام است؛ هم به سوژه و هم به تماشاگر.

در نهایت، «ترانه» مستندی است دربارهٔ اعتراض؛ اعتراضی که همیشه فریاد نیست، گاهی امتناع است. ترانه علیدوستی کنار گذاشته نشد؛ خودش کنار کشید. این کنار کشیدن، در متن اعتراض «زن، زندگی، آزادی»، به کنشی شجاعانه بدل می‌شود؛ کنشی که یادآوری می‌کند مبارزه همیشه در حضور نیست، گاهی در غیبت است. هر چند که او با این عمل به قول خودش به‌معنای واقعی مردمی شد. غیبت او در سینماست اما در دل میلیون‌ها ایرانی حاضر است.

شکی نیست که ترانه علیدوستی بی‌عیب و نقص نیست؛ مانند همهٔ ما. عملکرد، سخنان و انتخاب‌های گذشتهٔ او شاید برای خودش هم اکنون درست به نظر نیایند. ولی بی‌شک باید گفت تصمیم شجاعانهٔ ترانه علیدوستی و انعکاس آن در این مستند، مبارزان با جمهوری اسلامی را دلگرم‌تر خواهد کرد و هنرمندان دیگر را هم تشویق می‌کند که راه او و دیگرانی چون کتایون ریاحی، پانته‌آ بهرام، باران کوثری، هنگامه قاضیانی، شقایق دهقان، لیلی رشیدی و… را در پیش بگیرند و حکومت را با هنرمندان حکومتی‌اش تنها بگذارند.

این مستند، تحسین یک انتخاب است؛ انتخابی که با صداقت، بدون اغراق و با کارگردانی دقیق روایت شده است. «ترانه» نه‌فقط پرترهٔ یک بازیگر، بلکه سندی از شجاعت زنانی است که تصمیم گرفتند دیگر در نقش‌های تحمیلی بازی نکنند؛ چه روی پردهٔ سینما، چه در زندگی.

نوشته بازی‌نکردن به‌مثابهٔ مبارزه؛ دربارهٔ مستند ترانه اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

سه‌شنبه  ۲۵ نوامبر ۲۰۲۵، به‌دعوت کانون زنان یاران، خانم الهه امانی، سخنرانی ویژه‌ای پیرامون خشونت علیه زنان بر بستر سیاست، فرهنگ، و قانون انجام دادند. این برنامه به‌صورت آنلاین و با استفاده از پلتفرم زوم و با حدود ۴۲ نفر شرکت‌کننده انجام شد. ابتدا خانم کتایون رهنوردی، از اعضای هیئت مدیرهٔ کانون زنان، از طرف جمع، نسبت به ساکنان بومی کانادا ادای احترام کرد. سپس به معرفی مختصر کانون زنان و فعالیت‌های آن پرداخت. در ادامه، خانم مژگان خلیلی، خانم الهه امانی، کنشگر امور زنان سازمان ملل، را بیشتر معرفی کرد. آنگاه خانم الهه امانی سخنرانی خود را آغاز نمود و سرانجام در بخش پرسش و پاسخ، شرکت‌کنندگان به گفت‌وگو با ایشان پرداختند. در این گزارش خلاصه‌ای از این گردهمایی را در اختیار شما خوانندگان گرامی می‌گذاریم. 

مژگان خلیلی، خانم الهه امانی را چنین معرفی کرد:‌

الهه امانی از فعالان برجستهٔ حقوق بشر، صلح، و برابری جنسی است. او بیش از سی و یک سال در دانشگاه‌های ایالتی کالیفرنیا در سِمَت‌های مختلف ازجمله به‌عنوان مدیر خدمات فناوری دانشجویی، مدیر خدمات فناوری آکادمیک، مدرس در رشتهٔ مطالعات زنان و همچنین معاون دفتر رفع تبعیض بر اساس جنسیت، تایتل ناین (Title IX) خدمت کرده است. از سال ۱۹۹۵، ایشان در کنفرانس‌های مهم جهانی ازجمله چهارمین کنفرانس جهانی زنان سازمان ملل در پکن، کنفرانس پیگیری پکن در کوبا ۱۹۹۸ و همهٔ نشست‌های سالانه، فروم سازمان‌های غیردولتی کمیسیون مقام زن سازمان ملل متحد حضور فعال داشته و در بسیاری از آن‌ها به‌عنوان سخنران شرکت کرده است. در سال ۲۰۰۱، پس از سقوط طالبان، او به‌عنوان عضو هیئت نمایندگی سازمان‌های غیردولتی زنان آمریکا از سوی شبکهٔ بینافرهنگی زنان (Women’s Intercultural Network) به افغانستان سفر کرد و در روند ائتلاف‌سازی و مدیریت تنش میان سازمان‌های غیردولتی زنان افغانستان در کابل، نقشی مؤثر ایفا نمود. ایشان در حال حاضر رئیس هیئت‌مدیرهٔ شبکهٔ بینافرهنگی زنان (WIN) در آمریکا، از همکاران ارشد سازمانِ Mediators Beyond Borders در حوزهٔ جنسیت، حل و مدیریت تعارض‌ها به‌ویژه در نهادهای مدنی است. و همچنین عضو هیئت‌مدیرهٔ انجمن ملی میانجیگری تنش‌های اجتماعی (National Association for Community Mediation) است. الهه امانی، نویسنده‌ای فعال است و مقالات متعددی به‌زبان فارسی و انگلیسی دربارهٔ صلح، عدالت، برابری جنسیتی و حقوق بشر منتشر کرده است. مقالات فارسی وی در ماهنامهٔ خط صلح و سایر نشریات و مقالات اخیر انگلیسی او در New politics و LA Progressive به چاپ رسیده است.

برنامه با سخنرانی الهه امانی ادامه پیدا کرد.

صحبت ایشان قسمتی در مورد تاریخچهٔ روز منع خشونت علیه زنان و سپس قسمتی در باب بررسی خشونت علیه زنان بر بستر سیاست، فرهنگ و قانون بود. 

در بخش تاریخچه، به این موضوع اشاره کردند که روز جهانی منع خشونت علیه زنان، ۲۵ نوامبر، برای آگاهی‌بخشی دربارهٔ خشونت علیه زنان و خشونت‌های مبتنی بر جنسیت در همهٔ اشکالی‌ست که ممکن است متبلور شود. این روز، آغاز کارزار جهانی ۱۶ روزه علیه خشونت جنسی است که از ۲۵ نوامبر تا ۱۰ دسامبر، یعنی روز جهانی حقوق بشر، ادامه دارد.

ریشه‌ها: ریشهٔ تثبیت این روز، مقاومت خواهران میرابل، سه فعال سیاسی اهل جمهوری دومینیکن، علیه دیکتاتوری بود که در ۲۵ نوامبر ۱۹۶۰ به‌دست رافائل تروپیو ترور شدند. قتل این سه خواهر سبب برانگیختن جنبش‌های فمینیستی و حقوق بشری در آمریکای لاتین شد و به سایر نقاط جهان اشاعه پیدا کرد و اینان به نمادی از مقاومت در برابر پدرسالاری، دیکتاتوری، و سرکوب جنسیتی تبدیل شدند. در سال ۱۹۹۹، این روز به‌عنوان روز جهانی منع خشونت علیه زنان، در سازمان ملل تصویب شد. از آن موقع دولت‌ها و نهادها و فعالان اجتماعی این روز را برای مطالبه، پاسخ‌گویی و پایان‌دادن به خشونت گرامی می‌دارند.

اهمیت این روز در چیست؟ خشونت علیه زنان یکی از گسترده‌ترین موارد نقض‌ حقوق بشر است. این موضوع دربرگیرندهٔ طیفی وسیع از خشونت در حوزهٔ خصوصی (خانواده) تا خشونت در حوزهٔ عمومی شامل فضای اجتماعی و کار، و حتی اِعمال خشونت توسط دولت‌ها می‌شود. این مسئله شامل خشونت فیزیکی، جنسی، روانی، اقتصادی، و دیجیتالی می‌شود. موضوع خشونت دیجیتال، امسال (۲۰۲۵) از طرف سازمان ملل به‌عنوان بخش محوری فعالیت‌های این روز شناخته شده است.

برخی از واقعیت‌های جهان امروز به‌صورت گذرا:‌ ۱۹ نوامبر سازمان بهداشت جهانی هم اعلام کرد که یک‌سوم زنان در طول زندگی، نوعی از خشونت را تجربه می‌کنند؛ این یعنی حدود ۸۴۰ میلیون نفر از زنان و دختران، در طول زندگی خشونت از سوی شریک صمیمی زندگی را تجربه می‌کنند. این رقم از سال ۲۰۰۰ تغییر چندانی نکرده است. این یک تناقض است، یعنی با اینکه آگاهی به موضوع افزایش پیدا کرده، ولی آمار خشونت تغییر چندانی نکرده است. در سال گذشته، ۳۱۶ میلیون زن و دختر تجربهٔ خشونت را داشته‌اند.

ارائهٔ این آمارهای دقیق و جدید نشان می‌دهد که در مورد کاهش خشونت علیه زنان شاهد پیشرفت‌های چشمگیری در سطح جهان نیستیم. 

جنبهٔ دیگر خشونت، خشونت آنلاین یا دیجیتال است که روند رشد بسیار شدیدی دارد، ولی قوانین حتی در کشورهای دموکراتیک هم پابه‌پای آن پیشرفتی نکرده است. 

وظایف ما:‌

• اول مطالبه‌گری و درخواست پاسخ‌گویی از دولت‌ها و نهادها است. واقعیت این است که زنان در مبارزات ضداستعماری در آفریقا، آمریکای لاتین و سایر نقاط جهان همیشه شرکت داشته‌اند. بسیاری از افراد فکر می‌کنند که ما باید مطالبات زنان را به فردای استقلال و آزادی و انقلاب و… موکول کنیم. نگاهی که در ایران هم وجود داشت. اما امروزه این دیدگاه، هم به‌لحاظ نظری و هم به‌لحاظ عملی به چالش کشیده شده و مطالبات زنان برای آزادی، استقلال، دموکراسی، و احترام به حقوق بشر باید همپای مبارزات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی انجام شود و موکول به فرداها نشود، چون زنان همیشه حقوق خود را از دست داده‌اند و مطالباتشان اولویت پیدا نکرده است. 
• وظیفهٔ دیگر ما گرامیداشت قربانیان و حمایت از بازداشت‌شدگان خشونت در این مطالبات است. 
• وظیفه و جنبهٔ دیگر فعالیت در روز ۲۵ نوامبر، مطالبه برای پیشگیری و اصلاح قوانین در جهت حمایت و اجرای عدالت است.

