۲۸ ژانویهٔ گذشته بود که زمین‌لرزه‌ای ۵٫۹ ریشتری شهرستان خوی را لرزاند، سه کشته و بیش از هزار مصدوم (طبق آمار رسمی) بر جای گذاشت و هزاران نفر را در سرمای زمستان بی‌خانمان کرد. علاوه بر کمک‌های مردمی داخل کشور، هنوز هم‌وطنان در اقصی نقاط دنیا مشغول جمع‌آوری کمک‌های مالی برای مردم این شهر هستند چرا که چشم امیدی به کمک‌های دولتی نبوده و نیست… 

و اما، دوشنبهٔ هفتهٔ گذشته ۶ فوریهٔ ۲۰۲۳ ساعت ۴:۱۷ صبح به‌وقت محلی، یعنی زمانی که اغلب افراد هنوز در خواب‌اند، زمین‌لرزهٔ سهمگین و مرگ‌باری با شدت ۷٫۸ ریشتر جنوب ترکیه در ۳۴ کیلومتری شهر غازی عینتاب (Gaziantep) و شمال غرب سوریه را لرزاند و تلفات وحشتناک و خسارات گسترده‌ای به جا گذاشت. همچنین زمین‌لرزهٔ دیگری ۹ ساعت بعد در شمال و شمال شرقی استان قهرمان‌مرعشِ (Kahramanmaraş) ترکیه با شدت ۷/۷ ریشتر اتفاق افتاد. این زمین‌لرزه در مجموع بیش از ۲٬۱۰۰ پس‌لرزه داشت. تا زمان نگارش این یادداشت، دست‌ِکم ۴۱٬۱۰۰ کشته (۳۵٬۴۰۰ در ترکیه و ۵٬۷۰۰ در سوریه) تأیید شده و تخمین زده می‌شود که به‌عنوان چهارمین زمین‌لرزهٔ پرهزینهٔ ثبت‌شده در تاریخِ این‌گونه حوادث بیش از ۸۴ میلیارد دلار آمریکا خسارت وارد کرده باشد. 

زمین‌لرزهٔ ترکیه-سوریه، مرگ‌بارترین زلزله در ترکیه از زمان زمین‌لرزهٔ ۱۲۶۸ کیلیکیه (Cilicia) با ۶۰٬۰۰۰ کشته و در سوریه از زمان زمین‌لرزهٔ ۱۸۲۲ حلب (Aleppo) با ۲۰٬۰۰۰ کشته، بوده است. این زمین‌لرزه همچنین بزرگ‌ترین زمین‌لرزه در منطقهٔ آناتولی از ۲۰۰۰ سال پیش تاکنون بوده و نیز یکی از سهمگین‌ترین و مرگ‌بارترین زمین‌لرزه‌هایی که تاکنون در منطقهٔ شام روی داده است. همچنین این زمین‌لرزه مهلک‌ترین زمین‌لرزهٔ جهان از زمان زمین‌لرزهٔ ۲۰۱۰ هائیتی به شمار می‌رود. 

این زمین‌لرزه تا شعاع گسترده‌ای یعنی تا کشورهای شرق دریای مدیترانه، جزیرهٔ قبرس و همچنین تا سواحل دریای سیاه در شمال خاک ترکیه، آسیب‌های ساختاری بر جای گذاشته است. طوفان سهمگین زمستانی، تلاش‌ها برای نجات جان افرادی را که زیر آوار مانده‌اند، با مشکل مواجه کرد، و بارش برف بر روی خرابه‌ها و کاهش دما به زیر صفر، بازماندگان زمین‌لرزه و به‌خصوص آن‌هایی را که زیر آوار مانده‌اند، در معرض خطر مرگ ناشی از سرمازدگی قرار داد.

طبق نظر پروفسور واکر، رئیس مؤسسهٔ کاهش خطر و بلایا در کالج دانشگاهی لندن، از میان زمین‌لرزه‌های مرگ‌بار که هر سال اتفاق می‌افتد، تنها دو زمین‌لرزه از ده زمین‌لرزه طی ۱۰ سال گذشته چنین بزرگی و شدتی داشته‌اند، اما این تنها قدرت و لرزش نیست که ویرانی به بار می‌آورد. زمین‌لرزهٔ ترکیه-سوریه در ساعات ابتدایی بامداد زمانی رخ داد که مردم داخل خانه‌ها و خواب بودند. استحکام ساختمان‌ها نیز عامل مهمی است.

