الف صدرا – ونکوور

چشم‌انداز در حال تحول مهاجرت ایرانیان به کانادا: تغییر قریب‌الوقوع در سیاست‌ها؟

جهت‌گیری‌های مهاجرتی در کشورها همواره تحت تأثیر رویدادهای ژئوپلیتیک، تغییرات در افکار عمومی و نگرانی‌های امنیت ملی قرار دارد. داده‌ها و یافته‌های نظرسنجی اخیر مؤسسهٔ متروپلیس و انجمن مطالعات کانادا (ACS-Metropolis Institute) نشان می‌دهد که رویکرد دولت فدرال کانادا به مهاجرت ایرانیان ممکن است در آستانهٔ تحولی اساسی باشد، که احتمالاً منجر به سیاست‌های محدودکننده‌تر برای تازه‌واردان ایرانی و متقاضیان ویزا در سال‌های آینده خواهد شد. این تغییر احتمالی تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل، ازجمله افکار عمومی در حال تحول کانادا در مورد مهاجرت موقت، و دیدگاه‌های غالب کانادایی‌ها در مورد رژیم ایران و همچنین مهاجران به‌طور کلی و مهاجران ایرانی به‌طور خاص و همچنین اقدامات سخت‌گیرانهٔ اخیر ایالات متحده در زمینهٔ مهاجرت، قرار دارد.

اثر دومینویی سیاست ایالات متحده و برجستگی ایران در جریان‌های مهاجرتی کانادا

در تاریخ ۴ ژوئن ۲۰۲۵، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحدهٔ آمریکا، بیانیه‌ای برای حفاظت از ملت در برابر تهدیدات تروریستی خارجی و سایر تهدیدات امنیت ملی و ایمنی عمومی از ورود به ایالات متحده را امضا کرد. این بیانیه، به‌دنبال فرمان اجرایی ۱۴۱۶۱، محدودیت‌های کاملی را برای ورود اتباع ۱۲ کشور که به‌دلیل ضعف در غربالگری و بررسی، خطر بسیار بالایی برای امنیت ملی ایالات متحده تلقی می‌شوند، اعمال کرد. در میان این کشورها، نام ایران به‌صراحت ذکر شده است.

در حالی‌که کانادا معمولاً تعداد نسبتاً کمی مهاجر را مستقیماً از اکثر کشورهای اعلام‌شده از سوی آمریکا می‌پذیرد، ایران یک استثنای مهم است، به‌ویژه به‌خاطر برنامه‌های موقت مهاجرتی. کانادا، برخلاف ایالات متحده در این مورد، طی دو سه سال اخیر شاهد ورود چشمگیر ایرانیان از طریق کانال‌های مختلف بوده است. در دورهٔ ژانویه تا مارس ۲۰۲۵، ایرانیان پس از شهروندان هندوستان، دومین ملیتی بوده‌اند که از داخل کانادا درخواست پناهندگی داده‌اند. این نشان‌دهندهٔ اتکای قابل‌توجه و مداوم ایرانیان به سیستم پناهندگی کانادا به‌عنوان مسیری برای اقامت در این کشور است.

به‌جز پناهندگی، ایرانیان پس از شهروندان هندوستان و اوکراین در همین دوره، سومین منبع مهم مهاجران موقت از طریق برنامهٔ تحرک بین‌المللی (International Mobility Program) بوده‌اند که شامل مجوزهای کار باز (Open work permit) می‌شود. علاوه بر این، ایرانیان در سه‌ماههٔ اول سال ۲۰۲۵، پس از شهروندان هندوستان، چین، نیجریه و فیلیپین، پنجمین دارندهٔ مجوز تحصیل در کانادا بوده‌اند. این آمارها، حضور قابل‌توجه شهروندان ایران را در چندین برنامهٔ اصلی مهاجرت موقت در کانادا برجسته می‌کند. حجم بالای اتباع ایرانی‌ای که از این راه‌ها برای ورود استفاده می‌کنند، به‌ویژه هم‌زمان با اقدامات محدودکنندهٔ جدید ایالات متحدهٔ آمریکا، می‌تواند مقامات کانادایی را وادارد تا سیاست‌های خود را برای همسویی، حتی به‌میزان اندک، با مواضع امنیتی گسترده‌تر در آمریکای شمالی یا مدیریت افزایش‌های احتمالی مهاجران ایرانی، ارزیابی مجدد کند.

تغییر افکار عمومی کانادا نسبت به مهاجران موقت

زیربنای هرگونه تغییر احتمالی در سیاست، تغییر احساسات عمومی کانادایی‌ها نسبت به مهاجرت، به‌ویژه در مورد مهاجران موقت است. شواهد فزاینده‌ای وجود دارد که نشان می‌دهد دیدگاه مثبت کانادایی‌ها در مورد پذیرش مهاجران موقت رو به کاهش است. یک نظرسنجی مؤسسهٔ Leger که از ۶ تا ۸ ژوئن ۲۰۲۵ انجام شد، این روند را برجسته می‌کند و نشان می‌دهد که کانادایی‌ها از هوشیاری بیشتر در مورد چنین پذیرش‌هایی حمایت می‌کنند.

به‌طور خاص، داده‌های این نظرسنجی نشان‌دهندهٔ تغییری ظریف اما قابل‌تشخیص در ترجیحات عمومی است. در حالی‌که تعداد بیشتری از کانادایی‌ها وضعیت موجود را به کاهش تعداد نیروی کار موقت ترجیح می‌دهند، تعداد کمی بیشتر به کاهش دانشجویان خارجی نسبت به حفظ تعداد فعلی تمایل دارند. نکتهٔ مهم این است که تعداد نسبتاً کمی از کانادایی‌ها از افزایش هر دو گروه حمایت می‌کنند. این نشان‌دهندهٔ وضعیت کنونی افکار عمومی کانادایی‌هاست که در بهترین حالت، از ظرفیت پذیرش فعلی با نظارت بیشتر حمایت می‌کند و در بدترین حالت، به‌سمت کاهش، به‌ویژه برای دانشجویان خارجی، تمایل دارد. با توجه به اینکه ایرانیان سهم قابل‌توجهی در هر دو جریان نیروی کار موقت و دانشجویان دارند، هرگونه سخت‌گیری عمومی در این دسته‌ها در پاسخ به افکار عمومی، به‌طور چشمگیری بر متقاضیان ایرانی تأثیر خواهد گذاشت.