در کنفرانس جهانی حقوق بشر در وین در ۱۹۹۳، این موضوع تصویب شد که خشونت علیه زنان حتی اگر در حوزهٔ خصوصی و در چارچوب خانواده انجام بشود، نقضی حقوق بشری است. تا این تاریخ خشونتی که زنان در حوزهٔ خصوصی تجربه می‌کردند، جزو موارد نقض حقوق بشر در کارنامهٔ کشورها، محسوب نمی‌شد. اهمیت کنفرانس ۱۹۹۳ در این بود که در اعلامیه و برنامهٔ عمل وین تصویب شد که «حقوق زنان و دختران بخشی لاینفک، جدایی‌ناپذیر و اساسی از حقوق بشر جهانی» است. این نخستین بیانیهٔ سازمان ملل بود که به‌طور صریح خشونت خانوادگی را نه امری خصوصی، بلکه امری که پاسخ‌گویی دولت‌ها را می‌طلبد، قلمداد کرد. در دسامبر همین سال در مجمع عمومی سازمان ملل، اعلامیهٔ سازمان DEVAW، سرنام برای اعلامیهٔ سازمان ملل متحد برای رفع خشونت علیه زنان (Declaration on the Elimination of Violence Against Women) تأیید شد. 

پیشینیهٔ این قانون یعنی تأیید این امر که خشونت علیه زنان، نقض حقوق بشر است، مهم است. چون برای هر کدام از این قوانین، دهه‌ها کار و فعالیت مستمر لازم بوده است، زمینهٔ این قانون هم، کنوانسیون رفع هرگونه تبعیض علیه زنان (Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women) است. تبعیض علیه زنان در مفاد این کنوانسیون (که به‌صورت مخفف: سیدا CEDAW نامیده می‌شود)، تعریف شده است. این یکی از مهم‌ترین اسناد حقوق بشری جامعهٔ جهانی است که Bill of Right یا اعلامیهٔ حقوق زنان هم به آن گفته می‌شود. این کنوانسیون همهٔ زمینه‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و … را در بر می‌گیرد و دولت‌ها را برای لغو قوانین تبعیض‌آمیز و تحقق برابری موظف می‌کند. از میان ۱۹۳ کشور جهان، علاوه بر کشورهایی که این کنوانسیون سازمان ملل را امضا کرده‌اند ولی به آن عمل نکرده‌اند و نمی‌کنند، چند کشور اساساً آن را تأیید نکرد‌ه‌اند، ازجمله: سودان، سومالی، تانگا، پالائو، ایران، و آمریکا. آمریکا، سیدا را در زمان کارتر امضا کرد، ولی دوسوم رأی کنگره را نیاورد. این موضوع به‌خصوص برای تغییرات در سطح فدرال نتوانست در آمریکا حق زن بر بدنش و سقط جنین را حمایت و تأمین کند. 

برای بستن این بحث، به تعریف سازمان ملل از خشونت می‌پردازم که در حال تکامل هم است. به این تعریف، خشونت در فضای آنلاین هم اضافه شده است: 

«هرگونه عمل خشونت‌بار مبتنی بر جنسیت که منجر به آسیب‌های جنسی یا روانی برای زنان شود؛ یا احتمال این آسیب‌ها را برای زنان ایجاد کند؛ یا اجبار و محدودیت‌های خودسرانه، در حوزهٔ خصوصی و عمومی ایجاد کند. هرگونه سوءاستفاده و انواع خشونت اقتصادی، اقدامات زیان‌بار و خشونت‌های خانگی را در بر می‌گیرد.»

تم امسال سازمان ملل، خشونت در فضای مجازی یا خشونت دیجیتال (Digital Violence) است که یکی از مسئولیت‌های من در بخش فناوری آکادمیک نیز بوده است. این مسئله اَشکال مختلف دارد. 

چند آمار در این زمینه:‌

• ۳۸ درصد از زنان تجربهٔ خشونت آنلاین داشته‌اند.
• ۸۵ درصد شاهد خشونت دیجیتال بود‌ه‌اند ولی سکوت کرده‌اند، سکوتی که همیشه بوده و هست. 
• ۶۷ درصد از زنانی که خشونت دیجیتال را تجربه کرده‌اند، تجربه‌شان را مطرح کرده‌اند و سازمان ملل در مورد آن گزارش داده است. 
• کمتر از ۴۰ درصد از کشورهای جهان قوانین مربوط به حمایت از زنان در برابر آزار در فضای مجازی را دارند.

این بخش را باز می‌کنم که خشونت علیه زنان علت و معلول نابرابری‌های جنسیتی است. تا وقتی این نابرابری‌ها را از بین نبریم، نمی‌توانیم خشونت علیه زنان و دختران را محو کنیم. 

در این قسمت خانم امانی به مسئلهٔ خشونت در بستر سیاست، فرهنگ، و قانون پرداختند:

خشونت در ایران هم مانند سایر کشورها بسیار گسترده، نظام‌مند و چندبعدی است. ریشه‌های آن تنها در مناسبات قدرت پدرمردسالارانه خلاصه نمی‌شود، بلکه در سه بستر سیاست، فرهنگ، و قانون به‌صورت ساختاری بازتولید می‌شود و نتیجهٔ حاکمیت جنسیت‌زده، زن‌ستیز، و مردسالارانهٔ مجهز به قوانین تبعیض‌آمیز است. 

در ایندکس‌های جهانی سال ۲۰۲۴ در زمینهٔ مشارکت و فرصت‌های اقتصادی برای زنان، ایران در بین ۱۴۶ کشور جهان، رتبهٔ ۱۴۴‌ام را دارد. در زمینهٔ دسترسی به آموزش، رتبهٔ ۱۰۲، در زمینهٔ سلامت و بقا رتبهٔ ۱۱۶، و در زمینهٔ قدرت سیاسی رتبهٔ ۱۴۳ را دارد.

در بستر سیاسی، یکی از جنبه‌های برجستهٔ خشونت دولتی، مسئلهٔ کنترل بدن و حضور اجتماعی زنان است. و سیاست‌های جمهوری اسلامی حول محور کنترل بدن زن، پوشش، و ایجاد مانع برای حضور زنان در عرصهٔ عمومی است. حجاب اجباری از بارزترین اشکال خشونت ساختاری است. 

خانم امانی با آوردن مثال‌ها و آمار نشان دادند که اقداماتی مانند طرح نور، بازداشت زنان بی‌حجاب و بدحجاب، موارد سیاسی خشونت علیه زنان است. قانون حجاب و عفاف یکی دیگر از این قوانین است که به‌دلیل شجاعت و مقاومت زنان، در واقع مرده به دنیا آمد و نتوانست زندگی خود را در خیابان‌ها عرضه کند. جمهوری اسلامی قادر نخواهد بود حجاب اجباری را به نسل زِد و آلفا تحمیل کند. 

ایران در زمینهٔ شکاف میان تحصیلات دانشگاهی و حضور در بازار کار، یکی از بالاترین شکاف‌ها را دارد. زنان تحصیل‌کرده، این سرمایهٔ عظیم، برای خدمت به جامعه امکانات ندارند.

آمار اعدام، به‌ویژه در سال جاری در ایران بالاست. مخصوصاً بعد از جنگ ۱۲ روزه، ایران یکی از بالاترین سرانه‌های اعدام زنان در دنیا، به‌غیر از چین و کره شمالی، را دارد. امروزه لغو حکم اعدام یکی از مسائل مورد نظر جنبش فمینیسم است. اگر با دید بینابخشی یا اینترسکشنال نگاه کنیم، مبارزه با اعدام زنان بخشی از فمینیسم است. محدودیت حضور زنان برای رئیس‌جمهورشدن، سیاست‌های جنسیتی در برنامه‌ریزی کلان، تشویق زنان به فرزندآوری و مرخصی‌های طولانی برای مراکز دولتی، همه برای حذف زنان از فضای عمومی است. قوانین تبعیض‌آمیز و تبعیض حقوقی، بازتولید و تولید خشونت ساختاری است. از خشونت خانوادگی جرم‌انگاری نشده و ما حتی یک تحقیق سراسری در این مورد نداریم. 

در میان اقسام خشونت، امسال دو حیطه برای جامعهٔ جهانی بسیار مهم است: اول زن‌کُشی که رشدش در ایران بالاست، و دیگری اعدام زنان. 

بستر فرهنگ‌:‌ انگاره‌های ذهنی پدرمردسالارانه، و کلیشه‌های موجود در جامعه، خشونت را طبیعی نشان می‌دهد و نرمالایز می‌کند. یکی از خطرناک‌ترین ‌‌آن‌ها ازدواج کودکان است. انگاره‌های ذهنی مردسالار، فشار اقتصادی، فقر خانواده‌ها و تبلیغات رسانه‌های دولتی برای ازدواج کودکان، خشونت را طبیعی جلوه می‌دهد. این موضوع، ارتباط مستقیمی با زن‌کُشی دارد.

صاحبان قدرت در رسانه‌های دولتی، آموزشی، و کتاب‌های درسی، نقش‌های جنسی سنتی را بازتولید می‌کنند. قوانین نه‌تنها جامعه را اعتلا نمی‌دهد، بلکه لباسی تنگ را هنوز بر تن جامعه نگه داشته است.

صحبتم را خلاصه می‌کنم:‌ در فضای خشونت اگر با لنز بینابخشی یا تقاطع‌گرایانه یا اینترسکشنال نگاه کنیم، می‌بینیم زنانی که به‌دلایل ملی، مذهبی، فقر، و معلولیت در حاشیه هستند، بار گران‌تری از خشونت را تجربه می‌کنند. در ایران تنها زمانی پایان خشونت را می‌بینیم که برابری جنسیتی تحقق پیدا کند و سیاست، قانون، و فرهنگ بر پایهٔ احترام به حقوق بشر، برابری، آزادی و کرامت انسانی باشد. 