دکتر کارمن سولانا، از بخش آتشفشان‌شناسی و ارتباطات خطر در دانشگاه پورتسموثِ بریتانیا، نیز معتقد است که تکه‌تکه‌بودن زیرساخت‌های مقاوم در جنوب ترکیه و به‌ویژه سوریه، نجات جان انسان‌ها را دشوار کرد. این منطقه‌ای است که بیش از ۲۰۰ سال در آن زمین‌لرزهٔ بزرگ یا هیچ نشان هشداری رخ نداده بود، بنابراین سطح آمادگی در آن کمتر از منطقه‌ای است که بیشتر به مقابله با لرزش عادت دارند. این در حالی است که کشورهای پیشرفتهٔ زلزله‌خیزی مانند ژاپن که به‌طور مداوم زمین‌لرزه‌هایی با قدرت به‌مراتب بیشتر را تجربه می‌کنند، به‌دلیل مقاوم‌سازی ساختمان‌ها و زیرساخت‌ها و دادن آموزش‌های لازم به مردم و رعایت این آموزش‌ها از سوی مردم، تلفات و خسارت‌های بسیار کمتری را متحمل می‌شوند.

ما ایرانیان نیز نه تنها کشور مادری‌مان بر روی گسل‌های زمین‌لرزه‌ای خطرناکی واقع شده و همواره خطر زمین‌لرزه کشورمان را تهدید کرده و می‌کند، بلکه اینجا در خانهٔ دوممان و به‌ویژه در استان بریتیش کلمبیا نیز در معرض خطر زمین‌لرزه‌ قرار داریم. طبق اعلام شِیک آوت بی‌سی (Shake Out BC)، که یک سازمان آمادگی اضطراری است، استان بی‌‌سی به‌لحاظ فعالیت‌های لرزه‌ای، فعال‌ترین منطقه در کاناداست. در سال ۲۰۲۲، حدود ۲٬۵۰۰ زمین‌لرزه در این استان به ثبت رسیده است که اغلب آن‌ها در اقیانوس و سواحل غربی جزیرهٔ ونکوور رخ داده‌اند و بزرگ‌ترین آن‌ها بین ۵ تا ۵٫۵ ریشتر شدت داشته‌اند. شدیدترین زمین‌لرزه در تاریخ معاصر بی‌سی ۸ ریشتر بوده که در اوت ۱۹۴۹ در هِیدا گوآی (Haida Gwaii) رخ داد.

اکتبر گذشته به بهانهٔ انتشار «راهبرد واکنش فوری زمین‌لرزهٔ استانی» از سوی دولت بریتیش کلمبیا، گفت‌وگویی داشتیم با بوئن ما، نمایندهٔ استانی از منطقهٔ نورث ونکوور-لانزدیل و وزیر امور زیربنایی بریتیش کلمبیا. او در بخشی از این گفت‌وگو دربارهٔ امکان هشدار زلزله که برای استان ما حیاتی است، گفت: «سیستم هشدار زلزله پیش‌ازوقوع، سریعاً زلزله را با استفاده از شبکه‌ای از حسگرهایی در منطقه تشخیص می‌دهد و پیش از آنکه لرزه‌های تخریب‌کننده آغاز شوند، هشدار می‌دهد. این سیستم می‌تواند به مردم، کسب‌وکارها و سیستم‌های خودکار چند هشدار در ثانیه‌های بحرانی بدهد تا آن‌ها بتوانند اقدامات پیشگیرانه برای نشستن، رفتن به زیر میز و گرفتن پایهٔ آن، بازکردن معبر آتش‌نشانی‌ها، توقف قطارها یا درنگ در انجام جراحی‌ها، انجام دهند. البته باید توجه داشت که این سیستم زمین‌لرزه را پیش‌بینی نمی‌کند. سیستم هشدار زلزله پیش‌ازوقوع با سیستم‌های پایش لرزه‌ای که شامل شبکه‌‌ای از حسگرهای واقع در مناطق با فعالیت لرزه‌ای بالا، مراکز داده‌پردازی، و زیرساخت‌های مخابراتی قوی است، کار می‌کند.» 