دیدگاه‌های کانادا در مورد رژیم ایران: مبنایی برای بی‌اعتمادی

شاید قانع‌کننده‌ترین عاملی که به محدودیت‌های احتمالی اشاره دارد، بی‌اعتمادی عمیق کانادایی‌ها نسبت به رژیم ایران باشد. نظرسنجی دیگر مؤسسهٔ Leger که برای انجمن مطالعات کانادا از ۲۰ تا ۲۲ ژوئن ۲۰۲۵ انجام شد، اطلاعات قابل‌توجهی را در مورد افکار عمومی کانادا در این زمینه نشان می‌دهد. اکثریت کانادایی‌ها (۵۹٪) معتقدند که سقوط و جایگزینی رژیم ایران اتفاق خوبی خواهد بود. این احساس در اکثر گروه‌های سنی گسترده است، اگرچه افراد زیر ۳۵ سال تا حدی با آن مخالف‌اند.

علاوه بر این، تقریباً هفت نفر از هر ده کانادایی معتقدند که ایران به‌دنبال نابودی کشور اسرائیل است. این باور در اکثریت قابل‌توجهی در تمام مناطق کانادا مشترک است. سطح کلی اعتماد به ایران در میان کانادایی‌ها به‌طور چشمگیری پایین است، تنها ۱۲٪ اظهار می‌کنند که به ایران اعتماد دارند. این بی‌اعتمادی فراگیر، پیش‌بینی‌کنندهٔ قدرتمندی برای دیدگاه کانادایی‌ها در مورد جایگزینی رژیم و نیت‌های آن نسبت به اسرائیل است. کسانی که به ایران اعتماد دارند، به‌طور قابل‌ملاحظه‌ای کمتر تمایل به جایگزینی رژیم دارند و در مورد اینکه آیا ایران به‌دنبال نابودی دولت اسرائیل است، اختلاف‌نظر دارند.

این شک و تردید گسترده و تمایل به تغییر رژیم، و همچنین شاید تمایزقائل‌نشدن بین مردم ایران و دولت آن در بین عامهٔ مردم، همراه با باور به نیت‌های خصمانهٔ دولت ایران نسبت به اسرائیل، محیطی را ایجاد می‌کند که در آن بررسی‌های عمومی و دولتی از اتباع ایرانی که به‌دنبال ورود به کانادا هستند، احتمالاً تشدید خواهد شد.

چیزی که در این بین رخ می‌نماید، تفاوت عمدهٔ دیدگاه کانادایی‌ها نسبت به شهروندان ایران و اوکراین است. 

دولت کانادا دست‌کم در دورهٔ جاستین ترودو و پس از سرکوب‌های شدید در جریان جنبش «زن، زندگی، آزادی»، به‌طور واضح از تمایز مردم ایران و رژیم جمهوری اسلامی سخن می‌گفت، و برنامه‌های ویژهٔ مهاجرتی‌ای را برای ایرانیان، هرچند بسیار محدودتر از برنامه‌های ویژهٔ مهاجرتی برای شهروندان اوکراین که درگیر جنگ با روسیه شده بودند، در نظر گرفته بود، ولی به‌نظر می‌رسد افکار عمومی کانادا همدلی بسیار متفاوتی نسبت به شهروندان این دو کشور دارند. 

در نظرسنجی انجام‌شده درصد مساوی‌ای از کانادایی‌ها (۲۳٪) خواهان افزایش یا کاهش ویزاهای موقت برای شهروندان اوکراین شده‌اند، در حالی که اکثریت نسبی (۴۰٪) ترجیح می‌دهند این تعداد ثابت بماند. این در حالی‌ست که درصد بسیار کمتری (۲۷٪) موافق پذیرش شهروندان ایران‌اند، در حالی‌که درصد بیشتری (۴۳٪) مخالف آن‌اند.

در حالی‌که سیاست‌های مهاجرتی کانادا معمولاً نسبت به ملیت‌های خاص تبعیض‌آمیز نیستند، نگرانی‌های مربوط به امنیت ملی و همسویی با سیاست‌های متحدان بین‌المللی (مانند ممنوعیت ورود ایرانیان به ایالات متحده) و از آن مهم‌تر دیدگاه کانادایی‌ها به پذیرش مهاجران ایرانی، می‌تواند منجر به تشدید مراحل بررسی، زمان پردازش طولانی‌تر و احتمالاً رویکرد محتاطانه‌تر در مورد پذیرش درخواست‌های جدید مهاجرتی از ایران شود.

پیامدها برای مهاجران و متقاضیان ویزای ایرانی

همگرایی این عوامل – افزایش محدودیت‌های ایالات متحده برای اتباع ایرانی، حضور قابل‌توجه ایرانیان در جریان‌های مهاجرت موقت کانادا، کاهش حمایت عمومی کانادا از مهاجرت موقت، و بی‌اعتمادی گستردهٔ کانادایی‌ها به رژیم ایران – به‌‌طور فزاینده‌ای نشانگر آن است که دولت کانادا احتمالاً اقدامات سخت‌گیرانه‌تری را برای مهاجران و متقاضیان ویزای ایرانی در سال‌های آینده اعمال خواهد کرد.

در حالی‌که سیستم مهاجرت کانادا برای جامع‌بودن و پذیرش مهاجران از همهٔ کشورها طراحی شده است، اصل پذیرش تازه‌واردان از «همهٔ کشورها، نه‌فقط کشورهای خاص» به‌معنای نیاز به برقراری تعادل است. اگر یک کشور، مانند ایران، حجم بالایی از درخواست‌ها را در جریان‌های مختلف مهاجرتی موقت نشان دهد و هم‌زمان با نگرانی‌های امنیت ملی از سوی یک متحد اصلی و بخش قابل‌توجهی از افکار عمومی کانادا مرتبط باشد، منطقی است که کانادا سیاست‌های خود را بر این اساس تنظیم کند. این تنظیم ممکن است به‌عنوان یک «ممنوعیت» صریح ظاهر نشود، بلکه به‌عنوان فرآیند بررسی دقیق‌تر، افزایش بررسی‌های پیشینهٔ متقاضیان، و شاید کاهش در تخصیص کلی برای ویزاهای موقت یا درخواست‌های پناهندگی‌ای بروز کند که به ایران و ایرانیان مربوط می‌شود.

ایرانیانی که در حال حاضر با وضعیت موقت در کانادا هستند، به‌احتمال زیاد به‌دنبال راه‌هایی برای تبدیل وضعیتشان به اقامت دائم خواهند بود. با ادامهٔ نوسانات ژئوپلیتیکی، به‌ویژه به‌دلیل جنگ‌های در حال انجام، درخواست‌ها برای تغییر وضعیت احتمالاً افزایش خواهد یافت و توجه بیشتری را از سوی مقامات مهاجرت طلب خواهد کرد. این افزایش در درخواست‌ها، همراه با عوامل ذکرشده، می‌تواند منجر به انباشتگی پرونده‌ها و ارزیابی دقیق‌تر شود.