ضرب‌المثلی آفریقایی می‌گوید: اگر می‌خواهی تند بروی، تنها برو، ولی اگر راهی طولانی در پیش داری، که به‌نظر من برابری جنسیتی راهی طولانی است، باید با هم باشیم.

بخش آخر برنامه به پرسش و پاسخ گذشت و بعد از بیش از دو ساعت، یکی از بهترین برنامه‌های کانون زنان یاران با سخنرانی گرم و صمیمی خانم الهه امانی پایان گرفت. 

نوشته گزارش گردهمایی آنلاین کانون زنان یاران به‌مناسبت ۲۵ نوامبر، روز جهانی مبارزه با خشونت علیه زنان اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

در کشوری که حتی برای نفس‌کشیدن باید مجوز داشت، خبرها گاه نه برای آگاهی، بلکه برای برملاکردن تناقض‌ها منتشر می‌شوند. چند روز است نامی بر سر زبان‌هاست، نام مردی که سال‌ها محبوب بود، قهرمان بود، نمایندهٔ نوعی از «موفقیت ملی»، اما ناگهان متهم شد. متهم به تجاوز، و این اتهام، نه‌فقط چهره‌ای را لرزاند، بلکه لایه‌های پنهان روان جمعی جامعه‌ای را برملا کرد که هنوز نمی‌داند با مفهوم «تجاوز»، «قدرت» و «عدالت» چگونه روبه‌رو شود.

خبر، مثل خنجری در گوشت جامعه فرو رفت. نه از آن جهت که غیرقابل باور بود، بلکه چون با ذهنیتی جمعی روبه‌رو شد که هنوز «مشهوربودن» را مترادف «بی‌گناهی» می‌داند. در جامعه‌ای که الگوهای اخلاقی از پردهٔ سینما و زمین فوتبال برمی‌خیزند، سقوط یک سلبریتی چیزی فراتر از یک رسوایی است؛ شکستن آینه‌ای است که مردم خود را در آن می‌دیدند. برای همین است که نخستین واکنش، انکار بود. «محال است»، «دروغ است»، «کار حکومت است»، «آن زن دنبال پول است»؛ جملاتی تکراری، اما آشنا.

این انکار، فقط یک دفاع غریزی نیست؛ بازتاب ساختار فرهنگی‌ای است که قدرت را مقدس می‌داند و قربانی را مقصر. جامعه‌ای که سال‌ها از بالا دیده و از پایین اطاعت کرده، به‌طور ناخودآگاه ترجیح می‌دهد باور کند «قوی‌ترها» درست می‌گویند. در چنین فضایی، شاکی نه یک انسان زخمی، بلکه تهدیدی علیه تصویر عمومی یک قهرمان محسوب می‌شود.

اما این‌بار، چیزی متفاوت بود. اتهام رسمی، بازداشت، و سپس آزادی با وثیقه‌ای سنگین. بسیاری گفتند «در همه‌جای دنیا متهم حق دارد با وثیقه آزاد شود»، و این سخن در ظاهر درست است؛ اما در کشوری که برای یک پست اینستاگرامی زندان و ممنوع‌الخروجی در انتظار افراد است، عدالت، ناگهان چهره‌ای تبعیض‌آمیز پیدا می‌کند. چرا برای برخی، قانون چون نیش زهر است و برای برخی دیگر، چون دست نوازش؟

چند روز بعد، خبر دیگری رسید: متهم از کشور خارج شده، آن هم به مقصدی آشنا؛ اول ترکیه و بعد کانادا، همان جغرافیای امنی که سال‌هاست پناهگاه صاحبان قدرتِ گریزان از پاسخگویی شده است. طنز تلخ ماجرا همین‌جاست: کسی که با اتهامی چنین سنگین مواجه است، به‌راحتی مرزها را پشت سر می‌گذارد، در حالی‌که بسیاری از فیلمسازان و زنان معترض برای دریافت جایزه، شرکت در جشنواره یا حتی برای درمان از خروج از کشور محروم‌اند. این تضاد، دیگر فقط بی‌عدالتی نیست؛ زلزله‌ای اخلاقی است در بنیاد اعتماد عمومی.

سؤال اصلی از این نقطه آغاز می‌شود: عدالت در ایران برای چه کسانی کار می‌کند؟ در کشوری که زندان‌ها مملو از معلمان، نویسندگان، هنرمندان و معترضان است، چرا فردی با چنین اتهامی آزادانه پرواز می‌کند؟ آیا ترازوی عدالت وزن وثیقه را می‌سنجد، نه وزن جرم را؟

اما ماجرا فقط قضایی نیست. این ماجرا، آینه‌ای از روان جمعی ماست. جامعه‌ای که نمی‌تواند بین «عشق به قهرمان» و «پرسش از حقیقت» مرز بکشد، دیر یا زود به فریب دسته‌جمعی تن می‌دهد. ما دوست داریم قهرمانانمان را از جنس نور بدانیم، چون تاب تحمل خاکستری‌بودن را نداریم. و این میل به تقدیس، همان چیزی‌ست که از قرون گذشته در ما نهادینه شده: باور به بی‌گناهی ذاتیِ قدرتمندان.

در چنین زمینه‌ای، هر زنی که سخن از خشونت بگوید، پیشاپیش در موضع دفاع است. باید ثابت کند که «دروغ نمی‌گوید»، «سوءاستفاده نکرده»، «آدم آبروداری‌ست». و جامعه، به‌جای پرسش از متهم، از قربانی بازجویی می‌کند. این همان عدالتِ وارونه‌ای‌ست که ریشه در تربیتی دارد که زنان را «منبع وسوسه» می‌بیند، نه انسان‌هایی با حق بر بدن و کرامت خود.

در این میان، نهادهای رسمی هم با سکوت یا رفتار دوگانه، ناخواسته به بحران مشروعیت دامن زدند. وقتی حکومت به‌خاطر بی‌حجابی یک بازیگر، تمام ابزار قدرتش را برای تنبیه به کار می‌گیرد، اما در برابر اتهام تجاوز ملایمت به خرج می‌دهد، پیامش روشن است: بدن زن، اگر در خیابان بی‌پوشش باشد، خطرناک است، اما اگر در اتاقی بسته مورد تجاوز قرار گیرد، مسئله‌ای خصوصی است. این شکاف اخلاقی، خطرناک‌تر از هر فساد مالی است.

در سطحی عمیق‌تر، این پرونده یک هشدار فرهنگی است. ما در آستانهٔ فروپاشی معنای عدالت ایستاده‌ایم. اگر عدالت، تنها برای فرودستان قاطع باشد ولی برای صاحبان نفوذ انعطاف‌پذیر، دیگر نه قانون معنا دارد، نه اخلاق. آنچه فرو می‌ریزد، ستون اعتماد جمعی است. جامعه‌ای که به قانون بی‌اعتماد شود، دیر یا زود به انتقام فردی و بی‌نظمی پناه می‌برد.

اما شاید مهم‌ترین وجه این ماجرا، سکوت است. سکوتِ مردم، سکوتِ همکاران، سکوتِ نهادها. ما از ترسِ ازدست‌دادن تصویرِ امنی که برای خود ساخته‌ایم، سکوت می‌کنیم. این سکوت، صدای شکست اخلاقی ماست. در واقع، هر بار که از کنار چنین رویدادی بی‌تفاوت می‌گذریم، خودمان را در بازتولید خشونت شریک می‌کنیم.

روایت هنوز تمام نشده است. شاید هیچ‌گاه هم تمام نشود، چون در این سرزمین، پرونده‌ها نه با عدالت، که با فراموشی بسته می‌شوند. اما آنچه این ماجرا به ما یادآوری کرد، ساده و بی‌رحمانه است؛ عدالت، اگر طبق میزان قدرت تقسیم شود، دیگر عدالت نیست، ابزار کنترل است.

ما باید از خود بپرسیم، نه از دادگاه: آیا ما واقعاً می‌خواهیم حقیقت را بدانیم؟ یا همچنان ترجیح می‌دهیم در خیالِ قهرمانان بی‌عیب‌ونقص زندگی کنیم؟ شاید پاسخ، در همان سکوت سنگینِ وجدان جمعی ما پنهان است؛ جایی میان انکار، ترس و میل به آرامشِ دروغین.

در نهایت باید یادآور شد که این نوشته نه برای صدور حکم است و نه برای تبرئه یا محکوم‌کردن کسی. هدف، تحلیل رفتار جمعی ماست، نه قضاوت دربارهٔ پرونده‌ای که هنوز حقیقتش در هاله‌ای از ابهام است. تا زمانی که هیچ مرجع مستقل و عادلانه‌ای واقعیت را روشن نکرده، ما حق نداریم با زبان یقین سخن بگوییم. زیرا همین شتاب در قضاوت، همان رفتاری‌ست که حکومت‌ها در برخورد با مخالفان خود مرتکب می‌شوند: حذف حقیقت پیش از آشکارشدنش.

جامعهٔ آگاه، جامعه‌ای است که در برابر هیاهو صبر می‌کند، در برابر احساسات می‌ایستد، و به‌جای فریادزدن، نگاه می‌کند و می‌پرسد. وظیفهٔ ما به‌عنوان شهروند، داوری نیست، بلکه مراقبت از امکان عدالت است. اگر ما هم مانند قدرت، پیش از روشن‌شدن واقعیت قضاوت کنیم، عملاً از همان منطق اقتدارگرایانه پیروی کرده‌ایم که عدالت را به ابزاری برای کنترل بدل می‌کند.

عدالت، تنها زمانی معنا دارد که از پیش‌داوری تهی باشد. باید بتوانیم هم‌زمان از قربانیان خشونت حمایت کنیم و در عین حال، در برابر وسوسهٔ قضاوتِ قطعی مقاومت کنیم. چون حقیقت، نه در شعار و احساس، بلکه در شفافیت و زمان آشکار می‌شود. 

