سیما غفارزاده – ونکوور

عکس‌ها از: Rob Straight

مصطفی کشوری، فیلمساز ساکن شهرمان ونکوور، هنرمند جوانی است که در اوایل دههٔ سوم زندگی‌اش دو بار حضور در جشنوارهٔ فیلم کن را تجربه کرده است؛ بار دوم آن همین ماه مهٔ گذشته برای نمایش فیلم کوتاه «کودک‌ عروس» (Child Bride). در مطلبی که دربارهٔ این تجربه در وب‌سایت مدرسهٔ فیلم ونکوور (Vancouver Film School) آمده، او نوشته است: «رؤیا واقعیت است! رفتن‌ام به جشنوارهٔ فیلم کن برای اولین بار، بیشتر به رؤیایی سوررئال شباهت داشت. من تازه مدرسهٔ فیلم ونکوور را تمام کرده بودم و گویی هنوز متوجهش نبودم تا اینکه در فرودگاه نشستیم. هر ستارهٔ فیلمی که فکرش را بکنید، آنجا بود و مانند مردمی عادی منتظر دریافت چمدانش. چند روزی فضا برایم غیرعادی بود ولی کم‌کم عادت کردم. به این درک رسیدم که من هم مانند دیگران این حق را یافته‌ام که آنجا باشم. درواقع، همه‌چیز آسان‌تر می‌شود وقتی‌که می‌فهمی این دیگر رؤیا نیست، بلکه بخشی از واقعیتی است که برایش رؤیاپردازی کرده بودی.» 

به بهانهٔ نمایش فیلم کوتاه «کودک‌ عروس» مصطفی کشوری، گفت‌وگویی با اون انجام داده‌ایم که توجه شما را به آن جلب می‌کنم.

با سلام خدمت شما آقای کشوری، و با سپاس از وقتی که برای این گفت‌وگو در اختیار ما قرار دادید، لطفاً برای آن دسته از خوانندگانمان که کمتر شما را می‌شناسند، کمی از خودتان و تاریخچهٔ فعالیت‌های هنری‌تان برایمان بگویید. 

با سلام به شما و خوانندگان عزیز مجله و تشکر از برقراری این پل بین هنرمندان ونکوور و ایرانیان عزیز این شهر، من ۳۳ ساله‌ام و وقتی‌ ۱۹ سال داشتم از ایران به اینجا آمدم. پدرم وکیل است و مادرم مدیر مدرسه‌ای در تهران. خودم هم به‌صورت دانشجویی به اینجا آمدم. بعد از کار در بانک BMO به‌عنوان مدیر مالی، بورسیه‌ای تحصیلی‌ از مدرسهٔ فیلم ونکوور گرفتم و الان ۴ سال است در زمینهٔ کارگردانی، نویسندگی و تهیه‌کنندگی فعال‌ام. در کنار کار فیلم، در ایران کتاب شعر هم چاپ کردم و اینجا در انجمن نقاشان کانادا کار نقاشی رنگ روغن هم انجام می‌دهم. اطلاعات بیشتر دربارهٔ کارهایم، در وب‌سایت من (https://www.mostafakeshvari.com) آمده است.

چه شد که رشتهٔ بانکداری را کنار گذاشتید و به ساخت فیلم رو آوردید؟ تجربه‌تان از تحصیل در «مدرسهٔ فیلم ونکوور» چه بوده است؟ 

من همیشه به فیلم علاقه داشتم، اما منتظر این بودم که مستقل شوم و به قول اینجایی‌ها هنرمندی گرسنه (Starving Artist) نباشم. 

وقتی‌ در بانک کار می‌کردم، اوج تحریم ایران بود و من از اینکه برای هم‌وطنانم کاری از دستم بر برنمی‌آمد، خیلی‌ ناراحت بودم. این شد که فیلم‌نامه‌ای بر اساس تحریم‌ها نوشتم و به مدرسهٔ فیلم ونکوور فرستادم، و بورسیهٔ تحصیلی گرفتم. بعد از آن، از کار دفتری بیرون آمدم و به دریای پرتلاطم فیلم پا گذشتم. این بهترین تصمیم زندگی‌ام بود.

پیش از پرداختن به فیلم کوتاه «کودک‌ عروس»، لطفاً کمی دربارهٔ فیلم کوتاه I Ran و جایزه‌ای که در جشنوارهٔ فیلم کن، سال ۲۰۱۵، از آن خود کرد، برایمان بگویید.

در فیلم‌ «I Ran» با آقای ناظری در آهنگ همکاری کردیم و خواهرم هم که بازیگری می‌خوانَد، نقش اول را بازی‌ کرد. این فیلم سال ۲۰۱۵ به‌عنوان اولین فیلم در بخش Short Corner به جشنوارهٔ کن راه پیدا کرد.

پس از I Ran، اولین فیلم بلند شما، یعنی «بی‌نقاب» (Unmasked) همچنان در سطح جهانی مورد توجه است و جوایزی را نصیب خود می‌کند. لطفاً ضمن توضیحاتی دربارهٔ این فیلم، بفرمایید از نظر خودتان دلیل استقبال از این فیلم چیست؟

فیلم بلند سینمایی Unmasked را هم مثل بقیهٔ فیلم‌هایم، خودم کارگردانی، نویسندگی و تهیه کرده‌ام. این فیلم دربارهٔ حجاب اجباری است و داستان آن مربوط به دورهٔ پس از محدودیت‌های سفر به آمریکا است که دونالد ترامپ ایجاد کرد. فیلم روایتگر زندگی یک خانوادهٔ مسلمان است و مشکلات زن مسلمانی را به تصویر می‌کشد که می‌خواهد بازیگر شود. این فیلم تا به‌حال ۲۶ جایزهٔ معتبر بین‌المللی برده و در ۹ جشنواره نامزد دریافت جایزه شده است.