گزارش انجمن مطالعات کانادا شرایط دشوارتری را برای مهاجرت ایرانیان به کانادا پیش‌بینی می‌کند. در حالی‌که کانادا به سیستم مهاجرتی خود افتخار می‌کند، فشارهای داخلی و خارجی‌ای که در این گزارش‌ها تشریح شده‌اند، نشان‌دهندهٔ دوره‌‌ای از احتیاط بیشتر و احتمالاً کاهش دسترسی اتباع ایرانی به برنامه‌های مهاجرتی‌ای است که ویژهٔ ورود یا تبدیل وضعیت به اقامت دائم در کانادا هستند. تصمیمات آتی سیاست‌گذاری ادارهٔ مهاجرت احتمالاً بازتابی از تنظیم دقیق بین تعهدات بشردوستانهٔ کانادا، نیازهای اقتصادی، منافع امنیت ملی، و احساسات در حال تحول شهروندان کانادا خواهد بود.

منابع:

Global Conflict and Migration: The Numbers and Status of Iranian Migrants in Canada

Jack Jedwab President and CEO, Metropolis Institute and the Association for Canadian Studies June 19, 2025
Canadian Views on the Iranian Regime
Jack Jedwab President and CEO, Metropolis Institute and the Association for Canadian Studies June 24, 2025

نوشته چشم‌انداز نه‌چندان روشن برای متقاضیان ایرانی مهاجرت به کانادا اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

بیش از یک دهه از آغاز به کار بخش فارسی و ایران‌شناسی دانشگاه بریتیش کلمبیا می‌گذرد. آن‌طور که در مطلبی تحت عنوان «چطور سه دانشجوی ایرانی برنامه‌ٔ آموزشی‌ جدیدی را آغاز و جامعه‌ای پرجنب‌وجوش را ایجاد کردند» در وبلاگ بخش مطالعات آسیایی این دانشگاه آمده است، در سال ۲۰۱۱ دکتر راس کینگ، رئیس بخش مطالعات آسیایی دانشگاه یو‌بی‌سی، از سه دانشجو به نام‌های علیرضا احمدیان، نگار جلالی و بهادر موسوی درخواست کرد در راه‌اندازی برنامهٔ آموزش زبان فارسی به او کمک کنند. دکتر کینگ در مطلب یادشده اشاره کرده است که دلیل انجام این کار جمعیت روبه‌رشد ایرانیان در ونکوور و تعداد زیاد دانشجویان ایرانی در دانشگاه یو‌بی‌سی بوده است و آن‌ها در آن زمان برای بهبود تبادلات بینافرهنگی، نیاز به ایجاد برنامهٔ آموزش زبان فارسی و ایران‌شناسی را حس کرده بودند. در مطلب یادشده به‌ نقش مهم این سه دانشجو برای جلب حمایت جامعهٔ ایرانی اشاره شده است. سرانجام و در نتیجهٔ تلاش‌های علیرضا احمدیان، نگار جلالی و بهادر موسوی برنامهٔ آموزش زبان فارسی با کلاس‌های آموزش پایهٔ زبان آغاز شد و به‌مرور با افزایش دوره‌های آموزش زبان فارسی و نیز دوره‌های فرهنگی تکامل یافته است. (برای اطلاعات بیشتر این مطلب را بخوانید) متأسفانه یکی از این سه تن یعنی زنده‌یاد علیرضا احمدیان که در مقطعی با نشریهٔ رسانهٔ همیاری هم همکاری داشت، سه سال پیش درگذشت. در آستانهٔ سومین سالگرد درگذشت ناباورانهٔ این دوست عزیزمان، گفت‌وگویی داشتیم با دکتر مصطفی عابدینی‌فرد و دکتر حسام دهقانی، دو تن از استادان این بخش، تا دربارهٔ آخرین تحولات بخش ایران‌شناسی و زبان فارسی دانشگاه بریتیش کلمبیا برایمان بگویند که توجه شما را به آن جلب می‌کنیم.

آقای دکتر عابدینی‌فرد، با سلام و عرض تبریک به‌مناسبت انتصاب شما به‌عنوان استادیار رسمی-آزمایشی ادبیات و فرهنگ مدرن ایرانی در دپارتمان مطالعات آسیایی دانشگاه بریتیش کلمبیا و با سپاس از وقتی که برای این گفت‌وگو در اختیار ما قرار داده‌اید، لطفاً ابتدا ضمن معرفی خودتان، کمی از پیشنیهٔ حرفه‌ای‌تان بفرمایید و اینکه چند سال است در بخش ایران‌شناسی دانشگاه یوبی‌سی مشغول به کارید.

