جوانان در بریتیش کلمبیا با با دنیایی روبه‌رو هستند که فرصت‌های تازه‌ای پیش رویشان گذاشته، اما در عین حال خطرات تازه‌ای نیز به همراه دارد. چالش‌هایی مانند خطرات سوءاستفاده‌های آنلاین و خطرات سلامتی ناشی از استفاده از سیگارهای الکترونیکی (vape) و تنباکو، ۲۰ سال پیش وجود نداشتند، اما امروزه خطری واقعی و ملموس‌اند. برای اطمینان از اینکه قوانین ما با خطرات جدید همگام است، دولت بریتیش کلمبیا دو قانون را تصویب کرده است که به محافظت از مردم، به‌ویژه جوانان بریتیش کلمبیایی، کمک می‌کند.

در سال ۲۰۲۳، ما قانون «حفاظت از تصاویر خصوصی» را تصویب کردیم تا به قربانیان سوءاستفاده از تصاویر خصوصی، راه‌های قوی‌تر، سریع‌تر و مقرون‌به‌صرفه‌تری برای بازپس‌گیری کنترل زندگی‌شان ارائه دهیم. این نوع سوءاستفاده به‌طور نامتناسبی زنان و دختران، جوانان 2SLGBTQIA+‎ و به‌طور فزاینده‌ای پسران را هدف قرار می‌دهد؛ این‌ها کسانی‌اند که اکنون هدف کلاهبرداری‌های اخاذی جنسی قرار می‌گیرند، اغلب برای پول مورد اخاذی قرار می‌گیرند و به سکوت وادار می‌شوند. این قانون عواقب و مجازات‌هایی را برای این نوع جرایم تعیین کرده است، و سرویس حفاظت از تصاویر خصوصی برای کمک به قربانیان در حذف تصاویرشان از اینترنت ایجاد شده است. تا سپتامبر ۲۰۲۵، «خدمات حفاظت از تصاویر خصوصی» به بیش از ۳۰۰ پروندهٔ مربوط به تصاویر دزدیده‌شده، مورد جعل عمیق (deep-fake) قرارگرفته، یا سوء‌استفاده‌شده، رسیدگی و به قربانیان کمک کرده است تا به حل‌وفصل پرونده‌های خود دست یابند.

این هفته، ما به‌روزرسانی‌هایی در «قانون حفاظت از تصاویر خصوصی» را ارائه دادیم که نه‌تنها حمایت از قربانیان خشونت جنسی را گسترش می‌دهد، بلکه پاسخگوکردن عاملان را نیز افزایش می‌دهد. اشتراک‌گذاری یا تهدید به توزیع تصاویر یا ویدئوهای خصوصی یک فرد بدون رضایت می‌تواند تأثیرات روحی و روانی زیادی بر قربانیان، به‌ویژه کودکان و جوانان، داشته باشد.

بسیاری از شما در سال ۲۰۱۲، نوجوانی از ترای-سیتیز، به‌نام آماندا تاد، را به یاد دارید که پس از آزار جنسی آنلاین، به‌طرز غم‌انگیزی به زندگی خود پایان داد. مادر آماندا، کرول تاد، از آن زمان تاکنون مدافع سرسخت حفاظت از جوانان بوده و خواستار تغییرات قانونی، ازجمله گنجاندن کلمهٔ «اخاذی جنسی» در قانون جزا بوده است. در سال ۲۰۲۳، کرول هنگام اعلام «قانون حفاظت از تصاویر خصوصی» حضور داشت. ما باید از جوانانی مانند آماندا محافظت کنیم، عاملان را مسئول بدانیم و از سوءاستفاده‌هایی مانند این در آینده جلوگیری کنیم.

به‌روزرسانی‌های قوانین، جریمه‌هایی را که مرتکبان می‌توانند دریافت کنند، به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌دهد؛ از ۵٬۰۰۰ دلار به ۷۵٬۰۰۰ دلار. این امر، مرتکبان را مجازات می‌کند و از ارتکاب جرایم آینده می‌کاهد. ما همچنین روند رسیدگی را بهبود بخشیده‌ایم، به‌طوری‌که قربانیان می‌توانند پرونده‌ها را مطرح کنند و انتخاب‌هایی داشته باشند که به محافظت از حریم خصوصی آن‌ها کمک می‌کند. این تغییرات در کنار هم نشان می‌دهد که بریتیش کلمبیا از مردم ما در فضای آنلاین، به‌ویژه کودکان و جوانان آسیب‌پذیر، دفاع خواهد کرد.

یکی دیگر از پدیده‌های نگران‌کننده، افزایش مداوم مصرف سیگارهای الکترونیکی است. من به‌عنوان یک مادر می‌دانم که سیگارهای الکترونیکی و مصرف آن‌ها در بین جوانان و در مدرسه دارد عادی‌تر می‌شود، و این موضوع من و والدینی را که در حوزهٔ انتخابی‌ام از آن‌ها [دربارهٔ این موضوع] می‌شنوم، بسیار نگران می‌کند. من از تلاش‌های خانواده‌ها، مدیران مدارس، معلمان و کارکنان منطقهٔ آموزشی ۴۳ (SD43)، و در سراسر استان، که در تلاش‌های خود برای آموزش دانش‌آموزان در مورد خطرات سیگار الکترونیکی متعهدند، بسیار سپاسگزارم. آن‌ها در گسترش اجماع علمی مبنی بر اینکه سیگار الکترونیکی اثرات مضری بر سلامتی دارد، متحدند. هرچند آن‌ها در حال مبارزه با موجی از اطلاعات نادرست‌اند. کمپین‌های بازاریابی‌ای که جوانان را هدف قرار می‌دهند، خطرات سلامتی را نادیده می‌گیرند. برخی از تولیدکنندگان و عمده‌فروشان سیگارهای الکترونیکی و ویپ، با استفاده از تبلیغات پرزرق‌وبرق و فریبنده، بارها از شیوه‌های بازاریابی فریبنده برای کسب درآمد بیشتر به‌بهای سلامت مردم استفاده کرده‌اند.

بسیار مهم است اطمینان حاصل شود که ساکنان بریتیش کلمبیا، ازجمله جوانان، فریب نمی‌خورند و فکر نمی‌کنند که ویپ انتخابی «سالم» است و هیچ تأثیری بر آیندهٔ آن‌ها ندارد. هر شرکتی که عمداً از تبلیغات گمراه‌کننده برای بی‌ضرر و سرگرم‌کننده جلوه‌دادن ویپ استفاده می‌کند، باید پاسخ‌گو باشد. 

قانون جدید «جبران خسارات محصولات ویپ و هزینه‌های مراقبت‌های بهداشتی» به دولت ما اجازه می‌دهد تا برای کمک به بازیابی هزینه‌های بهداشت عمومی، علیه تولیدکنندگان و عمده‌فروشان ویپ و سیگارهای الکترونیکی، اقدامات قانونی را آغاز کند یا به چنین اقداماتی بپیوندد.

این قانون که نخستین نمونه از نوع خود در زمینهٔ مصرف سیگار الکترونیک است، در ادامهٔ قوانین قبلی در مورد مصرف دخانیات و مواد افیونی وضع شده است. این قانون به شناسایی و پاسخگوکردن کسانی کمک می‌کند که سود را بر سلامت مردم ترجیح می‌دهند، و هزینهٔ پیامدهای زیان‌بار بهداشتی را بر عهدهٔ خودِ آن‌ها می‌گذارد، نه مردم بریتیش کلمبیا.

ما امیدواریم که این صاحبان کارخانه‌ها شاهد موفقیت ما در پاسخ‌گوکردن تولیدکنندگان دخانیات و مواد افیونی باشند. بهار امسال مشخص شد که سهم بریتیش کلمبیا از توافقی تاریخی برای خسارات بهداشتی از شرکت‌های بزرگ دخانیات، حدود ۳٫۷ میلیارد دلار در طول ۱۸ سال خواهد بود که بیشترین میزان در تاریخ کاناداست. شرکت‌های بی‌وجدانی که از کودکان سوءاستفاده می‌کنند، می‌توانند متوجه آمادگی بریتیش کلمبیا برای پیگیری قانونی و موفقیت ما در دستیابی به خسارات مالی سنگین شوند. اکنون زمان آن رسیده است که شیوه‌های تجاری خود را تغییر دهند تا خطرات بهداشتی را به‌درستی برجسته کنند و استفاده از کمپین‌های بازاریابی هدفمند برای جوانان را متوقف کنند.

مسئولیت ماست که با هم مراقب همهٔ افراد در جوامع خود باشیم و از جوانان، آینده‌سازان استانمان، محافظت کنیم. این قوانین به دفاع از آن‌ها در برابر بهره‌کشی غارتگرانه کمک خواهد کرد.

نوشته حفاظت از آینده‌مان: قوانین جدید بریتیش کلمبیا برای دفاع از جوانان در برابر تهدیدات دنیای امروز اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

عکس‌ها از علی حقیقت‌جو – Capilano Photography

به‌همت بنیاد جشنوارهٔ کتاب فارسی که بنیادی تازه‌تأسیس است و در شمارهٔ قبل «رسانهٔ همیاری» معرفی شد، دومین جشنوارهٔ کتاب فارسی ونکوور در تاریخ ۳ مهٔ ۲۰۲۵ در سالن آمفی‌تئاتر یوبی‌سی رابسون اسکوئر واقع در داون‌تاون ونکوور برگزار شد.

در این جشنواره که تعدادی از ناشران، انجمن‌های فرهنگی-ادبی و ناشرمؤلفان در آن حضور داشتند، نمایشگاه کتاب از ساعت ۹ صبح تا ۵ بعدازظهر به‌طور مداوم در جریان بود و نشست‌های ادبی در سه بخش و مجموعاً به‌مدت پنج ساعت برگزار شد.

تمرکز جشنوارهٔ امسال بر ارج‌نهادن اقدامات ارزشمند انجام‌شده برای آموزش زنان و دختران محروم از تحصیل در افغانستان و همچنین اطلاع‌رسانی در این زمینه بود.

با توجه به طولانی‌بودن نشست‌ها و محدودیت وقت تهیه و تکمیل گزارش و نیز محدودیت فضای نشریه، در این گزارش به بخش‌هایی از سخنان هریک از سخنرانان می‌پردازیم و از شما دعوت می‌کنیم که پس از آماده‌شدن ویدئوی کامل این نشست‌ها، سخنان کامل سخنرانان را تماشا کنید و بشنوید. 

بخش اول نشست ادبی با کمی تأخیر آغاز شد و فریبا فرجام، از مدیران کارگاه داستان‌نویسی بنیاد محمد محمدعلی، که مسئولیت گردانندگی جلسه را بر عهده داشت، پس از تأکید بر آنکه محل برگزاری جشنواره بر زمین‌های واگذارنشدهٔ مردمان بومی ماسکوئیم، اسکوامیش و اِس‌لِی-واتوث بنا شده است، گفت: «پیش از آغاز برنامه لازم می‌دانیم از طرف بنیاد جشنوارهٔ کتاب فارسی برای دو واقعهٔ تأسف‌بار تسلیت بگوییم. نخست کشته‌شدن ده‌ها تن از هم‌وطنانمان در فاجعهٔ انفجار بندرعباس را تسلیت گفته و یاد آنان را گرامی می‌داریم. همچنین به‌اطلاع می‌رسانیم برنامه‌ای به‌همین مناسبت از ساعت ۲ بعدازظهر امروز مقابل ساختمان آرت گالری برگزار می‌شود. 

واقعهٔ تأسف‌بار دوم درگذشت همشهری فرهیخته و ارجمندمان در شهر ونکوور است؛ با کمال تأسف دکتر منیر طه، شاعر، نویسنده و ترانه‌سرا، که نخستین زن ترانه‌سرای برنامهٔ گل‌های رادیو ایران و پایه‌گذار بنیاد فرهنگی رودکی در ونکوور بودند، روز سی‌ام آوریل در شهر ونکوور درگذشتند. گفتنی است سپتامبر سال گذشته جشنی برای تقدیر از هشتاد سال فعالیت و تلاش‌های ارزندهٔ ایشان، در شعر، ترانه و ادبیات فارسی، در دانشگاه سایمون فریزر در داون‌تاون ونکوور برگزار شد که با استقبال دوستداران هنر و ادبیات مواجه شد. در آن مراسم سه کتاب تازه‌منتشر‌شده از ایشان، یعنی «شراب خانگی»، «در کوچه‌ها، بازارها» و «یک تار مو» هم رونمایی شدند. جایشان امروز در میان ما خالی است.

این فقدان بزرگ را به خانوادهٔ ایشان و جامعهٔ ادبی و فرهنگی ونکوور تسلیت می‌گوییم. نام و یادشان مانا و گرامی باد.»

او سپس پیام ارسالی نمایندهٔ محترم مجلس استانی، اسپنسر چاندرا هربرت (Spencer Chandra Herbert)، وزیر گردشگری، هنر، فرهنگ و ورزش استان بریتیش کلمبیا، به جشنواره را به‌زبان فارسی خواند:

«از طرف نخست وزیر دیوید ابی و دولت بریتیش کلمبیا، باعث افتخار من است که به شما در جشنوارهٔ کتاب فارسی ونکوور ۲۰۲۵، خوشامد بگویم.

جشنوارهٔ کتاب فارسی ونکوور، استعدادهای ادبی نویسندگان ایرانی و افغان از بریتیش کلمبیا و آمریکای شمالی را گرامی می‌دارد. تمرکز این جشنواره بر هنر ادبی از دریچهٔ زبان فارسی، فضایی حیاتی برای کاوش فرهنگی فراهم می‌کند و در عین حال، درک، پذیرش و همه‌شمولی را تشویق می‌کند. من همچنین به‌ویژه مفتخرم که در رویداد امسال، چندین نویسندهٔ اهل بریتیش کلمبیا حضور خواهند داشت که کتاب‌هایشان رونمایی یا معرفی می‌شود و نیز تازه‌ترین اثر زنده‌یاد آقای محمد محمدعلی، نویسنده‌ای بسیار مورد احترام در ایران و کانادا، در این جشنواره رونمایی خواهد شد.

در بریتیش کلمبیا، ما نه‌تنها از این امتیاز ویژه برخورداریم که دومین صنعت بزرگ نشر کتاب انگلیسی‌زبان در کانادا را داریم، بلکه بالاترین تعداد هنرمندان فعال به‌طور سرانه را نیز داریم. صداهای فارسی، بخش مهمی از این مقوله در بریتیش کلمبیا هستند و نویسندگان [فارسی‌زبان] دیدگاه‌های قدرتمندی در مورد فرهنگ و تجربیات زیسته‌شان ارائه می‌دهند که به تاریخ، هویت و موفقیت استان ما کمک می‌کند. دولت ما متعهد است بخش فرهنگ و هنر را طوری بسازد که چندگونگی استان ما را به نمایش بگذارد.

از بنیاد جشنوارهٔ کتاب فارسی ونکوور، داوطلبان و حامیان مالی آن برای فراهم‌کردن امکان برگزاری این جشنواره سپاسگزاریم. مشارکت شما برای موفقیت این جشنواره حیاتی‌ست. همچنین از همهٔ شرکت‌کنندگانی که آثار ادبی‌شان به ما در رشد و تفکر انتقادی کمک می‌کند، سپاسگزاریم. مشارکت‌های شما الهام‌بخشِ تأمل، گفت‌وگو و ارائهٔ دیدگاه‌های تازه است که تأثیر مثبتی بر همهٔ ما دارد.

با احترام، 

اسپنسر چاندرا هربرت،

وزیر گردشگری، هنر، فرهنگ و ورزش»

پس از آن فریبا فرجام ضمن معرفی هومن کبیری پرویزی، از اعضای هیئت مدیرهٔ بنیاد جشنوارهٔ کتاب فارسی، از او خواست تا پیش از آغاز نشست‌ها و گوش‌سپردن به سخنرانان، توضیحاتی دربارهٔ بنیاد جشنوارهٔ کتاب فارسی و حامیان برگزاری دومین سال این جشنواره بدهد.

* * * * * 

هومن کبیری پرویزی طی سخنانی که ایراد کرد، گفت:

«با سپاس دوباره از حضور شما عزیزان، یاد می‌کنیم از استاد عزیزمان، زنده‌یاد محمد محمدعلی، که خاطراتشان در قلب ما زنده‌تر از همیشه است، و ما هر سال این جشنواره را با یاد و به‌نام ایشان آغاز می‌کنیم.

اوایل سال میلادی گذشته، رسانهٔ همیاری با این فکر که در زادروز استاد محمدعلی عزیز زمانی‌که برای اولین بار در چنین روزی در کنار ما نیستند، کاری بکند. و در نهایت، فکر برگزاری جشنوارهٔ کتاب فارسی که جای خالی آن در شهرمان حس می‌شد، ایده‌ای بود که به مرحلهٔ عمل رسید. نخستین جشنوارهٔ کتاب فارسی ونکوور با مشارکت و حمایت انجمن خانواده‌های جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲، انجمن فرهنگی پرسش، بنیاد ادبی محمد محمدعلی، روزنامهٔ هشت صبح، شهرگان، کتابخانهٔ درخت دانش، کتاب‌فروشی پان‌به، گروه علمی‌آموزشی سَماک، گروه کتاب‌خوانی کافه راوی، مجلهٔ فرهنگ، نشر رها و نشر زن برگزار شد.

به‌دنبال موفقیت جشنوارهٔ سال گذشته، پس از رایزنی‌ها بین چند تن از فعالان نخستین جشنواره، تصمیم بر آن شد تا نهادی غیرانتفاعی برای برگزاری جشنواره‌های آتی شکل بگیرد. بر همین اساس انجمنی غیرانتفاعی در استان بریتیش کلمبیا با نام «بنیاد جشنوارهٔ کتاب فارسی» ثبت شد. عبدالرحیم احمد پروانی، دکتر مرال دهقانی، دکتر فرزان سجودی، سیما غفارزاده و بنده هیئت مؤسس این بنیاد را تشکیل می‌دهند.

هدف بنیاد جشنوارهٔ کتاب فارسی ایجاد بستری پویا برای غنی‌سازی سنت‌های ادبی فارسی و برانگیختن عشق به مطالعه و کاوش ادبی در بین همهٔ نسل‌هاست. برای نیل به این اهداف، این بنیاد در نظر دارد برگزاری نمایشگاه‌های کتاب و جشنواره‌های ادبی‌ و میزبانی نشست‌ها و کنفرانس‌های ادبی برای گفتمان فکری و تبادل فرهنگی را در دستور کار خود قرار بدهد. برنامه‌های دیگری هم برای آینده در نظر گرفته شده است که متعاقباً اعلام خواهد شد.

با آغاز به کار «بنیاد جشنوارهٔ کتاب فارسی»، برگزاری دومین دورهٔ جشنوارهٔ کتاب فارسی به این بنیاد سپرده شده است. با بهره‌گیری از تجربیات سال گذشته، توانستیم نشست‌ها را در این سالن، که ظرفیت بیشتری از سالن سال گذشته دارد، برگزار کنیم. این جشنواره همواره در زادروز یا حوالی زادروز زنده‌یاد محمد محمدعلی برگزار خواهد شد و یاد ایشان در این جشنواره گرامی داشته خواهد شد. جشنوارهٔ امسال به‌فاصلهٔ چند روز از هفتاد و هفتمین زادروز ایشان برگزار می‌شود. 

از تک‌تک دوستانی که به‌هر شکل ممکن ما را در برگزاری این جشنواره یاری کردند، صمیمانه سپاسگزاریم. همچنین از حامیان اصلی‌مان، «سلسله‌سخنرانی‌های علیرضا احمدیان در ایران‌شناسی و مطالعات جوامع فارسی‌زبان»، «بنیاد خیریهٔ محسنی» که حامی پروژه‌های خیریهٔ زیادی ازجمله بخش ارولوژی بیمارستان عمومی ونکوور بوده‌اند و همچنین از بخش ایران‌شناسی دانشگاه یو‌بی‌سی حمایت کرده‌اند، جناب آقای فرهاد صوفی که حامی بسیاری از برنامه‌های فرهنگی و هنری ایرانیان بریتیش کلمبیا بوده‌اند، شرکت Golden Mind Services، شرکتی پیشرو در حوزه‌های نوین فناوری شامل هوش مصنوعی، واقعیت مجازی و افزوده، و شرکت حسابداری PBS Accounting که به‌طور داوطلبانه خدمات حسابداری بنیاد را برعهده گرفته‌اند، کمال سپاس و قدردانی را داریم.

هومن کبیری پرویزی سپس با اشاره به پیشینهٔ زنده‌یاد علیرضا احمدیان، که یکی از افرادی بود که آموزش زبان فارسی در یو‌بی‌سی را زیر نظر دکتر راس کینگ رئیس وقت بخش شرق‌شناسی دانشگاه یو‌بی‌سی، در این دانشگاه به راه انداخت و همچنین اشاره به پیشینهٔ روزنامه‌نگاری او در نشریاتی چون شهروند و رسانهٔ همیاری در ونکوور و همچنین بی‌بی‌سی فارسی، دربارهٔ «سلسله‌سخنرانی‌های علیرضا احمدیان در ایران‌شناسی و مطالعات جوامع فارسی‌زبان» به‌عنوان یکی از حامیان دومین جشنوارهٔ کتاب فارسی ونکوور گفت: 

«سلسله‌سخنرانی‌های علیرضا احمدیان در ایران‌شناسی و مطالعات جوامع فارسی‌زبان، از سال ۲۰۱۹ در دانشگاه یوبی‌سی برگزار می‌شود. پیش از آن، این سخنرانی‌ها تحت عنوان «سلسله‌سخنرانی‌های ایران‌شناسی در دانشگاه یوبی‌سی» انجام می‌شد. در سال ۲۰۱۹، به‌منظور گرامیداشت یاد و تلاش‌های ارزندهٔ زنده‌یاد علیرضا احمدیان، که ازجمله پایه‌گذاران آموزش زبان فارسی در دانشگاه یوبی‌سی بود، این سخنرانی‌ها به نام جدید تغییر عنوان داد، و تاکنون با حمایت خانوادهٔ محترم زنده‌یاد علیرضا احمدیان، به همین نام به فعالیت خود ادامه داده است. 

هدف اصلی از راه‌اندازی این سخنرانی‌ها، ایجاد فضایی برای افزایش ارتباط میان دانشگاه یوبی‌سی با ایرانیان، دیگر فارسی‌زبانان و علاقه‌مندان به مطالعات ایران‌شناسی و جوامع فارسی‌زبان در ونکوور از یک‌سو و از دیگرسو جلب حمایت‌های مالی لازم به‌منظور رشد و توسعهٔ هرچه بیشترِ گرایش زبان و ادبیات فارسی در دپارتمان آسیاپژوهی در یوبی‌سی بوده است.»

او از علاقه‌مندان دعوت کرد در شبکه‌های اجتماعی این سلسله‌سخنرانی‌ها را دنبال کنند تا از برنامه‌های ارزندهٔ آتی آن‌ها مطلع شوند.

* * * * *

پس از آن فریبا فرجام از شقایق محمدعلی، دختر گرامی زنده‌یاد محمد محمدعلی، دعوت کرد تا با سخنانش آغازگر نشست اول این جشنواره باشد. او همچنین از حاضران دعوت کرد تا پس از صحبت‌های شقایق محمدعلی به سخنرانی مریم رئیس‌دانا، نویسنده، شاعر و مترجم ساکن آمریکا، که به‌صورت ویدئویی برای جشنواره ارسال شده بود، گوش سپارند.

شقایق محمدعلی پس از سپاسگزاری از بنیاد جشنوارهٔ کتاب فارسی برای فراهم‌آوردن فرصتی برای شنیده‌شدن صدای نویسندگان، شاعران و اهل ادب فارسی‌زبان گذشته و امروز، گفت: 

«به‌عنوان عضوی از بنیاد ادبی محمد محمدعلی، سپاسگزار نشر رها هستم که امسال هدیهٔ ارزشمندی به‌مناسبت سالگرد تولد پدرم منتشر کردند؛ «به‌یاد خالق جهان زندگان» مجموعه‌ای است از مقالات و یادداشت‌ها دربارهٔ زندگی ادبی و آثار محمد محمدعلی. ایدهٔ این مجموعه با پیشنهاد خانم مریم رئیس‌دانای عزیز شروع شد و به فراخوانی رسید برای ارسال نقد بر روی آثار نویسنده. به‌گمانم ایشان و تمام نویسندگان و منتقدانی که به فراخوان پاسخ دادند، از علاقهٔ عمیق پدرم به نقد آثارش خبر داشتند که همیشه مشوق نقد جدی و حتی بازگویی نقاط ضعف آثارش بود. تکیه‌کلامش بود که اثر با نقد جدی جان می‌گیرد. سپاسگزار شما هستم که لایه‌های پنهان آثارش را سیال و جاری کردید و نفسش را زنده. 

امروز، نشر رها از کتاب «یادگاری روی دیوار دیگران»: مجموعهٔ مقالات و گفت‌و‌گوهای محمد محمدعلی دربارهٔ چهره‌های برجستهٔ ادبیات معاصر به‌کوشش بهاره دهکردی، نیز رونمایی می‌کند. بدون پشتیبانی خانم سیما غفارزاده و آقای هومن کبیری، انتشار این کتاب پس از درگذشت نویسنده، برای ما ممکن نبود. آن‌ها با درک چالش‌های عاطفی ما به‌عنوان خانواده، همراه ما و بهاره دهکردی عزیز، پاسخگوی پرسش‌های فراوانی بودند؛ از مسائل حقوقی گرفته تا تصمیم‌های احساسی و خلاقانه. یکی از دغدغه‌های ما این بود که چطور می‌توان بدون تغییردادن صدای او، متن را ویرایش کرد؟ چطور می‌توان دیدگاه‌های نویسنده را حفظ کرد و آنچه را ناتمام گذاشته بود، به پایان رساند. پشتیبانی و پشتکار مادرم، نسرین کیهانی، که به‌سنت همیشه‌اش هنگام ادیت کارهای پدر، خط‌کشی به‌دست متن را خط‌به‌خط چندباره و چندباره خواند، از خاطرم نمی‌رود. 

در پایان، آرزو می‌کنم که این جشنواره هر سال بزرگ‌تر، پربارتر، و تأثیرگذارتر شود.» 

پس از پایان سخنان شقایق محمدعلی، فریبا فرجام گواهینامهٔ کاشت یک نهال بلوط در کوه‌های زاگرس را به او تقدیم کرد. این نهال بلوط هدیه‌ای بود از سوی حمید مساح، از اعضای کارگاه داستان‌نویسی بنیاد محمد محمدعلی، که به‌تازگی به‌نام زنده‌یاد محمدعلی کاشته شده است.