او افزود: «همهٔ ما به‌عنوان کل دولت و همچنین جامعه باید برای چنین شرایطی آمادگی داشته باشیم. یکی از نکات کلیدی‌ای که ما واقعاً می‌خواهیم مردم از آن آگاه باشند، این است که همه باید برای حصول اطمینان از وجود کیت شرایط اضطراری در خانه‌شان مسئول باشند. هر کسی آن را ندارند، اما بسیار بسیار مهم است که همه آن را داشته باشند. ما نمی‌دانیم چه زمانی وضعیت اضطراری رخ می‌دهد به‌همین دلیل هر خانواده باید یک کیت ۷۲ ساعته برای شرایط اضطراری داشته باشد. این کیت معمولاً یک کوله‌پشتی است که شما مدارک اضطراری و غذا و آب به‌اندازهٔ کافی برای حداقل ۷۲ ساعت را در آن قرار می‌دهید. چون اگر شرایط اضطراری قابل‌توجهی پیش بیاید، ممکن است برای مدتی کوتاه کمکی نرسد، چرا که ما باید جنبه‌های مختلف جامعه را در اولویت قرار دهیم، مثلاً باید دسترسی به آب را دوباره تأمین کرد، باید جاده‌ها را پاک‌سازی کرد، و ممکن است برای مدتی امکان رسیدگی به افراد وجود نداشته باشد.» متن کامل این گفت‌وگو را می‌توانید در اینجا بخوانید.

زمین‌لرزهٔ سهمگین و مرگ‌بار در ترکیه و سوریه بار دیگر به همهٔ ما یادآوری کرد که خشم طبیعت هر آن ممکن است زندگی هر یک از ما را که در مناطق زلزله‌خیز زندگی می‌کنیم، تحت تأثیر قرار دهد. آماده باشیم!

نوشته زمین‌لرزه‌های سهمگین اخیر؛ هشداری برای همهٔ ما اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

همه‌چیز از پیغامی فیس‌بوکی شروع شد. در بهت زمین‌لرزهٔ مرگبار کرمانشاه فرو رفته بودیم و به فکر راهی برای کمک به کسانی که بر اثر این فاجعه عزیزان و خانه و زندگی‌شان را از دست داده‌ بودند. کمپین‌های مختلف برای جمع‌آوری کمک‌های مالی در شبکه‌های اجتماعی در حال شکل‌گیری و فعالیت‌ بودند. عده‌ای به‌دلیل اعتمادنداشتن به نهادهای دولتی، به افراد محلی معتمد پناه برده‌ بودند. شیوهٔ گردآوری کمک مالی در بین آن‌ها متفاوت بود. گروهی به‌صورت آنلاین از طریق فیس‌بوک به جمع‌آوری پول پرداخته بودند و گروهی دیگر نیز با معرفی نمایندگان محلی پول را به شیوه‌های مختلف از جمله نقدی از مردم جمع‌آوری می‌کردند. یاری‌دهندگان هم با کمی نگرانی از اینکه آیا کمک‌هایشان به کسانی که نیازمند آن‌اند می‌رسد یا نه، می‌کوشیدند مطمئن‌ترین و سریع‌ترین راه را برای انتقال کمک‌هایشان انتخاب کنند.

ما نیز با دریافت پیغامی از یکی از هنرمندان شهر، پیشنهاد برگزاری برنامه‌ای برای نمایش و فروش آثار هنری هنرمندان شهر به‌نفع زلزله‌زدگان را نمی‌توانستیم نادیده بگیریم. این شد که دو هفته پیش، در آخرین ساعات بستنِ مجله برای ارسال به چاپخانه، به‌سختی توانستیم پوستر این برنامه را که ایدهٔ برگزاری‌اش، گرفتن سالن و تکمیل اطلاعاتش مجموعاً طی دو سه روز انجام شده بود، به روی جلد برسانیم تا هرچه بیشتر دیده بشود و هنرمندان به شرکت در آن فراخوانده بشوند. ظرف یک هفته، هم باید هنرمندان را باخبر می‌کردیم از برگزاری چنین برنامه‌ای تا اگر مایل‌اند کارهای هنری‌شان را اهداء کنند و هم بلافاصله باید از مردم دعوت می‌کردیم تا بیایند و با خرید کارهای اهداءشده و البته کمک نقدی، برنامه را به سرانجام برسانند.