و پس از «بی‌نقاب»، می‌رسیم به «بخشنده» (The Forgiver)، که گویا درامی نفس‌گیر است در زمینهٔ حقوق زنان. لطفاً دربارهٔ این کارتان نیز کمی برای ما بگویید. چه انگیزه‌ای موجب شد سراغ چنین کاری بروید؟ 

دربارهٔ این فیلم هنوز نمی‌توانم زیاد صحبت کنم، ولی‌ با خانم گلشیفته فراهانی صحبت‌هایی کرده‌ایم تا اگر شرایط مساعد باشد، آن را در ونکوور کار کنیم و اگر نه، با یک بازیگر تراز اول کانادایی کار خواهیم کرد.

خب، می‌رسیم به فیلم کوتاه «کودک‌ عروس» که در جشنوارهٔ کن در ماه مهٔ گذشته، به نمایش درآمد. لطفاً اندکی هم دربارهٔ این فیلم و انگیزه‌تان برای ساخت آن برایمان توضیح دهید. 

این فیلم که در جشنوارهٔ کن به‌عنوان سومین فیلم من در بخش Short Corner به نمایش درآمد، بر اساس داستان واقعی زینب سکان‌وند است که کودک‌ عروسی در ایران بود و اعدام شد. دختری که این نقش را بازی کرد، ۱۵ ساله بود؛ درست در همان سنی‌ که زینب واقعی‌ ازدواج کرده بود. من در زمان نویسندگی فیلم دوست داشتم جلوی اعدام زینب را بگیرم، ولی متأسفانه فیلم ۲-۳ ماه پس از اعدام او شروع شد. این فیلم تا الان در مورد ازدواج بچه‌ها در دنیا خیلی‌ آگاهی ایجاد کرده است. امیدوارم به‌زودی به جشنواره‌های کانادا هم راه بیابد، ولی‌ به‌دلیل موضوع بحث‌برانگیزش ممکن است آن را قبول نکنند. 

گویا شما تمام فیلم‌هایی را که تاکنون ساخته‌اید، در ونکوور و اطراف آن فیلم‌برداری کرده‌اید. آیا برای پیدا کردن تهیه‌کننده و عوامل تولید و ایجاد فضای مورد نیازِ فیلم، با مشکلی مواجه نبوده‌اید؟

برای هنرمند همیشه مشکل هست و اغلب افراد بعد از اینکه کار بیرون می‌آید، می‌خواهند کمک کنند. از آقای کیارستمی که قدرش را ندانستیم گرفته تا بقیهٔ هنرمندانِ اینجا. البته اگر بتوانید خودتان را نشان بدهید، کانادا در زمینهٔ فیلم خیلی‌ کمک می‌کند، چون در هر حال افتخار فیلم متعلق به کانادا خواهد شد، نه ایران. ونکوور هم شهر خوبی‌ است برای فیلم و آیندهٔ روشنی دارد. به‌نظر من هر کاری طوری که کائنات می‌‌خواهند انجام می‌شود، بدون توجه به تمام سد‌های مقابلش. فکر کار مهم است، بقیه به دنبال آن خواهد آمد. به قول مولانا‌: «ای برادر تو همه اندیشه‌ای.»

آن‌طور که گفتید شما به‌جز فیلمسازی، شعر نیز می‌سرایید و نقاشی هم می‌کنید. تا جایی که اطلاع دارم، شما از اشعار و نقاشی‌های خود در کار ساخت فیلم‌های خود استفاده می‌کنید. لطفاً در این‌باره برایمان بگویید.

من نقاشی‌ و شعر را از فیلم بیشتر دوست دارم چون همهٔ کار دست خود آدم است و مشکلاتی مانند بازیگری، بازار و امکانات کاری ندارد. شعرهایم به‌زبان انگلیسی‌ است و در Chapters یا Amazon آنلاین در دسترس است. نقاشی‌هایم هم سورئال است و قرار است با کتاب بعدی‌ام بیرون بیاید. اینجا طبیعتش برای شعر خوب است و اگر آدم چشم‌هایش را مثل سهراب سپهری بشوید، می‌‌تواند در این طبیعت شعرهای خوبی بگوید.

شما اساساً به چه نوع سینما یا چه ژانری از سینما علاقه دارید؟ فیلمسازان مورد علاقه‌تان چه کسانی‌اند؟ و کدام فیلم‌ها برایتان جذاب و الهام‌بخش بوده‌اند یا هستند؟ و چرا؟

من در ژانر درام کار می‌کنم و خصوصاً دربارهٔ موضوعات اجتماعی یا فلسفی. همهٔ نقش‌های اول در فیلم‌هایم هم تا الان زنان بوده‌اند، چون احساس می‌کنم می‌توان موضوعاتی بسیار پیچیده در موردشان ساخت و زنان هنوز مشکلاتی دارند که به آن‌ها توجهی نشده است. من از کارهای کیارستمی و آندری تارکوفسکی خیلی‌ لذت می‌برم، ولی‌ سعی‌ می‌کنم سبک خودم را داشته باشم چون هر کس باید راه خودش را پیدا کند. 

آیا حاضرید با نظام تولید و سرمایه کار کنید و در عوض فیلمتان مخاطبان گسترده‌تری داشته باشد یا ترجیح می‌دهید به باورها و دغدغه‌های سینمایی و مورد علاقهٔ خودتان در سینما پایبند بمانید حتی اگر به بهای کمتر دیده‌شدن کارهایتان باشد؟

من اگر پول فیلم برایم مهم بود، فیلم زامبی و ترسناک می‌ساختم و اگر شهرت برایم مهم بود، دنبال بازیگری می‌رفتم، ولی‌ این کار را برای دل خودم می‌کنم و شمایی که می‌توانید افکارم را روی پردهٔ سینما ببینید.