* * * * *

سپس ویدئوی سخنان مریم رئیس‌دانا پخش شد. او در بخشی از سخنانش در رابطه با روند شکل‌گیری یادنامهٔ الکترونیکی زنده‌یاد محمد محمدعلی که هم‌زمان با هفتاد و هفتمین زادروز ایشان در تاریخ ۲۷ آوریل ۲۰۲۵ از سوی نشر رها منتشر شد، گفت: 

«… این روزها به‌یمن سالروز تولد آن ارجمند تصمیم گرفتیم با تهیهٔ ویژه‌نامه‌ای آنلاین ادای دینی کوچک کنیم به بزرگی او. 

محمد محمدعلی نه‌فقط در عرصهٔ تخصصی خود، بلکه در مسیر تربیت نسل‌های تازه نقش بی‌بدیلی ایفا کرد. با نگاهی عمیق، دانشی گسترده و قلبی مملو از عشق به انسان و فرهنگ، همان‌طور که ما را با ادبیات آشنا کرد، توأمان ارزش‌های انسانی را نیز به ما آموخت. 

رفتار فروتنانه، احترام به شاگردان و نگاه مهربانش از او برای ما الگویی ساخت. با عمل به ما آموخت علم بدون عشق ناتمام است و دانستن اگر با فهم و اخلاق نباشد، بی‌فایده. هرگز نمیرد آن‌که دلش زنده شد به عشق / ثبت است بر جریدهٔ عالم دوام او. ما دوستداران او به‌همت نشر خوب رها با همهٔ عشق و دلتنگی ویژه‌نامه‌ای آنلاین تهیه کرده‌ایم که در آن نوشته‌ها، یادداشت‌ها، خاطرات، و یادبودهایی برای استاد عزیزمان جمع‌آوری شده است. این ویژه‌نامه و هر ویژه‌نامهٔ دیگری ناممکن است بتواند نمایانگر سال‌ها تلاش او در دشت فرهنگی زبان پارسی باشد. از این‌رو این ویژه‌نامه درواقع گرامیداشت یادمان اوست به دوستدارانش.»

* * * * *

در ادامهٔ برنامه، فریبا فرجام از منصور علیمرادی، نویسنده، شاعر، پژوهشگر فرهنگ عامه و روزنامه‌نگار، دعوت کرد تا به پشت تریبون رفته و دربارهٔ چند کتاب شعر اخیر هادی ابراهیمی رودبارکی، شاعر، روزنامه‌نگار و سردبیر نشریهٔ شهرگان، سخنانی ایراد کند. این آثار عبارت بودند از «گیسْ‌ برگِ درختان پائیزی» که به‌تازگی از سوی نشر آفتاب در نروژ منتشر شده است، «با سایه‌هایم مرا آفریده‌ام» که سال گذشته از سوی نشر آسمانا در تورنتو منتشر شد، و «همصدایی با دوئت شبانصبحگاهی» که قدیمی‌تر از دو کتاب اول است اما چاپ جدید آن از سوی نشر شهرزاد نامگ در دست چاپ است.

منصور علیمرادی، در بخشی از سخنان خود دربارهٔ این سه اثر گفت: 

«… زبان شعرهای این سه دفتر، زبانی اهل تصنع و به‌رخ‌کشیدن خودش نیست. لحنی انسانی و آرام و اندوه‌بار دارند این شعرها.

زاویهٔ دید بیش از نود درصد شعرها، اول‌شخص یا همان منِ راوی است. شاعر، در تمامی این شعرها، روایتگر احوالات، اوقات و موقعیت‌های زندگی خودش است، اما این شعرها، در عین اینکه عمیقاً شخصی هستند، جامعیتی انسانی و جهانی پیدا می‌کنند. اندوه نهفته در گلوی راوی، اندوه آدمی در همه‌جای این دنیا، و بیشتر اندوهی خاورمیانه‌ای است.

بلندگوی محوطهٔ زندان

که چانه‌‌اش با اذان صبح

گرم شده بود

ساکت شد.

بقچهٔ لباس‌ات را

تحویل‌ام دادند

بقچه را باز کردم

در جیب‌های کت‌ات 

بوسه‌هایت را یافتم

هنوز داغ بود و پر از عشق

شامه‌ام با بوی تنِ آخرینِ هم‌آغوشی‌ات

پر شد

پیراهن و کت و شلوارت را

روی چوب‌رختی ‌

آویزان کردم»

منصور علیمرادی، در بخش دیگری از سخنانش دربارهٔ تازه‌ترین اثر هادی ابراهیمی رودبارکی گفت: 

«در روند شاعری و پروندهٔ ادبی شاعر، هرچه به مجموعهٔ آخر یعنی گیسْ برگ درختان پائیزی نزدیک می‌شویم، شعرها کوتاه‌تر، موجزتر و پخته‌تر می‌شوند، به‌طوری‌که خیلی از شعرهای این مجموعه به‌خاطر ایجاز و سخت‌گیری شاعر و مقتصدبودن در خرج‌کردن کلمات، به هایکو پهلو می‌زنند و گاه خود هایکو هستند. بر مبنای همان سنت هایکوسرایی سنتی که طبیعت در آن‌ها حرف اول را می‌زند. 

شاخهٔ بید 

داس را اگر می‌شناخت

از باد نمی‌لرزید»

* * * * *

پس از آن فریبا فرجام، ضمن معرفی کوتاهی از منیژه باختری، سیاستمدار، نویسنده و روزنامه‌نگار افغان که سفیر پیشین افغانستان در کشورهای شمال اروپا بوده است و آخرین رمان وی با عنوان «خاکستر شیرین» چندی پیش از سوی انتشارات پرنیان در ونکوور منتشر شد، از ناصر هوتکی، همسر ایشان و نیز مدیر انتشارات پرنیان، دعوت کرد تا با ایراد سخنانی این انتشارات و رمان «خاکستر شیرین» را معرفی کند. فریبا فرجام همچنین با اشاره به اینکه منیژه باختری در حال حاضر در اروپا به سر می‌برد، از حاضران دعوت کرد که پس از سخنان ناصر هوتکی، به پیام ویدئویی ایشان توجه کنند.

ناصر هوتکی، در بخشی از سخنانش گفت:

«انتشارات پرنیان سی سال پیش به‌هدف گردآوری، تدوین، چاپ و بازچاپ آثار واصف باختری پایه‌گذاری شد. پرنیان کارش را با بیشتر از بیست عنوان کتاب واصف باختری آغاز کرد و سپس به درخواست شمار زیادی از فرهنگیان و نویسندگان، دامنهٔ فعالیت‌هایش را با واژه‌نگاری، برگ‌آرایی، ویراستاری و چاپ آثار دیگر نویسندگان، گسترده‌تر ساخت.

پرنیان در عرصه‌های شعر، داستان، طنز، نقد ادبی، پژوهش ادبی، پژوهش فلسفی، روزنامه‌نگاری، سفرنامه‌نویسی، خاطره‌نگاری، ورزش و دیگر عرصه‌ها ده‌ها عنوان کتاب و مجله چاپ کرده است و یگانه بنگاه انتشاراتی‌ای بوده که هم‌زمان با کار چاپ، گردانندگی چند نشریه را در عرصه‌های مختلف نیز به عهده داشته است که می‌توان از فصلنامهٔ پرنیان برای ادبیات فارسی، فصلنامهٔ وریشم برای ادبیات پشتو، و دوهفته‌نامهٔ ورزنده‌گی و فصلنامهٔ پومسه در گسترهٔ ورزش نام برد.

از پرنیان در نخستین سال‌های آوارگی ناخواسته، چیزی چاپ نشد، هرچند کار برای بازچاپ مجموعهٔ سه‌جلدی آثار واصف باختری کماکان ادامه داشت، و در فرجام توانست که این مجموعهٔ سه‌جلدی را که حدود دو هزار برگ است، با ویراست تازه و افزوده‌های بیشتر و تدوین بهتر دوباره چاپ کند.» 

او در معرفی رمان «خاکستر شیرین» گفت:

«در چندی و چونی خاکستر شیرین گپی به گفتن ندارم، به دو دلیل: یکم اینکه من کارشناس داستان نیستم و صلاحیت کارشناسانه در این زمینه ندارم و دو دیگر اینکه به‌عنوان نخستین خواننده و ویراستار «خاکستر شیرین»، با اندوخته‌های اندکی که از خواندن بار بارِ این داستان فرا گرفته‌ام، نمی‌خواهم گفته‌هایم تکرار مکررات و ابراز نظرهای سرسری باشند، چون می‌دانم که قرار است نویسنده از آنچه آفریده، روایت کارشناسانه‌تری ارائه بدهد.»

* * * * *

سپس ویدئوی سخنان منیژه باختری پخش شد. او در بخشی از سخنانش گفت:

«برگزاری نمایشگاه کتاب فارسی در ونکوور رویداد بسیار ارزشمند و ستوده‌ای است که از پویایی جامعهٔ فرهنگی شهر و توجه ویژه‌اش به زبان و ادبیات و هویت فارسی‌زبانان حکایت می‌کند. این اقدام شایسته نه‌تنها بستری را برای معرفی آثار نویسندگان فارسی‌زبان فراهم می‌کند، بلکه فرصتی است برای هم‌افزایی اندیشه‌ها، زنده‌نگه‌داشتن زبان مادری و تقویت پیوند‌های فرهنگی در بین نسل‌های مختلف مهاجر.

خاکستر شیرین، رُمان دوم من است. در حال نوشتن رُمان سوم استم و قبلاً داستان‌های‌ کوتاهی هم به نشر رسانده‌ام. خاکستر شیرین صدای یک تاریخ فروپاشیده است، روایت سقوط یک سرزمین است که ممکن است افغانستان باشد یا جای دیگری باشد؛ هرجای دیگری که نادانی، تعصب و افراطیت جای تفکر، عشق و عدالت را گرفته باشد. 

این کتاب روایتی است از تاریخ، روایتی است از فرهنگی که خاطره‌اش در دل مردمان زنده است، اما دست‌هایشان و تفکرشان در نگهداری و در ساخت دوباره‌اش ناتوان است. روایت انسان‌های ناتوان است که دل در گرو ارزش‌های تاریخی و فرهنگی خود دارند، اما از درک ژرفا و پیوندش با امروز ناتوان استند، نسلی که با وجود دلبستگی به تاریخ و فرهنگ به‌نام سنت و افراطیت، خود را تحقیر می‌کند. سقوطی که من در این رُمان ازش گپ زده‌ام، فقط سقوط خاک و جغرافیا نیست، سقوط ارزش‌هاست… »

* * * * *

در ادامهٔ برنامه، فریبا فرجام با اشاره به اینکه طی چند سال اخیر در ونکوور شاهد آغاز به کار تعدادی از ناشران کتاب فارسی بوده‌ایم، از نیکی فتاحی، نویسنده و از اعضای کارگاه داستان‌نویسی زنده‌یاد محمد محمدعلی، به‌عنوان مؤسس و مدیر «نشر زن» دعوت کرد تا حاضران را با فعالیت‌های این انتشارات و کتاب‌های تازه‌منتشرشده‌اش بیشتر آشنا کند.

نیکی فتاحی، که سخنانش دربارهٔ روند شکل‌گیری و تولد «نشر زن»‌ رنگ و بوی طنز داشت، در بخشی از این سخنان گفت:

«وقتی اولین بار از دوست و استاد عزیزم شنیدم: نویسندهٔ ایرانی در خارج از کشور باید چرخ را خودش از اول اختراع کند، با صدای بلند خندیدم؛ آن‌سوی میز نشسته بود و در چشمانش، حتی از پشت بخاری که از لیوان چای بلند بود، برق شیطنت می‌درخشید. گمان کردم باز هم پای شوخی و بذله‌های همیشگی‌اش در میان است. 

اما چند سال بعد که خودم صاحب کتابی شده و به‌قول او به جمع نویسندگان اولو‌العزم پیوسته بودم، تازه به حقیقت نهفته در حرفش رسیدم. بله، مجبور شدم چرخ را از اول اختراع کنم!…

… چیزی نگذشت که آن‌قدر با وسایل و وسائط مختلف ور رفتم و پیچ و مهره و سیخ و سنگ جابه‌جا کردم که چرخ اختراع شد. کمی روغن‌کاری و… آ، آ، بفرمایید… کار دیگر تمام بود. دور سرِ «ادی» اسفند دود کردم، ورد خواندم و به سمتش پوف کردم، نشاندمش توی چرخ و فرستادمش به خانهٔ بخت! 

حالا دیگر راه و چاه را یاد گرفته و سوراخش را پیدا کرده بودم… 

عرق پیشانی‌ام را با گوشهٔ آستین خشک کردم و روغن چرخ را از دستانم شستم و رفتم به دیدن دوست و استادم در کافه آرتیجیانو؛ از خیابان صدای «زن، زندگی، آزادی» بلند و روشن به گوشمان می‌رسید.

پس از کمی این در و آن در زدن و احوالپرسی، صحبت رسید به کتاب و کتاب‌خوانی. عاقبت پرسید: 

– راستی کتابت چه شد؟ 

نگاهش کردم و برق شیطنتِ چشمان خودم را مثل آینه در چشمان زلالش دیدم. گفتم: 

– آن کتاب را لولو برد! 

حالا نوبت او بود که بزند زیر خنده.

«ادی» را حاضر و آماده، سرخاب و سفیداب‌زده، فرستاده بودم به چاپخانهٔ «لولو». اندکی بعد، پس از آزمایش و خطاهای فراوان و بلند و کوتاه کردن آستین و دامنش، همه‌چیز روبه‌راه شد و عاقبت توانستم شیرینی‌اش را بخورم. 

شنبهٔ بعد، دوباره در همان کافه، روبه‌روی هم نشسته و چشم‌درچشم، از پشت بخار لیوان‌ها به هم نگاه ‌می‌کردیم و در یک لحظهٔ اشراق، به نتیجه‌‌ای واحد رسیدیم: که همین کار را برای باقی کفتر و کتاب‌های کارگاه‌ داستان‌نویسی هم بکنیم و نشری راه بیندازیم تا بی‌دردسر، بی‌مهریه و ‌شیربها، شوهرشان دهیم و زودتر نوه‌‌ نتیجه‌هایمان را ببینیم. آه، چه از این بهتر؟ خوش و خرم به خانه برگشتیم.

شنبهٔ بعد، در هیاهوی غریو و خروشی که از پنجرهٔ کافه داخل می‌شد، نام نشر را «زن» گذاشتیم. البته پیشنهادات دیگری هم بود که همه رد شدند. آخر کدام‌یک می‌توانستند در برابر «زن» مقاومت کنند؟ شما بگویید! حتی کله‌گنده‌ترینشان هم که از مردانگی چیزی کم نداشت، نتوانست؛ پس از کمی لجبازی، با سر رفت به زباله‌دان.

باری، «زن» زندگی را شروع کرد و کم‌کم داشت پا می‌گرفت… »

نیکی فتاحی، در ادامهٔ سخنانش اشاره کرد که پس از رمان «ادی»، چاپ دوم کتاب «واقعیت و رؤیا ۲» شامل خاطرات محمد‌ محمد‌علی از سفرهای فرهنگی داخلی و خارجی او، به‌کوشش بهاره دهکردی، «دادخواهی» شامل پژوهشی در تاریخچهٔ نقالی به‌همراه نمایشنامه‌ای در چند پرده، نوشتهٔ مرتضی مشتاقی، «پان» اثر کنوت هامسون – برندهٔ جایزهٔ نوبل – برگردان حسین قوامی از زبان نروژی، «فقط یه حس بود» دفتر شعری از مژگان خلیلی، مجموعه‌داستان «دوباره بخوانیم» اثر هانس کریستیان آندرسن، برگردان حسین قوامی از زبان دانمارکی، و رمان «لیلا» نوشتهٔ مهرداد حسینی، دیگر آثاری بوده که «نشر زن» تاکنون منتشر کرده است. 

* * * * *

در ادامهٔ نشست، این‌بار دکتر مرال دهقانی، از اعضای هیئت‌مؤسس انجمن فرهنگی پرسش و نیز از اعضای کارگاه داستان‌نویسی بنیاد محمد محمدعلی، فریبا فرجام را معرفی کرد و از او به‌عنوان یکی از اعضای هیئت‌‌مدیرهٔ انجمن فرهنگی پرسش، دعوت کرد تا «فصنامهٔ فرهنگی پرسش» را که هم‌زمان با این جشنواره رونمایی می‌شد، معرفی کند.

فریبا فرجام پس از اشاره به پیشینهٔ انجمن فرهنگی پرسش که از ژوئن ۲۰۲۳ فعالیت خود را آغاز کرد، طی بخشی از سخنان خود در معرفی این فصلنامه گفت: 

«انجمن فرهنگی پرسش در ماه گذشته با اعلام اهداف کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت خود رسماً به ثبت هم رسید. از اهداف میان‌مدتی که انجمن دنبال می‌کند، انتشار فصلنامه‌ای با عنوان «مجلهٔ فرهنگی پرسش» است. انتشار این مجله هم بالاخره بعد از طی مسیری نسبتاً پرپیچ‌وخم به سرانجام رسید و نسخهٔ کاغذی آن در حال حاضر روی میز «انتشارات پان‌به» در بیرون سالن در دسترس است و نسخهٔ الکترونیکی آن هم به‌زودی در شبکه‌های اجتماعی قرار خواهد گرفت. از آنجایی که این اولین نسخه و اولین تجربهٔ انتشار مجله برای اعضای انجمن بود، کمی بیشتر از آنچه که برنامه‌ریزی شده بود طول کشید، ولی با توجه به تجربه‌ای که الان به دست آمده، امیدواریم که انتشار مجله طبق برنامه هر فصل با مطالبی غنی و متنوع صورت بگیرد.

این شماره حاصل تلاش جمعی از نویسندگان، شاعران، منتقدان و فعالان فرهنگی ایرانی در داخل و خارج کشور است و همین‌جا لازم می‌دانم از تمام کسانی که در تهیهٔ مطالب و انتشار مجله ما را یاری دادند، قدردانی کنم که قطعاً بدون کمک آن‌ها، این کیفیت یا شاید حتی در این بازهٔ زمانی ممکن نمی‌شد. الان مجال اسم‌بردن نیست، ولی اسامی همهٔ این عزیزان در این نسخهٔ مجله قید شده است.

نسخهٔ فعلی مجلهٔ فرهنگی پرسش که مربوط به فصل بهار ۲۰۲۵ است، شامل سه بخش اصلی‌ست و این سه بخش شامل بخش داستان، بخش نظریه و نقد، و بخش شعر هستند. از ویژگی‌های این شماره، حضور چهره‌های شناخته‌شده و کمترشناخته‌شده است، به‌همراه گزارش یک‌سال و نیم فعالیت انجمن، و انتشار آثاری از نویسندگان و مترجمان و شاعران ازجمله شعرهایی در ستایش صلح و نه به جنگ است. خط مشی کلی مجله ایجاد فضایی متنوع و باز برای ارائهٔ ادبیات داستانی، شعر دنیای امروز و نقدهای بحث‌برانگیز است و در راستای این خط مشی سعی در گزینش آثاری داریم که از همهٔ نقاط دنیا ازجمله ایران، افغانستان، آمریکای شمالی، اروپا و هرجای دیگر دنیا به دستمان رسیده باشند… 

… مجلهٔ فرهنگی پرسش بستری‌ست مستقل، گفت‌وگومحور و چندصدایی که هدف آن فراهم‌کردن فضایی برای بازاندیشی و مواجههٔ انتقادی با مفاهیم جاافتادهٔ فرهنگی، اجتماعی و ادبی‌ست. مجلهٔ فرهنگی پرسش مجله‌ای‌ست متعهد به حفظ استقلال فکری و مالی، و متکی بر همکاری داوطلبانهٔ نویسندگان، هنرمندان، و پژوهشگران. رویکرد آن قطعاً نه تبلیغاتی است و نه تجاری، بلکه تلاشی‌ست برای تداوم اندیشیدن، شنیدن صداهای به‌حاشیه‌رانده‌شده، و پیوند میان تجربهٔ زیسته و بازنمایی فرهنگی در دوران ما و در جغرافیای پراکندهٔ زبان فارسی.»

فریبا فرجام در پایان از دوستان نویسنده، شاعر، منتقد، نظریه‌پرداز و هنرمند دعوت کرد تا با ارائهٔ مطالب، دیدگاه‌ها و پیشنهاداتشان، هم در زمینهٔ نشست‌ها و هم فصلنامه، انجمن فرهنگی پرسش را یاری کنند.

* * * * *

پس از آن، فریبا فرجام توضیحاتی دربارهٔ پیشنیهٔ کارگاه داستان‌نویسی ونکوور داد. کارگاهی که پس از درگذشت زنده‌یاد محمد محمدعلی،‌ نامش به کارگاه داستان‌نویسی بنیاد محمد محمدعلی تغییر یافت. فریبا فرجام در بخشی از سخنان خود گفت:

«کارگاه‌های داستان‌نویسی زنده‌یاد محمد محمدعلی پیشینه‌ای بیست‌ساله دارد. اولین کارگاه، در سال ۲۰۰۲، در مؤسسهٔ کارنامه در تهران تشکیل شد، و پس از مهاجرت محمد محمدعلی به کانادا در سال ۲۰۰۹، این مسیر با همان شور و جدیت در ونکوور ادامه یافت.

ورود استاد محمد محمدعلی به آموزش داستان‌نویسی، فصلی تازه در زندگی ادبی‌اش گشود؛ نویسنده‌ای خوب به مدرسی تأثیرگذار بدل شد. مدرسی که تنها اصول داستان‌نویسی را تدریس نمی‌کرد، بلکه شنونده‌ای صبور، منتقدی منصف، و مشوقی بی‌ادعا بود. او آموزش می‌داد، کشف می‌کرد، شاگردانش را تشویق می‌کرد و باور داشت هر کسی می‌تواند داستان خود را بنویسد، اگر فرصت شنیده‌شدن داشته باشد. همین نگاه، بنیان کارگاه‌هایی بود که سال‌ها ادامه یافت و نسل تازه‌ای از نویسندگان را پرورش داد.

کلاس‌های سه‌شنبه‌ٔ کارگاه‌های داستان نویسی‌ونکوور، با سابقه‌ای چهارده‌ساله، نمونه‌ای کم‌نظیر از تداوم فرهنگی در مهاجرت است؛ کارگاهی که حتی با آمدن کووید از حرکت نایستاد و بی‌هیچ وقفه‌ای به‌صورت آنلاین ادامه یافت.

با درگذشت استاد در سال ۲۰۲۳، فقدانی سنگین بر جمع ما سایه افکند، اما چراغی که او افروخته بود خاموش نشد. به‌همت خانوادهٔ ایشان، بنیاد محمد محمدعلی تأسیس شد و با کمک جمعی از شاگردان قدیمی و جدید کلاس‌های سه‌شنبه بی‌وقفه ادامه پیدا کرد… »

فریبا فرجام در ادامه از دکتر درفشه جوادی کوتنایی، از برگزارکنندگان کارگاه‌های داستان‌نویسی بنیاد محمد محمدعلی، دعوت کرد تا مروری داشته باشد بر سیر فعالیت‌های این کارگاه تاکنون. 

دکتر درفشه جوادی کوتنایی در بخشی از سخنان خود گفت: 

«… همواره بین شاگردان کارگاه بحث و شوخی بود که بچه‌های قدیم که فضای پرشور کلاس‌های حضوری را تجربه کرده‌اند، از ما خوش‌شانس‌تر بودند که دلمان به همان لبخند پشت دوربین استاد خوش بود و حالا حسرت شاگردان جدیدتر این است که کارگاه را در غیاب استاد تجربه می‌کنند.

کارگاه بی‌‌استاد مگر می‌شود؟ جلسات باید ادامه پیدا کند؟ با این‌همه دلتنگی چه کنیم؟ اصلاً کلاس‌ها چه شکل و فرمتی خواهند داشت؟ همان فرمت قدیمی را حفظ کنیم و هر جلسه دو داستان بخوانیم؟ تکلیف یادداشت‌هایی که از صحبت‌های استاد می‌نوشتیم چه می‌شود؟ اگر اختلاف نظری دربارهٔ پی‌رنگ داستان در بگیرد، که حتماً در می‌گیرد، حرف میانه را چه کسی می‌زند؟ چه کسی اول و آخر کلاس با ما شوخی می‌کند که یادمان بیاورد رفاقت بالاتر از همه‌چیز است و با روی خوش از هم خداحافظی کنیم؟

در ابتدا جواب هیچ‌یک از سؤالات را نداشتیم؛ فقط می‌دانستیم که نمی‌خواهیم کلاس‌ها تعطیل شود. که سه‌شنبه‌شب‌ها که سهم ما از همدلی با دنیای ادبیات است، همچنان باقی بماند. یاد استاد زنده بماند و مسیر رفاقت و آموزه‌های او تمام نشود. اعضای کارگاه به تکاپو افتادند… 

… با آزمون و تجربه، فرم کلاس هر چند ماه یک‌بار عوض می‌شد، اما آنچه ثابت ماند، همان اسلوبی بود که خودِ استاد با پیشینه‌ای که از سال‌ها شرکت در جلسات معروف سه‌شنبه‌شب‌ها و پنجشنبه‌شب‌های تهران داشت – برای کارگاه داستان‌نویسی ونکوور نیز پایه گذاشت. اینکه یک نفر اداره‌کنندهٔ کلاس (به‌قول استاد مبصری) باشد که همهٔ شرکت‌کنندگان، حتی خود استاد، برای صحبت از او اجازه می‌گرفتند. 

… در یک سال و نیم گذشته یعنی از اکتبر سال ۲۰۲۳ تا آخر آوریل سال ۲۰۲۵، کلاس‌های سه‌شنبه همچنان بی‌وقفه تشکیل شده است. در این مدت، ۹۳ داستان در کارگاه خوانده شد که ۲۹ داستان از نویسندگان غیرایرانی و ۶۴ داستان از نویسندگان ایرانی بودند. از میان این ۶۴ داستان، ۳۶ داستان از آثار نو یا اوریجینال اعضا یا مهمانان کارگاه بود که خوانده شد و مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

جلسات کارگاه به‌صورت آنلاین برگزار می‌شود و چندین جلسهٔ حضوری با حضور مهمانان ویژه در کتاب‌فروشی پان‌به ونکوور نیز داشته‌ایم. در این یک سال و هفت ماه، کارگاه هفت مهمان ویژه داشت که گزارش‌های برخی از این جلسات در مجلهٔ رسانهٔ همیاری ونکوور چاپ شده است… » 

پس از آن، کلیپ ویدئویی کوتاهی پخش شد که مروری بود بر جلسات مجازی کارگاه با حضور زنده‌یاد محمد محمدعلی، و صحبت‌ها و بحث‌هایی که حول‌وحوش داستان‌های خوانده‌شده درمی‌گرفت.