هنرمندان ونکوور، در یک کلام، سنگ‌تمام گذاشتند. تنها طی سه چهار روز، مجبور شدیم اطلاعیهٔ فراخوان را پایین بکشیم، چون دیگر سالن رزروشده گنجایش بیش از آن را نمی‌داشت! استقبال مردم نیز با توجه به مدت زمان اطلاع‌رسانی برای برنامه عالی بود و انتخاب و خرید آثار هنری ارائه‌شده، که به‌راستی کار دشواری بود در میان آن تعداد آثار زیبایی که سخاوتمندانه به هدف کمک به قربانیان زمین‌لرزهٔ کرمانشاه هدیه شده بود. با وجود آنکه آن شب تعداد زیادی از آثار هنری خریداری شد، تعداد آثار اهداء‌شده به‌قدری زیاد بود که کارهای بسیاری نیز برای خریداری آن‌هایی که امکانِ رفتن به این برنامه را نداشتند، باقی ماند تا از راه دور و ورق زدن آلبوم عکس آن کارها در گروه همیاری ایرانیان ونکوور، و خرید آن‌ها، در این امر انسان‌دوستانه سهیم باشند. جمع کل مبلغ جمع‌آوری‌شده تا پایان همین هفته توسط خیریهٔ پردیس اعلام خواهد شد.

در این بین اما، چیزی که نمک روی زخم خون‌آلود این فاجعهٔ طبیعی می‌پاشد، مشکلات بر سر راه انتقال کمک‌های مالی به ایران است. در سال‌های اخیر و به‌دلیل تحریم‌های مالی گسترده علیه ایران که هنوز هم با وجود توافق هسته‌ای ایران و کشورهای ‎ ۵+۱ کاملاً برطرف نشده است، انتقال پول به ایران با مشکلاتی مواجه است. و دقیقاً به‌همین دلیل بود که کمپین‌ فیس‌بوکی برای کمک به زلزله‌زدگان، ابتدا به‌دلیل خطر مغایرت با تحریم آمریکا تعطیل شد، و بعد قرار شد پول کمک‌کنندگان به آن‌ها باز گردانده بشود ولی در ازای آن خود فیس‌بوک همان میزان، یعنی  ۲۰۰ هزار دلار را به آن کمپین اهدا کند. خوشبختانه، ما در اینجا یعنی ونکوور، با وجود همکاری خیریهٔ پردیس از این بابت خاطری آسوده داریم، چرا که می‌دانیم پول جمع‌آوری‌شده را به دستان معتمدی سپرده‌ایم که آن را بدون پیچ و خمی به آنان که باید خواهد رساند. مانا و برقرار باد دست توانای هنرمندان و همت والای هموطنان شهرمان.

گزارش تصویری از برنامهٔ جمع‌آوری کمک مالی برای زلزله‌زدگان کرمانشاه

برنامهٔ جمع‌آوری کمک مالی برای زلزله‌زدگان کرمانشاه که با استقبال بسیار خوب و غیرمنتظرهٔ هنرمندان شهرمان و اهدای آثار هنری بسیار متنوع و متعدد ایشان مواجه شد، یکشنبهٔ گذشته، ۲۶ نوامبر ۲۰۱۷ در مرکز اجتماعات وست ونکوور، با همکاری رسانهٔ همیاری و خیریهٔ پردیس و مشارکت هنرمندان و داوطلبان نیکوکار برگزار شد. گزارشی تصویری از این برنامه پیش روی شماست.

نوشته یادداشت سردبیر: از ونکوور تا کرمانشاه، سوار بر زورق خیال هنرمندان اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

باز خبر بد از راه رسید. باز سرزمین مادری سخت غمگین است. این‌بار پهلویش شکسته است. همیشه همین است؛ هنوز جای زخم‌های قبلی خوب نشده، بلایی دیگر بر سرش نازل می‌شود. چشم همهٔ فرزندانش در هر کجای این جهان اشک‌آلود است و دست بسیاری چون ما کوتاه از برای تیمار و نوازش، برای تقسیم نانی و آبی، برای تقسیم بالشی و تقسیم سقفی…

باز زمین غرید و سرپناه هزاران نفر را در شبی سرد بر سرشان آوار کرد. حتی صبر نکرد لااقل پسرک شمع‌های روی کیک تولدش را فوت کند و همراه با بچه‌های دیگر بادکنک‌ها را بترکاند. به لرزه که می‌افتد، دیگر هیچ حالی‌اش نیست؛ زن و مرد، کودک، جوان و پیر… دیگر کسی نیست که یا جانش را از دست نداده باشد یا آرامِ جانش را.