نوشته روایت ناتمام: سلبریتی، وثیقه، و عدالتِ لَنگان اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

روز نوزدهم مهرماه ۱۴۰۴، تهران بار دیگر شاهد فاجعه‌ای بود که دیگر نمی‌توان نامش را حادثهٔ خانوادگی گذاشت. زهرا قائمی، استاد خانواده در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، به‌دست همسرش کشته شد. او نه زنی گمنام از روستایی دورافتاده بود، نه قربانی فقر یا بی‌سوادی. زنی دانشگاهی، متخصص، شناخته‌شده، و از قشر تحصیل‌کردهٔ جامعه بود، اما همین جامعه نتوانست از او محافظت کند. همسری که باید پناه و هم‌سخن او می‌بود، دستانش را بر گلوی او گذاشت و خفه‌اش کرد. تهران، شهری که مدرن و امن نشان داده می‌شود، بار دیگر چهره واقعی‌اش را نشان داد: شهری که در آن حتی زنی با موقعیت علمی و اجتماعی نمی‌تواند از خشونت خانگی در امان بماند. وقتی خبر قتل زهرا قائمی، استاد دانشگاه تهران، را شنیدم، شوکه شدم. نه‌فقط به‌خاطر خشونت عریانی که در این واقعه موج می‌زد، بلکه به‌خاطر اینکه در قلب پایتخت کشور، زنی تحصیل‌کرده، اندیشمند و صاحب جایگاه هنوز می‌تواند قربانی همان منطق کهنهٔ مالکیت و کنترل شود. مرگ او نشان داد که تحصیلات، شأن اجتماعی و استقلال فکری هنوز در برابر ساختار مردسالار و قوانین تبعیض‌آمیز آن سرزمین، حفاظی نیست. زهرا قائمی نماد زنی است که به‌رغم همهٔ تلاش‌هایش برای زیستن در روشنایی، در تاریکیِ قوانین حکومتی‌ای جان باخت که قاتلش را همچنان حمایت می‌کند.

در خبر کوتاهی که رسانه‌ها منتشر کردند، فقط گفته شد «اختلاف خانوادگی». این واژهٔ کلیشه‌ای و سرد، دهه‌هاست که برای پوشاندن خون زنانی استفاده می‌شود که به‌دست شوهران، پدران یا برادرانشان کشته می‌شوند. اما هیچ اختلافی، هیچ خشم لحظه‌ای‌ای، و هیچ سنتی نمی‌تواند قتل را توجیه کند. مسئله نه «اختلاف» است، نه «حادثه». مسئله، ساختاری است که خشونت علیه زنان را مشروع می‌سازد.

در ایران، زن‌کشی فقط یک عمل فردی نیست؛ نتیجهٔ مستقیم نظامی است که ارزش زندگی زن را پایین‌تر از مرد می‌داند. طبق قانون مجازات اسلامی، اگر پدری دخترش را بکشد، قصاص نمی‌شود، تنها به پرداخت دیه‌ای ناچیز محکوم می‌شود. این قانون، که از فقه سنتی گرفته شده، معنایی عمیق‌تر از یک مادهٔ حقوقی دارد: یعنی جان زن، حتی در پیوند خونی، مِلک مرد است و در ازدواج، این مالکیت رسمی‌تر و خطرناک‌تر می‌شود. شوهر می‌تواند همسرش را از کار، تحصیل یا سفر منع کند، می‌تواند او را «ناشزه» بنامد و از حمایت قانونی محرومش سازد، و اگر خشم یا غیرتش بالا بگیرد و او را به قتل برساند، باز هم قانون در کنار اوست، نه در برابرش.

زهرا قائمی، قربانی یک مرد نبود؛ قربانی سیستمی بود که مردان را صاحب جان زنان کرده است. اینکه در قرن بیست‌ و‌ یکم، در پایتخت ایران، زنی با عنوان دانشگاهی «استاد خانواده» به‌دست شوهرش خفه می‌شود، طنز تلخ جامعه‌ای است که هنوز خشونت را در پوشش «ناموس» پنهان می‌کند. جامعه‌ای که در آن دختران از کودکی یاد می‌گیرند سکوت کنند، اطاعت کنند، و وقتی کشته می‌شوند، حتی در مرگشان هم بی‌صدا باشند. پسرعموی قاتل در مصاحبه‌ای با خبرنگاران گفته است: «علی که همسر خود را نکشته و قتلی در میان نبوده است؛ زهرا و همسرش جرّوبحث کردند، دعوا کردند و در این دعوا زدوخوردی هم شده، ولی اینکه علی خواسته باشد زنش را بکشد، نه اصلاً چنین چیزی نبوده است. قبلاً یک نفر مزاحم زهرا شده بود که چند وقتی است درگیر آن بودند و علی چند سری هم از شدت ناراحتی به‌خاطر این موضوع اقدام به خودکشی داشته و پرونده‌اش هم موجود است. اعصابش نمی‌کشید و نمی‌توانست تحمل کند؛ درگیری ذهنی داشت و مسئلهٔ مزاحمت‌های ناموسی هضمش برایش سخت بود… »

«اعصابش نمی‌کشید و نمی‌توانست تحمل کند»، و به‌سادگی زد و زنش را کُشت. این‌گونه جملات، نه روایت واقعیت، بلکه تکرار همان منطق زن‌ستیز و معیوبی است که قرن‌هاست خشونت علیه زنان را توجیه می‌کند. در این روایت، زن قربانی است، اما به‌نحوی مقصر جلوه داده می‌شود و مرد قاتل، به‌نام «عشق»، «غیرت» یا «اعصاب خرد»، تبرئه می‌شود. این زبان، زبان عادی‌سازی جنایت است؛ زبانی که در آن خشم مردانه مشروع و واکنش زنانه مایهٔ تحریک معرفی می‌شود. پشت این عبارات، نظامی از باورها پنهان است که مرگ زن را نه فاجعه‌ای انسانی، بلکه «نتیجهٔ اجتناب‌ناپذیر» یک دعوای خانوادگی می‌بیند. نقد چنین گفتارهایی فقط اعتراض به یک جمله نیست، بلکه مقاومت در برابر فرهنگی است که هنوز قتل زن را نوعی سوء‌تفاهم عاطفی می‌نامد.

زن‌کشی در ایران پدیده‌ای فراگیر است، اما نه همیشه با چاقو یا طناب؛ گاهی هم با حذف اجتماعی، با تهدید، با اجبار به سکوت، با تهمت و بی‌پناهی در دادگاه‌ها. از شهرهای کوچک تا پایتخت، زنان در ایران هر روز میان مرگ فیزیکی و مرگ تدریجی یکی را انتخاب می‌کنند. و در این میان، حکومت نه‌تنها هیچ سازوکار مؤثری برای حمایت از آنان ندارد، بلکه با قوانین و ساختارهای مردسالارانه‌اش خشونت را بازتولید می‌کند.

در هیچ کشور دیگری، چنین تناقض عریانی میان سطح تحصیلات و میزان امنیت زنان دیده نمی‌شود. در ایران، حتی تحصیل‌کرده‌ترین زنان هم از خطر قتل خانگی مصون نیستند، زیرا خشونت نه از جهل، که از قدرت تغذیه می‌شود. وقتی قانونی وجود ندارد که زن را برابر بداند، مدرک دانشگاهی هم از او محافظت نمی‌کند. زهرا قائمی همان‌قدر بی‌دفاع بود که زن روستایی‌ای که برای جدایی از شوهرش راهی ندارد. تنها تفاوت، در سکوت رسانه‌هاست. دربارهٔ زنان دانشگاهی چند روزی می‌نویسند، اما دربارهٔ هزاران زن بی‌نام و بی‌چهره هیچ نمی‌گویند.

زن‌کشی در ایران، نتیجهٔ مستقیم حکومتی است که زن را نه شهروند، بلکه موضوع کنترل می‌داند. از بدن تا صدا، از لباس تا انتخاب همسر، همه‌چیز زن باید در محدوده‌ای بماند که نظام برایش تعیین کرده است. زنی که از این محدوده بیرون می‌زند، بهانهٔ کافی برای مجازات به دست می‌دهد. وقتی خشونت در خانه‌ها رخ می‌دهد، پلیس به‌جای حمایت از زن، به او می‌گوید «به شوهرت احترام بگذار». دادگاه، به‌جای بررسی خشونت، دنبال «دلایل اختلاف» می‌گردد. جامعه، به‌جای همدردی، دربارهٔ «رفتار زن» قضاوت می‌کند، و رسانه‌های رسمی، قتل را در چند خط خلاصه می‌کنند و می‌نویسند: «اختلاف خانوادگی منجر به قتل شد».

این زنجیرهٔ سکوت، همان چیزی است که قاتلان را جسور می‌کند. آن‌ها می‌دانند که اگر زن را بکشند، هیچ مجازات سختی در انتظارشان نیست. می‌دانند که خانوادهٔ قربانی برای حفظ آبرو سکوت می‌کند. می‌دانند که رسانه‌ها چند روز بعد خبر را فراموش می‌کنند. و می‌دانند که حکومت هیچ قانون بازدارنده‌ای تصویب نخواهد کرد، چون باید ابتدا برابری زن و مرد را بپذیرد و این، چیزی‌ست که نظام مذهبی هرگز به آن تن نخواهد داد.

اما این‌بار، شاید مرگ زهرا قائمی بتواند سکوت را بشکند. مرگی که نه در روستا، که در پایتخت رخ داده، نه از سوی مردی بی‌سواد، که از سوی مردی تحصیل‌کرده. این تناقض دردناک است؛ حتی در بالاترین طبقات فرهنگی، خشونت علیه زنان نهادینه است. این مسئلهٔ فقط فقر یا اعتیاد یا تعصب نیست؛ مسئلهٔ فرهنگی است که در آن مرد احساس می‌کند مالک بدن و جان زن است. فرهنگی که در آن دین، قانون و عرف دست به دست هم داده‌اند تا قدرت مرد را مقدس کنند.

هر زنی که در ایران زندگی می‌کند، این ترس را می‌شناسد؛ ترس از قضاوت، ترس از بی‌پناهی، ترس از مرگی که ممکن است در قاب «ناموس» توجیه شود. این ترس جمعی، نوعی اسارت نامرئی است که حتی پیش از مرگ جسمی، روح زنان را می‌کشد. جامعه‌ای که به زنانش امنیت نمی‌دهد، دیر یا زود خود را از درون می‌خورد. زیرا خشونت علیه زن، خشونت علیه خود زندگی است.

زهرا قائمی دیگر نیست، اما نام او باید بماند. نه به‌عنوان قربانی، بلکه به‌عنوان نشانه‌ای از واقعیتی تلخ؛ در سرزمینی که قانون از قاتل دفاع می‌کند، هیچ زنی در امان نیست. 