پروژهٔ بعدی‌تان چیست؟ فیلم کوتاه؟ فیلم بلند؟ یا مستند؟ و در چه زمینه‌ای؟

پروژهٔ بعدی‌ام یک فیلم بلند در مورد خیام خواهد بود اگر ایرانیان اینجا همکاری کنند.

چه نوع همکاری‌ای مد نظرتان است؟ اگر این همکاری را نکنند، آیا موضوع فیلم تغییر خواهد کرد یا قالب کار؟

فیلمی دربارهٔ خیام، یعنی فیلمی تاریخی، مانند یک فیلم مدرن نیست و ساخت آن به‌لحاظ فراهم نمودن محیط مورد نیاز و عوامل متعدد آن، به همکاری گسترده ایرانیان نیاز دارد؛ از تهیه‌کنندگی گرفته تا هنرمندان دیگری که با خیام آشنایی دارند و می‌توانند در این زمینه با ما کار کنند. شایان ذکر است که آقای شهرام ناظری هم قرارست در ساخت این فیلم، موسیقی آن را بر عهده داشته باشند. 

واقعیتش، اگر همکاری‌های لازم از طرف جامعهٔ ایرانی نباشد، به‌هر حال این فیلم ساخته خواهد شد، اما احتمالاً با تأخیر و ممکن است چنانکه باید شایستهٔ نام خیام نباشد. بنابراین، همین‌جا از دوستانی که به‌هر شکلی علاقه‌مند به همکاری در این پروژه‌اند، دعوت می‌کنم به ما بپیوندند.

علاوه بر کار فوق، همان‌طور که بالاتر هم اشاره شد، فیلم «بخشنده» (The Forgiver) نیز در دست تهیه است.

افراد علاقه‌مند چگونه می‌توانند فیلم‌های شما را تماشا کنند؟

فیلم‌های کوتاه معمولاً تنها در جشنواره‌ها نمایش داده می‌شود. و در حال حاضر، انیمیشن کوتاه Music Box که در جشنوارهٔ کن ۲۰۱۷ نمایش داده شده بوده و در استان بریتیش کلمبیا هم در Leo Awardکه به اسکار بی‌سی معروف است، نامزد دریافت چهار جایره شده بوده، در National Screen Institute در حال نمایش است.

از فیلم‌های بلندم، «بی‌نقاب» (Unmasked) قرار است تا پایان سال ۲۰۱۹ در سینماهای ونکوور و همچنین به‌صورت streaming format از طریق پخش‌کننده‌های مختلف آمادهٔ نمایش شود.

اگر صحبت دیگری دارید که در پاسخ به پرسش‌های بالا نیامده است، لطفاً بفرمایید. 

امیدوارم بتوانم به‌عنوان یک هنرمند فرهنگ غنی‌مان را در کارهای اینجا نشان بدهم و با ایرانیان بیشتری همکاری کنم تا بتوانیم دست به دست هم مولانا‌ها و کیارستمی‌های نسل جدید را اینجا با آزادی بیشتر پرورش بدهیم.

با سپاس دوباره از وقتی که به ما دادید و آرزوی موفقیت‌های هر چه بیشتر.

نوشته مصطفی کشوری: زنان هنوز مشکلاتی دارند که به آن‌ها توجهی نشده است اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

هفتادمین دورهٔ جشنوارهٔ کن چندی پیش به‌پایان رسید و تا سال دیگر فرصت خواهیم داشت فیلم‌هایی را ببینیم که در این جشنواره حضور داشتند و با خوش‌شانسی یا شایستگی جوایز اصلی را بردند یا با شوربختی و بی‌اعتنایی دست خالی ماندند. در این نوشته، نگاهی کوتاه خواهیم داشت به آن‌ها که دست پر به خانه برگشتند و آن‌ها که دست خالی چشم به جشنواره‌های دیگر بستند.

برندگان

هیئت داوران این دورهٔ جشنواره به ریاست «پدرو آلمادوار» نخل طلا را به فیلم سینمایی «مربع» به کارگردانی روبن اوستلوند، فیلمساز سوئدی اهدا کردند. اوستلوند که با دو فیلم «بازی» و «فورس ماژور» امیدهای زیادی را برانگیخت، بار دیگر وسوسهٔ دیدن فیلم تازه‌اش را به علاقه‌مندان سینمایش هدیه کرد. شماری از منتقدان «مربع» را تونی اردمن سال ۲۰۱۷ می‌دانند.

سوفیا کاپولا برای فیلم «فریب‌خورده» جایزهٔ کارگردانی کن را گرفت. در این فیلم نیکول کیدمن، کالین فارل، کریستین دانست و ال فانینگ نقش‌آفرینی می‌کنند. این اثر بازسازیِ اثری قدیمی به همین نام و به کارگردانی دان سیگل است. فیلم داستان راه‌یافتن سربازی زخمی به مدرسه‌ای است که در دوران جنگ‌های داخلی آمریکا تنها زن‌ها در آن حضور دارند و با ورود مرد به آنجا و بروز عشق‌ها و حسادت‌ها فضای امن آن‌ها بر هم می‌خورد. رگه‌های فمینیستی پررنگ فیلم و سبک کارگردانی کاپولا موافقان و مخالفان پرشماری را روبه‌روی هم قرار داد. عدم حضور کوپولا در مراسم اختتامیه نیز سؤال‌برانگیز شد.

در مقابل «بی‌عشق» ساختهٔ آندری زویاگینتسف توانست جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران را از آنِ خود کند. زویاگینتسف در حال حاضر شناخته‌شده‌ترین فیلمساز روسی است که با فیلم‌هایش (بازگشت، تبعید، النا و به‌ویژه لویاتان) توانسته است سبک بصری ویژه و نگاه انتقادی خودش را نسبت به جامعهٔ امروز روسیه تبیین کند.