* * * * *

در ادامه، فریبا فرجام، ضمن معرفی دکتر فرشید سادات‌شریفی، ادب‌پژوه و استاد ادبیات کاربردی در موسسهٔ علمی‌آموزشیِ سَماک، ساکن کیچنرِ انتاریو، از حاضران دعوت کرد تا به ویدئوی ارسالی ایشان توجه کنند. طی این ویدئو، دکتر سادات‌شریفی نگاهی داشت به رمان «پدرم کالیگولا را می‌کشد» نوشتهٔ علیرضا جوانمرد که اخیراً از سوی نشر رها منتشر شده است. او در بخشی از سخنانش در معرفی این کتاب گفت:

«… خوانندگان گرامی! توجه فرمایید! خوانندگان عزیز! توجه فرمایید! خداوند با شما سخن می‌گوید. با این مقدمهٔ تکان‌دهنده، پدرم کالیگولا را می‌کشد از همان ابتدا مرزهای روایت را در هم می‌شکند و خواننده را به ورطهٔ هولناکِ یک بحران وجودی پرتاب می‌کند. این رمان نه‌تنها تاریخ را بازنویسی می‌کند، بلکه با درهم‌آمیختن ایمان، ایدئولوژی، خشونت و هویت، خواننده را وادار به مواجهه‌ای وحشتناک با خود و جهان می‌کند.

راوی، که خود را هم خدا و هم شمر معرفی می‌کند — تجسمی از قدرت مطلق و چهره‌ای منفور در تاریخ — با این دوگانگی هولناک، مفهوم عدالت، الهیات و حافظهٔ تاریخی را به چالش می‌کشد. اما این رمان صرفاً یک داستان نیست، بلکه بازجویی‌ای فلسفی و تاریخی‌ست که ما را وادار به پرسیدن سؤالاتی اساسی می‌کند:

چگونه تاریخ را می‌سازیم و چه کسانی روایت‌های مسلط را تعیین می‌کنند؟

آیا خشونت یک امر مقدس است یا تنها ابزاری برای قدرت؟

آیا می‌توان از چرخهٔ ایدئولوژی‌ها و خشونت تاریخی گریخت؟

… یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد و جسورانهٔ این رمان، معرفی راوی به‌عنوان خدا و شخصیتی منفور و تاریخی‌ست. او در همان ابتدا می‌گوید: «اینجانب خدا، که در بین زمینی‌ها با نام شمر هم شناخته می‌شوم، مانند تمامی خدایان راستین تاریخ، مظلوم واقع شده‌ام.» این جمله به‌طور ناگهانی ما را با یک چالش عمیق روبرو می‌کند: اگر روایت‌های تاریخی اخلاق را تعیین می‌کنند، آیا امکان رستگاری برای کسانی که تاریخ آن‌ها را «خائن» خوانده است، وجود دارد؟… 

… این رمان نه‌فقط نقدی بر تاریخ، بلکه نقدی بر نحوهٔ شکل‌گیری تاریخ است. اسطوره و ایدئولوژی در این داستان نه‌فقط بازتاب واقعیت، بلکه ابزار قدرت و کنترل‌اند. پدر، همچون یک ایدئولوژی زنده بر پسر سایه افکنده است. در جایی از داستان پدر از پسر می‌پرسد: «چرا یک داستان تازه نمی‌نویسی؟» اما راوی پاسخ می‌دهد: «از داستان‌نوشتن چه خیری دیده‌ام که باز بنویسم؟» این ردکردن خلق یک روایت جدید همان اسارت در تاریخ است. او نمی‌تواند آینده‌ای را تصور کند که از گذشته جدا باشد.

… در پدرم کالیگولا را می‌کشد شهادت از یک عمل مقدس به یک نمایش عجیب تبدیل می‌شود. راوی رؤیای ساختن یک حسینیهٔ عظیم را دارد که در آن نه حقیقت بلکه بازنمایی حقیقت اهمیت دارد: «چقدر باشکوه است که سالنی بزرگ با سیستم صوتی و تصویری قوی، بهترین مداح‌ها و روضه‌خوان‌ها و واعظ‌ها، مردم از سراسر کشور که هیچ از سراسر جهان برای هیئت من می‌آیند.» این شهادت دیگر یک تجربهٔ معنوی نیست، بلکه به یک آیین نمایشی عجیب بدل شده است.

… یکی از تکان‌دهنده‌ترین لحظات رمان، درک راوی از چرخهٔ تکراری خشونت است: «باید این گودی را وجب‌به‌وجب حفر کنم تا جسدم را بیابم. آیا پدرم مرا کاشته است در زهدان مادرم و آبیاری‌اش می‌کند تا باز برویم؟» در این لحظه مرز میان قاتل و مقتول از بین می‌رود. پسر در حال تبدیل‌شدن به پدر است. خشونت به‌جای آنکه پایانی داشته باشد، به آغاز دیگری تبدیل می‌شود، و تاریخ نه یک خط مستقیم بلکه یک دایرهٔ بی‌پایان است.

این رمان با به‌تصویرکشیدن چرخهٔ بی‌پایان خشونت و تکرار تاریخ، خواننده را با این پرسش مواجه می‌کند که آیا رهایی از این چرخه و ساختن آینده‌ای متفاوت ممکن است؟ آیا می‌توان از زخم‌های گذشته گذشت و از تکرار آن جلوگیری کرد؟ این رمان با کاوش در تأثیرات روانی ترومای تاریخی و دشواری رهایی از گذشته به بررسی این مسائل عمیق می‌پردازد… »

* * * * *

پس از پخش ویدئوی سخنرانی دکتر فرشید سادات‌شریفی، فریبا فرجام اعلام کرد که بخش اول نشست‌ها به اتمام رسیده و یک ساعت تنفس خواهد بود. او از حاضران دعوت کرد تا در این فرصت از کتاب‌های بخش نمایشگاه دیدن کنند.

* * * * *

در آغاز بخش دوم نشست‌ها، فریبا فرجام ضمن خوشامدگویی دوباره، به معرفی بهاره دهکردی، از شاگردان کلاس داستان‌نویسی زنده‌یاد محمد محمدعلی، پرداخت. سپس او از بهاره دهکردی دعوت کرد تا به پشت تریبون رفته و دربارهٔ روند شکل‌گیری و اتمام کتاب «یادگاری روی دیوار دیگران» صحبت کند. «یادگاری روی دیوار دیگران» مجموعهٔ مقالات و سخنرانی‌های زنده‌یاد محمد محمدعلی است دربارهٔ ۳۱ چهرهٔ برجستهٔ ادبیات معاصر ایران و در پایان هر فصل، بهاره دهکردی گفت‌وگوی کوتاهی دربارهٔ آن شخصیت با زنده‌یاد محمدعلی انجام داده است. کتاب «یادگاری روی دیوار دیگران» که از سوی نشر رها منتشر شده است، در همین جشنواره رونمایی شد.

بهاره دهکردی، درحالی‌که نمی‌توانست جلوی سرازیرشدن اشک‌هایش را بگیرد، با بغضی در گلو در بخشی از سخنان خود در این‌باره گفت:

«ستاره‌ای بی‌جایگزین، با تصاویر ذهنی زیبا؛ محمد محمدعلی. نه‌تنها زیبا در سخن‌گفتن، بلکه زیبا در زندگی‌کردن. در همنشینی با او دیدم که بازی‌های زبانی و فرهنگی نسل او چقدر دلنشین است. نسلی که اهل مطالعه، اندیشیدن و گفت‌وگوی‌های عمیق بودند.

کتاب «یادگاری روی دیوار دیگران» حرف‌های صمیمانه، دل پربهانهٔ محمد محمدعلی است. بهانه‌ای برای رقصیدن، خرامیدن و خالق اثر ادبی بودن. محمدعلی باور داشت که گفت‌وگوهای ناتمام و شفاهی باید به یادگار بمانند. ایمان داشت که زمان برای ثبت این گفت‌وگوها کوتاه‌تر از آن است که به نظر می‌رسد. 

و من با همهٔ آن لحظه‌های بودن کنار ایشان، امروز است که مفهوم این جمله را می فهمم؛ مرگ از آنچه به نظر می‌رسد، به ما نزدیک‌تر است.

آن روزها، سرخوش و مست از صدای گرم استاد، بی‌قرارِ دیدارهای ساده‌مان در کافهٔ روبه‌روی خانهٔ استاد، کافه‌ای که برای من با حضور او، قهوه‌ها و کیک‌هایش بوی وطن می‌داد؛ بوی وطن با عصارهٔ سیگار بهمن کوچک. برای بودن در کنار او لحظه‌شماری و پرواز می‌کردم. حرف‌هایش، خاطراتش، پندها، اندرزهایش، خنده‌هایش برایم کلام زندگی بود. ایمان دارم که بودن در کنار او، در لحظات عمرم شمارش نخواهد شد. چرا که همهٔ آن لحظه‌ها، گویی بخشی از رؤیای من بوده، رؤیایی که تا ابد در گوشهٔ قلب و ذهنم زنده خواهد ماند… 

در بین جملات و کلمات این کتاب گاهی خود را در خلأ می‌دیدم. احساس می‌کردم چقدر در درک این‌همه احساس و پیچیدگی‌ها ناتوانم. در جایی از کتاب صحبت از عشق به «رقیب» است. چطور می‌شود عاشق رقیب سرسختی چون بهنود شد؟… رقیبی که می‌دانی روزی چیره‌دست‌ترین نویسنده می‌شود، اما همچنان قلبت در این عشق می‌تپد.

وقتی صحبت از بهنود شد، عشق در نگاهشان برق می‌زد. محمد محمدعلی همیشه در غم دلتنگی‌هایش می‌گفت: دلم برای ایران تنگ شده، نه‌فقط به‌خاطر وطن‌بودنش؛ بلکه برای تمام آن کشمکش‌هایی که از دلشان آثار ماندگار خلق می‌شد.

اما این عشق تنها در خصوص بهنود نبود. این عشق به قلم بود. به ادبیاتی که در آن دلدادگی را آموخته، به دنیای واژه‌ها، به جملاتی که قدرت بازتاب رنج و امید و آزادی را دارند. آن هم در سرزمینی که آزادی بیان ندارند، و او و آن‌ها برای همین آزادی جنگیده‌اند. حتی وقتی که از کنار ما سفر کرده‌اند، کتاب‌ها و جملات آن‌ها حکم کپسول زمان را دارند.

امروز اینجا، این کتاب به دست من و شما رسیده، و تا سال‌ها بعد نیز خوانده خواهد شد، و راه آن‌ها ادامه خواهد داشت.

طبق قرارهای هفتگی‌، فصل‌های جدید را مرور می‌کردیم. محمدعلی در جای‌جای سطور این کتاب گویی با مخاطب خاص حرف می‌زند… 

… در این کتاب، در سطرسطر گفت‌وگوهای این کتاب که مثل نقش، روی دیوار دل‌ مانده، صدای استاد شنیده می‌شود، حضورش هست، نَفَسش هست. این کتاب، یادگاری رؤیایی است که هنوز در من زنده است. با من، با ما، در میان ما، در میان سطر‌به‌سطر این کتاب استاد هنوز زنده‌اند.»

* * * * *

پس از آن فریبا فرجام از دکتر فرزان سجودی، زبان‌شناس و نشانه‌شناس، دعوت کرد تا کتاب «یادگاری روی دیوار دیگران» را معرفی کند. 

دکتر فرزان سجودی، پس از تبریک به بهاره دهکردی و نشر رها برای گردآوری و انتشار مجموعه‌مقالات و یادداشت‌های زنده‌یاد محمدعلی، در بخش‌هایی از سخنان خود در معرفی کتاب یادشده گفت: 

«گردآوری متن‌های پراکنده که در طول چند دهه نوشته شده‌اند، و زنده‌کردن آن‌ها در قالبی جدید، فعالیتی است علیه فراموشی و مرگ. این سنت مدون‌کردن، و طبقه‌بندی گذشته، جانِ‌تازه‌بخشیدن به متون پراکنده، نقشی حیاتی در غنای انبارهٔ فرهنگ و حفظ پیوستگی فرهنگی بازی می‌کند. نوشته‌هایی که ممکن بود بسیاری از ما از وجودشان و از اهمیتشان در تاریخ ادبیات معاصر اطلاعی نداشته باشیم یا در دسترسمان نباشد، امروز در شکل کتابی پاکیزه در اختیار ماست. راه پویایی فرهنگ همین است. چرا که از سویی تقدیس گذشته آن را از متن فروکاسته و به شیئی مقدس تبدیل می‌کند، و از سوی دیگر نادیده‌انگاشتن و بی‌اهمیت تلقی‌کردن گذشته، جریان پیوسته و پویای فرهنگ را مختل می‌کند. هر دوی این رویکردها به گذشته، تجربهٔ زیستهٔ انسان را ابتر می‌کنند. فقط گفت‌وگوی فعال انتقادی با گذشته و حفظ آن به‌مثابهٔ متن پویاست که پیوستگی و در همان حال دگرگونی پویای فرهنگ را تضمین می‌کند. 

به‌نظر من این کتاب از جهت دیگری نیز قابل‌تأمل جدی است. می‌خواهم دربارهٔ ژورنالیسم ادبی حرف بزنم و جایگاه ویژه‌ای که محمدعلی در آن داشت. معمول است که بین ژورنالیسم ادبی و نقد آکادمیک یا دانشگاهی تمایز قائل می‌شوند که البته تمایز درستی است، اما متأسفانه معمول است که به ژورنالیسم ادبی در قیاس با نقد ادبی دانشگاهی جایگاهی فرودست داده می‌شود… 

اجازه بدهید اشاره‌ای کنم به آفات ژورنالیسم ادبی، تا اهمیت کار محمدعلی روشن‌تر شود. ژورنالیسم ادبی یا بی‌رمق شد، چون بسیاری آن را متأسفانه در شأن خود نمی‌دانستند یا از مبانی این ژانر فاصله گرفت و سعی کرد خود را با شیوهٔ نگارش نقد دانشگاهی همسو کند که بدتر مایهٔ ابترشدنش شد. فکر کنید یادداشتی یا مقاله‌ای در صفحهٔ ادبی روزنامه یا هفته‌نامه‌ای ادبی در مورد رمانی می‌خوانید و در همان یادداشت کوتاه با نقل‌قول‌های متعدد به نظریه‌پردازان ادبی و فیلسوفان مواجه می‌شوید. این یعنی نویسنده جایگاه ژورنالیسم ادبی را درک نکرده است و آن را از کار انداخته است. یا از سوی دیگر مطالبی سردستی در حد شرح پی‌رنگ رمان و خلاصهٔ آن نوشته می‌شود که باز به‌طریقی دیگر ژورنالیسم ادبی را بی‌مایه و ناکارآمد می‌کند. 

نوشته‌های محمدعلی که در کتاب یادگاری روی دیوار دیگران گردآورده شده‌اند، اما، به‌دلایلی که برخواهم شمرد نمونه‌ای مثال‌زدنی از ژورنالیسم ادبی حرفه‌ای است. 

یکم، سبک نثر است. سبک نثر محمدعلی در این نوشته‌ها پاکیزه، روان، خوش‌خوان، صمیمی و بی‌تکلف است. آن دسته که به نقد نزدیکترند، نثر کم‌وبیش ساده و آسان‌یابی دارند و از پیچیدگی و ابهام غیرضروری که منجر به دشواری خواندن و دریافت می‌شود در آن‌ها اثری نیست… 

دوم، اشراف نویسنده است به فضای ادبی دستِ‌کم پنج دهه، از دههٔ چهل گرفته تا پایان دههٔ نود. نویسندگان و شاعران، محافل ادبی، مجلات ادبی و صفحات ادبی روزنامه‌ها، رخدادها، نهادها مثل کانون نویسندگان ایران، سانسور و ضرورت مبارزه با آن، همه در حوزهٔ تجربهٔ زیستهٔ محمدعلی قرار می‌گیرند و روایت او از آن‌ها روایتی دست‌اول است که بی‌تعصب و دل‌نشین بیان شده است… 

سوم، اشراف نویسنده است به آثاری که در طول این سال‌ها نوشته شده است. محمدعلی در نقش یک ژورنالیست ادبی، نه‌تنها از جزئی‌ترین رخدادها و حال‌وهوای فضای ادبی اطلاع دارد و آن‌ها را به شیوایی تمام می‌نویسد، بلکه این نوشته‌ها گواه آن‌اند که تقریباً متنی نیست که در ادبیات داستانی و شعر فارسی در این سال‌ها نوشته شده باشد و او آن‌ها را با دقت و ریزبینی نخوانده باشد. ژورنالیست ادبی آماتور نگاه سرسری و گذری به آثار ادبی دارد، اما نوشته‌های محمدعلی نشان‌دهندهٔ نگاه ریزبین و ژرف او به آثار ادبی است که تقریباً هیچ‌یک را نخوانده نگذاشته است. 

سرانجام باید بگویم که گفت‌وگوهای محمدعلی و بهاره دهکردی در پایان هر بخش از این کتاب در واقع آغاز نوعی بازخوانی فعال این نوشته‌هاست که برخی سالیان بسیار از نوشتنشان گذشته است. بازخوانی فعالی که خواننده باید در گفت‌وگوی خود با متن به آن تداوم ببخشد… » 

* * * * *

در ادامه، فریبا فرجام دربارهٔ روند ساخت فیلم «کابوس‌های اقلیمی» سخنانی ایراد کرد و پس از آن ترِیلر کوتاهی از این فیلم نمایش داده شد.

فریبا فرجام در بخشی از سخنانش گفت: 

«در تابستان سال ٢٠٢٣ اتفاق فرهنگی و خجسته‌ای در این شهر افتاد و آن برگزاری نکوداشتی برای زنده‌یاد محمد محمدعلی هم‌زمان با رونمایی یک کتاب ایشان از طرف نشر رها بود. در آن مراسم بخش‌هایی از پشت صحنهٔ یک فیلم در حال ساخت از آقای محمد محمدعلی را پخش کردیم و من به ایشان قول دادم که فیلم را تا قبل از پایان آن سال تمام می‌کنم. همان سال ایشان ما را ترک کردند و تنهایمان گذاشتند و دیگر تقریباً برای من غیرممکن به نظر می‌آمد که بتوانم برگردم و روی فیلم کار کنم.

ازآنجایی‌که من شانس این را داشتم که همان تابستان نسخهٔ آخر قبل از اصلاح رنگ و صدا را به ایشان نشان بدهم و بازخورد تأیید و اصرارشان در تمام‌کردن فیلم را داشته باشم، همین دلیل و انگیزه‌ای شد که برگشتم و فیلم را تمام کردم و به‌زودی هم اکرانی در شهر ونکوور خواهیم داشت که وقتی زمان و مکانش مشخص بشود، حتماً از طریق شبکه‌های اجتماعی اطلاع‌رسانی خواهد شد. 

… وقتی در سال ۲۰۱۵ ایدهٔ ساخت فیلم را با آقای محمدعلی در میان گذاشتم، تازه فقط یک دورهٔ فیلمسازی مستند را گذرانده بودم و طبیعتاً آقای محمدعلی خیلی تردید داشتند که قبول کنند، ولی آن‌موقع به من گفتند قبول می‌کنم به‌شرطی که فیلم را زیر نظر نانام بسازی. نانام، اسم هنری آقای حسین فاضلی است که شاعر و فیلمسازند. ساخت فیلم طبق خواستهٔ آقای محمدعلی زیر نظر ایشان آغاز شد و اگرچه زیر نظر ایشان تمام نشد، ولی در تمام طول مسیر تا امروز من شانس این را داشتم که هرجا لازم بود از تجربه‌ها و نظراتشان بهره‌مند شوم.

دوست عزیز دیگر آقای امیرنعیم حسینی، کارگردان تئاتر و سینما، هستند که حوالی سال ٢٠١٩ با پروژه آشنا شدند. این فیلم در بازهٔ زمانی طولانی ساخته شد و به‌دلایل مختلف و متعددی دچار توقف و دست‌انداز شد. امیرنعیم‌جان در آن سال انگار چرخ‌دنده‌های فیلم را دوباره به حرکت درآورد و در فیلمبرداری‌های جدیدی که قبل از کووید انجام شد، من را یاری داد.

دوست عزیز دیگری که حضورش خیلی تأثیرگذار بود آقای البرز رحمانی، نوازندهٔ تار و سه‌تار، هستند. ایشان در تصمیم‌گیری در ساخت موسیقی و خود مراحل ساخت همراه من بودند و به‌همراه خانم مرجان آل‌خمیس ساخت موسیقی فیلم را انجام دادند و کار ضبط و میکس آن توسط آقای رضا صادقی با مهارت و کیفیت تمام انجام شد. در مجموع کل ساخت موسیقی تجربهٔ بسیار دلپذیری بود. 

و آقای دکتر سجودی عزیز که مثل همیشه از وجود ارزشمندشان بهره‌مند شدم و زحمت نظارت به ترجمهٔ فیلم را کشیدند. 

به‌دلایل مختلف ازجمله فارسی‌بودن زبان فیلم بقیهٔ کارها در ایران و به‌صورت از راه دور انجام شد و اگرچه عزیزانی که با آن‌ها کار می‌کردم، خودشان فوق‌العاده بودند، ولی تجربهٔ به‌خصوص تدوین از راه دور بسیار چالش‌برانگیز بود، ولی همین‌جا از تک‌تکشان برای همراهی و صبوری‌شان سپاسگزارم. و همین‌طور از خانوادهٔ آقای محمدعلی هم بسیار سپاسگزارم و عزیزانی که به‌هر نوع و شیوه‌ای در طول ساخت فیلم و بعد از آن من را یاری و همراهی کردند. 

همهٔ این‌ها را گفتم و این بحث را امروز باز کردم، چون می‌خواستم به‌طور ویژه از یک نفر تشکر کنم که به‌طور مستقیم در تهیهٔ فیلم دخالت نداشتند ولی حضور پشت‌صحنه‌شان چیزی از اهمیت و ارزشمندی حمایتشان کم نمی‌کند و ایشان خانم نسرین کیهانی، همسر عزیز زنده‌یاد استاد محمدعلی، هستند. من حدود ٢٠ ساعت متریال از این فیلم دارم که بیشترشان در منزل ایشان فیلمبرداری شده و هرموقع من آنجا می‌رفتم بدون محدودیتی خانه مثل دستهٔ گل آماده برای فیلمبرداری در اختیار ما بود و من دلم می‌خواست امروز از این فرصت استفاده کنم و مراتب قدردانی خودم را از ایشان به جا بیاورم. بدون همراهی ایشان این فیلم و بسیاری حمایت‌هایی که ما از آقای محمدعلی طی این سال‌ها دریافت کردیم ممکن نمی‌شد.»

* * * * *

سپس فریبا فرجام اعلام کرد که در بخشی از نشست‌های این جشنواره قرار است از عبدالرحیم احمد پروانی، نویسنده، مترجم و از مدیران پروژهٔ بسیار ارزشمند کتابخانهٔ درخت دانش، قدردانی به عمل آورده شود، و گفت که معرفی ایشان به سخنور توانایی چون دکتر فرزان سجودی سپرده شده است، بنابراین او بار دیگر ایشان را به پشت تریبون دعوت کرد.

دکتر فرزان سجودی در معرفی عبدالرحیم احمد پروانی چنین گفت: 

«طالبان از زمان بازگشت به قدرت در ۱۵ اوت ۲۰۲۱ فرمان‌های متعددی برای اعمال محدودیت بر زندگی زنان ازجمله حق کار، گشت‌وگذار آزادانه، و از همه مهم‌تر حق آموزش صادر کرده است. از تحصیل دختران در سطوحِ بالاتر از ابتدایی جلوگیری کرده و مانع از ادامهٔ تحصیل زنان در دانشگاه‌ها شده است. محصورکردن زنان در خانه، ممانعت از کار و فعالیت اجتماعی، و ممانعت از تحصیل دختران و زنان همه با اتکا به قوانین شریعت و در جهت اعمال قدرت پدرسالار و عشیره‌ای بوده است. 

طالبان اعتراضات زنان افغانستان به این سیاست‌های محدودکننده و ارتجاعی را به‌شدت سرکوب کردند. برخی زنانی که در سازمان‌دهی اعتراضات نقش داشتند، به قتل رسیدند و بسیاری دستگیر و شکنجه شدند. 

اما این نباید به‌معنای پذیرش پایان کار آموزش زنان و دختران افغانستان و همچنین آموزش حقوق مدنی به شهروندان افغان اعم از زن یا مرد تلقی می‌شد. برای مقابله با این رفتارهای ارتجاعی و خشونت‌آمیز، اشخاص و نهادهایی در اینجا و آنجای دنیا دست‌به‌کار شدند. فناوری امروز هم به کمک آمد تا بتوانند از سدهای به‌ظاهر صعب‌العبوری که دستگاه ارتجاعی طالبان ایجاد کرده است، بگذرند و آموزش و منابع آموزشی را به درون خانه‌های مردم افغانستان ببرند. 

نهادهایی که پیشتر شکل گرفته بودند، مانند کتابخانهٔ درخت دانش و نقش برجسته‌ای که در تأمین منابع آموزشی مکاتب افغانستان بر عهده داشتند، دامنهٔ کار خود را گسترش دادند و نهادهای جدیدی مثل دانشگاه آنلاین روشن افغانستان بر سدِ ممنوعیت‌های طالبان غلبه کردند و نگذاشتند آموزش در افغانستان به‌خصوص آموزش زنان و دختران متوقف شود. 

کتابخانهٔ آنلاین درخت دانش رسماً در سال ۲۰۱۴ در شهر کابل گشایش یافت. در ابتدا هدف از ایجاد این کتابخانه که توسط نهاد حق آموزش افغانستان صورت گرفت، فراهم‌آوری زمینهٔ دسترسی رایگان به منابع آموزشی برای ارتقاء ظرفیت و کیفیت آموزش بود. 

کتابخانهٔ درخت دانش یگانه‌منبع برای معلمان افغانستان بود و در مدت کوتاهی توانست مطالب مختلفی در قالب‌های مختلف تهیه کند. نسخهٔ آفلاین کتابخانه در مراکز تربیت‌ معلم ۱۵ استان افغانستان نصب شد.

این کتابخانه با نشر مقالات متعدد در عرصه‌های مختلف خیلی زودی توانست جای خود را نه‌تنها در بین معلمان افغانستان بلکه در بین اقشار مختلف فرهنگی، علمی و ادبی باز کند.