تا زمانی که قوانین اسلامی، قصاص را برای پدرِ قاتل ممنوع و برای شوهر تخفیف‌پذیر می‌داند، تا زمانی که قانون‌گذاران از برابری زنان در ارث، طلاق، سر باز می‌زنند، زن‌کشی ادامه خواهد داشت و این چرخهٔ مرگ تکرار خواهد شد… 

نوشته زن‌کشی در سایهٔ قانون: روایت مرگ زهرا قائمی اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

به زنان و دختران مام میهنم که هر روز قربانی دشنهٔ جامعهٔ مردسالار می‌شوند، 

و در خون جوان خود می‌شکفند. 

۱

زنان سرزمینم

در نگاه رود می‌نشینند

و صورت سیلی‌خوردهٔ خود را

می‌شویند

مبادا شجاعتشان 

به سخره گرفته شود

۲

چاقو

روی مهر زن

می‌کشند

و جهان

یتیم می‌شود

۳

زنان

ابرهای اندوه‌اند

در آسمان

خدایا!

بباران باران

بر این خاک افسرده

۴

جنایتکاران

چاقوی خونین خود را

در نگاه زلال زنان

می‌شویند

تا بپوشانند

رسوایی‌شان را

۵

زن را

نکشید

جهان 

کودک یتیمی‌ست

چشم‌انتظارِ

مهر زن

۶

از نیمهٔ جهان

هیچ نمانده‌ست

هر روز زنی

با دشنهٔ تعصب

در خون خود می‌شکفد

۷

زن را نکشید

شب

بی ماه و ستاره 

چگونه مهتابش را

به سپیده بسپارد

۸

در تاریک‌خانهٔ جهان

به‌نام ناموس

ستارگان

و ماه و خورشید‌ را

در اندوه می‌کشند

مردان خدا

۹

زنان زخم‌هایشان را

لای موها پنهان می‌کنند

باد با ناز

دست می‌کشد

به رنج‌نامه‌ها

۱۰

زنی را کشتند

آن شب

بهشتیان

همهٔ ستارگان را

در اندوهش

خاموش کردند

۱۱

زنی

در غروب تنهایی‌اش

گم می‌شود

و ستاره‌ها

جسد بی‌جانش را

در غریبیِ شب

روشن می‌کنند

۱۲

دیشب!

خدا را

به خواب دیدم

رنگ به رخ نداشت

از اندوه زنی که بی‌گناه

کشته شد

نوشته چند چامک از خالد بایزیدی برای زنان و دختران مام میهن اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

تاریخ معاصر ایران پر از لحظه‌هایی‌ست که در آن بدن و حیات زن، میدان نزاع ایدئولوژی و قدرت بوده است. جمهوری اسلامی در طی بیش از چهار دههٔ گذشته نشان داده است که سرکوب زنان تنها یک سیاست فرعی یا مقطعی نیست، بلکه جزئی از شاکلهٔ هویتی و بنیان بقای آن است. در این میان، دو رخداد اخیر ــ تأیید حکم اعدام شریفه محمدی، فعال کارگری و اجتماعی، به‌اتهام «بغی»، و لگدزدن یک نیروی بسیج به زنی در گچساران به‌دلیل نداشتن روسری ــ به‌روشنی تصویر می‌کنند که چگونه حاکمیت، زن را نه به‌عنوان شهروند، که به‌مثابهٔ تهدید و دشمن تعریف می‌کند. این دو واقعه در ظاهر جدا از هم‌اند؛ یکی در سطح رسمی و قضایی و دیگری در سطح خیابان و بدن. اما در واقع ریشه‌ای مشترک دارند؛ زن‌ستیزی نهادی‌شده و دیکتاتوری‌ای که خشونت علیه زنان را هم قانون‌مند کرده و هم در قالب رفتار اجتماعی نیروهایش عادی ساخته است.

شریفه محمدی، یک فعال کارگری و مدنی‌ست که به‌جرم «بغی» به اعدام محکوم شده است. «بغی» در ادبیات فقهی و قضایی جمهوری اسلامی به‌معنای شورش و قیام علیه «حاکم اسلامی» است؛ اصطلاحی که در طول تاریخ همواره بهانه‌ای بوده برای خاموش‌کردن صدای مخالفان. اطلاق چنین اتهامی به زنی که جز دفاع از حقوق کارگران و آزادی‌های مدنی کاری نکرده است، بیش از هرچیز نشان می‌دهد که دستگاه قضایی چگونه به بازوی سرکوب سیاسی و جنسیتی بدل شده است.

این حکم تنها تصمیمی قضایی نیست؛ بلکه نوعی نمایش قدرت نیز است. حکم اعدام شریفه محمدی حامل این پیام است؛ هر زنی که بخواهد از مرزهای تعیین‌شده عبور کند، باید آمادهٔ حذف فیزیکی باشد. در ایران امروز، جرم شریفه نه «بغی» به‌معنای شورش مسلحانه، بلکه سرباز زدن از پذیرش نقش تحقیرشده‌ای‌ست که حکومت برای زن تجویز کرده است.

علاوه بر این حاکمیت می‌خواهد با صدور چنین حکم ظالمانه و بی‌پایه‌ای از مخالفان زهر چشم بگیرد و به آن‌ها این پیام را بدهد که جمهوری اسلامی هرچند حاضر است در مقابل کشورهای خارجی هر خفتی را بپذیرد و هر امتیازی بدهد تا حکومت ظالمانه‌اش تداوم یابد، در برابر مردم آزادی‌خواه ایران، از هیچ سبعیتی ابایی ندارد و هر جنایتی را برای ادامهٔ این حکومت شیطانی، مجاز می‌شمارد. 

در سوی دیگر، ویدئوی لگدزدن یک نیروی بسیجی به زنی که حجاب بر سر نداشت، به‌طرزی تکان‌دهنده خشونت روزمره و عریان علیه بدن زن را به نمایش گذاشت. صحنه‌ای که یادآور سرکوب‌های خیابانی پس از قتل مهسا امینی است. در این تصویر، زن تنها به‌خاطر انتخاب پوشش خود تحقیر می‌شود، به زمین پرتاب می‌شود، و بدنش عرصهٔ انتقام‌گیری ایدئولوژیک می‌گردد.

این خشونت خیابانی ادامهٔ همان منطقی است که در دادگاه شریفه محمدی اعمال شد. هر دو از یک جا سرچشمه گرفته و تغذیه می‌شوند؛ تملک بدن زن به‌عنوان ملک مطلق حاکمیت. اگر دستگاه قضایی حکم اعدام صادر می‌کند، و نیروی بسیج لگد می‌زند؛ هر دو یک کار می‌کنند: یادآوری اینکه زن هیچ حقی بر بدن و سرنوشت خود ندارد.

نکتهٔ مهم این است که این رفتارها تصادفی نیستند. زن‌ستیزی در جمهوری اسلامی یک سیاست ساختاری است که ریشه در دو محور دارد. نخست فقه مردسالارانه‌ای که زن را موجودی فرودست، ناقص و نیازمند کنترل تعریف کرده است. دوم دیکتاتوری سیاسی‌ای که برای بقای خود نیازمند انقیاد نیمی از جامعه است. زنان، به‌عنوان نیمی از جمعیت و نیرویی که با آزادی خود می‌توانند تغییر اجتماعی را سرعت بخشند، هدف اصلی این سرکوب قرار گرفته‌اند.

زن‌ستیزی در ایران نه‌فقط یک تبعیض جنسیتی، که بخشی از ماشین سرکوب سیاسی است. همان منطقی که کارگر معترض را «مخل امنیت» و دانشجوی منتقد را «فتنه‌گر» می‌نامد، زن بی‌حجاب را نیز «فاسد» و فعال زن را «باغی» معرفی می‌کند.

دیکتاتوری‌ها برای تثبیت قدرتشان نیازمند دشمن‌سازی دائمی‌اند. در ایران، بدن زن به دشمن دائمی بدل شده است؛ دشمنی که باید یا پوشانده شود یا حذف. حجاب اجباری نماد این منطق است. آن‌گاه که زنی روسری‌اش را برمی‌دارد، حاکمیت این عمل را نه به‌عنوان انتخابی فردی، بلکه به‌مثابهٔ اعلان جنگ تعبیر می‌کند. از همین‌رو، لگدزدن به یک زن در خیابان و صدور حکم اعدام برای زنی دیگر، در حقیقت دو روی یک سکه‌اند: هر دو تلاشی‌اند برای رام‌کردن بدنی که سرپیچی کرده است.

تفاوت میان این دو رویداد در ظاهر این است که یکی در چارچوب «قانون» و دیگری در خیابان رخ داده است. اما مرز میان قانون و خشونت در ایران مدت‌هاست محو شده است. قانونی که زن را به‌جرم «بغی» به اعدام محکوم می‌کند، همان قانونی است که به نیروی بسیج اجازه می‌دهد در خیابان لگد بزند و سپس مصونیت قضایی داشته باشد. ظلم خیابانی و ظلم قانونی مکمل یکدیگرند.

ریشهٔ همهٔ این خشونت‌ها را باید در ترس جست‌وجو کرد؛ ترس حاکمیت از آزادی زن. زنِ آزاد یعنی زنِ مطالبه‌گر؛ زنی که به خیابان می‌آید، کار می‌کند، بدنش را پس می‌گیرد و قدرت حاکم را به چالش می‌کشد. شریفه محمدی و زن بی‌حجاب گچساران هر دو نماد همین آزادی‌اند؛ یکی در عرصهٔ فعالیت مدنی و دیگری در عرصهٔ زندگی روزمره. و هر دو، به‌همین دلیل، هدف خشم دیکتاتوری قرار گرفته‌اند.

این خشونت‌های سیستماتیک تنها بر قربانیان مستقیم اثر نمی‌گذارد؛ بلکه جامعهٔ زنان ایران را در کلیت خود تهدید می‌کند. وقتی اعدام یک زن فعال یا لگدزدن به یک زن در ملأ عام رخ می‌دهد، پیامی به همهٔ زنان ارسال می‌شود: «اگر مقاومت کنید، سرنوشت شما هم همین است.» این همان سیاست ارعاب جمعی‌ست که از ابتدای انقلاب تا امروز ادامه یافته است.

اما تجربه نشان داده است که چنین خشونت‌هایی نه‌تنها زنان را خاموش نکرده، بلکه بر مقاومت آن‌ها افزوده است. جنبش «زن، زندگی، آزادی» پاسخی بود به همین خشونت‌های انباشته.