دکتر عابدینی‌فرد: سلام، از لطف و محبت شما بسیار ممنون‌ام. من هم از شما بابت فرصتی که برای این گفت‌و‌گو در اختیار بنده قرار داده‌اید، سپاسگزارم. من از سپتامبر سال ۲۰۱۸ در سِمَت استادیارِ میهمان یا غیردائم (Assistant Professor without Review) ادبیات فارسی و فرهنگ و تمدن جوامع فارسی‌زبان در دپارتمان آسیاپژوهی در دانشگاه یوبی‌سی مشغول به‌کار بوده‌ام و از ابتدای ماه ژوئیهٔ امسال (۲۰۲۲) قرار است به‌عنوان استادیار رسمی-آزمایشی (tenure-track) «ادبیات و فرهنگ مدرن ایران» در همان دپارتمان مشغول به‌کار شوم. من بین سال‌های ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۵ تحصیلاتم را در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد به‌ترتیب در رشته‌های زبان و ادبیات انگلیسی و سپس ادبیات انگلیسی در دانشگاه علّامه طباطبایی در تهران به‌اتمام رساندم. علی‌رغم علاقه‌ای که به زبان و ادبیات انگلیسی داشته و کماکان دارم، همواره در مطالعات و پژوهش‌هایم به‌دنبال راهی برای پیونددادن آموخته‌هایم، به‌ویژه در نظریه و نقد ادبی، با مخاطب فارسی‌زبان از یک‌سو و با ادبیات و فرهنگ ایران از سوی دیگر بوده‌ام. برای مثال، در دوران تحصیلات تکمیلی، چندان به‌نظریه و نقد ادبیِ مدرن علاقه‌مند و مشتاق شده بودم که لازم دیدم کتابی در این‌باره به فارسی ترجمه کنم. همچنین، به‌رغم رشته‌ام در مقطع فوق لیسانس، رساله‌ام را به خوانش تطبیقیِ سه متن از «ادبیات جهان» اختصاص دادم: «کتاب جامعه»ی عهد عتیق، مجموعه‌ای از رباعیّات (منسوب به) خیّام، و نمایشنامهٔ در انتظار گودو اثر ساموئل بکت. در سال ۲۰۰۸، برای ادامهٔ تحصیل در مقطع دکتری، از دانشگاه آلبرتا در رشتهٔ ادبیات تطبیقی (comparative literature) پذیرش گرفتم. پایان‌نامه‌ام به پیوند شوخی، استهزاء و جنسیت در متونی منتخب از ادبیات و فرهنگ آنگلوساکسون از یک‌‌سو و ادبیات فارسی و فرهنگ ایران از سوی دیگر می‌پرداخت. پس از اتمام تحصیلاتم در این رشته در سال ۲۰۱۵، و بعد از دو سال دیگر تدریس در دپارتمان ادبیات انگلیسی در دانشگاه مک‌ایوان (MacEwan University) – که از سال ۲۰۰۹ به‌بعد متناوباَ با آن‌ها همکاری می‌کردم – در سال ۲۰۱۷ به‌عنوان پژوهشگر پسادکتریِ SSHRC به دپارتمان تمدن‌های خاور نزدیک و خاورمیانه (NMC) در دانشگاه تورنتو پیوستم و به‌ یمن برخورداری از آرشیو ارزشمند استاد گران‌قدرم، دکتر محمد توکلی طرقی، به تحقیق بر روی شرایط امکان و چراییِ پیدایش طنز مدرن در ایران، با تمرکز بر ادبیات و نشریات مشروطه، پرداختم. مدت‌زمان این دوره دو سال بود، یعنی تا سال ۲۰۱۹، اما در سال ۲۰۱۸ وقتی فرصت کاری یادشده در یوبی‌سی پیش آمد، برای آن درخواست دادم و خوشبختانه کار را به من پیشنهاد دادند. همین‌جا باید اضافه کنم این خبر برایم هم‌زمان «تلخ و شیرین» بود. تجربهٔ دانشگاه تورنتو و همکاری نزدیک با جناب دکتر محمد توکلی طرقی، که همواره افتخار داشته‌ام از مصاحبت، راهنمایی‌ها و تجارب ارزشمندشان بهره‌مند شوم، جزو مسرت‌بخش‌ترین تجربه‌های حرفه‌ای من بود و از این‌رو، ناتمام‌گذاشتن دورهٔ پسادکتری‌ام برایم خوشایند نبود.

از طرفی، اما، امکان تدریس و تحقیق ضمن برخورداری از پیوند دانشگاهی در زمینهٔ ایران‌شناسی همواره آرزوی من بود و بنابراین هم‌زمان در خودم اشتیاقی زایدالوصف هم حس می‌کردم برای اینکه به ونکوور بروم و با بهره‌گیری از تجاربی که اندوخته بودم، به‌ویژه در زمینهٔ ایجاد ارتباط میان دانشگاه و اجتماعات علاقه‌مند بیرون از دانشگاه، با دپارتمان آسیاپژوهی در یوبی‌سی همکاری و در راستای اهدافی که از سالیان پیش برای تثبیت و توسعهٔ برنامهٔ زبان فارسی و ایران‌شناسی در یوبی‌سی دنبال می‌کردند، در حدّ توانم کمک کنم. بعد از چندین سال تجربهٔ این فعالیت و همچنین همکاری‌ها و تعامل‌های ارزشمند و به‌یادماندنی با بسیاری دانشگاهیان و غیردانشگاهیان در شهر ونکوور، می‌توانم بگویم از تصمیمم برای پیوستن به یوبی‌سی عمیقاً خوشحال‌ام. ضمناً همین‌جا لازم است عرض کنم چهار سال گذشتهٔ همکاری من با یوبی‌سی، به‌رغم کار و فعالیت بی‌وقفه، برایم به شتاب و دلنشین گذشت و من بخش عمده‌ای از این تجربهٔ خوشایند را به‌ویژه مدیونِ لطف بسیاری از ایرانیان ونکوور می‌دانم، از دانشگاهی و غیردانشگاهی گرفته تا دانشجو و غیردانشجو، که از همان ابتدا با روی خوش و اعتماد مرا در جمع خود پذیرفتند و از هیچ کمکی به من برای عملی‌کردن برنامه‌هایم در راستای اهداف یوبی‌سی دریغ نکردند. بدون محبت و یاریِ صمیمانهٔ این بزرگواران، من هرگز نمی‌توانستم انتظاراتی را که از من می‌رفت، برآورده کنم. از همهٔ این عزیزان از صمیم قلب سپاسگزارم. 

آقای دکتر دهقانی، با سلام و سپاس از وقت شما برای شرکت در این گفت‌وگو، لطفاً خودتان را معرفی بفرمایید و کمی از پیشنیهٔ حرفه‌ای‌تان برایمان بگویید. چند سال است در بخش فارسی دانشگاه یوبی‌سی مشغول به کارید؟ 

دکتر دهقانی: از لطف شما ممنون‌ام. بنده از بهار سال ۲۰۲۱ در سمت استادیار آموزش زبان و فرهنگ فارسی در گروه مطالعات آسیایی دانشگاه بریتیش کلمبیا مشغول به کار شده‌ام. کلیهٔ امور مربوط به آموزش زبان فارسی و مطالعات فرهنگ ایران به زبان فارسی هم‌اکنون به‌عهدهٔ بنده گذاشته شده است. بنده در سال ۲۰۱۲ از دانشگاه علامه طباطبایی تهران دکترای زبان‌شناسی خودم را اخذ کردم و سپس تا سال ۲۰۱۹ دکترای دوم خودم را در فلسفه از دانشگاه بوستون کالج گرفتم. پیش از پذیرش سمت کنونی‌ام در دانشگاه یوبی‌سی، به‌مدت دو سال در دورهٔ فوق دکتری در دانشگاه هاروارد مشغول تحقیق در باب ماهیت فرهنگ فارسی و نسبت آن با ادبیات فارسی بودم.

نسبت هویت و جلوه‌های آن در ادبیات همواره مورد علاقهٔ من بوده است. در زمینهٔ آموزش، تقریباً بیست سال است که به‌طور پاره‌وقت و تمام‌وقت به آموزش زبان‌های مختلف اشتغال دارم و به‌خصوص از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۰ به آموزش و مدیریت برنامه‌ٔ زبان فارسی در دانشگاه بوستون کالج در آمریکا پرداختم. در آن دانشگاه هم جایزهٔ تدریس دریافت کردم و هم نامزد دریافت جایزهٔ مدیریت آموزشی شدم.