امروز کتابخانهٔ درخت دانش با داشتن ۸٬۳۰۰ مطلب متنوع در ۱۲۷ موضوع، یگانه‌منبع آموزشی رایگان و باز مطالب علمی، آموزشی، فرهنگی، ادبی و غیره به زبان‌های انگلیسی، فارسی، پشتو، بلوچی، پشه‌یی، شُغنانی، ازبکی، ساوجی، مُنجی و نورستانی در افغانستان و شاید هم در جهان است.

دستاوردهای کتابخانهٔ آنلاین درخت دانش ممکن نبود مگر در سایهٔ تلاش‌های خستگی‌ناپذیر عبدالرحیم احمد پروانی که بیش از یک دهه است مدیریت کتابخانهٔ آنلاین درخت دانش را بر عهده دارد. کتابخانه‌ای که منابع آموزشی ارزشمندی را در اختیار جامعهٔ‌ افغان قرار می‌دهد، به‌خصوص زنان و دختران افغان که با محدودیت جدی تحصیلی روبه‌رو هستند. 

پروانی خستگی نمی‌شناسد و در شرایطی که گاهی به‌دلیل اختلاف ساعت بین غرب کانادا و افغانستان از شب‌هنگام تا نزدیکی صبح مشغول تدریس است، کماکان در دیگر عرصه‌های فرهنگی حضور فعال و تاثیرگذار دارد. ازجمله لازم است بر نقش پروانی در کارزار فارسی در بی‌سی اشاره کنم. کارزاری که با دشواری‌های بسیار سرانجام موفق شده است درس فارسی را در بسیاری از مدارس ونکوور بزرگ راه‌اندازی کند و فرصت آموزش رسمی زبان فارسی را برای فرزندان خانواده‌های فارسی‌زبان ایرانی و افغان فراهم آورد. همچنین نقش او در هیئت‌مدیرهٔ بنیاد جشنوارهٔ کتاب فارسی ونکوور و تلاش‌هایش برای حضور ناشران افغان در این جشنواره را نمی‌توان نادیده گرفت. 

عبدالرحیم احمد پروانی، نویسنده، مترجم، معلم، فعال اجتماعی و مدنیِ افغان-کانادایی، فروتنانه بیشتر عمر خود را وقف آموزش و توسعهٔ فرهنگی کرده است و تلاش‌های او بر زندگی هزاران افغان تأثیری انکارناپذیر گذاشته است. 

مایهٔ افتخار ماست که از فعالیت‌های برجستهٔ دوست عزیزمان آقای عبدالرحیم احمد پروانی در حوزهٔ آموزش، برابری جنسیتی و ارتقاء توانمندی‌های جامعهٔ افغان قدردانی کنیم.»

* * * * *

پس از آن، فریبا فرجام، اعلام کرد که جنیفر بلادرویک، نمایندهٔ مجلس بریتیش کلمبیا از حوزهٔ کوکئیتلم – ملاردویل، برای تقدیر از خدمات عبدالرحیم احمد پروانی به جمع آن نشست ملحق شده است. او سپس جنیفر بلادرویک را به‌زبان انگلیسی معرفی و از ایشان دعوت کرد تا به پشت تریبون برود.

جنیفر بلادرویک، پس از سلام‌دادن به‌زبان فارسی، خودش را معرفی کرد. او در بخشی از سخنانش گفت:

«در استان ما، ما هنوز در حال مبارزه‌ایم، هنوز در حال تلاشیم، هنوز در حال پیشرفتیم تا آموزش را به‌طور برابر در سراسر بریتیش کلمبیا برای مردم هر جامعه‌ای فراهم کنیم. و من معتقدم که ما پیشرفت‌هایی داشته‌ایم، اما مبارزه‌ای که ما با آن مواجه‌ایم، در مقایسه با تلاش‌هایی که آقای پروانی انجام داده و همدلی، فداکاری و مراقبت واقعی او در شرایطی که نیاز به تلاش انسانی فوق‌العاده‌ای برای ایجاد این ارتباطات وجود دارد، رنگ می‌بازد و این شایستهٔ تقدیر است. بنابراین می‌خواهم آقای پروانی را صدا بزنم تا تقدیرنامه‌ای را که از طرف نخست‌وزیر بریتیش کلمبیا دارم به ایشان تقدیم کنم.»

پس از آن عبدالرحیم احمد پروانی به روی سن رفت و تقدیرنامه‌اش را از جنیفر بلادرویک دریافت کرد و با حاضران چند کلمه‌ای سخن گفت. او در بخشی از سخنانش گفت: 

«جنیفر، از همهٔ کلمات محبت‌آمیزتان خیلی ممنونم، اما اعتبار همهٔ این کارها عمدتاً به تیم متعهد ما می‌رسد. تیم Right to Learn Afghanistan و تیم ما که در شرایط بسیار دشوار، سخت تلاش می‌کنند تا همهٔ منابع آموزشی را در دسترس مردم افغانستان، به‌ویژه دختران و زنانی که از همه‌چیز و نه‌تنها از تحصیل، بلکه از زندگی محروم شده‌اند، قرار دهند، آن‌ها [گویی] از جامعه ناپدید شده‌اند و مانند زندانیانی‌اند که به‌دست طالبان در خانه‌هایشان محبوس مانده‌اند… این تقدیرنامه باید به تیم ما و به‌ویژه به مدیر اجرایی ما، دکتر لورن اوتس، که بیشتر عمر خود را وقف ترویج آموزش در میان افغان‌ها در افغانستان و سایر مناطق کرده است، اهدا شود.»

* * * * *

پس از سخنان عبدالرحیم احمد پروانی، فریبا فرجام اعلام کرد که مهمان ویژهٔ دیگری به جمع آن نشست ملحق شده است؛ دکتر لورن اوتْس، مدیر اجرایی سازمان غیرانتفاعی Right to Learn Afghanistan. او ضمن معرفی دکتر اوتس به‌زبان انگلیسی از ایشان دعوت کرد تا سازمان غیرانتفاعی‌شان را که روی آموزش دختران و زنان افغانستان تمرکز دارد، معرفی کند.

دکتر لورن اوتْس، پس از معرفی خودش در بخشی از سخنانش گفت: 

«شما کمی در مورد همکار محترم من آقای پروانی شنیدید و البته ما از این تقدیرنامه خبر نداشتیم. بنابراین من فقط فی‌البداهه صحبت می‌کنم، اما می‌خواهم تعریف و تمجیدی را که علی‌رغم ضعف زبان فارسی‌ام از کار او دریافته‌ام، تکرار کنم. کار او واقعاً فوق‌العاده بوده است. ما تقریباً ۲۰ سال یعنی دو دهه است که با هم کار می‌کنیم. من او را در عمل دیده‌ام، او کسی است که تمرکز کاملاً منحصربه‌فردی دارد بر آنچه که اعتقاد دارد مهم است، و اینکه کجا باید انرژی‌اش صرف شود. فقط این هدف را دنبال می‌کند که یادگیری برای همه به‌زبان خودشان در دسترس باشد که کار بسیار مهمی است. و من خیلی خوش‌شانس بوده‌ام که از نزدیک تأثیر واقعی کار او را دیده‌ام.» 

دکتر اوتْس با اشاره به اینکه پس از صحبت‌های او آقای پروانی دربارهٔ کتابخانهٔ درخت دانش صحبت خواهد کرد، گفت که می‌خواهد دربارهٔ سایر برنامه‌های سازمان Right to Learn Afghanistan که ممکن است کمتر درباره‌شان صحبت شده باشد، حرف بزند.

او به دبیرستان آنلاین برای دختران در افغانستان که با همکاری یک دبیرستان در کانادا انجام می‌شود، اشاره کرد و همین‌طور به بورسیهٔ تحصیلی‌ای که به زنان جوان کمک می‌کند تا به فناوری مورد نیاز خود برای تحصیل آنلاین دسترسی پیدا کنند و محدودیت‌های دسترسی به آموزش عالی و بسیاری موارد دیگر را دور بزنند. او گفت که با سرزدن به وب‌سایت این سازمان، می‌توانند در این‌باره بیشتر بدانند. 

دکتر لورن اوتْس در ادامهٔ سخنانش برگزاری دومین جشنوارهٔ کتاب فارسی در ونکوور، را که در واقع جشن کتاب و ادبیات است،‌ تبریک گفت؛ ادبیاتی به‌زبان زیبای شاعران کهن چون حافظ، عطار، رومی،… و شاعران معاصر چون نادیا انجمن، پروین پژواک، فروغ فرخزاد و پگاه احمدی. او افزود: 

«این رویداد مهم، ورای کتاب مسائلی را ترویج می‌کند که برای ما در Right to Learn Afghanistan بسیار مهم است؛ جریان آزاد اطلاعات و دسترسی همگان برای لذت‌بردن از کتاب، میراث زبان و ادبیات، و آزادی بیان… کار ما در Right to Learn Afghanistan موجب می‌شود شاهد تبعات محدودیت این آزادی‌ها باشیم. افغانستان تنها کشوری در جهان است که تحصیلات بالاتر از ابتدایی را برای دختران و زنان منع کرده است، و این نقض حقوق بشر در حد اعلی‌ست و همچنین راهی بسیار مؤثر برای فرورفتن یک کشور در فقر، و قطع رابطهٔ جوامعش با تبادل جهانی ایده‌ها، تکامل ادبیات و دسترسی به دانش.

… آنچه در افغانستان در حال وقوع است، آپارتاید جنسیتی است. این اصطلاح بیانگر این واقعیت است که زنان نه‌تنها تحت مشتی سیاست‌های تبعیض‌آمیز، بلکه تحت سیستمی زندگی می‌کنند که بر اساس فرودستی آن‌ها بنا شده است. و این یعنی‌که آن‌ها در دسته‌ای غیر از انسان قرار می‌گیرند، جایی‌که زن‌ستیزی در مرکز ایدئولوژی طالبان قرار دارد، دلیل وجودی آن‌هاست و در همهٔ سیاست‌هایشان ریشه دوانده است. این، یک وضعیت اضطراری جدی است، اما ناامید هم نباید بود، [چون] ما که در امنیت کامل از این فاجعهٔ حقوق بشر دوریم، ناتوان نیستیم. در واقع بخشی از کار حفظ تمدن، واکنش به رنج دیگران در هر کجای جهان و دیدن خودمان در آن‌هاست. اینکه ما در این سر جهان چگونه به بی‌عدالتی‌ها در افغانستان یا هرجای دیگر واکنش نشان بدهیم یا ندهیم، معیاری خواهد بود برای متمدن‌بودن ما در چشم تاریخ.» 

* * * * *

در ادامه، فریبا فرجام از عبدالرحیم احمد پروانی دعوت کرد تا حاضران را بیشتر با پروژهٔ ارزشمند کتابخانهٔ درخت دانش آشنا کند. 

عبدالرحیم احمد پروانی پس از گرامیداشت یاد و نام زنده‌یاد محمد محمدعلی، در معرفی کتابخانهٔ درخت دانش گفت:

«دوستان گرامی، یکی از نخستین اقدامات طالبان پس از نشستن بر اریکهٔ قدرت در کابل، بستن دروازه‌های مکاتب/مدارس، دانشگاه‌ها و سایر نهاد آموزشی به روی دختران و زنان افغانستان بود. زنان عملاً از جامعه حذف شدند و با ازدست‌دادن ابتدایی‌ترین حقوق انسانی‌شان، در خانه‌های خود زندانی گشتند.

کتاب‌خانهٔ درخت دانش، منحیث یکی از برنامه‌های آموزشی نهاد حق آموزش افغانستان که بیشتر در عرصهٔ آموزش‌وپرورش و فراهم‌آوری زمینهٔ ارتقاء ظرفیت مسلکی معلمین و تهیهٔ مواد و منابع کمکی درسی فعالیت می‌کرد، برای فراهم‌آوری زمینهٔ آموزش و دسترسی به منابع باز آموزشی توسعه یافت و دو شاخهٔ دیگر، کورس‌های درخت دانش و مکتب درخت دانش به آن افزوده گشت و نامش هم به «آکادمی درخت دانش» تغییر یافت.

کتاب‌خانهٔ درخت دانش اکنون با داشتن بیش از ۸٬۵۰۰ منبع آموزشی مختلف در ۱۲۸ مضمون به ۱۰ زبان فارسی، پشتو، اوزبیکی، ساوجی، نورستانی، پشه‌یی، بلوچی، منجی، شغنانی و انگلیسی فعالیت می‌کند و هر روز به تعداد این منابع افزوده می‌گردد.

کورس‌های درخت دانش با داشتن ۱۵ کورس رایگان آنلاین در زمینه‌های اصول آموزش از راه دور، سلامت روان، سواد دیجیتال و تربیهٔ معلم و غیره به‌زبان‌های فارسی، پشتو و انگلیسی یگانه‌پایگاه کورس‌ها/دوره‌های آموزشی کوتاه‌مدت رایگان است.

مکتب درخت دانش نیز با داشتن بیش از ۵۰۰ دانش‌آموز، از صنف/کلاس ۷ تا ۱۰ به‌صورت آنلاین فعالیت دارد و درس‌های خود را مطابق برنامهٔ آموزشی وزارت آموزش‌وپرورش قبل از طالبان به پیش می‌برد. 

ما از همهٔ قلم‌‌به‌دستان گرامی تقاضا می‌کنیم تا با ارسال مضامین، مطالب و حتی کتاب‌های خود به غنای کتاب‌خانه درخت دانش بیفزایند و هرچه بیشتر زمینهٔ دسترسی رایگان و آزاد میلیون‌ها انسان در افغانستان را که از آموزش معنی‌دار و همه‌شمول و از دسترسی به منابع معتبر آموزشی محروم مانده‌اند، مساعد سازند.»

* * * * *

سپس فریبا فرجام با معرفی مجدد دکتر فرشید سادات‌شریفی، از حاضران دعوت کرد تا به سخنان ایشان (به‌صورت ویدئویی) در معرفی گروه علمی‌-آموزشیِ سَماک که از سال ۲۰۱۷ با محوریت «ادبیات کاربردی»، فعالیت‌های متنوعی را در میان فارسی‌زبانان ساکن کانادا سازمان‌دهی کرده است، توجه کنند.

دکتر فرشید سادات‌شریفی در معرفی گروه سَماک گفت:

«نام سَماک، مخففی از «سلام ما به ادبیات کاربردی»، نمایانگر نگاهی فراتر از لذت صرف یا افتخار ادبی است. این گروه، ادبیات را ابزاری مؤثر برای مواجهه با چالش‌های زندگی روزمره، به‌ویژه در تجربهٔ مهاجرت، تلقی می‌کند. هدف سَماک، یاری به فارسی‌زبانان برای تبدیل «سرزمین بیگانه به خانه‌ای آشنا» است؛ مسیری که با بازیابی ریشه‌ها و شناخت فرهنگ جامعهٔ میزبان از دریچهٔ کتاب و زبان، از روندهای گسست یا «همسان‌سازی» یا اسیمیلیشن فاصله می‌گیرد.

ترویج فرهنگ کتاب‌خوانی و معرفی آثار نویسندگان ایرانی و کانادایی، از ارکان اصلی فعالیت‌های سَماک بوده است. همکاری شش‌ساله با کافه ترنج در مونترآل، نمونه‌ای از این تلاش‌هاست که طی آن، در قالب نشست‌های فرهنگی، آثار متعددی خوانده، معرفی و تحلیل شده‌اند. شرکت در برنامه‌هایی چون «کانادا می‌خواند» و دعوت از نویسندگان مقیم شهرهای مختلف مانند مونترآل، تورنتو، ونکوور و کلگری، بخشی دیگر از این فعالیت‌ها را تشکیل می‌دهد.

سَماک نگاهی میان‌رشته‌ای به ادبیات دارد و در گفت‌وگوهای خود از حوزه‌هایی همچون روان‌شناسی، فلسفه، تاریخ و علوم سیاسی بهره می‌برد. همکاری با دکتر سعید ممتازی در زمینهٔ کاربرد ادبیات در روان‌درمانی، و نقد مشترک کتاب «سیاحت‌نامه ابراهیم‌بیگ» با دکتر محسن خلیلی، نشان‌دهندهٔ این رویکرد جامع‌نگر است.

فعالیت‌های سَماک به گفت‌وگوها محدود نمی‌شود. این گروه در زمینهٔ نشر نیز فعال بوده و کتاب‌هایی چون کار سبک‌باران، بازخوانی شعر حافظ نوشتهٔ فرشید سادات‌شریفی، و کتاب دو‌زبانهٔ از هوسنامه تا وفانامه نوشتهٔ بنفشه طاهریان را منتشر کرده است. همچنین، کارگاه‌های کتاب‌محور ازجمله کارگاه «کتاب خوشی»، مبتنی بر گفت‌وگوی دالایی‌لاما و دزموند توتو، از دیگر برنامه‌های مؤثر این نهاد بوده‌اند.

سَماک به بهره‌گیری از ظرفیت‌های آنلاین نیز توجه داشته است. برگزاری نشست‌های مجازی، همکاری با نشر رها در یادبود استاد محمدعلی، مرور آثار آلیس مونرو، و نقد و رونمایی کتاب‌ها، نمونه‌هایی از تلاش این گروه برای افزایش دسترسی به برنامه‌های فرهنگی است.

همکاری با نهادهای فرهنگی در شهرهای مختلف کانادا از دیگر نقاط قوت سَماک به شمار می‌آید. نهادهایی چون باشگاه کتاب مونترآل و ترنج، آکادمی تفکر تورنتو، و به‌خصوص رسانهٔ همیاری و نشر رها در ونکوور، ازجمله همکاران دیرپای این گروه بوده‌اند. این همکاری‌ها با عباراتی چون «بدون سخت‌گیری‌های زائد»، «لذت‌بخش» و «حرفه‌ای» توصیف شده‌اند.

گروه سَماک، در طول این سال‌ها با تکیه بر ادبیات کاربردی، موفق شده است فضایی زنده برای تبادل اندیشه، ترویج کتاب‌خوانی و تسهیل سازگاری فرهنگی در میان جامعه فارسی‌زبان کانادا ایجاد کند.»

* * * * *

پس از پخش ویدئوی سخنرانی دکتر فرشید سادات‌شریفی، فریبا فرجام اعلام کرد که بخش دوم نشست‌ها به اتمام رسیده و نیم ساعت تنفس خواهد بود. او بار دیگر از حاضران دعوت کرد تا در این فرصت از کتاب‌های بخش نمایشگاه دیدن کنند.

* * * * *

سخنرانِ اولین نشست بخش سوم دکتر حسام دهقانی، استادیار آموزش زبان و فرهنگ فارسی در دانشگاه بریتیش کلمبیا، بود. فریبا فرجام از ایشان دعوت کرد تا به معرفی چاپ جدید رمان «فریاد خاموش»، اثر کنزابورو اوئه، با برگردان دکتر فرزان سجودی، بپردازد. فریبا فرجام اشاره کرد که نویسندهٔ این رمان در سال ۱۹۹۴ برندهٔ جایزهٔ نوبل ادبی شد، و برگردان فارسی رمان هم اولین بار از سوی انتشارات محیط در سال ۱۳۷۷ خورشیدی ـ با برگردان دکتر فرزان سجودی – منتشر شد، اما سال گذشته، انتشارات نورهان نسخهٔ بدون سانسور این رمان را منتشر کرد. 

دکتر حسام دهقانی، در معرفی رمان «فریاد خاموش»، در بخشی از سخنانش گفت:

«کنزابورو اُئه، نویسندهٔ توانای ژاپنی و برندهٔ نوبل ادبیات  ۱۹۹۴، شصت سال قلم زد تا «جهان‌های خیالی‌ای سرشار از واقعیت» بیافریند؛ جهان‌هایی که به‌تعبیر آکادمی نوبل «تصویری هولناک از معضل امروزِ انسان» عرضه می‌کنند. اُئه این توانایی و رسالت را در رمان «فریاد خاموش»، که در سال ۱۹۶۷، برندهٔ جایزهٔ تانیزاکی شد، به اوج رساند؛ رمانی که در اوایل دههٔ  ۶۰ میلادی می‌گذرد و سرنوشتِ دو برادر را روایت می‌کند.

مدرنیست‌ها به‌جای قهرمانان آرمانی، انسان‌های شکست‌خورده و موقعیت‌های درهم‌شکسته را روی صحنه می‌آورند. اُئه نیز به‌جای حکایت قهرمانی سامورایی، ضدقهرمان‌ها و انسان‌های عادی را در مرکز توجه قرار می‌دهد. در فضای ژاپن سرخوردهٔ پس از جنگ جهانی دوم، به‌جای قهرمان‌ساختن از بازیگران و نقش‌پردازان انقلاب‌های سیاسی به‌ویژه شورش ۱۸۶۰، لایه‌های روانی فردی و اجتماعیِ این‌گونه شورش‌ها و قهرمانان آن‌ها را می‌کاود و تبعات آن‌ها را در واقعیت به تصویر می‌کشد. 

… در مقابل رئالیسم اجتماعی/انتقادی که برپایهٔ توصیفات دقیق واقعیت مشترک اجتماعی بنا شده است، رمان مدرنیستی، تأثیرات واقعیت بر روان افراد را می‌کاود. روانی که دائماً در سیلان و دگرش است. اُئه با انتخاب زاویۀ دید اول‌شخص، خواننده را در زندان آگاهیِ میتسو سابورو حبس می‌کند. زاویهٔ دید اول‌شخص، خواننده را تا تاریک‌ترین لایه‌های روان و ذهن میتسو و درک او از فهم و منش دیگران فرو می‌بَرد.

… اُئه با حرکت آزاد در زمان، خاطره و خیال را مخلوط می‌کند؛ جریان سیال ذهن، فلاش‌بک‌های ناگهانی و پرش‌های رؤیایی، روایت را می‌شکند بی‌آن‌که خواننده گم شود؛ زیرا شبکه‌ای از «نشانگان ادراکی و حسی» — بوی بنزینِ مه‌آلود، جیغ ترمز، نور سرخ پشت برگ زغال‌اخته — همچون GPS عمل می‌کند. جریان سیال ذهن و پرش زمانی مثل قایقی در مه است، اما شبکهٔ نشانه‌های حسی باعث می‌شود ما وی را گم نکنیم. بدین ترتیب، متن با وجود پرش‌های زمانی و روایی و عمق فلسفی، خوش‌خوان و روشن می‌ماند.

… همۀ این عناصر — واقع‌گرایی حسی، کندوکاو روان، تکنیک‌های شکستن زمان، و تمرکز بر فردیت و زاویهٔ دید شخصی — دقیقاً همان چیزی است که نظریۀ «رمان مدرن» بدان اشاره می‌کند: گذار از حماسه یا رمانتیسم به رصد دقیق انسانِ معمولی در گردباد تاریخ. فریاد  خاموش با حذف پرده‌های اخلاقی و ایدئولوژیک، ما را مجبور می‌کند پیامدهای خشونت، شرم و سکوت تاریخی را نه در آماری کلان بلکه در لرزش بدن، زق‌زق زخم و فریاد بی‌صدای یک انسان لمس کنیم. همین لمسِ بی‌واسطه است که رمان را بدل به کلاس زندهٔ مدرنیته می‌کند.

… فریاد خاموش وضعیت یک نفر، یک نسل و حتی یک ملیت نیست بلکه دائما در تاریخ تکرار شده و می‌شود، به‌عبارت دیگر، خاموشی، یک اختلال فردی نیست؛ بلکه ریشه در تاریخ و اجتماع دارد.

… رمان تأملی در باب زمان، تاریخ و گذشته است و نشان می‌دهد که گذشته چیزی در جایی دیگر نیست بلکه در زمان حال حاضر است. زمان در این رمان کریستالی است یعنی گاه در یک صحنه، یک شیء یا یک جمله همهٔ وجوه زمان تجلی پیدا می‌کند. 

… ما ایرانیان نیز گذشته‌ای دوگانه داریم؛ افتخار امپراتوری و شرم قتل‌عام‌ها، انقلاب و شکست‌های مدنی. زیر فشار اقتصادی و سیاسی، اغلب یا به سکوت پناه می‌بریم یا به اعتراضات ناگهانی و ناپایدار. بیماری «فریاد خاموش» در رمان دقیقاً چنین وضعیتی است: زوزه‌ای فراشنیداری که مردم دره را یا فلج می‌کند یا به خشونت کور می‌راند.

خوانندهٔ ایرانی، در ترجمهٔ روان سجودی، بی‌واسطه با این زخم روبه‌رو می‌شود. رمان نشان می‌دهد که فرار از تاریخ ممکن نیست؛ اگر شورش اجداد فهمیده نشود، با صورتکی تازه بازمی‌گردد. میتسو با ثبت صادقانهٔ ترس‌ها و شرم‌ها به‌تدریج با تروما روبه‌رو می‌شود؛ همان کاری که خوانندهٔ ایرانی، به‌یاری ترجمهٔ روان فرزان سجودی، می‌تواند انجام دهد.

… فرزان سجودی فقط مترجم نیست؛ شاعر و متفکر است و می‌داند که خودِ میتسو نیز مترجم است؛ کسی که به‌جای «زیستنِ خلاق» تجربه‌ها را دستِ‌دوم ترجمه می‌کند، و همین او را عقیم و ترسو ساخته است. سجودی با آگاهی از این تم، ترجمه را به عمل خلاق بدل می‌کند.

… مترجم با «بیدارکردن هیولای پس‌متن» ما را مجبور می‌کند نه صرفاً روایت را بخوانیم، بلکه آن را در سطح پوست خود احساس کنیم؛ عملی که درست در مقابل وضعیت میتسو ــ مترجمِ منفعل ــ قرار می‌گیرد و نحوی از رستگاریِ خلاقانه را پیش می‌نهد.

به‌این ترتیب، مترجم همان کاری را می‌کند که رمان از ما می‌خواهد: زخم را آشکار نگاه دارد تا درمان ممکن شود. خوانندهٔ ایرانی، در متنِ فارسیِ سجودی، نه نظاره‌گر دست‌دوم، بلکه شریکِ مستقیم ترومای تاریخی خویش می‌شود و شاید در این مواجهه، نخستین گامِ حرکت آگاهانه را بردارد.

… فرزان سجودی این پرسش را با زبانی بی‌پروا و وفاداریِ حسی به گوش فارسی‌زبان رسانده است. در دورانی که جهان از خشونت و تنگنای اقتصادی می‌نالد، این رمان و این ترجمه دست‌کم دو موهبت به ما می‌دهند: جرئتِ روبه‌روشدن با فریادِ نشنیدهٔ خود، و امیدِ شکستن چرخه‌ای که گمان می‌بردیم از ازل بر تقدیر ما نوشته شده است.»

* * * * *

پس از آن، فریبا فرجام ضمن معرفی دوبارهٔ منصور علیمرادی، نویسنده، شاعر، پژوهشگر فرهنگ عامه و روزنامه‌نگار، از ایشان دعوت کرد تا به معرفی کتاب تازه‌منتشرهٔ خود، «نجواهای واحه: سراب شاعرانهٔ لیکو» که اخیراً از سوی نشر آسمانا در تورنتو به چاپ رسیده است، بپردازد.