هرچه سرکوب زنان شدیدتر می‌شود، بحران مشروعیت حاکمیت نیز عمیق‌تر می‌گردد. جامعهٔ جهانی به‌وضوح می‌بیند که جمهوری اسلامی نه یک دولت معمولی بلکه حکومتی است که زنان را دشمن می‌پندارد. از همین روست که تأیید حکم اعدام شریفه محمدی یا لگدزدن به یک زن در خیابان، بازتابی گسترده می‌یابد و وجههٔ حکومت را بیش از پیش مخدوش می‌کند.

اگر این دو واقعه را کنار هم بگذاریم، یک تصویر روشن پدید می‌آید؛ در ایران امروز، زن‌بودن خود به جرمی نابخشودنی بدل شده است. شریفه محمدی در دادگاه به‌جرم بغی محکوم می‌شود، چون زن است و معترض. زن گچسارانی در خیابان لگد می‌خورد، چون زن است و بی‌حجاب. هر دو به ما می‌گویند که دیکتاتوری حاکم بر ایران زن را نه انسان، که ابزاری برای نمایش قدرت و کنترل می‌بیند.

اما تاریخ نشان داده است که هیچ دیکتاتوری با سرکوب زنان به بقای پایدار نرسیده است. زنانی که در برابر لگد خیابانی و حکم اعدام ایستاده‌اند، حاملان امید به آزادی‌اند. خشونت علیه آنان نه نشانهٔ قدرت حکومت، بلکه علامت ضعف و هراس آن است.

نوشته زن و سرکوب در ایران؛ از اعدام تا لگد اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

جنی کید تراوت در ۲۱ آوریل ۱۸۴۱ در وودن میلز، واقع در کلسو، اسکاتلند به دنیا آمد. نام خانوادگی وی در ایام دوشیزگی، گوان‌لاک بود. پدرش اندرو گوان‌لاک و مادرش الیزابت کید کشاورز بودند. جنی نخستین زن در کانادا بود که توانست مجوز دکترای پزشکی را در ۱۱ مارس ۱۸۷۵ دریافت کند و تا ژوئیهٔ ۱۸۸۰ همچنان تنها پزشک زنی بود که مجوز طبابت داشت تا اینکه امیلی استو نیز در این تاریخ موفق به اتمام دوره‌های لازم شد. در سال ۱۸۴۷، جنی شش‌ساله به‌همراه والدینش به شهر استراتفورد در استان انتاریوی کانادا مهاجرت کرد. خانواده در مزرعه‌ای ۱۰ هکتاری مشغول به کار شدند، آنجا را توسعه دادند و در عین حال، در کلیسای «ناکس پرسبایترین» نزدیک استراتفورد به انجام مناسک مذهبی می‌پرداختند. جنی در مدرسهٔ شهر به تحصیل پرداخت و در سال ۱۸۶۰ به‌عنوان عضو بالغ کلیسای آزاد پذیرفته شد. یک‌سال بعد، در «نرمال اسکول» تورنتو دورهٔ تربیت معلم را در نصف زمان معمول گذارند و بین سال‌های ۱۸۶۱ تا ۱۸۶۵ یعنی تا زمان ازدواج در مدرسهٔ دولتی استراتفورد به تدریس مشغول شد. جنی در ۲۵ اوت سال ۱۸۶۵ در استراتفورد کانادای علیا با فردی به‌نام ادوارد تراوت ازدواج کرد و به تورنتو نقل‌مکان کرد. ادوارد، روزنامه‌نگار و مدیر بخش تبلیغات «تورنتو لیدر» بود. این زوج یک پسر و یک دختر را به فرزندخواندگی پذیرفتند و کم‌کم کسب‌و‌کار ادوارد رونق گرفت. وی با شراکت برادرش روزنامهٔ موفق «مانتری تایمز» را تأسیس کردند. جنی پس از ازدواج دچار اختلالات عصبی شد به‌طوری‌که حتی توانایی راه‌رفتن او نیز مختل شده بود. او برای درمان خود از طریق علم جدید «الکتروتراپی» اقدام کرد و به نتایج مساعدی دست یافت.

رؤیای کودکی جنی که حرفهٔ پزشکی بود، دوباره در وی بیدار شد و پس از بهبودی، انگیزه پیدا کرد شغل پزشکی را دنبال کند. در این مسیر، همسرش نیز او را تشویق می‌کرد و از وی پشتیبانی مالی به عمل می‌آورد. جنی آزمون‌های ورودی سال ۱۸۷۱ دانشگاه تورنتو را با موفقیت پشت سر گذاشت و در رشتهٔ پزشکی مشغول به تحصیل شد. هرچند که در آن زمان هیچ دانشکدهٔ پزشکی‌ای در کانادا آمادگی پذیرفتن زنان به‌عنوان دانشجویان تمام‌وقت را نداشت، اما جنی و امیلی استو اولین زنانی بودند که با مقدماتی خاصی موفق شدند در دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه تورنتو ثبت‌نام کنند. امیلی استو در اعتراض به رفتار ناشایست دانشکده با آن دو، حاضر به شرکت در آزمون‌های خود نشد. پس از آن، جنی به دانشکدهٔ پزشکی زنان در پنسیلوانیا منتقل شد و در تاریخ ۱۱ مارس ۱۸۷۵ توانست مدرک دکترای پزشکی خود را دریافت کند و به نخستین پزشک زن کانادایی دارای مجوز طبابت تبدیل شد. یک ماه بعد نیز امتحانات کالج پزشکان و جراحان انتاریو را به‌راحتی پشت سر گذاشت.

جنی به کانادا بازگشت و با کمک دوست صمیمی‌اش، امیلی آملیا تفت که وی نیز فارغ‌التحصیل دانشکدهٔ پزشکی زنان بود، مرکزی به‌نام «مؤسسهٔ درمانی و الکتریکی» در خیابان جارویس در تورنتو به‌ راه انداختند. فعالیت این مرکز، درمان بیماران زن به‌کمک «حمام‌های گالوانیک یا حمام‌های تحریک الکتریکی» بود. الکتروتراپی در اواخر دورهٔ ویکتوریا بین پزشکان از محبوبیت بالایی برخوردار بود. نزدیک به ۶۰ بیمار زن در این مرکز زندگی می‌کردند و ۴۰ تن از آنان هر روز تحت درمان قرار می‌گرفتند. جنی در همین مکان داروخانه‌ای دولتی مختص نیازمندان را به‌مدت شش سال اداره می‌کرد. مرکز درمانی با موفقیت خوبی روبرو شد و شعبات دیگری نیز در برنتفورد و همیلتون در استان انتاریو افتتاح شدند.

جنی یکی از نخستین زنانی بود که انحصار حرفهٔ پزشکی توسط مردان را به چالش کشید. در نگاه برخی از افراد در دورهٔ ویکتوریا، رشتهٔ پزشکی با شخصیت زنان تناسب ویژه‌ای داشت و به‌همین دلیل نیز بسیاری از زنان موفق شده بودند با وجود مخالفت شدید پزشکان مرد، دستاوردهای ابتدایی را در این زمینه کسب کنند. مشارکت جنی در این کشمکش برای هموارکردن راه‌های جدید برای زنان در حرفهٔ پزشکی تحت تأثیر عقاید فمینیسم و مسیحیت وی بود: «امیدوارم آن‌قدر زنده بمانم تا روزی را ببینم که هر شهر بزرگی (حداقل در انتاریو) یک پزشک زن خبره داشته باشد که تحت سایهٔ مسیح به مردم خدمت می‌کند.»

جنی وضعیت سلامتی مساعدی نداشت و به‌همین دلیل در سال ۱۸۸۲ در ۴۱ سالگی به‌ناچار خود را بازنشسته کرد و به پالما سولا در ایالت فلوریدای آمریکا نقل‌مکان کرد. در تورنتو خبرها حاکی از آن بود که دکتر مایکل بارت و پنج پزشک مرد دیگر قصد دارند در دانشگاه تورنتو یک دانشکدهٔ پزشکی برای زنان افتتاح کنند. جنی مایل بود با کمک نفوذ و قدرت مالی خود از این جنبش حمایت کند، اما به‌شرطی که زنان اکثریت هیئت‌امنای این دانشکده را تشکیل بدهند و حداقل بعضی از سِمت‌های تدریس برای زنان در نظر گرفته شود. بارت مخالف حضور متولی زن در دانشکده بود و درخواست جنی را کاملاً رد کرد. سپس جنی نقش مهمی در تأسیس دانشکدهٔ پزشکی زنان در دانشگاه کوئینز واقع در کینگستون بر عهده گرفت که مرحمی بر نومیدی‌اش بر اثر بازنشستگی اجباری بود. جنی نه‌تنها یکی از اعضای هیئت‌امنای این دانشکده بلکه اصلی‌ترین خَیّر این دانشکده بود و به‌مدت پنج سال، ۲۰۰ دلار به این مکان کمک ‌کرد. جنی از شنیدن این خبر بسیار حیرت کرد که بارت به‌کمک امیلی استو و انجمن حق رأی زنان یک دانشکدهٔ پزشکی زنان در تورنتو به راه انداخته‌اند. روشن بود که بارت نگران بوده است برنامه‌هایش با دایرشدن دانشکدهٔ پزشکی کینگستون از بین برود و حالا برای پذیرفتن زنان در هیئت‌مدیره و کادر آموزش دانشکده تمایل نشان می‌داد. ادوارد تراوت به‌نمایندگی از منافع همسرش، این تغییر عقیدهٔ ناگهانی بارت را محکوم و ادعا کرد این اقدام تورنتو بی‌انصافی در حق دانشکدهٔ کینگستون است. هرچند در ماه اکتبر هر دو دانشکده کار خود را رسماً آغاز کردند. دانشجویان زن به‌اندازه کافی موجود نبودند و رقابت دو دانشکده نیز باعث ایجاد تفرقه بین اجتماع کوچک زنان در حوزهٔ پزشکی شده بود. با افتتاح چند دانشکدهٔ پزشکی دیگر در دههٔ ۱۸۹۰، رقابت برای جذب دانشجو شدت بیشتری نیز پیدا کرد. سرانجام این دو دانشکده در سال ۱۸۹۴ با هم متحد شدند تا دانشکدهٔ پزشکی انتاریو را تشکیل بدهند. 