لطفاً کمی دربارهٔ تاریخچهٔ برنامهٔ زبان فارسی در دانشگاه یوبی‌سی برایمان بگویید. چند سال است که دانشگاه اقدام به ارائهٔ این برنامه کرده است و چه چیزی موجب شد که چنین تصمیمی گرفته شود؟

دکتر عابدینی‌فرد: البته در حالتی ایدئال، هم کلاس‌های زبان فارسی و هم درس‌های مرتبط با ادبیات و فرهنگ ایران را می‌شد هم‌زمان تدوین و ارائه کرد. با این حال، به‌دلیل محدودیت‌هایی که وجود داشته، کلاس‌های زبان فارسی، که در فهرست دروس دانشگاه با پیشوند PERS مشخص شده‌اند، زودتر، یعنی حدوداً از سال ۲۰۱۱ دایر و نخستین بار توسط همکار محترم سابقم، خانم مژگان زلفی، تدریس شدند، در صورتی‌که اولین درس‌های ایران‌شناختی را، که در فهرست درس‌ها آن‌ها را با پیشوند ASIA معین کرده‌اند، همکار گران‌قدرم، خانم دکتر نسرین عسکری، بعد از پیوستنشان به دپارتمان در سِمَت پژوهشگر دورهٔ پسادکتری در سال ۲۰۱۳ به برنامهٔ دروس اضافه کردند. این نخستین دروس، که کماکان هم ارائه می‌شوند، عبارت بودند از «ادبیات کلاسیک فارسی»، «سینمای بعد از انقلاب (۵۷)» و «تاریخ ایران از ساسانیان تا صفویه». لازم به ذکر است که برخلاف کلاس‌های زبان فارسی، که در آن‌ها زبانِ تدریس الزاماً فارسی است، در همهٔ کلاس‌های با پیشوند ASIA زبان تدریس می‌باید انگلیسی باشد، بدین معنا که تمامی مطالب درسی به ترجمهٔ انگلیسی در اختیار دانشجویان قرار می‌گیرد و درس‌گفتارهای مدرّس هم می‌باید به انگلیسی ارائه شوند. همین امر باعث شده تا بسیاری از دانشجویان غیرایرانی و غیرفارسی‌زبان هم، که به ادبیات فارسی و فرهنگ ایران علاقه‌مندند، به‌راحتی بتوانند چنین درس‌هایی را انتخاب کنند و بگذرانند. 

آیا درس‌های دیگری هم به سه درسی که ذکر کردید اضافه شده‌اند؟ 

دکتر عابدینی‌فرد: بله. سه درس جدید را هم بنده طراحی و پیشنهاد کرده‌ام، که عبارت‌اند از «ایران مدرن از دریچهٔ ادبیات و هنر»، «ادبیات مدرن فارسی» و «جنسیت و گرایش جنسی در متون و روایات ایران مدرن». از این‌ها، فعلاً دو درس آخر را رسماً به فهرست دروس دانشگاه افزوده‌ایم. به‌علاوه، هم‌اکنون در کنار سایر تعهدات حرفه‌ای، مشغول طراحی چند درس جدید دیگر هستم. عمدهٔ این دروس به موضوعاتی می‌پردازند که به‌رغم اهمیتشان، گاه حتی در سطحی جهانی، پیش‌تر چندان مورد توجه قرار نگرفته بودند – برای مثال، طنز و شوخ‌طبعی در ادب و فرهنگ فارسی و ایران – و از این‌رو، به‌مثابه دروسی مستقل، برای نخستین‌بار است که ارائه خواهند شد. 

به سومین سالگرد درگذشت دوست عزیزمان زنده‌یاد علیرضا احمدیان، نزدیک می‌شویم. لطفاً کمی دربارهٔ نقش ایشان در راه‌اندازی برنامهٔ آموزش زبان فارسی و ایران‌شناسی دانشگاه بریتیش کلمبیا برای خوانندگان ما بفرمایید.

دکتر عابدینی‌فرد: ممنون‌ام از اشارهٔ شما به زنده‌یاد علیرضا احمدیان. اجازه می‌خواهم ابتدا سالگرد درگذشتشان را خدمت خانوادهٔ محترم ایشان و همچنین عزیزان و دوستانشان تسلیت بگویم. یاد و خاطرهٔ دوستیِ کوتاه‌مدت اما ارزشمند و به‌یادماندنی‌ام با مرحوم احمدیان همواره به‌هنگام انجام وظایفم در یوبی‌سی دلگرم‌کننده و راهنمای من بوده است. من گرچه فقط از سال ۲۰۱۸ افتخار آشنایی با علیرضا را پیدا کردم، خیلی زود و از طریق همکاران و دوستان دیگرم به نقش سرنوشت‌سازِ ایشان، و دو دوست ارجمند دیگرمان، خانم نگار جلالی و آقای بهادر موسوی، در راه‌اندازی کلاس‌های زبان فارسی و ایران‌شناسی در یوبی‌سی پی بردم. این سه دانش‌آموختهٔ یوبی‌سی به‌ویژه با راهبری و ترغیب سایر دانش‌آموختگان ایرانی یوبی‌سی (Iranian UBC Alumni) نقش مشوّقان و فعالان اصلی را در پیشبرد اهداف مرتبط با برنامهٔ زبان فارسی و ایران‌شناسی در یوبی‌سی ایفا کرده‌اند.