واکین فینیکس برای فیلم «تو هیچ‌وقت اینجا نبودی» به کارگردانی لین رمزی و دایان کروگر برای فیلم «در حال محوشدن» ساختهٔ فاتح آکین جوایز بهترین بازیگری را دریافت کردند. حضور فینیکس روی صحنه برای دریافت جایزه، در حالی‌که به‌جای کفش رسمی، اسنیکرهای آل استار به پا داشت، عرصه را برای گمانه‌زنی‌ها باز گذاشت که آیا او خواسته است به کن دهن‌کجی کند یا واقعاً انتظار دریافت این جایزه را نداشت.

جایزهٔ بهترین فیلمنامه که سال قبل به اصغر فرهادی و فیلم فروشنده داده شد، امسال به‌طور مشترک به یورگوس لانتیموس و افتیمیس فیلیپو برای فیلم «کشتن گوزن مقدس» و لین رمزی برای «تو هیچ‌وقت اینجا نبودی» اهدا شد. لانتیموس و رمزی پیش از این نشان داده بودند که تا چه میزان فیلمنامه در آثارشان مهم و تعیین‌کننده بوده است و این انتخاب هیئت داوران کمترین حرف و حدیث را ایجاد کرد.

از سوی دیگر اهدای جایزهٔ ویژهٔ کن به فیلم «۱۲۰ تپش در دقیقه» ساختهٔ روبین کامپیلو با توجه به موضوع آن که با مرکزیت‌دادن به زوجی همجنسگرا در یک درام اجتماعی که به فعالان مبارزه با بیماری ایدز در اوایل دههٔ نود می‌پردازد، بار دیگر کیفیت فیلم را قربانی حواشی آن کرد. این فیلم که پیشتر با اقبال منتقدان روبه‌رو شده بود، جایزهٔ فدراسیون بین‌المللی منتقدان فیلم (فیپرشی) را نصیب کارگردان فرانسوی مراکشی‌تبار فیلم کرد.

هرچند سینمای ایران همچون سال قبل پرفروغ نبود، اما فیلم «لِرد»، ساختهٔ محمد رسول‌اف، توانست جایزهٔ بخش نوعی نگاه را کسب کند. رسول‌اف پیش از این با ساختن «جزیرهٔ آهنی»، «کشتزارهای سفید»، «به امید دیدار» و «دست‌نوشته‌ها نمی‌سوزند» فیلمساز شناخته‌شده‌ای در جشنواره‌های بین‌المللی بود. لِرد داستان زندگی مردی است که حاضر نیست روی اصول خود پا بگذارد و بالاجبار هزینهٔ این باور اخلاقی‌اش را که در ایرانِ این‌روزها کمیاب است، به تلخی می‌پردازد (عنوان بین‌المللی این فیلم A Man of Integrity است که اشاره به این ویژگی قهرمان فیلم دارد، مردی باشرف و اصول‌مدار).

بازندگان

میشائیل هانه، فیلمسازی است که همیشه کن به او اقبال نشان داده است و هر فیلم او بی‌هیچ گفتگویی در فهرست مسابقه قرار می‌گیرد. این قاعده استثنا نداشت، اما در کمال ناباوری فیلم با اقبال منتقدان و هیئت داوران همراه نبود و شاید بتوان این فیلمساز کهنه‌کار اتریشی و آخرین فیلمش را در مقام کارگردان، بزرگ‌ترین بازندهٔ کن قلمداد کرد.

فیلم که زندگی اعضای یک خانوادهٔ مرفه فرانسوی را دنبال می‌کند، به کشمکش‌های درونی آن‌ها با همدیگر می‌پردازد و نشان می‌دهد که این تنش‌ها هر نوع گرما و صمیمیت را از آن‌ها دور می‌کند.

دومین فیلمی که از جوایز اصلی دور ماند، فیلم «غربی» ساختهٔ والسکا گریزباخ است. این فیلم هرچند در بخش نوعی نگاه قرار داشت، بسیاری از منتقدان آن‌را دوست داشتند و ستایش کردند. شماری دیگر «غربی» را تونی اردمن امسال دانستند (مارن اده کارگردان آن فیلم تهیه‌کنندهٔ فیلم غربی هم است)، اما دوباره تولیدات دانش‌آموختگان مدرسهٔ برلین در کن، مورد بی‌مهری قرار گرفت. فیلم از هم‌اکنون در کانون توجهات قرار گرفته است.

«بر اساس یک داستان واقعی» آخرین فیلم رومن پولانسکی است. او که مسیر پر‌افت‌وخیزی را در سال‌های اخیر طی کرده است، گویی نتوانسته خود را با این فیلم رستگار کند. فیلم در بخش خارج از مسابقه به نمایش درآمد و نقدهای نوشته‌شده گواهِ ناخرسندی منتقدان است.

پس از موفقیت سال پیش ایران در کن، غیبت سینمای ایران در بخش مسابقه بسیار چشمگیر بود. فرصتی که می‌توانست به بازشدن بیشتر فضا برای فیلمسازان ایرانی منتهی شود و نشد.

پی نوشت: کن امسال با همهٔ ضعف‌ها و برتری‌ها گذشت. برندگان و بازندگان به خانهٔ خود رفتند. آهسته آهسته باید خود را برای جشنوارهٔ سینمایی مهم دیگری در ونیز آماده کنیم. شاید خبرهای بهتر از آنجا برسد.