تمبر منتشرشده در سال ۱۹۹۱ به‌مناسبت صد و پنجاهمین زادروز جنی کید تراوت

علاقهٔ جنی به دنیای پزشکی ‌کم‌کم جای خود را به نگرانی‌های دیگری داد. او رفته‌رفته به مطالعات انجیل و مأموریت‌های خارجی علاقه پیدا کرد که در اواخر دورهٔ ویکتوریا بین زنان از محبوبیت بالایی برخوردار بود. پس از یک حادثهٔ خانوادگی دردناک، جنی و همسرش سرپرستی نوه‌های خواهر او به‌نام‌های هلن و ادوارد را در سال ۱۸۹۲ برعهده گرفتند. جنی برای مدتی در جنبش منع مشروبات الکلی و انجمن پیشرفت زنان فعالیت می‌کرد. جنی و خانواده‌اش سفرهای زیادی بین انتاریو و فلوریدا داشتند تا سرانجام در سال ۱۹۰۸ در لس آنجلس کالیفرنیا ساکن شدند. ۱۳ سال بعد، جنی در سال ۱۹۲۱ در لس آنجلس درگذشت. او هنگام مرگ هشتاد سال داشت.

در سال ۱۹۹۱، ادارهٔ پست کانادا تمبری را به‌افتخار او به‌عنوان نخستین زن پزشک دارای مجوز طبابت در کانادا، چاپ کرد. همچنین در ۲۱ آوریل سال ۲۰۱۸، گوگل ۱۷۷‌اُمین سالگرد تولد او را با تغییر نشان‌وارهٔ گوگل (گوگل دودل) گرامی داشت.

منابع: 

https://en.wikipedia.org/wiki/Jennie_Kidd_Trout

http://www.biographi.ca/en/bio.php?id_nbr=8164

نوشته جنی کید تراوت – نخستین زن دریافت‌کنندهٔ مجوز پزشکی در کانادا اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

راشین مختاری – ونکوور

عکس‌ها از بشرا نکوقدیرلی

پانزده مارس امسال در یک روز بارانی، به‌مناسبت هم‌زمانی سالگرد آغازبه‌کار کانون زنان یاران و روز جهانی زن، مراسمی در سالن دانشگاه یوبی‌سی شعبهٔ رابسون اسکوئر برگزار شد. برگزارکنندگان، از ماه‌ها قبل برای این رویداد برنامه‌ریزی کرده بودند و در این مراسم، خانم دکتر نیره توحیدی، از آمریکا دعوت شده بود تا برای مدعوین سخنرانی کند. خانم توحیدی استاد مدعو دپارتمان مطالعات زنان و جنسیت و مدیر مطالعات خاورمیانه و اسلام‌شناسی در دانشگاه ایالتی کالیفرنیاست و در جامعهٔ آکادمیک شخصیتی شناخته‌شده در این رشته به شمار می‌آید. ایشان علی‌رغم کسالت، سختی راه را پذیرفته و تنها به‌خاطر حضور در این مراسم، به ونکوور آمده بود.

تعدادی از اعضای کانون و هیئت‌مدیره به‌طور داوطلبانه در نظم و اجرای برنامه کمک کردند و برنامه طبق زمان‌بندی آغاز شد. اجرای برنامه به‌عهدهٔ خانم مریم طاهری بود که با صدایی رسا و تسلط کامل این امر مهم را انجام داد و به‌دعوت خانم مجری، یکی از اعضای هیئت مدیره، سهیلا طبایی، کانون زنان یاران را معرفی کرد و توضیحی مختصر دربارهٔ تاریخچه و اهداف این کانون بیان کرد. 

سپس هنرمند جوان صبا جمالی چند قطعه موسیقی زیبا با ساز خوش‌صدای قانون نواخت. اجرای بسیار خوب این نوازنده که به‌مدت ده سال عضو گروه رستاک بود، با تشویق مدعوین همراه شد. 

پس از پایان این بخش، از خانم دکتر توحیدی دعوت شد تا سخنرانی خود را آغاز کند.

استاد مدعو دانشگاه‌ هاروارد ‎(۱۹۹۴-۹۵)‎ و پژوهشگر مدعو دانشگاه استنفورد ‎(۱۹۹۵-۹۶)‎ در ابتدا علت قبول این دعوت را خوشحالی از وجود نهادهای مدنی در داخل و خارج از کشور و حمایت از چنین نهادهایی اعلام کرد. با توجه به این مهم، از همهٔ شرکت‌کنندگان در این مراسم دعوت کرد که از کانون زنان یاران حمایت کنند و با تشویق و همیاری با این نهاد مدنی، راه را برای ادامهٔ فعالیت این کانون هموارتر کنند. 

دکتر توحیدی سخنرانی خود را با طرح یک سؤال آغاز کرد: «چرا مسئلهٔ زنان محدود به زنان نمی‌شود؟»

وی برای تشریح این مسئله، به تأثیرات مخرب محرومیت‌ها و انواع خشونت‌ها ازجمله آزارهای جنسیتی و اجتماعی نسبت به زنان در کل جامعه پرداخت و خاطرنشان کرد که یکی از معیارهای مهم سنجش و پیشرفت یک جامعه، وضعیت زنان آن جامعه است. زنان وقتی آزاد و خلاق باشند، گویی جامعه آزاد و خلاق است. در پژوهش‌ها ثابت شده است که توسعهٔ یک جامعه در همهٔ سطوح به ثمر نمی‌رسد، مگر آنکه زنان آن جامعه در موقعیتی همگون و درحالِ‌توسعه قرار داشته باشند.

دکتر توحیدی که افتخار دریافت لوح الِنور روزولت در سال ۲۰۱۷ را در کارنامهٔ خود دارد، بخشی از سخنرانی خود را به توصیف و تفسیر شعار «زن، زندگی، آزادی» اختصاص داد. وی گفت:
«این شعار، شادی‌بخش و احیاکننده است، باید قدرش را بدانیم و عمق معنای آن را درک کنیم. بعضی‌ها تصور کردند که در این شعار، نقش مردان خالی است و حتی پیشنهاد کردند که بخش دوم این شعار باید «مرد، میهن، آبادی» باشد. اما این، نوعی خلط مطلب است و نشان می‌دهد معنای واقعی شعار «زن، زندگی، آزادی»، درست درک نشده است. وقتی این بخش دوم اضافه می‌شود، در واقع در مسیر تداوم‌بخشیدن به سنت تقسیم وظایف به‌شکل جنسیتی قرار می‌گیریم؛ گویی میهن و آبادانی را به مردان می‌سپاریم و زندگی و آزادی را به زنان… درست مثل تعارف‌های مصطلحی که در فرهنگ ما وجود دارد، مانند بهشت زیر پای مادران است.»

دکتر توحیدی در ادامهٔ سخنانش افزود:
«قدر این شعار را باید بیشتر بدانیم چرا که این شعار به‌قول مایکل هارت، حتی از شعار مشهور انقلاب فرانسه «آزادی، برابری، برادری» پیشروتر است و این رنسانسی است که با جنبش زنان ایرانی آغاز شده است. اگر پایهٔ آزادی‌خواهی را زن قرار دهیم، درست مانند مَثَل قدیمی چون صد آمد، نود هم پیش شماست، زن همان صداست که وسعت و عمق حقوق بشر را می‌سازد.

در این جنبش، مردم متوجه شدند که چه رابطهٔ ظریفی میان تعرض به زنان و بی‌اعتنایی به خودمختاری کل ملت، ازجمله بی‌حرمت‌شدن مردان وجود دارد. وقتی زنی مورد حملهٔ سرکوبگران قرار می‌گیرد، برای برادر یا همسر او دو راه بیشتر نمی‌ماند: اگر کاری نکند، عملاً در سمت سرکوبگران قرار می‌گیرد و اگر از زن دفاع کند، به‌نوعی در مسیر این جنبش قرار گرفته است. به‌همین دلیل است که در حوادث جنبش مهسا، تعداد کشته‌شدگان مردان بیش از دو برابر زنان است و این خود همراهی و همدلی مردم بدون نگاه جنسیتی به این جنبش را نشان می‌دهد. این امر همچنین نشانهٔ یک تحول مهم در ذهنیت بسیاری از مردان ایران است که دیگر برخلاف ایدئولوژی فقهای حاکم، زن را به یک موجود صرفاً جنسی تقلیل ندهند، بلکه به زن به‌مثابهٔ یک انسان کامل و شهروندی با حرمت و حقوق مساوی با مردان احترام بگذارند.

این مسئله به‌معنای واقعی نشان می‌دهد که رنسانسی در راه است و پرچم آن در دست زنان است.
در گذشته تصورات غلطی در مورد زنان حتی در میان روشنفکران انقلابی وجود داشت. اگر کمی عقب‌تر برگردیم، حتی در دوران پهلوی اول و دوم که تلاش شد جامعه به‌سمت مدرن‌شدن پیش برود و موقعیت زنان بهبود یابد، باز می‌بینیم که مرزها و خط قرمزهایی وجود داشته که هیچ‌گاه از آن عدول نکرده‌اند. در دوران پهلوی اول، وقتی رضاشاه تلاش می‌کند نظام خود را به‌روز نماید و موقعیت‌های تازه‌ای برای زنان فراهم کند، باز می‌بینیم که وارد مقولهٔ تغییر در قوانین احوال شخصیه و قانون خانواده نمی‌شود. بلکه عرصهٔ خانواده و اموری مثل ازدواج، چندهمسری، طلاق، حضانت کودکان، و ارث بر مبنای شریعت تدوین می‌شود. از همین رو، مردسالاری در بسیاری از حوزه‌ها بدون تغییر می‌ماند. حتی در دوران پهلوی دوم هم علی‌رغم تمام تبلیغات، شاه در مصاحبه‌ای با اوریانا فالاچی و باربارا والترز خاطرنشان می‌کند که زنان توانمندی‌های محدودی دارند و نمی‌توانند در همهٔ امور همپای مردان باشند و از زنان حتی یک آشپز مشهور و درجهٔ بالا به وجود نیامده است.

در جنبش‌های انقلابی و در میان روشنفکران چپ نیز این نوع جنسیت‌گرایی‌ها و خط قرمزها وجود داشته است. تاریخ نشان داد که این تفکر چقدر اشتباه بوده و زمینه‌ساز تبدیل استبدادی به استبداد دیگر شده است.»