پس از درگذشت زنده‌یاد علیرضا احمدیان، بخش مطالعات آسیایی دانشگاه بریتیش کلمبیا برای پاسداشت یاد و زحمات ارزندهٔ ایشان عنوان این سخنرانی‌ها را به «سلسله سخنرانی‌های علیرضا احمدیان در ایران‌شناسی» تغییر داد و کماکان این سخنرانی‌ها با نام زنده‌یاد علیرضا احمدیان برگزار می‌شود. لطفاً کمی دربارهٔ این سخنرانی‌ها بفرمایید و اینکه آیا این نام‌گذاری دائمی است یا باید هر سال تمدید شود؟ 

دکتر عابدینی‌فرد: درست می‌فرمایید. این سخنرانی‌ها ابتدا در سال ۲۰۱۸ و با نام کلی «مجموعه سخنرانی‌های‌ ایران‌شناسانه در یوبی‌سی» (UBC Lectures in Iranian Studies) افتتاح شدند. پس از درگذشت مرحوم احمدیان، به پیشنهاد برخی دوستان نزدیک ایشان و استقبال فوری بنده و همکارانم در دپارتمان، برای بزرگداشت خاطرهٔ ایشان و همچنین به احترام اندیشه‌ها و تلاش‌های مسالمت‌جویانه و گفت‌وگوپرورانه‌شان، تصمیم گرفتیم عنوان سخنرانی‌ها را به‌مدت دستِ‌کم یک‌سال به «سلسله سخنرانی‌های علیرضا احمدیان در ایران‌شناسی» تغییر بدهیم. خوشبختانه، مدت زمان کوتاهی پس از این تغییر نام، دوستان مرحوم احمدیان اشتیاق و تعهدی ستایش‌برانگیز برای ماندگارکردن این سخنرانی‌ها به‌نام زنده‌یاد احمدیان نشان دادند. دانشگاه البته از این مسئله استقبال کرد و هم‌اکنون، مطابقِ پیمانی که میان دانشگاه با دوستان علیرضا احمدیان موجود است، مشروط بر تداوم حمایت مالی این عزیزان، سخنرانی‌های یادشده دست‌ِکم تا سال تحصیلی ۲۰۲۴-۲۰۲۵ یعنی پنج سال بعد از افتتاح رسمیِ مجموعه سخنرانی‌ها به‌نام آن زنده‌یاد، کماکان تحت همین عنوان کنونی ادامه پیدا خواهد کرد. البته، همان‌طور که می‌دانید، نام رسمی این سخنرانی‌ها، با توجه به سوگیری آکادمیک دپارتمان و تمرکز ویژه‌اش بر زبان فارسی و جایگاه ایران بزرگ فرهنگی، در مقایسه با ایدهٔ ایران به‌مثابه صرفاً کشوری در «خاورمیانه»، هم‌اکنون از این قرار است: «سلسله سخنرانی‌های علیرضا احمدیان در ایران‌شناسی و مطالعات جوامع متأثر از فرهنگ فارسی». یکی از آرزوهای مرحوم احمدیان، که اتفاقاَ در دیداری دونفره با بنده هم به آن اشاره کردند، ایجاد شرایطی – مثلاً از طریق مرکزی تحقیقاتی – برای تضارب آرا و گفت‌وگوی مسالمت‌آمیز میان پژوهشگران و گروه‌های واجد نظرات متفاوت بر سر موضوعات مهم بود. ما در مجموعه سخنرانی‌های علیرضا احمدیان به‌نحوی روزافزون تلاش کرده‌ایم دست‌کم در محدودهٔ امکاناتی که این سخنرانی‌ها فراهم می‌آورند به این هدف نزدیک‌تر شویم. برای مثال، علاوه بر قسمت پرسش و پاسخ در انتهای هر سخنرانی، از سال گذشته، جزء دیگری را نیز به این رویدادها افزوده‌ایم، بدین ترتیب که بعد از هر سخنرانی، دست‌ِکم یک متخصص دیگر در همان حوزهٔ موضوع سخنرانی، که ایشان هم از قبل به شرکت در همان رخداد دعوت شده‌اند، با سخنران وارد بحث و گفت‌وگو می‌شود. بر اساس نظرسنجی‌هایی که از مخاطبان محترم کرده‌ایم، این اقدام خوشبختانه توانسته است سطح علمی این رخدادها را ارتقا بدهد.

راجع به آیندهٔ سخنرانی‌ها، باید عرض کنم که دوستان زنده‌یاد علیرضا احمدیان عزم جدی‌شان را برای دائمی‌کردن این سخنرانی‌ها، از طریق فراهم‌کردن شرایط مالی لازم مطابق قوانین دانشگاه در آینده، با دانشگاه در میان گذاشته‌اند. شخصاً بسیار امیدوارم چنین امکانی فراهم بشود؛ چه، این مجموعه سخنرانی‌ها، جدای از تأثیرات قویاً مثبتی که بر تعامل دانشگاه و جامعهٔ ایرانی و فارسی‌زبان ونکوور و همچنین آشناکردن غیرایرانیان و غیرفارسی‌زبانان این شهر و بسیاری جاهای دیگر، با ابعادی مهم از فرهنگ و تاریخ و ادبیات ایران و جوامع متأثر از ایران بزرگ فرهنگی داشته است، خوشبختانه همچنین توانسته است در مدت‌زمانی نسبتاً کوتاه جایگاهی به‌لحاظ علمی قابل‌احترام و درخور توجه میان پژوهشگران حوزهٔ ایران‌شناسی هم پیدا کند. از این‌رو، متوقف‌شدن ناگهانی این سخنرانی‌ها خلأیی ایجاد خواهد کرد که برای پرکردنش می‌بایست سال‌ها زحمت مضاعف متحمل شد. امیدوارم چنین اتفاقی رخ ندهد. 

علاقه‌مندان چطور می‌توانند از برنامهٔ این سخنرانی‌ها مطلع شوند و در آن‌ها حضور یابند؟

دکتر عابدینی‌فرد: علاقه‌مندان می‌توانند آرشیوی از اطلاعات مربوط به سخنرانی‌های قبلی در این مجموعه را در صفحهٔ سخنرانی‌ها بر روی وبسایت دپارتمان در آدرس asia.ubc.ca/lecture-series/alirezaahmadianlectures و عین همان اطلاعات را به‌علاوهٔ گاه تصاویر یا ویدیوهایی کوتاه از این مراسم در صفحهٔ فیسبوک مجموعه سخنرانی‌های علیرضا احمدیان در آدرس facebook.com/alirezaahmadianlectures ببینند. همچنین، چنان‌که مطلع‌اید، بعد از وقوع همه‌گیریِ کووید-۱۹، ما نیز بسیاری از رخدادهایمان را آنلاین و از طریق «زوم» برگزار کردیم. خوشبختانه، بسیاری از شرکت‌کنندگان در این سخنرانی‌ها لطف کرده و به ما اجازهٔ ضبط و پخش سخنرانی‌شان از طریق صفحهٔ یوتیوب دپارتمان را هم داده‌اند. علاقه‌مندان می‌توانند این سخنرانی‌ها را در آدرس youtube.com/user/UBCasianstudies/videos بیابند.