نوشته مروری بر جشنوارهٔ‌ کن ۲۰۱۷ اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

سرآغاز:

جشنوارهٔ کن فانوس دریایی سینمای هنری است. همهٔ گمشدگان در دریای پرتلاطم فیلم‌های تجاری دنیا، از هالیوود گرفته تا ایران، چشم به این جشنواره دارند تا مسیر راه سال بعد را لابه‌لای فیلم‌های این جشنواره ببینند و شاید سرِ آخر جایی در ساحل کن آرامش بیابند. از همین حالا علاقه‌مندان جدی سینمای هنری، فیلم‌های برگزیدهٔ این جشنواره را به فهرست فیلم‌هایی که باید در  طول سال آینده ببینند، اضافه کرده‌اند. ما نیز در شهر ونکوور می‌توانیم امیدوار باشیم که شماری از این فیلم‌ها را چند ماه دیگر در جشنوارهٔ فیلم شهر (ویف) ببینیم. از این‌رو و برای اینکه خود را برای آن‌روز آماده کرده باشیم، نگاهی بیاندازیم به مهم‌ترین فیلم‌ها و نام‌های ۶۹‌امین دورهٔ جشنوارهٔ کن و نظر منتقدان بر فیلم‌ها را جمع‌بندی کنیم.

برای شروع، چرا این‌کار را با آخرین ساختهٔ اصغر فرهادی آغاز نکنیم. «فروشنده» – که به‌دلیل تشابه اسمیِ آن با فیلمی دیگر که همین اواخر در فرانسه تولید و پخش شده بود، در کن با عنوان «مشتری» عرضه شد – داستان زوج جوان بازیگری است که خود را برای بازی در نمایشنامهٔ «مرگ یک فروشنده» (نوشتهٔ آرتور میلر) آماده می‌کنند. آن‌ها به‌خاطر ساخت‌وساز غیراصولی در همسایگی ساختمانشان و احتمال ریزش آن، مجبور به ترک محل شده و به پیشنهاد یکی از دوستان تئاتری‌شان به آپارتمان جدیدی نقل مکان می‌کنند، غافل از آنکه خانه پیش از آن به زنی فاحشه اجاره داده شده بود. در اثر یک بی‌توجهی از سوی زن جوانِ بازیگر (با بازی ترانه علیدوستی) یکی از مشتریان مستأجر قبلی وارد خانه شده و برای زن جوان مزاحمت ایجاد می‌کند. خشونت و وحشت ناشی از این حادثه، آغازی است بر درهم‌ریختگی روانی زن و تلاش همسرش (با بازی شهاب حسینی) برای یافتن مرد متجاوز. فیلمی در نقد خشونت که در همین خلاصهٔ چندخطی، راه را برای تأویل‌های فلسفی، سیاسی و اجتماعی باز گذاشته است.

تجربهٔ سالیان گذشته نشان داده است که به‌دلیل ناآشنایی منتقدان خارجی با فرهنگ و شرایط ایران و گهگاه نامفهوم‌بودن زیرنویس فیلم‌ها، اغلب آن‌ها در مواجههٔ اولیه خود با فیلم‌های ایرانی درک درستی از آن ندارند و نظرهای شتابزده‌شان به‌مرور تعدیل می‌شود یا تغییر می‌کند. از این‌رو هیچ‌چیز بهتر از ارجاع به نوشتهٔ یک منتقد ایرانی که فیلم را در کن دیده است، نیست، وقتی که می‌نویسد: «چطور می‌شود با «فروشنده» به وجد نیامد و چطور می‌شود مدلی را که اصغر فرهادی در قصه‌گویی در آن به استادی رسیده، ستایش نکرد؟ ترکیب قصه‌گویی دراماتیک با مایه‌های ملتهب به اضافهٔ رئالیسم افراطی باز هم منجر به اثری درجه یک شده است… براي اولين بار چیزهایی به سینمای فرهادی اضافه شده که نویدبخش ادامهٔ فیلم‌سازی اوست. بالاخره قاب‌های زیبا (هر چند بی‌تأکید) و برای اولین بار موسیقی وارد بافت فیلم‌هایش شده (هرچند با ترفندی) و براي اولين بار «شخصیت اصلی» به اندازهٔ «موقعيت اصلی» پيچيده است. کشتیِ فرهادی به راهش ادامه می‌دهد».

جشنوارهٔ کن یازده روز پیش از این اتفاق با فیلم «کافه سوسایتی» ساخته وودی آلن شروع شد. این فیلم ظاهراً بازگشت دوبارهٔ آلن به روزهای اوجش در «نیمه‌شب در پاریس» و «جاسمین غمگین» است. امیدها به این پیرمرد خستگی‌ناپذیر سینمای آمریکا، پس از فیلم‌های کم‌فروغ اخیرش، دوباره بازگشته است.

«من، دنیل بلیک» ساختهٔ کن لوچ، فیلمساز کهنه‌کار و مخالف‌خوان و چپگرای بریتانیایی، نگاهی دارد به موضوعات اجتماعی روز در بریتانیا و كمك‌های دولتی به بازنشستگان و افراد بی‌سرپناه. فیلم در همان روزهای نخست، شماری از منتقدان نظیر پیتر بردشاو را با خود همراه می‌کند، اما در مقابل، از دید برخی دیگر، «من، دنیل بلیک» همچون فیلم «قانون بازار» که سال پیش در بخش مسابقهٔ کن بود، سهمِ سوسیالیزم در سفرهٔ سالانهٔ جشنوارهٔ کن است. با این وصف فیلم برای بار دوم نخل طلای کن را به دستان کن لوچ رساند.

اندکی بعدتر سینمای رومانی یکی از نمایندگان خود را روی پرده فرستاد. کریستی پویو با فیلم سه‌ساعتهٔ خود به‌نام «سیه‌رانوادا» بسیاری از منتقدان و هنرمندان را شگفت‌زده کرد. فیلمی که با سکانس-پلان‌های طولانی دربارهٔ یک روز تعطیل خانواده‌ای پرجمعیت، پدری كه چهل روز پیش مرده و حالا خانواده باید مراسم یادبودی برایش برپا کند، نقبی می‌زند به جامعهٔ امروز رومانی با همهٔ مصائب و مشکلاتش.