منصور علیمرادی، در بخشی از سخنان خود گفت:

«می‌خواهم در مورد یک گونهٔ شعری حرف بزنم که از هر حیث یگانه است و به‌احتمال زیاد بسیاری از شما تا به امروز نشنیده‌اید. شعری باستانی و بی‌همتا در دنیا، شاید بشود گفت: کوتاه‌ترین شعر جهان. لیکو!

نشتُم سَر جَدَه

گذشت اَی وَدَه

سر جاده نشستم

و

از قرار آمدنت گذشت.

لیکو تک‌بیتی‌ای است موزون و مقفی در وزن هجایی، که در نواحی بلوچستان، شهرهای هشت‌گانهٔ جنوب کرمان، یا همان رودبار بزرگ و ساکنان حوزهٔ رود باستانی هلیل‌رود و منطقهٔ بشاگرد در جنوب شرقی هرمزگان رواج دارد. 

لیکو شعری است بی‌ردیف، که در غایت ایجاز‌ سروده می‌شود. این شعر در نواحی بلوچ‌نشین به‌زبان بلوچی، در جنوب کرمان، به‌زبان‌های رودباری و در کوهستان بَشکرد (بشاگرد) به‌زبان‌های بَشکردی سروده می‌شود. لیکو را به آواز و همراه با سازهایی مثل «چَنگ: قیچک»، «چنگ قوطی»، «نی شبانی»،«دونَلی» و «سُرنا» می‌خوانند.

دل ظهرِ گرما

نَتگُ بُفَرما

در آن ظهر داغِ جهنمی

تعارفم نکردی که بنشینم.

محتوای لیکو را درد و داغ‌های عاشقانه، جوان‌مرگی و سوگ، فراق و فرقت و هجران، دوری از سرزمین مادری و کوچ در بر می‌گیرد. در زبان زاگرس‌نشینان میانی و در گویش‌ها و لهجه‌های نواحی جنوبی ایران مثل فارس، بوشهر، هرمزگان و خوزستان لیکه، لوکه، لیک و لاک را به‌معنای ناله، مویه، زاری، و گریه‌های منقطع به کار می‌برند

… لیکو را می‌توان یکی از گونه‌های ادبیات داستانی به‌اصطلاح «کوتاهِ کوتاه» به شمار آورد که به‌لحاظ روایت، تکنیک، شخصیت، موقعیت و وضعیت منحصربه‌فرد است. مثلاً گونه‌ای از مینی‌مالیسم به‌نام میکروفیکشن که به اختصار، ایجاز و مقتصدبودن در خرج کلمه معروف است. 

هر لیکویی قصه و روایتی داستانی دارد که مخاطب را از زاویه‌ای تازه برای دیدن یک موقعیت شگفت دعوت می‌کند. گاه زاویهٔ دید به‌درستی معلوم نیست و ما با یک موقعیت داستانی ناب و غافلگیرکننده روبه‌رو می‌شویم که معمولاً هم پایانی باز دارد. موقعیتی که می‌توان گفت تا حدی یادآور مفهوم مرگ مؤلف در ادبیات پست‌مدرن است. لیکو برشی بسیار موجز و خلاقانه از زندگی است که در بیشتر موارد خواننده را با امری غریب و شگفت روبرو می‌کند.

آخرین انسان زمین تنها در اتاقی نشسته بود، ناگهان در زدند. – داستان فردریک اوبراین

راویان برخی از لیکوها مردگان‌اند، که ما در ادبیات داستانی معاصر نداریم و یا کم داریم. لیکو شعری است با بسامد بالایی از راوی مرده. بیشتر این راویان یا جوان‌مرگ شده‌اند و/یا با اصابت گلوله مرده‌اند. جهانی که این راویان می‌سازند سخت هولناک، غریب و تراژیک است. از این منظر گاهی فضای این شعرها یادآور فضای آثاری مثل رمان پدرو پارامو است.

اِمرۆ دو روزِن

نَهشُم داگ روزِن

امروز 

روز دوم است 

که جنازه‌ام 

افتاده بر تفتِ آفتاب.

… برخی از اهل تشخیص در فرهنگ محلی را اعتقاد بر این است که لیکو در ابتدا شعری زنانه بوده و بعدها به محافل مردانه راه پیدا کرده است. روایت‌های زنانهٔ زیادی در قالب لیکو وجود دارد که توسط زنان ساخته شده و بعدها نوازندگان و خوانندگان محلی آن‌ها را بازخوانی کرده و نشر داده‌اند… »

منصور علیمرادی در پایان سخنانش گفت: «گردآوری چندصد لیکوی اصیل نیازمند سفرها، پژوهش‌ها و جست‌و‌پُرس‌های مداوم بود و سال‌ها وقت برد تا در نهایت به سرانجامی رسید. البته که بخش عمدهٔ این شعرها هنوز مجال انتشار نیافته‌اند. بخشی از لیکوهای این دفتر نزدیک به دو دهه پیش ثبت و ضبط شده‌اند، در روزگاری که هنوز این‌همه امکانات ارتباطی وجود نداشت و فضای مجازی آن صعوبت‌ها را سهل نکرده بود.»

او همچنین افزود که دو کتاب در ایران از لیکوها منتشر کرده و سومی هم در دست چاپ است. معرفی کتاب لیکوها (به‌زبان انگلیسی) هم با برگردان دکتر مهدی گنجوی، استاد دانشگاه در تورنتو، و دکتر امین فاطمی، استاد دانشگاه در لندن، به‌تازگی از سوی نشر آسمانا در تورنتو منتشر شده است.

* * * * *

در ادامه،‌ فریبا فرجام بار دیگر از دکتر حسام دهقانی، استادیار آموزش زبان و فرهنگ فارسی در دانشگاه بریتیش کلمبیا، دعوت کرد تا به پشت تریبون برود و این بار به معرفی نشست‌های ادبی دپارتمان ایران‌شناسی یو‌بی‌سی، بخش مطالعات آسیایی، بپردازد.

دکتر حسام دهقانی، در بخشی از سخنانش گفت: 

«باشگاه ادبیات فارسی‌خوانی دانشگاه بریتیش کلمبیا به‌عنوان مرکز فعالیت‌های فوق‌برنامهٔ دانشگاهی عمل می‌کند و سعی دارد پلی بزند بین فعالیت‌های آکادمیک ما و جامعهٔ ونکوور خارج از دانشگاه… ما دو نوع فعالیت داریم در این باشگاه؛ یک سری جلسات هفتگی‌ست که طی آن به مطالعهٔ ادبیات با هدف بهبود مهارت خواندن و ایجاد آگاهی و فرهنگ نقادانه، پرداخته می‌شود، و یک سری هم نشست‌های ماهانه داریم که پنل‌هایی‌اند که با مشارکت اعضای جامعه و دانشجویان دربارهٔ موضوعات مهم روز انجام می‌شود. 

… تمام این رویدادهای ما رایگان‌اند و به‌صورت حضوری و آنلاین هم‌زمان انجام می‌شوند. 

… نشست‌های همگانی ماهانه یا دوماهانهٔ ما چنان که گفتم، پنل‌هایی‌اند که طی آن‌ها با اعضای جامعه و دانشجویان دربارهٔ موضوعات مهم روز صحبت می‌کنیم. از سال ۲۰۲۱ این نشست‌ها را شروع کردیم، به‌تقاضای دانشجویانی که دلشان می‌خواست کارهای روز ادبیات را پس از اینکه به سطح پیشرفتهٔ فارسی رسیدند، بتوانند بخوانند. 

… یکی از کارهای فوق‌العادهٔ دیگری که کرده‌ایم، برقراری رابطهٔ دانشجویان با بهترین نویسنده‌های حال حاضر ادبیات فارسی بوده است… از دیگر ویژگی‌های کار ما این است که ما هرساله یک موضوع را انتخاب می‌کنیم و دربارهٔ آن می‌خوانیم، کارها را می‌خوانیم و نویسندگانشان را به‌صورت آنلاین یا حضوری دعوت می‌کنیم تا در مورد کارهایشان به سؤالات دانشجویان و حضار پاسخ بدهند. 

… در ادامه با همکاری فرهیختگان جامعهٔ ونکوور و بیشتر خارج از ایران، با دوستان عزیزم بهرام مرادی و فریبا صدیقیم این جلسات ادبیات مهاجرت و تبعید را برگزار کردیم و یک تابستان را به ادبیات افغانستان اختصاص دادیم… در ادامه، یک سال تمام به ژانرهای کمترمطالعه‌شده در ادبیات پرداختیم.

در دو سال اخیر افتخار همکاری با استاد عزیزم دکتر فرزان سجودی را داشتیم که کلاً جلسات را با رویکرد انتقادی‌شان و با بالابردن سطح کیفی و علمی جلسات دگرگون کردند. هشت نشست در مورد بازنمایی تاریخ در ادبیات برگزار کردیم و تاریخ معاصر را، بهتر بگویم تاریخ این ۵۰ سال اخیر را آن‌گونه که در رمان متجلی شده، با حضور جمعی از مهمان‌ها بررسی کردیم. سال گذشته را هم به نشست ادبیات بیداری، آن‌گونه که ادبیات موجبات بیداری را فراهم آورده، پرداختیم. 

… ویدئوهای برنامه‌های گذشته در صفحهٔ رخدادهای گروه آسیاپژوهی در آدرس: asia.ubc.ca/events/event یا صفحات این باشگاه در فیسبوک [facebook.com/UPLRC]، اینستاگرام [instagram.com/ubc_plrc] و تلگرام [t.me/UBC_PLRC] وجود دارد. می‌توانید به آن‌ها گوش بدهید و ما را هم با نظراتتان در بهبود و پیشرفت آن یاری برسانید.»

* * * * *

پس از آن، فریبا فرجام ضمن معرفی دکتر شهرزاد سلطان، از بنیان‌گذاران نشر شهرزاد نامگ، دعوت کرد تا حاضران را با این مؤسسهٔ انتشاراتی بیشتر آشنا کند. 

دکتر شهرزاد سلطان، در معرفی نشر شهرزاد نامگ چنین گفت:

«من شهرزاد سلطان، مدیر نشر شهرزاد نامگ هستم و این نشر را در سپتامبر ۲۰۲۴ با همسرم، علی نگهبان، راه‌اندازی کردیم تا هم قدمی فرهنگی در جامعهٔ دیاسپورای ایرانی کانادا در جهت نشر بدون سانسور برداریم، هم کتاب‌های خودمان را منتشر کنیم و هم به دوستان نویسنده‌مان کمک کنیم تا صدای خودشان را به گوش مخاطبان بیشتری برسانند.

هر اسمی هزار داستان پشتش دارد، ولی شهرزاد نامگ هزار و یک داستان دارد. شهرزاد، نماد امید و عشق و پیروزی بر نادانی از طریق آفرینشگری‌های ادبی، و نامگ در زبان فارسی میانه، به‌معنای نوشته و کتاب است.

شهرزاد نامگ در کمتر از یک سال فعالیت‌هایی را در کارنامهٔ خودش ثبت کرده است. اولین کتاب ما رمان زبیگنیو، دگردیسی ناکام یک ایرانی، نوشتهٔ علی نگهبان است که داستان یک مهاجر ایرانی در ونکوور را با طنزی تلخ بیان می‌کند و فراز و نشیب‌های مهاجرت را به‌خوبی به تصویر می‌کشد.

کتاب دوم شهرزاد نامگ، کتاب پژوهشی مفهوم‌ها از شیر و خورشیدها نوشتهٔ مرتضی مشتاقی است که با بیان سیر تاریخی پرچم ایران و نماد شیر و خورشید، به‌ویژه در این فضای بحث داغ پرچم و نماد شیر و خورشید در بین فعالان سیاسی و اجتماعی، می‌تواند مفید باشد.

کتاب سوم ما، چاپ دوم مجموعهٔ اشعار هادی ابراهیمی رودبارکی به‌نام همصدایی با دوئت شبانصبحگاهی است که در آن آفرینش‌‌های زیباشناختی با زبان تصویری غنی هادی ابراهیمی قابل‌توجه‌اند. 

برای اولین بار در همین جا اعلام می‌کنم که اثر بعدی ما، مجموعه‌سخنرانی‌های گردآوری‌شدهٔ سیاوش کسرایی دربارهٔ شعر نیما و نظریات شعری خودش است که دوست خوبمان آقای عطار، از شاگردان سیاوش کسرایی، در اختیار ما گذاشته‌اند تا چاپ و منتشر شود و در دسترس شعردوستان قرار گیرد.

ما در کارنامهٔ خودمان افتخار برگزاری نکوداشت هادی ابراهیمی عزیز را به‌پاس ۵۰ سال خدمات فرهنگی ایشان به‌کمک جمعی از دوستان ازجمله آقای صوفی داریم… »

* * * * *

در ادامه فریبا فرجام از حاضران دعوت کرد تا به پیام ویدئویی مدیر نشر خیام (مصدق پارسا) از بلژیک توجه کنند. قرار بود پیامی ویدئویی هم از مدیر نشر کابل در تورنتو پخش شود که متأسفانه این پیام به‌موقع به جشنواره نرسید.

مصدق پارسا در پیام کوتاهی ضمن تبریک به‌مناسبت برگزاری دومین جشنوارهٔ کتاب فارسی در ونکوور گفت حسرت می‌خورد که نتوانسته در این جشنواره حضور یابد و ابراز امیدواری کرد که در جشنواره‌های آتی همراه با همکارانش در نشر خیام در این جشنواره حضور یابند و کتاب‌های متنوع این نشر را در معرض دید علاقه‌مندان قرار بدهند.

* * * * *

آخرین نشست جشنواره به معرفی انجمن خانواده‌های جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲ اختصاص داشت. پس از اشاره به اینکه طی چند سال گذشته، تعداد قابل‌توجهی از اعضای این خانواده‌ها با کمک نویسندگانی مانند منیرو روانی‌پور، امیرحسین یزدان‌بد و حامد اسماعیلیون، به نوشتن دربارهٔ رنج و خشمی که گرفتارش‌اند، روی آورده‌اند و چندین کتاب حاصل این تلاش‌ها بوده است، از بهشته رضاپور، مادر زنده‌یاد بهاره کرمی مقدم از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲، و هوریران سهراب، داغدار چهار جانباختهٔ این پرواز؛ زنده‌یاد نگار برقعی، زنده‌یاد الوند صادقی، زنده‌یاد سهند صادقی و زنده‌یاد سوفی امامی، دعوت شد تا دربارهٔ روند خاطره‌نویسی و نیز کتاب جدید این انجمن که زیر چاپ است، صحبت کنند. شایان ذکر است که تازه‌ترین کتاب انجمن خانواده‌های جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲ با عنوان «به‌نام عدالت» دربارهٔ دادگاه‌هایی‌ست که در ایران و تورنتو برگزار شدند، و به‌زودی منتشر خواهد شد، ولی متأسفانه به دومین جشنوارهٔ کتاب ونکوور نرسید.

بهشته رضاپور، ابتدا یادی از قربانیان فاجعهٔ بندرعباس کرد و گفت به‌عنوان توضیحاتی دربارهٔ اینکه چطور چند کتاب خاطرات خانواده‌های جانباختگان پرواز به ثمر رسیده است، مقدمهٔ کتاب «نباید نوشته می‌شد ۲» نوشتهٔ امیرحسین یزدان‌بُد [نویسنده ساکن ادمونتون] را می‌خواند:

«نامت را نمی‌دانم.

اما می‌دانم آنجایی.

از پس این روزها می‌آیی.

لابد فقط یک یا چند خط شنیده‌ای یا در کتابی، جایی خوانده‌ای. چیزی مثل: «پرواز مسافرتی پی‌اس۷۵۲ هواپیمایی بین‌المللی اوکراین، از مبدأ تهران به مقصد کی‌یف، در ۱۸ دی ۱۳۹۸ (۸ ژانویه۲۰۲۰) هدف شلیک دو موشک پدافند هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار گرفت و همهٔ ۱۷۶ سرنشین آن جان باختند.»

می‌دانم سال‌ها پس از امروزی که من دارم این‌ها را برایت می‌نویسم، این کتاب را پیدا خواهی کرد و خاطرات برخی از بازماندگان جنایت را در این کتاب خواهی خواند. نمی‌دانم در دنیایی که تو در آن زندگی می‌کنی، آسمان چه رنگی‌ست و آدم‌ها روز را چه‌طور شب می‌کنند. نویسندگان این کتاب اما، به‌گمان من، به دو دلیل چراغ دست گرفتند و در تاریک‌ترین لحظات فاجعه‌ای که جهانشان را از هم گسیخت، کنکاش کردند. سوگ و فقدانشان را دوره کردم. شاهد فروپاشیدن جهانشان بودم و دیدم چطور اندوهشان را کلمه‌به‌کلمه روی این برگ‌ها چکاندند. آن‌ها تلاش کردند آخرین بازمانده‌های عزیزانشان را – یادهاشان را – ثبت کنند که بماند. تو بگو انگار فرهاد دارد عشقش را روی سنگ به سنگ کوه می‌تراشد و ثبت می‌کند. که نرود. که بماند. که به‌مرور زمان و در فرسایش حوادث، فراموش نشود. اما دلیل دیگری هم بود. به‌این امید که تو در دنیایی زندگی کنی که نتوانند روایت‌ها را تغییر بدهند. نویسندگان این کتاب علیه فراموشی، علیه تغییر روایت‌ها به‌کام ظالمان ایستاده‌اند. تردید ندارم در روزگار تو جعل و تغییر روایت‌ها بیشتر خواهد شد. این کتاب تلاش جانکاه بازماندگان این فاجعه است برای مقابله با ذات تغییرپذیر حافظهٔ جمعی. فقط این‌ها نیست. خوب که نگاه کنی، این نوشته‌ها، مجموعه‌ای مستند و صادقانه از لحظات کوچک اما عمیق درد آدم ایرانی‌ست. این ذره‌بین‌گرفتن است به عمق خون‌آلود زخم در این مقطع از زیست ایران. نورانداختن است به انتهای تاریکی روزگاری که ما، ساکنانش بودیم.

شاید روزی،

یک صبح آرام و آفتابی، 

بازگردی و این روایت‌های اصل را از زبان شاهدان جنایت بخوانی.

از زبان کسانی که شاهد شقاوت اقلیتی بودند که خاک و جان این مردم را به گروگان گرفته‌اند. 

آن روز ولی…

ما را یاد آر!»

پس از آن هوریران سهراب، روایت احمد اسماعیلیون، پدر همسر زنده‌یاد پریسا اقبالیان، و پدربزرگ زنده‌یاد ری‌را اسماعیلیون از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲، را خواند که متأسفانه به‌دلیل محدودیت فضا از درج آن معذوریم.

* * * * *

در پایان این نشست، فریبا فرجام بار دیگر از حامیان مالی برگزاری این جشنواره و نیز عکاسان و فیلم‌برداران سپاسگزاری کرد:

حامیان مالی جشنواره:

• سلسله‌سخنرانی‌های علیرضا احمدیان در ایران‌شناسی و مطالعات جوامع فارسی‌زبان
• بنیاد خیریهٔ محسنی
• جناب آقای فرهاد صوفی
• شرکت Golden Mind Services
• شرکت حسابداری PBS Accounting 

و عکاسان و فیلم‌برداران:

• شرکت لاپیس میدیا (Lapis Media)، آقای نیکزاد و همکاران

• شرکت Capilano Photography، آقای علی حقیقت‌جو
• آقای آبتین حیدری

گفتنی است در بخش نمایشگاه جشنوارهٔ کتاب امسال، انجمن خانواده‌های جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲، انتشارات پرنیان، کانون فرهنگیان بی‌سی، کتاب‌فروشی پان‌به، نشر رها، نشر زن، و نشر شهرزاد نامگ حضور داشتند و کتاب‌هایشان را در معرض دید و فروش قرار داده بودند. همچنین چند میز هم به ناشرمؤلفان و نیز کارگاه داستان‌نویسی بنیاد محمد محمدعلی اختصاص داده شده بود.

از شرکت‌کنندگان و مخاطبان این جشنواره دعوت می‌شود نظرات و پیشنهاداتشان را دربارهٔ دومین جشنوارهٔ کتاب فارسی ونکوور از طریق آدرس ایمیلِ info@farsibookfestival.org با بنیاد جشنوارهٔ کتاب فارسی در میان بگذارند.

نوشته ارج‌نهادن بر تلاش‌های ارزشمند برای آموزش زنان و دختران محروم از تحصیل؛ گزارشی از دومین جشنوارهٔ کتاب فارسی ونکوور اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

انتخابات سرنوشت‌ساز استانی بریتیش کلمبیا در سال ۲۰۲۴ در تاریخ ۱۹ اکتبر برگزار خواهد شد. انتخاباتی که این‌بار تفاوت‌هایی اساسی با دوره‌های برگزارشده چند دههٔ اخیر در استان دارد.

کناره‌گیری حزب بی‌سی یونایتد (حزب بی‌سی لیبرال پیشین) از شرکت در انتخابات امسال، رقابت اصلی را به دو حزب حاکم بی‌سی ان‌دی‌پی و حزب محاظفه‌کارِ بی‌سی کشانده است. و البته تعدادی از نامزدهای حزب بی‌سی یونایتد که اقدام حزبشان را نپذیرفته‌اند، تصمیم گرفته‌اند به‌صورت مستقل در این انتخابات شرکت کنند.

با آغاز رسمی کارزار انتخابات در ۲۱ سپتامبر، نبرد انتخاباتی احزاب وارد دور جدیدی شده است و البته هنوز هیچ‌کدام از آن‌ها پلتفرم انتخاباتی‌شان، که در آن برنامه‌هایشان را به‌طور رسمی برای چهار سال آیندهٔ استان اعلام می‌کنند، ارائه نکرده‌اند ولی جسته و گریخته، در کنفرانس‌های مختلف شمایی از آن‌ها را ارائه داده‌اند و البته به حزب مخالفشان هم تاخته‌اند.

ما هم در رسانهٔ همیاری مانند سال‌های گذشته پرسش‌نامه‌ای برای همهٔ نامزدهای انتخاباتی در حوزه‌های ایرانی‌نشین نورث ونکوور-لانزدیل، وست ونکوور-کپیلانو، کوکئیتلام-برک‌مانتین و کوکئیتلام-ملاردویل فرستاده‌ایم تا آشنایی اجمالی با نامزدهای این مناطق و همچنین دیدگاه‌های آن‌ها به خوانندگانمان داده باشیم.

البته همان‌طور که اشاره شد، به‌دلیل اعلام‌نشدن پلتفرم احزاب و همچنین فرصت کوتاه تا زمان برگزاری انتخابات، امکان گفت‌وگو و پرسش‌های شخصی بیشتر دربارهٔ سیاست‌های مشخص احزاب و همچنین پیشینهٔ نامزدها فراهم نبوده است. 

در این شماره، سه نامزد از حزب بی‌سی ان‌دی‌پی و یک نامزد از حزب محافظه‌کار بی‌سی به پرسش‌های ما پاسخ داده‌اند که توجه شما را به آن جلب می‌کنیم. در صورت دریافت پاسخ از سایر نامزدها، آن‌ها را در شمارهٔ آینده منتشر خواهیم کرد.

امید است این مطالب به افزایش آگاهی جامعهٔ ایرانیان مهاجر در خصوص انتخابات، دیدگاه‌ها و مواضع احزاب مختلف دربارهٔ مسائل و مشکلات اساسی زندگی در بریتیش کلمبیا کمک کند.

*******

لطفاً خودتان را معرفی کنید و به ما بگویید از چه زمانی و چرا تصمیم گرفتید وارد سیاست شوید؟ چرا حزب بی‌سی ان‌دی‌پی (‌BC NDP) را انتخاب کردید؟

من جنیفر بلادرویک، نامزد حزب نیودموکرات بریتیش کلمبیا (BC NDP) در حوزهٔ انتخابیهٔ کوکئیتلام-ملاردویل هستم. پنج فرزند من در همین منطقه بزرگ شده‌اند، جایی که من یک کسب‌و‌کار کوچک را راه‌اندازی کرده‌ام، مسئولیت یک سازمان غیرانتفاعی در حمایت از جوانان در معرض خطر را بر عهده داشته‌ام و در حال حاضر هم برای دومین دوره، عضو هیئت امنای مدارس این منطقه هستم. در طول فعالیت‌هایم در مدارس و حمایت از جوانان، از نزدیک شاهد بوده‌ام که حزب بی‌سی ان‌دی‌پی چه تلاش‌هایی برای توسعهٔ مدارس و ساخت مدرسه‌های جدید، تأمین تجهیزات درمانی جدید، ساخت خوابگاه‌های دانشجویی، ساخت فضاهای بیشتر برای مراقبت و نگهداری از کودکان در مهدکودک‌ها و بهبود شرایط تأمین و ساخت خانه‌ها با قیمت مناسب انجام داده و می‌دهد. برای همین انتخاب کردم با دیوید ایبی و حزب ان‌دی‌پی در استان بی‌سی در ادامهٔ مسیر همراه شوم. 

اهداف اصلی شما برای مسائلی مانند مسکن ارزان، هزینه‌های بالای زندگی، مراقبت‌های بهداشتی و درمانی، مصرف مواد مخدر، جرایم خیابانی، و رفع نیازهای خاص ساکنان حوزهٔ انتخاباتی‌تان چیست؟

مردم بریتیش کلمبیا سخت کار می‌کنند، اما رو به جلو حرکت‌کردن در شرایط فعلی کمی دشوار است. همهٔ ما با افزایش هزینه‌های زندگی در سراسر کانادا و دنیا دست‌و‌پنجه نرم می‌کنیم. من به اقتصادی معتقدم که همه ذی‌نفع آن باشند. ما هزینه‌های کسب‌وکار‌ها را کاهش می‌دهیم، ۹۰ درصد از کسب‌و‌کارها را از مالیات Employer Health Tax معاف می‌کنیم، ما نرخ تعرفهٔ برق را در بریتیش کلمبیا به کمتر از نصف مبلغی که مردم در آلبرتا می‌پردازند، کاهش می‌دهیم. نرخ‌های ICBC را کاهش می‌دهیم و نرخ مالیات کسب‌وکارهای کوچک را پایین نگه می‌داریم. همچنین سخت کار می‌کنیم تا اطمینان حاصل کنیم صاحبان این کسب‌وکارها و افرادی که در این کسب‌وکارها شاغل‌اند، می‌توانند در این منطقه با درنظرگرفتن امکاناتی مانند هزینه‌های پایین‌تر مراقبت و نگهداری از کودکان، مسکن‌های با قیمت مناسب، و مدارس و بیمارستان‌ها با ساخت‌وسازهای سازگار با محیط زیست، زندگی کنند.