لطفاً کمی دربارهٔ ایجاد کرسی دائمی برای استادیار بخش مطالعات ایران‌شناسی و زبان فارسی در دانشگاه بریتیش کلمبیا برایمان بگویید و بفرمایید که چطور شد دانشگاه اقدام به ایجاد این کرسی کرد؟ آیا مشارکتی از جامعهٔ ایرانیان ونکوور هم برای تحقق این مهم انجام گرفت؟

دکتر عابدینی‌فرد: دانشگاه، به‌ویژه شخص دکتر راس کینگ، که تا همین یک‌سال قبل به‌مدت حدود نُه سال ریاست دپارتمان آسیاپژوهی را هم به‌عهده داشتند، بیش از یک دهه است که سودای راه‌اندازی گروه ادبیات فارسی و ایران‌شناسی را در سر می‌پرورانده است. من از نزدیک افتخار چهار سال همکاری نزدیک با دکتر کینگ را داشته و شاهد عشق و علاقهٔ ایشان به فرهنگ و ادبیات فارسی و ایرانی بوده‌ام و به‌جرئت می‌توانم بگویم اگر مدیریت و راهبری و به‌ویژه تلاش‌های گاه توأم با مبارزهٔ ایشان در جلسات متعدد دپارتمان و دانشگاه نبود، به‌احتمال قریب به یقین اکنون – شاید هم هرگز – شاهد نُضج‌گرفتنِ برنامهٔ زبان و ادبیات فارسی و ایران‌پژوهی در یوبی‌سی نمی‌بودیم. این نکته از این جهت اهمیت دارد که چنین برنامه‌هایی، اگر هم تمایلی به دایرکردنشان باشد، عموماً در دپارتمان‌های مطالعات خاورمیانه شکل می‌گیرند، نه در دپارتمان‌های مطالعات آسیا. این بحث البته مجال دیگری می‌طلبد، اما تلاش دکتر کینگ برای تثبیت ایران‌پژوهی در دل دپارتمان آسیاپژوهی هم قابل‌ستایش است و هم البته توجیه منطقی و علمی دارد. با تمام این اوصاف، متأسف‌ام از اینکه باید اذعان کنم طی دههٔ گذشته، به‌استثنای معدود اشخاص خیّر در جامعهٔ ایرانیِ ونکوور که داوطلبانه و از سر علاقه سالیانه یا هرازگاهی به پیشبرد برنامه‌های مرتبط با زبان فارسی و ایران‌شناسی در دانشگاه کمک می‌کرده‌اند، دانشگاه تا همین یکی دو سال گذشته در جذب کمک‌های گسترده از سوی جامعهٔ ایرانی چندان خوش‌اقبال نبوده است.

یادم است وقتی تازه به یوبی‌سی آمده بودم، یکی از پرسش‌هایی که در برخی جلسات به آن می‌پرداختیم، دلایل احتمالی و به‌عبارتی آسیب‌شناسیِ این کم‌اقبالی و یافتن راه‌هایی برای برطرف‌ساختن آن بود، به‌ویژه وقتی این کم‌علاقگی را با شور و شوق و حساسیتِ مثال‌زدنیِ مهاجرانِ برخی گروه‌ها و جوامع دیگر در بریتیش کلمبیا مقایسه می‌کردیم، وقتی ایشان برنامه‌های آکادمیک مرتبط با زبان و فرهنگ و ادبیات خودشان در یوبی‌سی را با اصرار و علاقه پیگیری و از آن‌ها حمایت می‌کردند. از این‌رو، شاید جالب باشد بدانید هیچ‌یک از دو کرسی رسمی-آزمایشیِ موجود که مشخصاً به فارسی و ایران مربوطند، یعنی کرسی تدریس زبان و فرهنگ فارسی که همکارم جناب دکتر دهقانی متصدی آن‌اند و همین‌طور کرسی ادبیات و فرهنگ مدرن ایران که اینجانب به‌زودی عهده‌دار آن خواهم بود، با حمایت مالی ایرانیان در ونکوور ایجاد نشده و بودجهٔ هر دو کرسی را خود دانشگاه تأمین کرده است. البته اولی را دانشگاه مشخصاً برنامه‌ریزی و فراهم کرد، اما دومی محصولِ نخست بختیاری و سپس اولویت‌شناسی دپارتمان بود، بدین شکل که سال گذشته یکی از همکاران ما در دپارتمان آسیاپژوهی تصمیم به بازنشستگی گرفتند و نظر به اولویتی که دپارتمان پیشاپیش برای توسعهٔ برنامهٔ ایران‌شناسی در نظر گرفته و اعلام کرده بود، اعضای دپارتمان با رأیی قاطعانه و بلافاصله رأی به تخصیص بودجهٔ کرسیِ پیشین آن همکارِ بازنشسته به سِمَتی جدید در ایران‌پژوهی دادند و از این‌رو دپارتمان در پاییز سال گذشته فراخوانی همگانی برای آن سِمَت منتشر کرد. قصد من از ذکر این مسئله البته به‌هیچ‌وجه زیرِسؤال‌بردن یا انتقاد از جامعهٔ ایرانی ونکوور نیست. در حقیقت، اتفاقی که طی یکی دو سال اخیر افتاده است، یعنی پیوندهای عمیق، مؤثر و ثمربخشی که میان دانشگاه و بسیاری افراد خیّر ایرانی‌تبار در ونکوور صورت گرفته است، به‌عقیدهٔ من خود نشان‌دهندهٔ این موضوع است که دلایل کم‌اقبالیِ پیشین دانشگاه در جلب حمایت‌های مالی لازم از سوی جامعهٔ ایرانی و فارسی‌زبانِ ونکوور را الزاماً نه در این جامعه، که احتمالاً در جاهای دیگر می‌باید جست‌وجو کرد. در هر صورت، خوشحال‌ام به عرض خوانندگانتان برسانم که با توجه به تعهدات دلگرم‌کنندهٔ جامعهٔ خیّر ایرانی در ونکوور، قرار است به‌زودی سِمَتی جدید با محوریت تدریس و تحقیق در خصوص «ادبیات کلاسیک فارسی» در یوبی‌سی ایجاد شود. این بدان معناست که به‌زودی استادی رسمی-آزمایشی در زمینهٔ «ادبیات کلاسیک فارسی» نیز به جمع ما در دپارتمان اضافه خواهند شد. از این‌رو، اجازه می‌خواهم از طرف دپارتمان و همکارانم، از همهٔ این فرهنگ‌و‌ادب‌دوستانِ خیّر در جامعهٔ ایرانی-کاناداییِ ونکوور صمیمانه تشکر کنم که دست‌ِکم نیمی از سپردهٔ لازم برای تأسیس این کرسی را ایشان تأمین خواهند کرد.