«خلیج اسلک» آخرین ساختهٔ فیلمساز فیلسوف سینمای فرانسه، برونو دومون که با نگاهی طناز و به‌مانند سریال «کن‌کن کوچک»، مایه‌های پلیسی را به اثر خود افزوده بود، به روابط آدم‌های فقیر و بورژواهای آخر قرن نوزدهم فرانسه پرداخته است. فیلمی که طرفداران خود را دارد اما درنهایت راضی‌کننده نبود.

مارن اده که چند سال پیش با فیلم «هرکس دیگر» درام پیچیده‌ای را پیرامون یک زوج (زن-مرد) ساخته بود، این‌بار در فیلم «تونی اردمن» با لحنی شوخ به پیچیدگی‌های روابط زوجی دیگر (پدر-دختر) پرداخته است. فیلم توجهات بسیاری را برانگیخت و تا روزهای پایانی بیشترین ستاره‌ها را به خود اختصاص داد و از امیدهای جدی نخل طلا بود. امیدهایی که با معرفی فیلم کن لوچ، مدرسهٔ برلین را باز هم در کن ناکام گذاشت. چنین به‌نظر می‌رسد که کن به فیلم‌های کمدی روی خوش نشان نمی‌دهد.

آندره‌آ آرنولد که دیگر فیلمسازِ زن بخش مسابقه بود، بعد از دو فیلم بریتانیایی خود با نام‌های «تنگ ماهی» و به‌ویژه روایت معاصر، مدرن و درخشانش در «بلندی‌های بادگیر»، محبوب منتقدان و جشنواره‌ها شده بود، به آمریکا می‌رود تا ما را با دختری جوان در یک فیلم جاده‌ای سه‌ساعته با دوربینی سیال و موسیقی‌ای دلنشین همراه کند. با خاطره‌ای که از این دو ویژگی در کار قبلی آرنولد سراغ داریم، برایمان کفایت می‌کند تا به انتظار دیدن این فیلم بنشینیم حتی اگر فیلم جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران کن را نیز از آنِ خود نمی‌کرد.

«خواب دیدم که در ایران باستان بودیم و تو سوار بر فیلی نقره‌ای!» این‌ها جملات گلشیفته فراهانی است در صبح سه‌شنبه در بخشی از فیلم «پترسن» ساخته جیم جارموش. فیلمی بسیار ساده، کم‌هزینه، صمیمی و شاعرانه در ستایش شعر. فیلمی که یک هفته از زندگی زوجی را در شهری به همین نام نشان می‌دهد. مردی که رانندهٔ اتوبوس است و برنامهٔ همیشگی زندگی خود را دنبال می‌کند و درکنارش شعر نو می‌گوید؛ اما زن که خانه‌دار است، عاشق طراحی‌های سیاه و سفیدی است که بر تمامِ خانه و لباس و کیک‌هایی که درست می‌کند، نقش بسته است. این فیلم شاید مهم‌ترین حضور گلشیفته فراهانی در سینمای آمریکا باشد و احتمالاً راه او را برای ایفای نقش‌های بیشتر و شاید جدی‌تر در این سینما بازخواهد کرد. پترسن فیلمی است که بسیاری از منتقدان در کن آن‌را ستودند و حتماً جایی در فهرست سینمادوستان و جارموش‌بازها برای خود باز خواهد کرد.

«خولیه‌تا» آخرین ساختهٔ آلمودوار است با همان مایه‌های تصویری و داستانی مشابه دیگر آثارش. همان تأکیدات بر استفاده از نورهای تند و رنگ‌های گرم زرد و قرمز و همان مسائل پیشتر گفته‌شده نظیر موضوع هویت، رنجِ ازدست‌دادنِ عزیزان، عشق، جدایی و تصادفِ تقدیرباورانه. اما برخلاف انتظار، این ویژگی‌ها دیگر او را – و به‌تبع‌اش ما را – به روزهای اوج در «با من حرف بزن» یا «بازگشت» نمی‌رساند. به نظر می‌رسد آلمودوار در این فیلم بی‌حوصله است و دیگر ظرافتی در کارهایش نیست. با این وصف می‌توان حدس زد که اگر سینمای کیمیایی یا مهرجویی در سال‌های اخیر هواداران سینه‌چاک خود را دارد، این فیلم نیز مشتری‌های خود را پیدا خواهد کرد.

سال گذشته «سروصداهای همسایگی» ساخته کلبر مندونسا فیلو اتفاق مهمی در سینمای برزیل بود. به‌نظر می‌رسد مندونسا با «آکواریس» همان مسیر را طی کرده است و با استفاده از همان موتیف‌های قبلی دربارهٔ خانه و همسایگی، خانم منتقد موسیقیِ سالخورده‌ای را نشان می‌دهد که در آپارتمانی رو به دریا زندگی می‌کند و می‌کوشد خانه‌اش و جوانی‌اش و حس زیستن را در سالخوردگی حفظ كند.

اگر برادران داردان را دوست داشته باشید، دیگر مهم نیست فیلم جدید او دربارهٔ چیست. فیلم‌های داردان‌ها همواره چیزی دارد که جایی در ذهن آدم را قلقلک دهد. «دختر ناشناس» با همان بازمایهٔ همیشگی آزمون وجدان سروکار دارد و وقتی دو فیلمساز اندیشمند با تفکرات انسان‌مدارانه پشت دوربین‌اند تا این آزمون را به تصویر بکشند، دیدن فیلم آن‌ها یک «باید» است.