آیا در حوزه‌ای که در آن نامزد انتخابات شده‌اید، ساکن‌اید؟ چه مدت در آنجا زندگی کرده‌اید و چقدر خودتان را مطلع از مشکلات حوزهٔ انتخاباتی‌تان می‌دانید؟

نزدیک به ۲۰ سال است که در حوزهٔ انتخابیه کوکئیتلام-ملاردویل زندگی می‌کنم. من و همسرم دِیو (Dave) عاشق کوکئیتلام هستیم و همان‌طور که اشاره کردم، فرزندان خود را در این جامعه بزرگ کرده‌ایم. از طریق کارم به‌عنوان یکی از اعضای هیئت امنای مدارس و کار در ACCESS Youth، بسیاری از والدین، کودکان و خانواده‌های ساکن کوکئیتلام-ملاردویل را می‌شناسم و با مسائلی که روبرو هستند آشنا هستم. هزینه‌های زندگی، خدمات درمانی بهداشتی، ساخت مدارس جدید و فضاهای بیشتر برای مراقبت و نگهداری از کودکان، تمرکز اصلی من و همچنین حوزه‌های مورد توجه دیوید ایبی و حزب ان‌دی‌پی در انتخابات پیشِ رو در استان بی‌سی است. 

جمعیت ایرانی-کانادایی زیادی در حوزهٔ انتخاباتی شما زندگی می‌کنند. چقدر از خواسته‌ها و نگرانی‌هایشان مطلع‌اید؟

من بسیار خوشحالم که بسیاری از خانواده‌های ایرانی در کوکئیتلام نه‌تنها همسایه‌های من، بلکه دوستانم هستند. این فرصت و امکان را داشته‌ام که در «رسانهٔ همیاری» مقاله‌هایی با موضوعاتی مانند ثبت‌نام مدرسه برای مهاجران جدید، کمک به تشخیص ناتوانی‌های یادگیری در کودکان، و تشویق به ایجاد یک جامعهٔ چندفرهنگی بنویسم. (این مطالب را در اینجا بخوانید)

نظر شما در مورد تصمیم حزب بی‌سی یونایتد برای انصراف از انتخابات استانی پیش رو چیست؟

درحالی‌که کوین فالکون و جان راستد درباره‌ٔ اینکه چه کسانی اجازه دارند یا ندارند در انتخابات شرکت کنند، توافقات محرمانه می‌کنند، دیوید ایبی و حزب بی‌سی ان‌دی‌پی بر اهدافی چون ساخت بیمارستان‌ها و مدارس جدید، استخدام پزشکان و پرستاران و مقابله با تغییرات اقلیمی متمرکز مانده‌اند. من از بسیاری از رأی‌دهندگان شنیده‌ام که معتقدند دیوید ایبی برای مسائلی که برایشان در بریتیش کلمبیا مهم است، یک حامی قدرتمند است. بسیاری از رأی‌دهندگان سابقِ بی‌سی لیبرال به من گفته‌اند که جان راستد و حزب محافظه‌کار استان بی‌سی با برنامه‌هایشان برای خصوصی‌سازی خدمات درمانی و بهداشتی، انکار علم و بازگرداندن عوارض ناعادلانهٔ استفاده از پل‌ها برای تردد در محدودهٔ ونکوور بزرگ بسیار خطرناک‌اند.

آیا چیز دیگری دربارهٔ خودتان و/یا دیدگاه‌های سیاسی‌تان هست که بخواهید با جامعهٔ ایرانی-کانادایی به اشتراک بگذارید؟

با مردم ایران که برای عدالت و حقوق بشر در راستای جنبش «زن، زندگی، آزادی» مبارزه می‌کنند، اعلام همبستگی می‌کنم. حقوق زنان و حق همه‌ٔ افراد برای زندگی با احساس امنیت در جامعه برای من بسیار مهم است. دیوید ایبی و حزب بی‌سی ان‌دی‌پی به حمایت از این ارزش‌ها برای همهٔ بریتیش کلمبیایی‌ها ادامه خواهند داد.

نوشته جنیفر بلادرویک، نامزد حزب BC NDP در حوزهٔ کوکئیتلام – ملاردویل به پرسش‌های رسانهٔ همیاری پاسخ می‌دهد اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

دوست من با قلبی دوپاره زندگی می‌کند: تکه‌ای در اینجا و تکه‌ای دیگر هنوز در ایران است. او داستانش را گفت که چرا او و خانواده‌اش کشوری را که به آن عشق می‌ورزیدند، آرامش خانواده، و خندهٔ دوستان را ترک کردند. فارسی من در حدی است که فقط به‌صورت مؤدبانه تقاضای چای کنم. انگلیسی او در حدی است که زندگی، کار، و دوستان جدیدی را در اینجا پیدا کند. اما نه در حدی که پیچیدگی‌های همهٔ زندگی را بیان کند. فارسی زبانی است که ظرافت‌های بیانی به‌سادگی بر آن سایه می‌افکند. حال آنکه انگلیسی مستقیم به سر اصل مطلب می‌رود. ما برای پرکردن این خلأ به پیوند قلب‌هایمان تکیه کردیم: قلب‌های مادرانی که نگران فرزندانشان‌اند. ظرافت‌های داستان ما در نوعِ گرفتن فنجان، لرزش لب‌ها، نفس عمیق، و محکم‌نگه‌داشتن دست‌هایمان وقتی داستان‌ها ترس‌هایمان را بازمی‌گردانند، بیان می‌شود.

دختر او و دختر من مثل هم‌اند. هر دو اشتیاق فراوان به تاریخ دارند و مانند جوجه‌های پرندگان از دانسته‌های خود برای رشد پرهای استقلال استفاده می‌کنند تا روزی مهارت‌های لازم را برای ترک لانه به دست آورند. آن‌ها می‌خواهند همه‌چیز را بدانند و کنجکاوی، آنان را به‌دنبال حقیقت، که مانند ذره‌های درخشان در میان گل‌ولای پنهان شده‌اند، می‌کشاند. آن‌ها به دروغ قانع نمی‌شوند. دختران ما خود را برای هیچ‌کس کوچک نمی‌کنند.

این یک افتخار است. افتخاری بزرگ به بچه‌هایی که روی خود را مانند گل‌های آفتاب‌گردان به‌سمت حقیقت می‌چرخانند. اما عواقبی نیز دارد. هر دو دختر، دختر او و دختر من، با عواقب آن در کلاس/صنف تاریخ روبرو شده‌اند.

آموزگار دختر من از واژهٔ تبعیض‌آمیزی استفاده کرد و وقتی او به آن اعتراض کرد، آموزگار با او مخالفت نمود. در خوشبینانه‌ترین حالت گفت‌وگوی سختی بود. اما او واقعاً به آموزگارش علاقه داشت و به‌همین علت برای او ایمیل زد و تاریخچهٔ آن واژه و معنایی را که برای خودش داشت، شرح داد. یک روز بعد، او پاسخی دریافت کرد. نوشتهٔ صمیمانه و از ته دل او آموزگار را به تفکر و تجدید نظر واداشت. او آن ایمیل را تا پایان زندگی حفظ خواهد کرد. شرایط ایدئالی نبود. اما با وجود مخالفت ابتدایی، آموزگار شجاعت اعتراف به اشتباه را داشت که نشان‌دهندهٔ شخصیت و فروتنی بهترین معلمان است. معلمانی که درخشش او را تشویق می‌کردند، حتی زمانی که با دیگران جور نمی‌شد، حتی زمانی که وضع موجود را به چالش می‌کشید و حتی زمانی که آن‌ها را زیر سؤال می‌برد.

و من حقیقتاً بر این باورم که آموزش باید این‌گونه باشد – جایی برای ذهن‌های سرکش، باهوش، و جوان که در آن رشد کنند. آیا آنان همه‌چیز را می‌دانند؟ خیر. اما جوان‌بودن آن‌ها دلیل بر اشتباه‌بودن حرف‌ها و کارهایشان نیست. در مدرسه/مکتب، فرزندان ما یاد می‌گیرند که با کمال امنیت به جست‌وجوی شواهد بپردازند، برای کشف حقیقت. ارزش قائل باشند، و مخالفت محترمانه در برداشت از حقیقت را تمرین کنند. مدرسه/مکتب باید جای امنی باشد که یاد بگیریم وقتی شواهد نظر شما را رد می‌کنند، با متانت آن را بپذیریم، و در هنگام درست‌بودن نظر با اعتمادبه‌نفس موضع خود را حفظ کنیم.

دختر دوست من چنین تشویقی را تجربه نکرد. هنگامی که دوست من سخن می‌گوید، من تنها می‌توانم به او نگاه کنم. در این زمان اتاق شلوغ است و سروصدا دوروبر ما وجود دارد. اما هیچ‌کدام مهم نیستند. صدای او آرام و باصلابت است و دهانش قرص و محکم. اکنون آتشی درون سینهٔ اوست که از بی‌عدالتی ناشی می‌شود و شاید تا همیشه ادامه پیدا کند. یک روز او فهمید که دخترش وادار شده که در ته کلاس/صنف بنشیند. در همهٔ کلاس‌ها. چرا؟ چون که او سؤالی پرسیده که به مذاق معلم خوش نیامده است، و به‌عبارتی فراتر از چیزی بوده که معلم می‌خواسته در مورد تاریخ بیان کند. اگر این داستانِ یک معلم جزء می‌بود، من و دوستم احتمالاً هیچ‌گاه همدیگر را ملاقات نمی‌کردیم و او هیچ‌گاه از آنجا نمی‌رفت. اما معلم کوته‌فکر مستبد تنها شروع داستان بود. و ادامه، حضور یک ون بود که بیرون مدرسه/مکتب منتظر ایستاده بود. و امروز ما اینجا هستیم و فرزند او صحیح و سالم است و لبخند می‌زند.

فرزند او بسیار بااستعداد، قوی و سخت‌کوش است. حضور او برای کانادا غنیمت است. من نیز از داشتن چنین دوستی خوشحالم. ما ساعت‌های طولانی در آشپزخانه، درکنارهم‌بودن را با داستان‌، اشک‌، و لبخند سپری می‌کنیم.

اما اکنون دوست من سرشار از بیم و امید است برای کسانی که در آن‌سوی جهان به آنان عشق می‌ورزد. او دوست داشت اکنون آنجا باشد، در کنار آن‌ها، و همراه با آن‌ها. آتشی که در اثر خشونت بی‌دلیل با دختر او روشن شده، اکنون در سینهٔ همهٔ دخترانی که باید ته کلاس/صنف بنشینند، شعله‌ور است. در سینهٔ همهٔ دخترانی که یک ون منتظر آنان است، چرا که صدایشان بلند است و موهایشان رها، و چهرهٔ‌شان سرشار از صلابت است.

زندگی یک نفر در برابر ماشین چرخندهٔ بی‌پایان جهان با قلبی سخت و دستانی سخت‌تر، مانند چیست؟ یک ذره مهربانی و انسانیت که در میان ترس، خشم، خشونت، و کنترل جریان دارد. مطمئن نیستم که استانداردی جهانی برای سنجش و قضاوت وجود داشته باشد. من می‌دانم که ما تصمیم می‌گیریم که از چه خط قرمزهایی نمی‌توان عبور کرد.

و در کلاس/صنف تاریخ، می‌دانم که بهتر است به صداهای دختران سرکش و مستقل گوش فرا دهم.

نوشته دختران ما و تاریخ اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

«آموزش ما را به این نکبت کشانده و کلید برون‌رفت از آن نیز آموزش است.»

~ عالیجناب موری سینکلر، رئیس کمیسیون حقیقت و آشتی کانادا

بیانیهٔ تازه دولت بی‌سی که بر اساس آن همهٔ دانش‌آموزان موظف‌اند درسی را درمورد آموزه‌های بومی بگیرند، خانواده‌های بسیاری را شگفت‌زده کرد. هر زمان تغییر بزرگی در سیستم آموزشی اتفاق می‌افتد، خانواده‌ها با ما تماس می‌گیرند تا نظرات خود را طرح کنند. واکنش‌ها به این طرح متفاوت بود. برخی از آن به‌عنوان گامی به‌سوی آشتی، و فردایی بهتر و نزدیک‌تر به حقیقت ستایش کردند. برخی دیگر اما محتاط بودند و با آنکه این تصميم را گامی مثبت می‌دانستند، از چالش‌های اجرای آن نگران بودند. تعداد بسیار کمی نیز با خشم با من تماس گرفتند و یکی از پیام‌هایی که گرفتم این بود که «چرا بچه‌ها را مجبور می‌کنید که تاریخی جهت‌دار و یک‌طرفه را یاد بگیرند؟»

من نمی‌توانم با این مسئله مخالف باشم که آنچه به‌عنوان دانش‌آموز در مورد بریتیش کلمبیا آموختم، یک‌سویه بود. اما نه از جهتی که آن پیام می‌گوید. تاریخی که من در مدرسه/مکتب یاد گرفتم «اروپایی-محور» و به‌طرز عجیبی بی‌ارتباط با واقعیت بود. هیچ اشاره‌ای به سابقهٔ نسل‌کشی در مدارس/مکاتب شبانه‌روزی نداشت. داستان تاریخ به‌صورت جادویی از زمانی آغاز می‌شد که اروپایی‌ها به اینجا رسیدند و هزاران سال فرهنگ، هنر، طب، و فناوری را نادیده می‌گرفت. من تا کلاس/صنف چهارم نمی‌دانستم که جیمز داگلاس، نخستین فرماندار بریتیش کلمبیا، مادری با تبار اروپایی-باربادوسی داشته و فقط یاد گرفته بودم که پدرش اسکاتلندی بوده است. خیلی اوقات فکر می‌کنم اگر تصمیمات متفاوتی گرفته می‌شد و به‌جای استثمار رو به همکاری می‌آوردیم، در شرایط دیگری زندگی می‌کردیم. تغییر ابعاد آموزش به‌سوی تعادل بیشتر، به دانش‌آموزان امکان آن را می‌دهد تا به فردای روشن‌تری برسند.

ایجاد تغییر چگونه است؟ بنا بر موضع کمیتهٔ راهبرد آموزش ملل نخستین (First Nations Education Steering Committee – FNESC)، با افزایش شمول محتوای بومی در برنامهٔ آموزشی بریتیش کلمبیا، «نیاز به آن است که نقطه‌نظرات فیلترنشدهٔ ملل نخستین در برنامهٔ آموزشی گنجانده شود». طرح دولت استان برای شرط تازهٔ فارغ‌التحصیلی به‌جهت «فراهم آوردن زمان و فرصت برای همهٔ دانش‌آموزان در بی‌سی برای ایجاد فهمی عمیق از تجربیات، فرهنگ‌ها، و تاریخ مردم بومی در کاناداست».

اما معنای این تحول برای برنامهٔ روزانهٔ دانش‌آموزان و فارغ‌التحصیلی آنان چیست؟ دانش‌آموزان به حداقل ۸۰ واحد درسی دبیرستان/لیسه برای فارغ‌التحصیلی نیاز دارند و بیشتر دروس چهارواحدی است. بسیاری از دروس، مانند ریاضیات، مطالعات اجتماعی، یا انگلیسی اجباری‌ است. برخی دبیرستان‌ها/لیسه‌ها گزینه‌های مختلفی برای تأمین شرایط دارند. مثلاً روزنامه‌نگاریِ ۱۱ و نگارش خلاقانهٔ ۱۱ به‌عنوان دروس انگلیسی پذیرفته می‌شوند.

بسیاری از دبیرستان‌ها/لیسه‌ها همین حالا نیز دروسی با تمرکز بر مردم بومی ارائه می‌کنند که می‌توانند شروط لازم فارغ‌التحصیلی را تأمین کنند. مثلاً درس مردم نخستین بی‌سی ۱۲ (BC First People 12) در مورد تاریخ مردم بومی در بی‌سی است. انگلیسیِ ۱۲ مردم نخستین (English 12 First People) یادگیری زبان انگلیسی را از نگاه بومی و سنت‌های شفاهی آنان تشویق ‌می‌کند. دولت فهرستی از دروس قابل‌پذیرش را منتشر کرده است و بسیاری از این دروس می‌توانند شرط تمرکز بر بومیان و شروط دیگر فارغ‌التحصیلی، مانند انگلیسی یا مطالعات اجتماعی را برآورده کنند. با گذر زمان، و در همکاری توأم با احترام با گروه‌های بومی، دروس محلی و مختص هر منطقه تهیه خواهند شد که شامل زبان، تاریخ، و تجربیات بیرون‌ازمدرسه خواهند بود.

شرط تازه از سال تحصیلی ۲۰۲۴-۲۰۲۳ برقرار خواهد شد و فاز آزمایشی آن از سال تحصیلی کنونی آغاز شده است. پس از بیانیهٔ قبل، دولت به مشورت با جوامع بومی، مناطق آموزشی، و خانواده‌ها ادامه داد و انتظار می‌رود که طرح نهایی تا پایان ماه به مدارس ابلاغ شود. دانش‌آموزانی که در سال ۲۰۲۲ به کلاس/صنف یازدهم می‌روند باید این شرط را پیش از فارغ‌التحصیلی برآورده کنند.

دیگر تحول تازه، قبول واحد‌های درسی خارج از سیستم برای زبان‌های ملل نخستین و برنامه‌های فرهنگی است که با توسعهٔ برنامهٔ واحدهای درسی خارجی (External Credentials Program – ECP) میسر شده است. برای مدتی طولانی، این برنامه واحدهای درسی لازم به‌منظور فارغ‌التحصیلی را برای دروس، برنامه‌ها، و فعالیت‌های خارج از برنامهٔ عادی مدارس/مکاتب به دانش‌آموزان اعطا می‌کرد. این واحدها می‌توانند به‌عنوان آموزش هنر، طراحی عملی، مهارت‌ها، و فناوری و دروس اختیاری منظور شوند. همهٔ واحدهای خارج‌ازسیستم از سوی وزارت آموزش‌وپرورش بررسی می‌شوند و باید شرایط لازم یادگیری عمیق در یک درس سال ۱۰، ۱۱، یا ۱۲ را داشته باشند یا از آن بهتر باشند. پیش از این، دروس موردِتأیید شامل برنامه‌‌های کنسرواتوار موسیقی بی‌سی، آموزش نظامی (Cadet)، پیشاهنگی، و برنامه‌‌های عالی ورزشی بود. حال ملل نخستین نیز می‌توانند چنین برنامه‌هایی داشته باشند که شامل مواردی چون زبان‌آموزی، طبالی، رقص، طب سنتی، یا کنده‌کاری باشد.

این گام‌های آموزشی تحول مثبتی برای همگان است. هرچند در اجرا ممکن است چالش‌هایی وجود داشته باشد، اما فواید آن‌ها ارزش سرمایه‌گذاری را دارد. این تغییرات فرصتی است برای دانش‌آموزان تا درک متعادل‌تری از ماهیت تاریخ بریتیش کلمبیا و شرایط کنونی آن داشته باشند. من چشم‌انتظار آینده‌ای هستم که دانش‌آموزان امروز براساس دانایی میان‌فرهنگی، دلسوزی، و احترام متقابل بنیان خواهند نهاد.

با وجود قابلیت‌‌های بالقوهٔ این آینده، جنبش کنونی نیز قابلیت‌های فراوانی دارد. بچه‌‌ها توانایی تصمیم‌گیری در مورد آینده را، در حضور ما بزرگسالان دارند و اگر احساس می‌کنیم که به‌اندازهٔ کافی آگاهی نداریم، ما نیز می‌توانیم بیاموزیم. من، به‌همراه نیم میلیون نفر در درس رایگان بومیان کانادا در دانشگاه آلبرتا نام‌نویسی کرده‌ایم. این درس «تجربیات پیچیده‌ای را که امروز مردمان بومی با آن روبرو هستند، از منظر تاریخی و انتقادی بررسی می‌کند و بر روابط بومیان و دیگر ساکنان در سطح ملی و محلی تمرکز می‌کند» و می‌توانید به‌صورت آنلاین و با زمان‌بندی خودتان در آن شرکت کنید. دانشگاه بریتیش کلمبیا درس رایگان دیگری با عنوان «آشتی از طریق یادگیری در مورد بومیان» را ارائه می‌کند که به دانشجویان کمک می‌کند تا پیش‌فرض‌ها در مورد تاریخ بومیان، فرهنگ، و واقعیت‌های موجود در جامعهٔ کانادایی را به چالش بکشند و تبعیض مستمر و نظام‌مند در بریتیش کلمبیا را به رسمیت بشناسند. با وجود آنکه برداشتن درس در مدرسه می‌تواند تجربه‌ای قدرتمند باشد، دیدن مادر یا پدری که داوطلبانه تغییر ایجاد می‌کند، برای دانش‌آموزان متحول‌کننده است. آموزش، کلیدِ رسیدن به آشتی است. اما انتخاب‌های ما باید همراه با اقدام عملی باشد. ما باید کلید را بچرخانیم و در را به روی فردایی بهتر باز کنیم.

نوشته شرط تازه برای فارغ‌التحصیلی از دبیرستان/لیسه با محوریت بومیان چه معنایی برای دانش‌آموزان دارد؟ اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

تابستان فرا رسید، و برای بسیاری از کودکان و نوجوانان، معنای آن سپری‌کردن زمان بیشتر در اینترنت است. اگر اینترنت فضای امنی برای یادگیری می‌بود، پدر و مادرها نفس راحتی می‌کشیدند. اما همهٔ ما می‌دانیم که خطرهای بسیاری وجود دارد. یکی از ویژگی‌های برجسته و زیبای کودکان، کنجکاوی آنان است. اما وقتی این ویژگی با توانایی آن‌ها برای اعتماد سریع مخلوط شود، آنان را در محیط‌های آنلاین بسیار آسیب‌پذیر می‌کند. با وجودی که به‌عنوان والدین ما حداکثر کوششمان را می‌کنیم تا تهدید‌ها را از فرزندانمان دور نگه‌داریم، امکان حضور همیشگی ما وجود ندارد. چگونه به فرزندانمان آموزش دهیم که امنیت خود را حفظ کنند؟

یکی از نخستین گام‌ها شروع گفت‌وگو دربارهٔ امنیت آنلاین است. در بسیاری موارد والدین از طرح موضوع مشکل با فرزندان خود اکراه دارند. شاید به‌نظر ما، آن‌ها خیلی کوچک‌اند و ما فکر می‌کنیم که یک گفت‌وگو دربارهٔ مشکل، تیرگی‌هایی را به دنیای روشن آنان می‌آورد. شاید از واژگان اشتباه استفاده کنیم و آن‌ها از ما دور شوند و یک‌راست به‌طرف چیزهایی بروند که ما در مورد آن‌ها هشدار داده‌ایم. حتی زمانی که ما در مورد حوادث تلخ می‌شنویم، خیلی طبیعی است که به‌صورت ناخودآگاه افکار تیره و منفی را از خود دور کنیم و احساس کنیم چنین اتفاقاتی برای خانوادهٔ ما متصور نیست.

اما فراهم‌آوردن دانش و ابزار لازم برای فرزندانمان به‌منظور محافظت از خودشان می‌تواند از بسیاری اتفاقات ناگوار جلوگیری کند. دیوان عالی بریتیش کلمبیا در ماه جاری مشغول بررسی اتهامات مردی هلندی، به نام آیدین کوبان است، که به‌ادعای دادستان‌ها، مرتکب آزار و اخاذی از یک نوجوان در بریتیش کلمبیا در مدت سه سال شده است. دختری که قربانی او بوده در نهایت به زندگی خود خاتمه داد. امروز مادر او در دادگاه حضور دارد و نظاره‌گر فرایند دادرسی است و انتظار اجرای عدالت برای فرزند خود را دارد.

او همچنین از طریق بنیاد میراث آماندا تاد – Amada Todd Legacy Society، که نام دخترش را بر روی خود دارد، مشغول افزایش آگاهی و آموزش در مورد امنیت آنلاین و بهداشت روانی است. مادر آماندا اگر تنها یک خواسته از والدین دیگر داشته باشد، این است که از داستان خانوادهٔ او یاد بگیرند و با فرزندان خود در مورد راه‌های حفظ امنیت در دنیای دیجیتال صحبت کنند. به‌گفتهٔ خانم تاد، این انجمن با هدف «جلوگیری از آزار مجازی (Cyberbullying) و افزایش آگاهی در مورد آن، ایمنی دیجیتال و سوءاستفاده تأسیس شده تا بچه‌های دیگر و خانواده‌ها بتوانند در این موارد آگاه باشند و راهبرد مناسب برای دریافت کمک‌های لازم را داشته باشند.» 

گفت‌وگو را آغاز کنیم – همین امروز!

حتی گفت‌وگویی سخت که آرمانی هم نباشد از سکوت بهتر است. بچه‌ها حرف‌های ما را می‌شنوند، حتی اگر ما به‌عنوان والدین احساس می‌کنیم که حرف ما را از این گوش گرفته و از آن گوش بیرون می‌کنند. برای یافتن نقطهٔ شروع مناسب با مدرسه/مکتب فرزند خود تماس بگیرید. آن‌ها در مورد ایمنی سایبری با بچه‌ها صحبت می‌کنند و والدین نیز می‌توانند منابع موجود را مطالعه کنند. 

سه نکته برای گفت‌وگوی مفید:

زودتر شروع کنید (اما هیچ‌وقت دیر نیست). مادر و پدرها با استفاده از زبان مناسب سن فرزندشان، می‌توانند گفت‌وگوهایی را شروع کنند در مورد اینکه چطور در فضای مجازی افراد می‌توانند ادعا کنند شخص دیگری هستند. کودکانِ خیلی کوچک نیز می‌توانند اهمیت اینکه اطلاعات خصوصی خود را افشا نکنند، یاد بگیرند یا اینکه یاد بگیرند نام کاربری آن‌ها با هویت واقعی‌شان مرتبط نباشد و از شناسه‌های مختلف برای وبسایت‌های گوناگون استفاده کنند.

با کودکان بزرگ‌تر و نوجوانان می‌توان گفت‌وگوی جدی‌تر و با جزئیات بیشتری داشت. برای تکرار این گفت‌وگو آماده باشید. چرا که اینترنت پیوسته در حال تحول است و فرزند شما نیز هر روز بالغ‌تر می‌شود. بسیاری از والدین این گفت‌وگو را هر ساله پیش از آغاز سال تحصیلی و سپس پیش از تعطیلات تابستانی تکرار می‌کنند. البته معنای این حرف این نیست که گفت‌وگو تنها باید دو بار در سال انجام شود. اما تعیین موعد موجب می‌شود که چنین گفت‌وگویی حتماً انجام شود. چنانچه یادآوری آن برای شما دشوار است، این موعد را در تقویم تلفن خود ثبت کنید. مثل هر گفت‌وگوی دشواری از تکنیک‌های مختلف استفاده کنید. مثلاً نوجوانان در هنگام پیاده‌روی یا رانندگی بهتر از زمان نشستن دور میز شام ارتباط برقرار می‌کنند.