موضوع چالش‌‌برانگیز دیگری که خانم توحیدی مطرح کرد، در رابطه با سرچشمهٔ این‌همه تعصب بود. به‌نظر این کنشگر حقوق بشر، «مقولهٔ زن و نگاه بنیادگرایانه و وسواس‌گونه به بدن زن از زمانی آغاز شد که جامعه با مدرنیته مواجه شد. بنیادگرایان مبارزه‌جو و «انقلابی» برخلاف سنت‌گرایان، حضور زن در عرصهٔ اجتماعی را تا زمانی که در خدمت ایدئولوژی آنان باشد، قابل‌پذیرش می‌دانند. همان‌طور که می‌بینیم، حتی داعشی‌ها هم از حضور زنان در مبارزات انتحاری بهره می‌برند. این نگاه ابزاری مختص اسلام‌گرایان بنیادگرا نیست. در مسیحیت و یهودیت نیز این نگرش وجود داشته است و با ظهور علم روان‌شناسی، به‌ویژه با تأثیر اعتقاداتی امثال اعتقادات فروید و آلفرد کینزی، تابوهای نامعقول جنسیتی شکسته شد. به‌نوعی، انقلابی در نگرش به بدن و تن و نیازهای جنسی زنان و مردان ایجاد می‌شود که البته ما در خاورمیانه آخرین پذیرندگان این تحولات علمی و جنبش‌های فکری حاصل از آن‌ها بوده‌ایم. تا ترجمهٔ این مقولات به ما رسید، زمان زیادی گذشت و فقدان دموکراسی و نبود مطبوعات و رسانه‌های آزاد و سلطهٔ فقها، همچنان به هراس از حضور اجتماعی زن، به‌ویژه فتنه‌انگاشتن تن و بدن و موی زن تداوم بخشید. به‌همین دلیل می‌بینیم که این معضل در کشورهایی مانند ایران و افغانستان وجود دارد و تفکر زن تا نزاید دلبر است، چون بزاید مادر، هنوز رایج است.»

درحالی‌که همهٔ مدعوین با اشتیاق به صحبت‌های خانم توحیدی گوش می‌دادند، او ترجیح داد سخن کوتاه کند و فرصتی برای مخاطبان فراهم آورد تا سؤال‌های خود را مطرح کنند.

اولین کسی که دستش را بالا گرفت، خانمی بود که گفت سؤال خاصی ندارد و تنها خواسته بود یادآوری کند که شعار «زن، زندگی، آزادی» ریشه در مبارزات کردها در دههٔ ۹۰ دارد و شایسته است که یادی از آن‌ها کنیم… و خانم توحیدی کاملاً با این تذکر موافقت کرد. 

یکی از آقایان حاضر در سالن سؤالی مطرح کرد به این مضمون: «با توجه به تفاوت‌های اجتماعی و فاصلهٔ زمانی میان خواسته‌های اجتماعی و تغییرات در عرصهٔ قانونی، آیا شما به تبعیض مثبت معتقدید؟»

دکتر توحیدی در پاسخ توضیح داد:
«تبعیض مثبت به‌طور موقت قطعاً به موقعیت زنان کمک می‌کند، ولی از آن مهم‌تر، تغییر قوانین و به‌ویژه قانون اساسی در اسرع وقت است.»

آقایی یادآوری کرد که جنبش زنان و حتی تاریخچهٔ روز جهانی زن در هشتم مارس، یک جنبش چپ سوسیالیستی بوده و از سخنران خواست در مورد نقش سوسیالیست‌ها در پیشبرد این جنبش توضیح دهد.

دکتر توحیدی در پاسخ به این سؤال گفت: «درست است، این سنت بزرگداشت روز جهانی زنان در ابتدا از سوی طرفداران گرایش چپ سوسیالیستی برقرار شد و با جنبش برای احقاق حقوق کارگران زن به‌ویژه در آمریکا، در ارتباط بود. اما شاید بتوان گفت که حدود ۲۰ سال است که چنین روزی در آمریکا به رسمیت شناخته شده است و جشن گرفته می‌شود و این به‌همت و تلاش فمینیست‌های آمریکا بوده است. در سایر کشورها به‌ویژه اروپای شرقی این روز از خیلی قبل‌تر مورد توجه و حمایت قرار گرفته بود. امروزه بخشی از گروه‌های چپ عملاً به متحد دسته‌های بنیادگرایانهٔ به‌اصطلاح ضدامپریالیسم آمریکا تبدیل شده‌اند و از دید آن‌ها هر جریانی که علیه آمریکا باشد، قابل‌حمایت است و به امپریالیست‌های دیگر هم کاری ندارند. البته من بین این نوع چپ ارتجاعی که متحد بنیادگراها بوده‌اند با چپ مترقی تمایز قائلم و ضدآمریکایی‌بودن را لزوماً به‌معنی ضدامپریالیسم‌بودن نمی‌دانم.»

سؤال بعدی در مورد چالش‌های امروز غرب بود و اینکه آیا پوپولیسم آمریکایی پرچم دموکراسی و فمینیسم را از آمریکا می‌گیرد؟

در پاسخ دکتر توحیدی گفت:
«تاریخ، خطی حرکت نمی‌کند. اکنون یک دورهٔ پس‌رفت در آمریکا آغاز شده است، ولی حقوق‌دانان و فعالان اجتماعی دست روی دست نمی‌گذارند و از همین حالا نیز نشانه‌هایی وجود دارد که مخالفت‌ها و تلاش‌ها آغاز شده است. جنگی سرد در میان است. اما نمی‌توانم با قطعیت بگویم که نتیجهٔ این مبارزات چه خواهد شد.»

خانمی مشتاق بودند بدانند که موقعیت اجتماعی، حقوقی و توانمندی زنان در کدام کشورها بهتر از دیگر کشورهاست و چه کشورهایی پیشرو هستند.

به‌نظر خانم دکتر توحیدی، «هر کشوری که اقتصاد متوازن و توسعهٔ پایدار بهتری داشته باشد، به‌معنای موقعیت بهتر زنان است. در هر کشوری که دموکراسی بهتری برقرار باشد، به‌معنای موقعیت بهتر زنان است. اگر وضعیت محیط‌‌ِزیست در کشور خوب باشد، خود نشانه‌ای از محقق‌شدن اهداف اکوفمینیست‌هاست و قاعدتاً در آمارها، کشورهای اسکاندیناوی وضعیت قابل‌قبولی دارند و از لحاظ حقوق زنان و سلامت و آسایش، آن‌ها از سایر کشورها پیشرفته‌ترند.»

خانم جوانی دوباره به موضوع تبعیض مثبت اشاره کرد و نقش مردان در تحقق اهداف جنبش زنان را مطرح کرد.

در پاسخی کوتاه و تأثیرگذار، خانم دکتر توحیدی گفت:
«این اولین‌بار است که من در جمعی سخنرانی می‌کنم که موضوع آن زنان است و تعداد شرکت‌کننده‌های مرد بیشتر از زن‌هاست. این خود نشان می‌دهد که مردان ایرانی به‌تدریج تأثیرگذار و همراه زنان در تحقق این آرمان‌ها هستند.»

این گفتهٔ دکتر توحیدی با دست‌زدن‌های مکرر مورد تأیید قرار گرفت و در انتها ایشان با جمله‌ای معترضه به این پرسش و پاسخ‌ها خاتمه داد و گفت:
«علی‌رغم حضور آقایان در مباحث حقوقی زنان، باید اذعان کنم که آقایان زیاد صحبت می‌کنند، ولی ما نیاز به عمل‌گرایی بیشتری داریم… »

مدعوین با تشویق‌های مکرر اشتیاق خود را نسبت به این جلسه نشان دادند. در انتها، با رقص زیبای خانم آیدا ایثاری، جلسه به پایان رسید. آیدا ایثاری به‌عنوان مربی رقص فعالیت می‌کند. او با اجرای زیبایش به این مراسم شور بیشتری داد.

در بیرون سالن شور و هیجان دیگری برپا بود. اسپانسرها پشت میزهای خود در حال معرفی فعالیت‌های خود بودند. به‌ابتکار کانون زنان یاران، میزی در نظر گرفته شده بود تا کتاب‌های نویسندگان مقیم ونکوور به‌طور جداگانه فروخته شود و بهانه‌ای برای معرفی بهتر نویسندگان و شاعران و پژوهشگران ایرانی ساکن ونکوور باشد.

در پایان برنامه تعداد قابل‌توجهی از شرکت‌کنندگان ابراز علاقه کردند که در کانون زنان یاران فعالیت بیشتری داشته باشند و فرم‌های عضویت را پر کردند. اشتیاق مهمان‌ها به‌نوعی نشان‌دهندهٔ موفقیت این برنامه بود. گفت‌وگوهای صمیمانه و دوستانهٔ زیادی شکل گرفت و بعضی از نهاد‌ها و انجمن‌هایی که در این برنامه شرکت کرده بودند، ابراز تمایل برای همکاری‌های بیشتر با این کانون داشتند.

دو سال از فعالیت‌های کانون زنان یاران گذشت. در این مدت، ده‌ها برنامهٔ فرهنگی، تفریحی و آموزشی برگزار شد که با استقبال روزافزون مخاطبان همراه بود. اکنون با افتخار، کانون زنان یاران وارد سومین سال فعالیت خود می‌شود و همچنان پذیرای حضور همهٔ زنان و مردان، به‌ویژه جوانان فارسی‌زبان، در این مسیر است.

از تمامی گروه‌های فعال در ونکوور بزرگ، بدون درنظرگرفتن گرایش‌های سیاسی، دعوت می‌کنیم که به کانون زنان یاران بپیوندند و از آن حمایت کنند. همان‌طور که دکتر توحیدی تأکید می‌کند، توانمندسازی زنان و تلاش برای برقراری دموکراسی، عدالت اجتماعی و احقاق حقوق انسانی و جنسیتی، به تقویت جامعهٔ بزرگ‌تر ما کمک خواهد کرد.

باشد که از این رهگذر، رنج دوران را کمتر کنیم و گامی مؤثر در این مسیر برداریم.

نوشته تولدی دیگر در آغاز سومین سال فعالیت کانون زنان یاران اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.