در کنار تریلر اروتیک «او» ساخته پل ورهوفن (یادآوری کاملی از «غریزه اصلی»)، «سگ‌ها» اولین ساختهٔ بوگدان میرچیا تریلری پلیسی/جنایی است برای تغییر مزاجی بینندگان فیلم در کن که در آثار هنری و گاه کند و کسالت‌بار غرق شده‌اند. کار خوب این فیلمساز رومانیایی که ظاهراً به‌لحاظ سبک یادآور «جایی برای پیرمردها نیست» ساختهٔ برادران کوئن است، نشان می‌دهد سینمای رومانی در روزهای اوج و طراوت خود قرار دارد و استعدادهای زیادی در آن در حال ظهورند. سومین استعداد این کشور که پس از فیلم‌های «چهار ماه و سه هفته و دو روز» و «فراتر از تپه‌ها» دوباره به کن آمد، کریستین مونجیو است با فیلم «فارغ‌التحصیلی». فیلمی با سناریویی ریزبافتِ درگیرکننده که مخاطب را با پزشکی میانسال و دغدغه‌هایش در خصوص فارغ‌التحصیلی و سرنوشت دختر جوانش همراه می‌کند و آرام‌آرام مخاطب را وارد گردابی اخلاقی به سبک اصغر فرهادی می‌کند. مونجیو این بار نیز دست خالی از کن نرفت و جایزهٔ بهترین کارگردانی را در کنار اولیویه آسایاس (برای فیلم «خریدار شخصی» که منتقدان آن‌را هو کرده بودند)، به خود اختصاص داد.

زَویه دولان، فیلمساز جوان کانادایی که به‌شدت مورد توجه مدیران جشنوارهٔ کن است و دوربین طلایی و جایزه هیئت داوران را هم پیش از این تصاحب کرده بود، با فیلم آخرش، «اینجا فقط انتهای دنیاست» نیز جایزهٔ بزرگ جشنواره کن را به خانه برد. فیلم علی‌رغم دراختیارداشتن چند هنرپیشهٔ حرفه‌ای و طراز اول فرانسوی، تجربی‌ترین فیلم بخش مسابقه است، با کادربندی خاص و بازی‌های اغراق‌شده و سرشار از موسیقی و نماهای نزدیک – از عناصر محوری در کارهای قبلی دولان – که در بعضی از آن آثار لذت‌بخش است و در برخی دیگر آزاردهنده. باید منتظر ماند و دید این یکی کدام طرف می‌ایستد.

در یک جمع‌بندی کلی شاید بتوان گفت که هیئت داوران کن، امسال به آرای منتقدان بی‌توجهی کرد و فیلم‌هایی را که آن‌ها هو کرده بودند، بر صدر نشاند و از کنار فیلم‌های محبوب منتقدان به‌راحتی گذشت. ماحصل این بی‌تفاوتی اما، خوشبختانه به سود سینمای ایران بود. «فروشنده» دو جایزهٔ اصلی بازیگر مرد و فیلمنامه را نصیب شهاب حسینی و فرهادی کرد و آن‌ها را به کلکسیون سینمای ایران افزود. از حالا تا زمان اکران فیلم در ایران باید منتظر ترجمه‌های جدید متعدد از داستان «مرگ یک فروشنده» آرتور میلر و فروش بالای این کتاب در بین مردم کتابخوان نیز بود.

پی نوشت:

جوایز فوق قطعاً مهم‌ترین دستاورد سینمای ایران در کن بوده‌، اما تنها تقدیرِ کن از ایرانیان نبوده است. چند روز قبل‌تر از آن حمید احمدی فیلمساز جوان ایرانی که در لندن سینما می‌خواند، با فیلم کوتاه «روی تپه‌ها»، جایزهٔ دوم «سینه فونداسیون» جشنواره کن را نصیب خود کرد. این فیلم داستان مهاجر جوان منزوى‌ای است كه براى آشنايى با جامعهٔ ميزبان، روشى غيرمتعارف را انتخاب می‌کند. «سینه فونداسیون» بنیادی است که تحت پوشش جشنوارهٔ فیلم کن فعالیت می‌کند و از نسل جوان فیلمسازان بین‌المللی که در مؤسسات سینمایی تحصیل می‌کنند، حمایت می‌کند. آیدا پناهنده فیلمساز ایرانی و کارگردان فیلم سینمایی «ناهید» نیز، که سال پیش حضور موفقی در فستیوال‌های جهانی داشت، در مراسم رسمی‌ای که با حضور چهره‌های بین‌المللی در کن برگزار شد، جایزهٔ استعداد جوان «زنان در عرصهٔ سینما» یا Women in Motion را از جینا دیویس و سوزان ساراندن بازیگران فیلم «تلما و لوییز» دریافت کرد.     

نوشته «فروشنده»: از کن (Cannes) تا ویف (VIFF) اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

اصغر فرهادی و شهاب حسینی موفق به دریافت جایزهٔ بهترین فیلم‌نامه و بهترین بازیگر نقش اول مرد برای فیلم فروشنده شدند و زاویه دولان کارگردان کانادایی هم موفق به دریافت جایزهٔ گراندپریکس برای فیلم «Juste la fin du monde» (اینجا تازه آخر دنیاست) شد. جایزه‌ای که مهم‌ترین جایزهٔ این جشنواره پس از نخل طلای کن است.

اصغر فرهادی به‌هنگام دریافت جایزه گفت: «فیلم های من معمولا شاد نیستند ولی خوشحالم که با جایزه‌هایی که امشب گرفتم، توانستم بخشی از مردم کشورم را خوشحال کنم.». شهاب حسینی هم ضمن تشکر از هیئت داوران و همکارانش در این فیلم از جمله اصغر فرهادی و ترانه علیدوستی گفت که با این جایزه کار او از این پس سخت‌تر خواهد شد و باید تلاش بیشتری بکند و جایزه‌اش را نیز به مردم ایران تقدیم کرد.