صداقت داشته باشید. نیازی نیست والدین همهٔ جزئیات وحشتناک بدترین حالات ممکن را شرح دهند. اما توصیف برخوردهای واقعی از راه‌هایی که سوءاستفاده‌گران برای نزدیک‌شدن به کودکان استفاده می‌کنند، مفید است. بسیاری از برخوردها از سایت‌های معمولی و مناسب برای کودکان، مانند روبلاکس، تیک‌تاک، و دیسکورد آغاز می‌شوند که در آن‌ها سو‌ءاستفاده‌گران ادعا می‌کنند که خود، کودک‌اند و برای افزایش باورپذیری، حتی از عکس‌های مونتاژشدهٔ کودکان واقعی در پروفایل و پیام‌های خود استفاده می‌کنند. کودکان با دوستان آنلاین خود پیوندی مشابه با دوستانی که با آن‌ها ارتباط حضوری دارند، پیدا می‌کنند. با وجود آنکه چنین روابطی آثار مثبت بر کودکی تنها دارد، ما باید در مورد کوشش افراد دارای سوء‌نیت برای فریب کودکان در اینترنت، به آن‌ها هشدار دهیم. به فرزند خود اطمینان دهید که در صورت ناراحتی یا شک‌داشتن در مورد هر موضوعی، می‌تواند روی کمک و مشاورهٔ شما حساب کنند. از همه مهم‌تر اینکه اگر چیزی را نمی‌دانید، حتماً به او بگویید و پیشنهاد دهید که با هم یاد بگیرید و این ما را به نکتهٔ بعدی هدایت می‌کند.

به متخصص دیجیتال کوچک خود توجه کنید. این یک نکتهٔ کلیدی است. چنانچه نگران‌اید که فرزند شما احساس کند که مورد موعظه قرار گرفته و به صحبت شما گوش نکند، از دانسته‌های او بپرسید و بپرسید آیا هیچ‌یک از دوستان او با شرایط تهدید‌آمیز یا سوءاستفاده در اینترنت روبرو شده است؟ بسیاری از کودکان و نوجوانان در زمینهٔ تکنولوژی و اپلیکیشن‌های مختلف ماهرتر از والدین خود هستند. حتی اگر در زمینهٔ مسائل مربوط به دنیای مجازی به‌روز هستید، نشان‌دادن احترام به تجربهٔ آن‌ها و گوش‌دادن به نظراتشان در زمینهٔ امنیت اینترنتی موجب پرورش ارتباط خوب و تفکر انتقادی در آنان خواهد شد. صداقت و شنیدن، کلید شروع گفت‌وگوهای حیاتی در مورد ایمنی در زمان بروز مشکل است.

با وجود خطرات آنلاین، تعداد افراد خوب در دنیای دیجیتال به‌مراتب بیشتر از مجرمان است. با تکیه بر قدرت اعداد، عملکرد شما می‌تواند اینترنت را برای کودکان در همه‌جا امن‌تر کند.

به کودکان یادآوری کنید که بازنشر نکنند. این نکته را روشن کنید که بازنشر پست‌های سوءاستفاده‌گرانه جرم است و موجب ماندگارشدن آسیب می‌شود، حتی اگر از طریق پیام شخصی، و به دوستان باشد. کودکان در درک تأثیرات واقعی دنیای آنلاین با چالش روبرو هستند و هشدار مستقیم شما می‌تواند به آن‌ها کمک کند که در شرایطی که به‌نظر آن‌ها غیرواقعی می‌آید، کار درست را انجام دهند.

در مورد قربانیان سو‌ءاستفاده و تعدی آنلاین با احتیاط صحبت کنید. زمانی که در مورد حوادث آنلاین صحبت می‌کنید، شنیدن صحبت‌های منفی در مورد قربانیان می‌تواند کودکان را آسیب‌پذیرتر کند. چرا که این احتمال را که در صورت مواجهه با شرایط خطرناک موضوع را مطرح کنند، کاهش می‌دهد.

رفتارها و مطالب مشکوک را گزارش دهید. چنانچه شما یا فرزند شما شاهد چیزی مضر، خطرناک، یا سوءاستفاده‌گرانه در اینترنت بودید، اطلاعات را به سایبرتیپ – CyberTip بفرستید. این ابزار آنلاین به‌وسیلهٔ مرکز کانادایی مراقبت از کودکان (Canadian Centre for Child Protection) اداره می‌شود که نهادی غیرانتفاعی «برای کاهش آسیب به کودکان از طریق فناوری، آموزش، آگاهی عمومی، و حمایت از نجات‌یافتگان و خانواده‌های آنان» است.

*نظرات بیان شده در این متن دیدگاه‌های شخصی نگارنده است.

نوشته امنیت فرزندانمان در اینترنت اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

بازنگری حوزه‌های انتخاباتی (Electoral Redistricting) چیست و چرا به خانوادهٔ شما ربط دارد؟ «کژحوزه‌بندی» (Gerrymandering) فرایند مخدوش بازنگری مرزهای حوزه‌های انتخاباتی برای اطمینان از یک نتیجهٔ خاص در انتخابات است. زمانی که کنترل نحوهٔ تعیین حوزه‌های انتخاباتی با سیاست‌های حزبی باشد، کمیته‌های مسئول مرزهای حوزه‌های انتخاباتی را طوری تعیین می‌کنند که به نفع کاندیدای حزب آن‌ها باشد. کژحوزه‌بندی در ایالات متحده موجب تشکیل حوزه‌هایی با مرزهای بسیار عجیب شده است و مثال بارزی است از حیاتی‌بودن بازنگری در حوزه‌های انتخاباتی توسط کمیسیون غیرحزبی بازنگری در حوزه‌های انتخاباتی برای دموکراسی.

بر اساس قانون، کمیسیون‌های انتخابات در بریتیش کلمبیا غیرحزبی‌اند و باید یک انتخابات در میان تشکیل شوند. کمیسیون به جمع‌آوری نظرات مردم می‌پردازد و تنها نهاد تعیین مرزهای حوزه‌های انتخاباتی است. با این‌حال دولت استان موظف است با تصویب قانون، تعداد حوزه‌های انتخاباتی را تعیین کند. این عامل می‌تواند تعادل فرایند دموکراتیک را بر هم زند. عدم افزایش تعداد حوزه‌های انتخاباتی موجب خواهد شد تا مناطقی که جمعیت در آن‌ها رشد داشته است، تأثیرگذاری کمتری داشته باشند.

دفعهٔ پیش دولت استانی تغییرات تعداد حوزه‌های غیرشهری را محدود کرد و این امر موجب شد که حوزه‌هایی بدون پشتوانهٔ جمعیتی وجود داشته باشند. میانگین جمعیت حوزه‌های انتخاباتی ۳۵٬۰۰۰ نفر است. اما در حال حاضر حوزه‌های غیرشهری ممکن است فقط ۲۲٬۰۰۰ نفر جمعیت به‌ازای هر نماینده داشته باشند. اما در ترای‌سیتیز، در حوزه‌ای مانند کوکئیتلام – بِرک مانتِین، جمعیت تا ۷۰٬۰۰۰ نفر به ازای هر نماینده می‌رسد و ارزش رأی یک شخص در بِرک مانتِین کمتر از یک حوزهٔ غیرشهری است.

باید بگویم که هرچند من یک عضو منتخب شورای آموزشی (School Trustee) هستم، اما در این زمینه تنها به‌عنوان یک شهروند اظهار نظر می‌کنم. با این‌حال به مقتضای پیشهٔ خود من زمان زیادی را صرف بررسی روند‌های جمعیتی در ترای‌سیتیز، و تأثیر کاهش نمایندگی بر کودکان می‌کنم.

بگذارید مثالی بزنم که هرگز جای دیگری آن را نخواهید شنید. این داستان یک مشکل پیچیدهٔ اداری، حوصله‌سربر، و پر از مخفف است. اما قول می‌دهم که تا حد زیادی به شما توضیح دهد که چرا مدارس/مکاتب با سرعتی که جامعه به آن نیاز دارد، ساخته نمی‌شوند.

در ترای‌سیتیز تقریباً ۲۵ درصد از جمعیت دانش‌آموزند و تغییرات، نه تنها در نرخ جمعیت، بلکه در محل و چگونگی زندگی مردم بسیار سریع اتفاق می‌افتد. حتی تا ده سال پیش مدارس و مناطق آموزشی می‌دانستند که بیشتر بچه‌ها از خانه‌های تک‌خانواری یا آپارتمان‌های بزرگ می‌آیند. اما در سال ۲۰۲۲، با افزایش سرسام‌آور بهای مسکن، بسیاری از بچه‌ها در آپارتمان‌های دواتاق‌خوابه، یک‌اتاق‌خوابه، و استودیو زندگی می‌کنند. بسیاری از این بچه‌ها در واحدهای قدیمی‌تر زندگی می‌کنند، و البته بعضی هم در واحدهای نوساز.

مناطق آموزشی باید اعتبار لازم برای خرید زمین نزدیک این پروژه‌های ساختمانی، برای ساخت مدرسه/مکتب برای این بچه‌ها را از محل عوارض خرید محل برای مدرسه/مکتب (School Site Acquisition Charges – SSACs) تأمین کنند. این عوارض تنها بر واحدهای نوساز اعمال می‌شود. عوارض با توجه به قیمت ملک تغییر می‌کند، اما حداکثر ۱۰۰۰ دلار به‌ازای هر واحد ساخته‌شده است. این اعتبارات به‌طور متوسط بالغ بر چند صد هزار دلار در سال می‌شود. از زمان انتخاب من در سال ۲۰۱۸ تا کنون، هر سال یک مدرسه/مکتب تازه ساخته شده است. لازم است توضیح دهم که حدود ۱٫۸ هکتار زمین (مساحت مناسب برای یک مدرسه/مکتب) با فضای کافی برای ساختمان‌ها، فضای ورزش (gym)، زمین بازی، و زمین ورزشی بیش از چند صد هزار دلار هزینه دارد. قوانین استانی که دهه‌ها قبل نوشته شده‌اند، برای افزایش نجومی بهای زمین فکری نکرده‌اند و تأمین این هزینه بر عهدهٔ مناطق آموزشی است که موجب می‌شود گاهی اوقات از بودجهٔ کلاس‌ها هم بزنند.

مناطق شهری و نیمه‌شهری در میانه گیر کرده‌اند. مناطق آموزشی بدون تأیید و تأمین اعتبار ساخت از سوی استان قادر به احداث مدارس/مکاتب جدید نیستند، چرا که مالیات مدارس/مکاتب مستقیماً به‌دست ما نمی‌رسد و به دولت استانی پرداخت می‌شود. تنها دولت استان است که می‌تواند عوارض خرید محل برای مدرسه/مکتب را افزایش دهد. فشار شدید برای ادامهٔ ساخت تأسیسات اجتماعی در حالی‌که قیمت زمین به‌شدت در حال افزایش است، به این معناست که ما به قانونگذاری پاسخگو برای سالم‌نگه‌داشتن جامعه نیاز داریم. ولی برای ایجاد تحول به‌اندازهٔ کافی پشتیبان نداریم. بدون وجود نمایندگان آگاه و متعهد بسیار مشکل می‌توان صدای جامعه را به ردهٔ استانی رساند، به‌طوری‌که مسائل فنی و بسیار ضروری در قانونگذاری، برای زندگی آسان‌تر مورد توجه قرار گیرد.

یک مسئلهٔ فنی، و مهم دیگر: فرایند تأمین اعتبار برای مدارس/مکاتب در حال تغییر است و ما به تعداد کافی نماینده از مترو ونکوور برای طرح نگرانی‌های خود نداریم. در حال حاضر، تأمین اعتبار دبیرستان/لیسه‌ها به‌صورت درس-به-درس انجام می‌شود. یعنی دانش‌آموز درسی را بر‌می‌دارد و دولت استان اعتبار آن را تأمین می‌کند. دولت استانی می‌خواهد روند خود را به مدل تأمین اعتبار بلوکی (block funding) تغییر دهد، که بر اساس آن به‌ازای هر دانش‌آموز مبلغ مشخصی اعتبار، بدون درنظرگرفتن تعداد دروسی که برمی‌دارد، اختصاص داده می‌شود. نکتهٔ قابل‌توجه اینکه بچه‌ها در مترو ونکوور به‌طور معمول کمی بیش از هشت درس اجباری را برمی‌دارند و مدل کنونی انعطاف لازم برای تأمین اعتبار دروسی که دانش‌آموزان را به موضوعات موردعلاقهٔ خود پیوند می‌دهد، فراهم می‌کند. مثلاً حقوق، روان‌شناسی، روزنامه‌نگاری، فلزکاری. چنانچه ما مدل بلوکی را به‌کار گیریم، ارائهٔ چنین دروسی بسیار مشکل خواهد بود. چنین تغییری موجب کاهش بیشتر اعتبارات برای دانش‌آموزان در مترو ونکوور است. چرا می‌گویم کاهش بیشتر؟ چرا که هم‌اکنون نیز مناطق آموزشی شهری به‌ازای هر دانش‌آموز اعتبار کمتری از مناطق غیرشهری دریافت می‌کنند. و منطقهٔ آموزشی ۴۳ (کوکئیتلام) دومین منطقه از لحاظ کمبود اعتبارات به‌ازای هر دانش‌آموز در استان است.

در مدارس/مکاتب گفت‌وگوهای دائمی در مورد برابری، و چگونگی پشتیبانی از همهٔ دانش‌آموزان، به‌خصوص آن‌هایی که به کمک بیشتری نیاز دارند، در جریان است. وقتی عدم تعادل برقرار باشد، و دانش‌آموزی دشواری بیشتری از دیگران داشته باشد، هدف این خواهد بود که پشتیبانی بیشتری برای او فراهم شود، نه اینکه سایر دانش‌آموزان را پایین نگه داریم تا همه یکسان باشند. 

این بحث طولانی است و من می‌توانم نکات فنی بیشتری را مطرح کنم. اما در نهایت چیزی که می‌گویم ساده است: ما باید سهم عادلانه‌ای در تصمیم‌گیری‌ها داشته باشیم. دانش‌آموزان ما به‌اندازهٔ نصف، یا ربع دانش‌آموزان دیگر مناطق ارزش ندارند، ولی این سهمی است که امروز از نمایندگی در تصمیم‌گیری استانی دارند. اکنون که بحث در مورد مدارس/مکاتب است، بگذارید یک مثال آموزگارانه بزنم. آن‌ها تنها کسری از میزان پشتیبانی‌ای که استحقاقش را دارند، دریافت می‌کنند. ما به نمایندگی محلی و عادلانه، با تعداد درست نماینده در مجلس استان نیاز داریم که صدای ما را به مجلس برسانند. مثل هر جامعه‌ای، ما شرایط خاص خودمان را داریم و نیازی به رفتار متفاوت نداریم. تنها رفتار عادلانه می‌خواهیم.

شما می‌توانید نظرات خود را از طریق وبسایت bcebc.ca به آگاهی کمیسیون انتخابات برسانید.

*نکات مطرح شده در این نوشته نقطه‌نظرات شخصی نگارنده است.

نوشته چرخ‌دنده‌های کوچک دموکراسی و چرایی اهمیت نمایندگی مردم در حکومت اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

بودجهٔ امسال دولت استانی از تغییرات اقلیمی به‌عنوان عامل بسیاری از تهدید‌های پیش روی جوامع در بریتیش کلمبیا نام می‌برد. در این بودجه ۲ میلیارد و ۱۰۰ میلیون دلار اعتبار به‌منظور کمک به جوامع برای آمادگی در برابر تهدیدات پیشِ رو و بازیابی پس از حوادث رویدادهای اقلیمی اختصاص یافته است.

پاسداری از خانه، کسب‌وکار و اموال عمومی در برابر حوادث دغدغه‌ای اضطراری است. چالش بازسازی پس از بحران نیز بسیار جدی است. در شرایط اضطراری، بازبینی ریشه‌های فاجعه ممکن است به اندازهٔ‌ حل بحران پیشِ رو اولویت نداشته باشد، اما با برنامه‌ریزی مناسب می‌توان از این فرصت برای مبارزه با قدرت نهفته در تغییرات اقلیمی استفاده کرد.

احداث ساختمان‌های جدید سبز می‌تواند از روش‌های مسئولانه‌تر از نظر محیط زیست انجام شود و بازسازی سازه‌های قدیمی‌تر می‌تواند به کاهش مصرف انرژی منجر شود. طرح‌های قانونگذاران با هدف وادار ساختن همگان، از دست‌اندرکاران صنعت گرفته تا مالکان خانه‌های شخصی، برای انتخاب‌های سبزتر تهیه شده‌اند. دولت بریتیش کلمبیا بخشی از اعتبارات CleanBC را به ترغیب سازمان‌ها برای احداث ساختمان‌های سبز اختصاص داده است. در همین حال مالیات بر کربن با هدف قیمت‌گذاری بر آلودگی ناشی از کربن برقرار شده است. این مشوق‌ها و جریمه‌ها احتمالاً قوی‌ترین ابزار دولت استانی برای رساندن بریتیش کلمبیا به تعادل کربنی صفر هستند، وضعیتی که در آن گازهای گلخانه‌ای ایجادشده در ساخت‌و‌ساز از طریق حذف همان میزان گازهای گلخانه‌ای از اتمسفر، خنثی شوند.

بسیاری از دولت‌ها – از جمله کانادا و ایالات متحده – اهداف بلندپروازانه‌ای برای میزان تولید گازهای گلخانه‌ای دارند، به‌طوری که باید تولید گازهای گلخانه‌ای آن‌ها تا ۲۰۳۰ به‌شدت کاهش یابد و تا ۲۰۵۰ به صفر برسد. قلمروهای کوچک‌تر مانند ایالات و استان‌ها نیز به این تعهدات واکنش نشان داده‌اند و برخی از آن‌ها، مانند بریتیش کلمبیا و کالیفرنیا، حتی از تعهدات دولت مرکزی فراتر رفته‌اند.

از کدام راه می‌توان به تعادل کربنی صفر رسید؟

چرا همهٔ ساختمان‌های دولتی جدید نمونه‌های عالی معماری سبز و مدیریت انرژی نیستند؟ چرا هم‌اکنون همهٔ تأسیسات تحت مالکیت و مدیریت دولت‌ها به تعادل کربنی صفر نرسیده‌اند؟ بیایید در مورد دلایل این مسئله صحبت کنیم. همان‌طور که بیشتر مردم حدس می‌زنند، اولین دلیل هزینه است.

بیشتر اعتبار احداث زیرساخت‌ها از دولت استان، و نه مناطق آموزشی، تأمین می‌شود. هرچند بخشی از اعتبارات از مناطق آموزشی می‌آید، اما آن‌ها ظرفیت تأمین ده‌ها میلیون دلار بودجهٔ لازم برای ساخت مدارس/مکاتب تازه را ندارند. مالیات مدارس (School Tax) که روی قبض مالیات املاک آمده، مستقیماً به حساب دولت استانی می‌رود و در چارچوب کمک‌های بزرگ‌تر دولتی (grant) به مناطق آموزشی باز می‌گردد. ساخت مدارس/مکاتب جدید بدون اعتبارات استانی تقریباً غیرممکن است. بیش از ۹۰ درصد بودجهٔ عملیاتی مناطق آموزشی به خدمات به دانش‌آموزان، مانند کارمندان اختصاص می‌یابد و جایی برای هزینه‌ای ۵۰ میلیون دلاری باقی نمی‌ماند. یکی از دلایل اصلی برای تأمین اعتبار مرکزی از طریق استان، ایجاد برابری در توزیع بودجه میان شهروندان است. دانش‌آموزان بریتیش کلمبیا در مجموع اعتبارات پایه‌ایِ برابر دریافت می‌کنند و میان مناطق ثروتمند و فقیر تفاوتی وجود ندارد. تنها استثنا در این مورد دانش‌آموزان بومی در مناطق حفاظت‌شدهٔ بومیان (reserve) است که بودجهٔ آموزشی آنان ترکیبی از اعتبارات استانی و فدرال است و از نظر تاریخی بودجهٔ سرانهٔ آنان به‌صورت ناعادلانه‌ای کمتر از دانش‌آموزان خارج از مناطق بومیان است.

یکی از موارد هزینه، نیاز مداوم به ساختمان‌های تازه است. سیل در فرِیزر وَلی (Fraser Valley) با شدت ناشی از تغییرات اقلیمی، باعث ازبین‌رفتن چهار مدرسه/مکتب شد که باید فوراً جایگزین شوند. رشد در مراکز جمعیتی به این معناست که باید فضای کافی برای دانش‌آموزان جدید ایجاد شود. افزایش بهای ملک و زمین در ونکوور بزرگ دردی آشنا برای همه است. مناطق آموزشی نیز در هنگام خرید زمین برای ساخت مدارس/مکاتب با این سختی روبرو می‌شوند.

قسمت دیگر این معادله، درک این مسئله است که پروژهٔ عظیم بازسازی‌ای هم‌اکنون در بریتیش کلمبیا در جریان است – تلاش برای مقاوم‌سازی بناهای عمومی، به‌ویژه مدارس، در برابر زلزله. بازسازی ساختمان‌ها برای مقاومت در برابر زلزله و ایمنی زیست‌محیطی می‌توانند هم‌پوشانی داشته باشند، اما با محدودیت بودجه‌، قسمت اعظم آن به مدرن‌سازی ساختمان‌ها برای مقاومت در برابر آسیب ناشی از زمین‌لرزه اختصاص یافته است.

دولت بریتیش کلمبیا می‌خواهد که سازندگان بناهای عمومی، مانند مناطق آموزشی، از موادی که گازهای گلخانه‌ای زیاد تولید می‌کنند به گزینه‌های بهینه برای محیط زیست، مانند الوار چند‌لایهٔ چوب (Mass Timber) روی آورند. روند دریافت مجوزی که باید هر منطقهٔ آموزشی برای ساخت یک مدرسه/مکتب طی کند، ادارات آموزش و پرورش را وادار می‌کند تا گزینه‌های آگاهانه‌تری برای ساختمان‌ها در نظر بگیرند و طرح‌های ساختمانی با تعادل کربنی صفر را آماده داشته باشند.

با وجود راهبردهای رده‌های عالی دولت، فضا برای این نوع پروژه‌ها هنوز آماده نیست. صدور پروانهٔ ساخت بر عهدهٔ شهرداری‌هاست، و آن‌ها بر اساس محدودیت‌های استانی و فدرال عمل می‌کنند. با این وجود آن‌ها همیشه سازوکارهای لازم برای اجازهٔ ساخت بناهای بزرگ با مواد و فناوری‌های جدید را آماده ندارند. در سال ۲۰۱۹ شهرداری کوکئیتلام درخواست کرد تا محل انجام آزمایشی ابتکار استان برای ساختمان‌سازی با الوار چند لایهٔ‌ چوب باشد. آن‌ها امیدوار بودند که این کار گزینه‌های ساخت‌وساز در شهر را متنوع‌تر کند و هنوز به دنبال فرصت‌های بیشتر هستند، اما همچنان تا رسیدن به آیندهٔ مطلوب راه در پیش دارند.

این پروژه‌ها پس از تکمیل و آغاز حضور دانش‌آموزان از نظر مصرف انرژی مستمر چگونه خواهند بود؟ از نظر محلی، منطقهٔ آموزشی ۴۳ (کوکئیتلام، پورت کوکئیتلام، پورت مودی، انمور و بلکارا) در جایگاه مناسبی برای رسیدن به اهداف استانی برای کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای به میزان ۴۰ درصد و بیشتر از آن تا سال ۲۰۳۰، قرار دارد. اما سازمان‌هایی که به هدف ۴۰ درصدی تا سال ۲۰۳۰ نزدیک می‌شوند، ممکن است برای کاهش ۸۰ درصدی تا سال ۲۰۵۰ با مسیر دشوارتری مواجه باشند. با تعویض و ارتقای اجزای ساختمان‌ها، مانند پنجره‌ها و چراغ‌ها می‌توان مصرف انرژی را به میزان قابل توجهی کاهش داد. اما چالش بزرگ‌تر تغییر منبع تولید انرژی است.

اگر ساختمان‌ها دارای منابع تولید انرژی در محل نباشند، برای تأمین برق و گرما به‌ناچار باید به شبکهٔ انرژی محلی متصل شوند. تثبیت دما بزرگ‌ترین عامل مصرف انرژی است و گزینه‌های ساختمان‌ها برای تهویه، گرما، و سرما (HVAC) محدودند. در ونکوور بزرگ یا باید به برق آبی یا سیستم‌های گرمایشی گازی اتکا کرد.

در انتخاب میان دو منبع انرژی بسیار متفاوت از لحاظ تولید گازهای گلخانه‌ای، هزینه، کلیدِ انتخاب است. پروژه‌های ساختمانی تعادل بسیار محتاطانه‌ای میان عوامل گوناگون از جمله مسٓئولیت‌پذیری زیست‌محیطی و اندازهٔ مدرسه/مکتب (برای مناطق آموزشی در حال رشد) است. میزان بودجه‌های محلی مشخص است و مقامات آموزشی باید تمایل برای ساخت بناهای سبز را در برابر افزایش تعداد دانش‌آموزان بسنجند و اولویت با فضای کافی برای دانش‌آموزان است.

در ساخت زیربناهای برق-‌آبی نمی‌توان از هزینهٔ انسانی گذشته و حال بر بومیان و محیط زیست چشم پوشید. برای تأمین برق پایدار خانه‌ها و کسب‌وکارها ما نیاز به منابعی داریم که به‌طور مستمر بتوانند تقاضا برای انرژی را تأمین کنند و با توجه به مصرف روزانه، میزان انرژی تولیدی آن‌ها بالا یا پایین برود. در آیندهٔ پیش رو، منابع متغیری مانند انرژی‌های بادی و خورشیدی را می‌توان در شبکهٔ تأمین نیرو ادغام کرد و آن‌ها را با منبع ثابت برق‌-آبی پشتیبانی کرد. اما در حال حاضر دولت‌های محلی نیاز به منبع ثابت انرژی‌ای دارند که فضای کمی در محل مصرف اشغال کند. به‌همین علت مجبور به استفاده از منابع کنونی‌اند.