زمین‌لرزه، این بلای طبیعی که متأسفانه در سرزمین ما عوامل انسانی‌ای چون عدم مطالعات کافی مناطق ساخت و ساز و عدم رعایت آئین‌نامه‌ها در طرح و اجرای ساختمان‌ها، به ویرانگری آن هر چه بیشتر دامن می‌زند، جزو حوادث ناگواری‌ست که چند سال یک‌بار آن را با شدتِ هرچه تمام‌تر در گوشه‌ای از سرزمینمان شاهدیم. پنج سال پیش زلزله‌ای به‌ شدت ۶٫۴ ریشتر در ورزقانِ آذربایجان شرقی، ۴۱۰ روستا را دچار تخریب کرد که از آن میان ۶۵ روستا به‌طور کامل از بین رفتند. آمار رسمی ۲۰۰ تا ۳۰۰ کشته اعلام کرد، و این در حالی بود که بر اساس اعلام سازمان جمعیت هلال احمر، ۱۶٬۰۰۰ مراسم ترحیم برای درگذشتگان آن زمین‌لرزه برگزار شده بود. نزدیک به ۱۴ سال پیش زمین‌لرزه‌ای به شدت ۶٫۶ ریشتر بم و مناطق اطرافش را لرزاند و طبق آمار رسمی ۲۶٬۰۰۰ و غیررسمی بیش از ۵۰٬۰۰۰ کشته بر جای گذاشت. این زلزلهٔ ۶٫۶ ریشتری که ۹۰٪ سازه‌های شهر بم را تخریب کرد، در ژاپن شاید ۱۰ کشته بر جای می‌گذاشت. کمی عقب‌تر برویم، بیش از ۲۷ سال قبل، زمین‌لرزه‌ای به بزرگی ۷٫۴ ریشتر در شهر رودبار، ۲۰۰٬۰۰۰ خانه را ویران کرد، ۳۵٬۰۰۰ جان خود را از دست دادند و حدود ۵۰۰٬۰۰۰ نفر بی‌خانمان شدند… در این مجال کوتاه قصد مرور زمین‌لرزه‌های ویرانگر در ایران نیست، تنها تلنگری است که فراموش نکنیم این فقط زمین‌لرزه نیست که جان انسان‌ها را می‌گیرد، بلکه وجدان و تعهد آنان که سقفی را روی سر مردم می‌سازند و آنان که مهر تأییدش را می‌زنند، عاملی بس مهم‌تر است چرا که اگر جز این بود، لابد اکنون از ژاپن چیزی باقی نمانده بود.

حال، باز این مائیم و زمین‌لرزهٔ ویرانگر دیگری که قلب همه‌مان را فشرده است. همه می‌خواهیم کاری کنیم. دستی برسانیم، دستی برای تیمار و نوازش، برای تقسیم نانی و آبی، تقسیم بالشی و شاید سقفی… آنچه ما می‌توانیم از این راه دور انجام دهیم اما، چیزی نیست جز کمک مالی. ممکن است موضوع به‌ظاهر ساده جلوه کند، هرچند برای انجام کاری درست، فکر و برنامه‌ریزی لازم است؛ اینکه کمک‌ها چگونه باید جمع‌آوری بشود، چگونه باید به ایران برسد، به دست چه کسانی یا چه سازمان‌هایی برسد تا نهایتاً به دست آن‌ها که می‌بایست برسد، تا ما نیز حس کنیم تکه‌ای مهربانی را به مقصدش رسانده‌ایم.

بی‌تردید افراد و گروه‌های مختلفی در این شهر به شیوه‌های گوناگون آستین بالا زده‌اند و در حال جمع‌آوری کمک‌اند. رسانهٔ همیاری و نمایندگی ونکوور خیریهٔ پردیس، نیز با پیشنهاد خوب یکی از هنرمندان شهرمان، نیکی کاتوزیان، قصد برگزاری برنامه‌ای را برای جمع‌آوری کمک مالی دارد. برای برگزاری این برنامه، که پوستر آن روی جلد همین شماره آمده است، هنرمندان شهر را فراخوانده‌ایم تا با هدیه دادنِ آثار هنری خود اعم از نقاشی، عکاسی، خطاطی، سفالگری، زیورآلات و هرگونه کار دست‌ساز دیگری، عواید حاصل از فروش آن‌ها را تقدیم عزیزان آسیب‌دیده از زمین‌لرزهٔ کرمانشاه کنیم. خواهشمند است دوستان هنرمندتان را برای شرکت در این برنامه فرابخوانید. به امید دیدارتان روز یکشنبه ۲۶ نوامبر ساعت ۵ در سالن Lily Lee Spirit در کامیونیتی سنتر وست ونکوور (West Vancouver Community Centre.

نوشته یادداشت سردبیر: ما هیچ، ما نگاه اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.