سیمای ایران در جشنوارهٔ کن امسال با دوفیلم فروشنده در بخش رقابتی و وارونگی در بخش نوعی نگاه حضور داشت. کانادا هم به‌جز فیلم دولان با ۴ فیلم دیگر در این جشنواره حضور داشت.فیلم فروشنده تازه‌ترین ساختهٔ اصغر فرهادی روایتگر داستان زوج جوانی است که در حال اجرای نمایشنامهٔ مرگ فروشندهٔ آرتور میلر هستند. رابطهٔ آن‌ها پس از نقل مکان به خانه‌ای که پیش‌تر زنی به نام آهو در آن ساکن بود، به خشونت کشیده می‌شود.
فیلم «Juste la fin du monde» هم براساس نمایشنامه‌ای اثر ژان لوک لاگارس ساخته شده که روایتگر داستان مردی است که پس از غیبتی طولانی نزد خانواده‌اش باز می‌گردد تا به آن‌ها بگوید در حال مرگ است.

علاوه‌براین سینمای ایران و کانادا در بخش داوری جشنواره هم حضوری چشمگیر داشت. امسال دونالد ساترلند بازیگر سرشناس کانادایی و کتایون شهابی تهیه‌کنندهٔ ایرانی در بین داوران بخش رقابتی جشنوارهٔ کن بودند و ماری-ژوزه کروز هم یکی از داوران بخش سینه‌فونداسیون و فیلم‌های کوتاه بود.

جشنوارهٔ كن هرساله توجه هزاران علاقه‌مندِ سينما را به‌خود جلب می‌كند، اما امسال حضور سینماگران ایرانی در بخش‌های مختلف، اخبار كن را برای ایرانیان جذاب‌تر کرده بود. هر اندازه حضور جدیدترین فیلم اصغر فرهادی با نام «فروشنده» به فهرست نهایی از مدت‌ها قبل قابل پیش‌بینی بود، در مقابل غافلگیری بزرگ، اعلام نام كتايون شهابى، تهيه‌كننده و پخش‌كننده بین‌المللی فیلم از ایران در جمع هيئت داوران كن امسال بود. شهابی که هرساله مهمان جشنواره‌هاى مختلف سينمايى است و در معرفی سینمای ایران به جهانیان نقش مؤثری داشته است، در این‌دوره، در كنار جرج میلر، کارگردان سری فیلم‌های «مد مکس» در مقام رئیس هیئت داوران، آرنو دپلشن، کارگردان و نویسندهٔ فرانسوی، کیرستن دانست، بازیگر آمریکایی، مدس میکلسن، بازیگر دانمارکی فیلم «شکار» و سریال «هانیبال»، لازلو نِمِس، کارگردان فیلم «پسر شائول» و برندهٔ جایزه اسکار اهل مجارستان، ونسا پارادی، بازیگر و خوانندهٔ فرانسوی به قضاوت فیلم‌های بخش مسابقه نشست. به اين فهرست بايد حضور گلشيفته فراهانى در آخرين ساختهٔ جيم جارموش بنام «پترسن» را نيز افزود که آن‌هم در بخش اصلی نمایش داده خواهد شد. در بخش نوعی نگاه این جشنواره نیز فیلم سینمایی «وارونگی» به کارگرانی بهنام بهزادی و با بازی سحر دولتشاهی و علی مصفا به‌عنوان نمایندهٔ سینمای ایران روی پرده رفت. در برنامه‌های جانبی دیگر چهار فیلم‌ساز جوان ایرانی در جشنوارهٔ کن ۲۰۱۶ حضور خواهند داشت. فرشته پرنیان که با فیلم کوتاه «بعد از کلاس» انتظارات را بالا برده بود، امسال با فیلم کوتاه «آرام» و حمید احمدی با فیلم کوتاه «در تپه‌ها» در بخش مسابقه سینه فونداسیون شرکت کرد و علی عسگری و فرنوش صمدی نیز با فیلم کوتاه «سکوت» در بخش مسابقهٔ فیلم‌های کوتاه. در بخش مسابقه همچون همیشه، در بخش مسابقهٔ اصلی نام‌های بزرگ در کنار چهره‌های جوان‌تر به رقابت پرداختند. پدرو آلمودوار اسپانیایی با فیلم «خولیتا»، زاویه دولان کانادایی با فیلم «این فقط پایان جهان است»، آندرا آرنولد انگلیسی با فیلم «عزیز آمریکایی»، برادران داردانِ بلژیکی با فیلم «دختر ناشناس» و کریستین مونجیو رومانیایی با «فارغ‌التحصیلی» تنها تعدادی از رقبای جدی بودند. شصت‌ونهمین دورهٔ جشنواره فیلم کن در تاریخ ۱۱ ماه مه با فیلم «کافه سوسایتی» ساختهٔ وودی آلن آغاز شد و روز یکشنبه ۲۲ مه با اهدای نخل طلای کن به کن لوچ فیلم «I, Daniel Blake» (من، دانیل بلیک) و دیگر برندگان این جشنواره به کار خود خاتمه داد.

موفقیت اصغر فرهادی و شهاب حسینی در جشنوارهٔ فیلم کن ۲۰۱۶ با واکنش تعدادی از هنرمندان ایرانی مواجه شد.

پرویز پرستویی بازیگر نام آشنای سینمای ایران نیز در پیامی اینستاگرامی نوشت: آقای فرهادی عزیز؛ تبریک، تبریک، تبریک؛ خدا را شکر که سینمای ایران شما را دارد.

نوشته افتخارآفرینی سینمای ایران و کانادا در جشنوارهٔ فیلم کن ۲۰۱۶ اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.