در بریتیش کلمبیا تولید گازهای گلخانه‌ایِ گرمای حاصل از برق بسیار پایین است. با این وجود گرم‌کردن ساختمان‌های تجاری به‌صورت مستمر با نیروی برق-آبی (hydroelectricity) بسیار گران‌تر بوده و همچنین هزینه‌های غیرقابل‌بازگشتِ آن بیشتر است. ارتقای زیرساخت‌های کهنه از سیستم‌های گازی برای هماهنگی با سیستم‌‌های تهویه، سرما و گرمای برقی نو کاری پرهزینه است. اعتباراتی که در اختیار مناطق آموزشی قرار دارند، هزینهٔ سرمایه‌گذاری در ارتقا را که شامل تغییرات زیرساخت‌ها هستند، تأمین نمی‌کنند؛ زیرساخت‌هایی که هزینهٔ اولیهٔ آن‌ها بیشتر است، اما سود ناشی از صرفه‌جویی آن‌ها به‌مرور مشاهده خواهد شد و از نظر زیست‌محیطی نیز نتایج بهتری به‌ دست ما خواهند داد.

در سیستم‌های تهویه، سرما و گرمای کنونی، گاز طبیعی تجدیدپذیر (RNG) از تجزیهٔ مواد آلی تولید می‌شود و مصرف‌کنندگان می‌توانند از این گزینه پشتیبانی کنند، که گواهی تعادل کربنی را داراست. جمع‌آوری گاز متان ناشی از تجزیهٔ غذا یا مدفوع گاو از رهاشدن RNG در محیط جلوگیری می‌کند. اما میزان تولید آن محدود است و جوابگوی تقاضای کنونی برای گرمایش ساختمان‌ها نیست و همچنین هزینهٔ آن نیز بسیار زیاد است.

وقتی «هزینه‌ها» عوامل محدود‌کننده‌اند، چگونه می‌توان ساختمان‌ها را به اهداف بلندپروازانه، و ضروری در کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای در ۲۰۵۰ رساند؟

در ساختمان‌های جدید، به‌روزرسانی قوانین برای استفاده از گزینه‌های ایمن و سبز در ساختمان‌های بزرگ‌تر، امکان استفاده از مواد و فناوری‌های نوین را فراهم می‌کند. دولت‌های محلی با وجود امکانات محدود می‌توانند پیگیر و پشتیبان گزینه‌های بهتر باشند.

مالیات بر کربن نیز ابزاری تنبیهی برای متعادل‌ساختن مصرف و مسئولیت‌پذیری زیست‌محیطی است. چرا که افزایش تولید گازهای گلخانه‌ای موجب افزایش مالیات بر کربن برای مصرف‌کنندگان انرژی خواهد شد. در نهایت هزینهٔ این جریمه‌ها از صرفه‌جویی‌های مالی استفاده از انرژی‌های ارزان‌تر بیشتر خواهد شد و مصرف‌کنندگان را وادار به تغییر رویه خواهد کرد.

یکی از گزینه‌ها صبرکردن برای تعادل میانه هزینه و فایده است. گزینهٔ بهتر این است که فعالانه به‌دنبال نوآوری و تغییر مثبت باشیم. توسعهٔ اعتبارات موجود برای ارتقای سبز باید شامل به‌رسمیت‌شناختن هزینه‌های فجایع ناشی از تغییرات اقلیمی نیز باشد. چرا که تصویر واقعی‌تری از صرفه‌جویی‌ اقتصادی در جوامع ما را به‌نمایش خواهند گذاشت. سبزترین ساختمان‌ها باید جایی باشد که دانش‌آموزان را پناه می‌دهد. چرا که آینده متعلق به فرزندان ماست.

*دیدگاه‌های ابرازشده در این نوشته نظرات شخصی نگارنده است.

نوشته سربالایی سخت‌تر: چالش ساخت ساختمان‌های عمومی با تعادل کربنی صفر (net-zero) اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

جنیفر بلادرویک، عضو شورای آموزشی (School Trustee) در منطقهٔ آموزشی ۴۳ – کوکئیتلام

نظرات بیان‌شده در این متن تنها بیانگر مواضع شخصی نویسنده است.

من هیچ‌گاه هوادار آزمون‌های استانداردشده، به‌عنوان یک ابزار آموزشی نبوده‌ام. این آزمون‌ها معیار ضعیفی برای سنجش یادگیری دانش‌آموزان‌‌اند، به‌صورت همگانی در دسترس نیستند، و مزیتی برای دانش‌آموزانی‌اند که تحت شرایط امتحانی پیشرفت می‌کنند (یا پسرفت نمی‌کنند). اما چند سال پیش با داده‌های تازه‌ای روبرو شدم که موجب شد قدری درنگ کرده و به دیگر اهداف این آزمون‌ها بیندیشم. بیایید در مورد یکی از کارکردهای آزمون‌های استانداردشده در نظام آموزش و پرورش بریتیش کلمبیا صحبت کنیم. سپس خواهم گفت که چه چیز نظر من را عوض کرد.

«سنجش توانایی‌های بنیادی» (Foundation Skills Assessments) چیست؟

در بریتیش کلمبیا، آزمون‌های استانداردشدهٔ خواندن و نوشتن و اعداد در کلاس/صنف چهارم و هفتم برگزار می‌شود و به آن «سنجش توانایی‌های بنیادی» (‌FSA) می‌گویند. این آزمون‌ها در چند روز درسی در مدارس/مکاتب انجام می‌شود و به‌طور متوسط ۳٫۷۵ ساعت طول می‌کشد تا دانش‌آموز آن را به‌انجام رساند. چنانچه مهارت زبان انگلیسی دانش‌آموز به‌اندازهٔ کافی نباشد، یا دشواری در یادگیری داشته باشد، و در سایر موارد اضطراری، مدیران مدارس/مکاتب می‌توانند دانش‌آموزان را از انجام آزمون معاف کنند.

نتایج آزمون با چه کسانی به‌اشتراک گذاشته می‌شود؟

نتایج آزمون به دانش‌آموز و سرپرست او داده خواهد شد. همچنین آموزگاران و مدیریت مدرسه/مکتب نیز به آن دسترسی خواهند داشت و با وزارت آموزش بریتیش کلمبیا نیز به‌اشتراک گذاشته خواهد شد. نتایج کلی، بدون نام و مشخصات شناسایی، به‌صورت عمومی منتشر خواهد شد.

این نتایج به چه دردی می‌خورند؟

وزارتخانه و مدارس/مکاتب از این نتایج به‌عنوان بخشی از ارزیابی پیشرفت دانش‌آموز استفاده می‌کنند. اما سنجش توانایی‌های بنیادی برای کارنامه و رتبه‌بندی دانش‌آموزان استفاده نمی‌شود. این آزمون‌ها همچنین تأثیری در بودجهٔ اختصاص‌یافته یا پشتیبانی‌های بیشتر برای دانش‌آموز نخواهند گذاشت.

با این وجود، پس از انتشار عمومی، نتایج از کنترل وزارت آموزش خارج خواهند شد. هرچند شفافیت در نهایت چیز خوبی است، اما از آثار منفی ناخواسته نمی‌توان چشم پوشید. در سال ۲۰۱۷، فدراسیون آموزگاران بی‌سی، انجمن اعضای شوراهای آموزشی بی‌سی، و رؤسای دانشکده‌ها در دانشگاه‌های بریتیش کلمبیا و سایمون فرِیزر از دولت استان خواستند که برای جلوگیری از استفادهٔ غیرمنصفانه یا سوءاستفاده از داده‌های مربوط به FSA، وارد عمل شود.

منظور از «استفادهٔ غیرمنصفانه و سوءاستفاده از داده‌های مربوط به FSA» چیست؟

این عبارت به‌طور خاص در مورد سوءاستفادهٔ مؤسسهٔ فرِیزر از داده‌ها برای رتبه‌بندی مدارس/مکاتب به‌کار می‌رود. مؤسسهٔ فرِیزر یک اندیشکدهٔ سیاستگذاری راستگراست که با دانشگاه سایمون فرِیزر ارتباطی ندارد. حاصل تحلیل سطحی داده‌ها توسط این نهاد غیردولتی به رتبهٔ بالاتر مدارس/مکاتب خصوصیِ کوچک با جمع‌های ویژه می‌انجامد. این نوع تحلیل موجب جنجال‌ شده است. به‌عنوان مثال در سال ۲۰۱۱ دبستان/مکتب ابتدایی بانتیفول (Bountiful Elementary School) یکی از ده مدرسه/مکتب برتر بود، در حالی‌که تنها ۸ تن از گروه ۴۴ نفری دانش‌آموزان از کلاس/صنف دهم به کلاس/صنف دوازدهم رسیدند.

چه چیز موجب شد تا نظر خود را تغییر دهم؟

من زمانی مجبور به بازنگری در موضع خود شدم که فهمیدم کمیتهٔ راهبردی آموزش ملل نخستین (First Nations Education Steering Committee – FNESC) از سنجش توانایی‌های بنیادی پشتیبانی می‌کند. حداقل از سال ۲۰۱۰، این کمیته به‌صورت علنی اعلام کرده است که شرکت در FSA بهترین راه تأمین منافع دانش‌آموزان بومی است. و اخیراً در نوامبر ۲۰۲۱، هفت تن از بلندمرتبه‌ترین رؤسای قبایل بومی در نامه‌ای به وزیر آموزش قویاً اعلام کردند که FSA باید ادامه یابد، چرا که به‌موجب معاهدات میان دولت‌های فدرال و استانی با بومیان، ارائهٔ داده‌های سنجش دانش‌آموزان تکلیفی قانونی است. رؤسای قبایل همچنین تأکید کردند که «FSA، وجود میراث دنباله‌دار استعمار، و عدم دسترسی دانش‌آموزان ما به آموزش مناسب برای نتایج بهتر را تأیید می‌کند.»

این نامه به گزارش سال ۲۰۱۵ حسابرس کل بریتیش کلمبیا از وضع دانش‌آموزان بومی در نظام آموزشی بی‌سی اشاره می‌کند، و انگیزهٔ فرستادن نامه به وزیر را توضیح می‌دهد. آزمون‌های استانداردشده سیستم را پاسخ‌گو می‌کند. چنانچه در گزارش آمده است: «شرکت دانش‌آموزان در FSA یکی از مؤثرترین شاخص‌های پیش‌بینی فارغ‌التحصیلی ایشان است. چرا که موجب می‌شود مدارس/مکاتب به پیشرفت هر دانش‌آموز توجه داشته باشند.»

گفت‌وگوهای این‌چنینی تنها به این علت اتفاق می‌افتند که گزارش پیشرفت دانش‌آموزان قابل‌پیگیری، و علنی‌اند، امکان مقایسهٔ مناطق را با هم فراهم می‌آورند، و همگان به آن‌ها دسترسی دارند.

برای اقلیت یا گروه‌های آسیب‌پذیر، FSA یکی از استانداردهای عینی اندازه‌گیری است که نشان می‌دهد در کدام قسمت، نظام آموزشی خدمات کافی را به دانش‌آموزان عرضه نمی‌کند. در چند ماه گذشته، من همچنین از متخصصان برابری نژادی شنیدم که نظام آموزشی همچنین باید داده‌های بیشتری بر مبنای نژاد و قومیت جمع‌آوری کند تا بومیان، سیاهان، و رنگین‌پوستان بتوانند جایگاه واقعی خود را درک کنند. داستان‌های موردی را می‌توان نادیده گرفت. اما یک ارزیابی جامع از سیستم، وضعیت کلی یک گروه و اوضاع رایج در سیستم را برجسته ساخته، مواردی را که لازم است اصلاح شوند، به ما نشان خواهد داد.

آیا ما به ‌FSA نیاز داریم؟

در حال حاضر، بلی. چرا که هنوز گروه‌هایی از دانش‌آموزان خدمات کافی را در نظام آموزشی دریافت نمی‌کنند. داده‌های کلی جمعیتی می‌تواند گمراه‌کننده باشد. اگر من به شما بگویم که در سال تحصیلی ۲۰۱۹-۲۰۲۰ میزان فارغ‌التحصیلی دانش‌آموزان دبیرستان/متوسطه در بی‌سی ۹۰ درصد بوده، کاملاً درست گفته‌ام. اما این رقم تمام ماجرا را نشان نمی‌دهد. در سال ۲۰۲۰ میزان فارغ‌التحصیلی دانش‌آموزان با توانایی‌های متفاوت ۷۴ درصد، نرخ فارغ‌التحصیلی بومیان ۷۱ درصد بوده و تنها ۴۷ درصد از نوجوانان که تحت سرپرستی والدین خود نیستند (Children in Foster Care) فارغ‌التحصیل شده‌اند. با وجود پیشرفت‌ها برای دانش‌آموزان، که در اثر زحمت‌های خود، خانواده، آموزگاران، و جامعه به‌دست آمده است، ما کماکان با برابری فاصله داریم. دانش‌آموزان بومی، آن‌ها که تحت سرپرستی والدین خود نیستند، و دانش‌آموزانی که توانایی‌های متفاوتی دارند، کماکان با همشاگردی‌هایشان فاصله دارند.

اگر بخواهیم تا زمان فارغ‌التحصیلی صبر کنیم، خیلی دیر می‌شود. ما تمایل داریم که موفقیت‌های تحصیلی را با تأخیر و پس از وقوع ببینیم: مانند نرخ فارغ‌التحصیلی و میزان مطالعه. حال آنکه عمل زودهنگام ما موجب خواهد شد که از آغاز مسیر آموزشی از دانش‌آموزان پشتیبانی کنیم، نه پس از خروج آنان از نظام آموزشی.

تا زمانی که ابزار بهتری در دست داشته باشیم، آزمون‌های استانداردشده به ما کمک خواهند کرد تا تبعیض یا کمبود خدمات در بخشی از منطقهٔ آموزشی را تشخیص دهیم. همهٔ مناطق آموزشی موظف‌اند نرخ فارغ‌التحصیلی و نتایج کلی FSA را پیگیری کنند و باید نتایج دانش‌آموزانی که تحت سرپرستی والدین خود نیستند، دانش‌آموزانی که توانایی‌های متفاوتی دارند، و دانش‌آموزان بومی را جداگانه مورد بررسی قرار دهند. ما می‌دانیم که نمرات این دانش‌آموزان در FSA پایین‌تر است و میزان فارغ‌التحصیلی آنان نیز کمتر از متوسط نرخ فارغ‌التحصیلی است.

رؤسای قبایل در نامهٔ خود به وزیر آموزش، بخشی از گزارش حسابرس کل بریتیش کلمبیا را آورده‌اند به این مضمون: «تفاوت در دستاوردهای آموزشی به‌معنای شکست دانش‌آموزان بومی نیست و حکایت از شکست سیستمی دارد که باید برای نیازهای آنان ساخته شده باشد.»

آزمون‌های استانداردشده برای ارزیابی کل سیستم‌اند، نه تک‌تک دانش‌آموزان. و تا زمانی که همهٔ دانش‌آموزان نتایج کمابیش یکسان بگیرند، یا ما به ابزار بهتری دست یابیم، وجود آنان ضروری است.

نوشته آزمون‌های استانداردشده (Standardized Tests) برای دانش‌آموزان: آری یا نه؟ اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

جنیفر بلادرویک، عضو شورای آموزشی (School Trustee) در منطقهٔ آموزشی ۴۳ – کوکئیتلام

بهترین درسی که پدرم تا به حال به من آموخته است، نه یک سخنرانی یا داستان بود که برایمان تعریف کرد، بلکه نمونه‌ای است که با رفتار خود ایجاد کرده است. او با وجودی که کسب‌وکار خودش را مدیریت می‌کند، در هر دههٔ تازه از عمر خود چالشی جدید در زمینهٔ یادگیری را آغاز کرده است. در سی‌سالگی شروع به یادگیری حسابداری کرد. هدف او در چهل‌سالگی تسلط به زبان ماندارین بود. در دههٔ پنجم زندگی شروع به نواختن گیتار باس کرد. در شصت‌سالگی تصمیم گرفت زبان فرانسهٔ خود را تقویت کند و و حالا دوباره می‌تواند به فرانسه بنویسد و بخواند. با وجود داشتن زندگی بسیار پرمشغله، برای هر دهه از زندگی‌اش هدفی مشخص می‌کند و هر روز زمان کمی را برای رسیدن به آن کنار می‌گذارد. وقتی که می‌تواند، درس برمی‌دارد تا زمان را سازماندهی کند و معلم و کلاسی داشته باشد تا وادار به مسئولیت‌پذیری شود. با وجود آنکه پیشرفت او کند بوده، در نهایت به همهٔ اهداف خود رسیده است. با دیدن او درک می‌کنم که یادگیری برای تمامِ عمر است.

آیا به آن نوع یادگیری که تغییر را به زندگی شما می‌آورد، علاقه دارید؟ آیا نیاز دارید که دروس دبیرستان/لیسهٔ خود را ارتقا بخشید، مدرکی بگیرید، زبان انگلیسی بیاموزید، به مهارت شغلی دست یابید یا سرگرمی تازه‌ای پیدا کنید؟ مناطق آموزشی در استان بریتیش کلمبیا وظیفهٔ آموزش به کودکان و نوجوانان را بر عهده دارند. اما آموزش عمومی در کلاس/صنف ۱۲ متوقف نمی‌شود. مدارس/مکاتب محل شما همچنین دروس و برنامه‌هایی برای دانش‌آموزان بزرگسال ارائه می‌دهند. بسیاری از این برنامه‌های باکیفیت رایگان یا ارزان‌اند و کلاس‌ها نیز در اطراف شما، و در منطقهٔ آموزشی محل زندگی شما تشکیل می‌شوند.

واحد آموزش مستمر کوکئیتلام (Coquitlam Continuing Education) امسال پنجاهمین سالگرد ارائهٔ آموزش به بزرگسالان را جشن می‌گیرد. برای پنج دهه و ده‌ها هزار نفر، این برنامه از بزرگسالانِ دوستدار یادگیری پشتیبانی کرده تا مسیر زندگی خود را تغییر دهند و به اهداف خود برسند. اگر شما تازه‌وارد‌ید، یا جوانی هستید که به‌دنبال نخستین شغل خود می‌گردید، یا پدر و مادری هستید که بعد از مراقبت از فرزندان می‌خواهد به بازار کار بازگردد، آموزش بزرگسالان به شما کمک می‌کند تا به رؤیاهایتان دست یابید. برنامه‌های انعطاف‌پذیر و اعتبارات دولتی برای ثبت‌نام باعث می‌شود که این برنامه‌ها با بهترین کیفیت و ارزان‌ترین بها در دسترس بسیاری از دانشجویان قرار گیرند.

شما می‌توانید گزینه‌های موجود در منطقهٔ آموزشی خود را با موارد مشابه در کالج‌های خصوصی مقایسه کنید. مناطق آموزشی می‌توانند برنامه‌های مشابه، با کیفیتی برابر با مؤسسات تجاری خصوصی ارائه کنند. چرا که آن‌ها با اعتبارات دولتی اداره می‌شوند و غیرانتفاعی‌اند.

بسیاری از مناطق آموزشی برنامه‌های آموزش مستمر در موضوعات گوناگون برای بزرگسالان ارائه می‌دهند. در اینجا تعدادی از این برنامه‌ها در منطقهٔ آموزشی ۴۳ (کوکئیتلام) را بررسی می‌کنیم.

مرکز فرصت‌های یادگیری کوکئیتلام (Coquitlam Learning Opportunity Centre)

www.Graduate43.ca

دبیرستان/لیسهٔ رایگان برای فارغ‌التحصیلی

چنانچه تا کنون موفق به پایان دورهٔ دبیرستان در کانادا یا کشور دیگری نشده‌اید، می‌توانید به‌صورت رایگان در واحدهای درسی لازم ثبت‌نام کنید تا دیپلمِ Dogwood (برای افراد ۱۸ سال به پایین)، یا دیپلم Dogwood برای بزرگسالان (برای افراد ۱۹ سال به بالا) را دریافت کنید. چنانچه به دورهٔ Dogwood برای بزرگسالان علاقه‌مندید، می‌توانید تا دو واحد درسی از دوران پیش از ۱۸ سالگی خود را برای این مدرک به‌حساب آورید. مدارک Dogwood برای بزرگسالان در دانشگاه‌ها و کالج‌های بریتیش کلمبیا به‌رسمیت شناخته می‌شوند و همچنین در سراسر کانادا نیز به‌طور گسترده‌ای دارای اعتبارند.

ارتقاء برای دانشگاه

آیا به‌دنبال ورود به دانشگاه‌اید، ولی باید نمرات خود را بالا ببرید یا دروس پیش‌نیاز بردارید؟ این فرصتی عالی برای شماست. ممکن است از کسانی که دبیرستان/لیسه را تمام کرده‌اند مبلغی دریافت شود. اما این مبلغ بسیار ارزان‌تر از ثبت‌نام در دروس دانشگاه یا کالج است. طیف گسترده‌ای از دروس دبیرستان/لیسه برای ثبت‌نام وجود دارند. از جملهٔ این دروس می‌توان از انگلیسی، تاریخ، زیست‌شناسی، حساب، حسابداری، و بسیاری موارد دیگر نام برد. اطلاعات کامل را می‌توانید در اینجا پیدا کنید:

http://www.graduate43.ca/

انعطاف برای بزرگسالان شاغل مهم است. به‌همین علت سرعت پیشرفت را خودتان تعیین می‌کنید، هر زمان دوست داشتید می‌توانید شروع کنید و گزینه‌های آنلاین، و پشتیبانی حضوری از سوی آموزگار را داشته باشید. همچنین می‌توانید در هر زمان از سال ثبت‌نام کنید.

آموزش زبان برای تازه‌واردان به کانادا (Language Instruction for Newcomers to Canada – LINC)

نشانی برای درخواست: LINCinforRequest@sd43.bc.ca

آیا شما پناهنده یا دارندهٔ اقامت دائم کانادا هستید و سن شما ۱۷ سال به بالا است؟ شما می‌توانید واجد شرایط شرکت در دورهٔ آموزش زبان برای تازه‌واردن به کانادا (LINC) باشید. این دوره، رایگان و برای دانشجویان مبتدی و متوسط است. دروس در مدلی مخلوط از برنامه‌های آنلاین و حضوری‌اند. همچنین خدمات نگهداری از کودکان برای برنامه‌هایی که روزهنگام برگزار می‌شوند، وجود دارد. این خدمات به‌وسیلهٔ مربیان متخصص در نگهداری کودکان ارائه می‌شود و در آن از کودک شما با کاردستی، بازی، موسیقی، و قصه‌گویی در محیطی امن و دلچسب پشتیبانی می‌شود تا شما در همان ساختمان بتوانید به یادگیری زبان بپردازید.

در این دوره‌ها علاوه بر آموزش زبان، فرهنگ کانادایی نیز جزو موضوعات درسی است که با دیدار از آثار تاریخی محلی، موزه‌ها، و سایر اماکن جذاب همراه است، همچنین یادگیری خدمات اجتماعی، برنامه‌های اشتغال، و آموزش‌های بیشتر!

آماده‌سازی شغلی، گام نخست (First Step Employment Preparation)

آیا فرزند شما نگران فرستادن درخواست برای نخستین شغل خود است؟ بسیاری از برنامه‌های آکادمیک، و کارفرمایان آینده علاقه‌ دارند که در فرم درخواست شغلی فرزند شما تجربیات گذشتهٔ او را نیز مرور کنند تا به او ثابت شود که توانایی پذیرش مسئولیت را دارد. برنامهٔ شغلی گام نخست برای تعطیلات بهاری سال ۲۰۲۲ آمادهٔ پذیرش متقاضی است تا به فرزند شما در ساخت رزومه، مهارت‌های مصاحبه، رسیدگی به پول، و ایمنی در محل کار کمک کنند. همچنین با امکان دریافت مدارک کمک‌های اولیه، و FoodSafe مهارت‌های مفید و جذاب در رزومه را به نوجوانان آموزش می‌دهند.

کسب‌و‌کار، مشاغل و مهارت‌های شغلی

CE43.com

آیا به‌دنبال آموزه‌های کاربردی برای شروع شغلی تازه هستید؟ واحد آموزش‌های مستمر کوکئیتلام دوره‌های آموزشی با امکان دریافت دیپلم و مدرک معتبر برای طیف گوناگونی از مشاغل را دارد. دوره‌ها برای اوقات مختلف در روز مانند صبح، یا عصر زمان‌بندی شده‌اند و می‌توانند پاره‌وقت یا تمام‌وقت باشند. همچنین گزینه‌هایی برای قسط‌‌بندی بهای ثبت‌نام وجود دارد. متقاضیان این برنامه باید انگلیسی ۱۰، Foundations 7، و درس LINC 8 یا معادل آن را گذرانده باشند. لازم به ذکر است که برخی دوره‌ها نیازمند مهارت بالاتر زبان انگلیسی و دانش کامپیوتر می‌باشند.

• دیپلم دستیار اداری (Administrative Assistant Diploma)

شما در این دوره می‌توانید مهارت‌های مربوط به Microsoft Office را از طریق شبیه‌سازی پروژه‌های کاری واقعی فرا گیرید. پردازش کامپیوتری، استفاده از صفحه‌گسترده (spreadsheet)، مهارت‌های پایه‌ای حسابداری و مبانی بازاریابی به شما در زمینه‌های مختلف کمک خواهند کرد. پس از اتمام دوره، دانشجویان در سه هفته کارآموزی (practicum) شرکت خواهند نمود.

• حسابداری کامپیوتری (Computerized Accounting)

مهارت‌های مقدماتی حسابداری نوین را بیاموزید. این دانسته‌ها برای کسب‌وکارها با اندازه‌های مختلف مفیدند. این کار برای کسانی که به کارکردن از خانه علاقه دارند، مناسب است.

چنانچه به زیبایی و مد علاقه دارید و می‌خواهید در بخش روبه‌رشد فیلم و تئاتر بریتیش کلمبیا شروع به کار کنید، دیپلم زیبایی و گریم (Beauty and Makeup Diploma) را بررسی کنید. آیا به شبکه‌های اجتماعی علاقه دارید؟ در این صورت مدرک بازاریابی دیجیتال (Digital Marketing Certificate) می‌تواند به شما برای اشتغال در دنیای آنلاین کمک کند.

علایق و سرگرمی‌ها

CE43.com

یادگیری می‌تواند تنها برای لذت باشد و به زندگی ما غنا بخشد. شما می‌توانید چالش یادگیری یک زبان جدید را آغاز کنید، یا چشیدن شراب را تجربه کنید. در مورد برانگیختن تغییرات اجتماعی و سیاسی از طریق برنامه‌ریزی اقدام اجتماعی بیاموزید، یا یاد بگیرید که چگونه بافتنی ببافید. دروس بسیاری برای بزرگسالان در هر سنی وجود دارد!

نوشته بهترین درس پدرم: یادگیری برای تمامِ زندگی است! اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.