آقای دکتر دهقانی لطفاً بفرمایید برای برنامهٔ زبان فارسی، چه کلاس‌هایی ارائه می‌شود و موضوعات/برنامه‌های درسی این کلاس‌ها‌ چیست؟

دکتر دهقانی: در برنامهٔ زبان فارسی دو دسته کلاس برگزار می‌شود. دستهٔ اول کلاس‌های آموزش زبان است. در این کلاس‌ها، آموزش زبان از سطح مقدماتی تا پیشرفته‌ برای تقویت همهٔ مهارت‌های زبانی ارائه می‌شود. تلاش ما بر این بوده است که این کلاس‌ها با کیفیتی منحصربه‌فرد به‌صورت دوحالته (hybrid) یعنی هم‌زمان حضوری و برخط برگزار ‌شود و دانشجویان هر کجا که باشند و در هر زمانی ‌بتوانند از محتوای چندرسانه‌ای، تعاملی و برخط بهره‌مند شوند. طراحی چنین محتوایی، به‌صورتی که بتوان در آن ویژگی‌های شخصیتی و هویتی دانشجویان قرن بیست و یکمی را هم، که بیشترشان زبان‌آموزان موروثی‌اند (heritage students)، در نظر گرفت، از همان ابتدا از سوی بنده و تیم آموزشی دانشگاه آغاز شده است. شایان ذکر است که به‌خاطر ویژگی‌های خاص الفبای فارسی، و عدم تطابق بسیاری از اپلیکیشن‌های تعاملی موجود با زبان فارسی، برای این پروژهٔ منحصربه‌فرد و بزرگ از حمایت مالی و فنی جامعهٔ فارسی‌زبان استقبال می‌کنیم. 

دستهٔ دوم کلاس‌های فرهنگ فارسی و ایران‌شناسی به زبان فارسی است. برای دانشجویانی که به سطوح پیشرفته می‌رسند و برای دانشجویان ایرانی و افغانستانی بین‌المللی و دیگر علاقه‌مندانی که مسلط به هر چهار مهارت زبانی خواندن، نوشتن، گفتن و شنیدن باشند، کلاس‌های سینمای ایران، داستان کوتاه فارسی و به‌زودی دروس رسانه‌های فارسی‌زبان و درس ادبیات صوفیانه نیز به زبان فارسی برگزار می‌شود.

در کنار دوره‌های رسمی دانشگاه برای دانشجویان، گروه زبان فارسی از ابتدای شکل‌گیری، برنامهٔ آموزش عمومی علوم انسانی به زبان فارسی را در «کلوپ ادبیات فارسی‌خوانی» دنبال می‌کند. قصد ما این بوده است که بتوانیم امکانات و تخصص دانشگاه را در خدمت جامعهٔ فارسی‌زبان قرار دهیم و در عین حال فضای امن و مستقلی را برای اظهارِنظر و بیان تجربهٔ مخاطبان به‌وجود آوریم. در این راستا تاکنون به برخی از مهم‌ترین مسائل روز اجتماعی و فرهنگی ازجمله مهاجرت و هویت، از طریق خوانش و آموزش انتقادی ادبیات پرداخته‌ایم.

همچنین برای بهبود کیفیت زبانی و اعتلای فرهنگی جامعهٔ ایرانی خارج از مرزهای ایران، در قالب جلسات برخطِ «کلوپ ادبیات فارسی‌خوانی» دانشگاه تاکنون موفق شده‌ایم نسل جدید خوانندگان ادب فارسی در خارج از ایران را با برخی از برترین نویسندگان، ادیبان و صاحب‌نظران عرصهٔ ادب معاصر آشنا کنیم و امکان ارتباط مستقیم بین آنان را برقرار کنیم.

علاقه‌مندان برای اطلاع از آخرین برنامه‌ها و شرکت در این جلسات که هم به‌صورت برخط و هم حضوری و کاملاً رایگان برگزار می‌شوند، می‌‌توانند به صفحهٔ رخدادهای گروه مطالعات آسیا در آدرس: asia.ubc.ca/events/event یا صفحات ما در فیسبوک (facebook.com/UPLRC)، اینستاگرام (instagram.com/ubc_plrc) و تلگرام (t.me/UBC_PLRC) مراجعه کنند.

چه کسانی می‌توانند در کلاس‌های آموزش زبان فارسی نام‎‌نویسی کنند؟ آیا این کلاس‌ها تنها برای دانشجویان رسمی دانشگاه یوبی‌سی است؟ آیا شرکت در این کلاس‌ها به پیش‌نیاز خاصی نیاز دارد؟

دکتر دهقانی: کلاس‌های زبان فارسی اختیاری بوده و شرکت در آن‌ها به شرط ثبت‌نام و هماهنگی با امور دانشجویی و احراز شرایط مختصری، آزاد است. آنچنان‌که عنوان شد، دوره‌ها از مقدماتی تا پیشرفته است و با توجه به تعیین سطح، کلاس یا پیش‌نیاز مورد نظر به متقاضیان پیشنهاد می‌شود. 

طی چند سال گذشته و از زمانی که کلاس‌های زبان فارسی در دانشگاه یوبی‌سی ارائه می‌شود، استقبال از این کلاس‌ها چطور بوده است؟ 

دکتر دهقانی: استقبال از کلاس‌ها ازجمله کلاس‌های آموزش فارسی، داستان کوتاه و سینما، خصوصاً برای دانشجویان و زبان‌آموزان موروثی (heritage learners) یعنی کسانی که به‌نحوی خود را به‌لحاظ هویتی مرتبط با ایران می‌دانند، بسیار چشمگیر بوده است. این دانشجویان با توجه به پیشینهٔ هویتی خود، انگیزهٔ زیادی برای یادگیری دربارهٔ ایران و پیشینهٔ فرهنگی و هویتی جامعهٔ ایرانی مهاجر دارند. در ضمن، این کلاس‌ها، برای این زبان‌آموزان تجربهٔ منحصر‌به‌فردی است از این جهت که برای نخستین بار در محیط رسمی و آموزشی می‌توانند به زبان فارسی نظر، عقیده و احساس خود را بیان کنند.

موضوعات درس‌های ایران‌شناسی در یوبی‌سی چیست؟ چه کسانی می‌توانند در این کلاس‌ها نام‎‌نویسی کنند؟ آیا این کلاس‌ها تنها برای دانشجویان رسمی دانشگاه یوبی‌سی است؟ آیا شرکت در این کلاس‌ها به پیش‌نیاز خاصی نیاز دارد؟ استقبال از این کلاس‌ها چطور بوده است؟

دکتر عابدینی‌فرد: در حال حاضر، پنج درس در ایران‌شناختی در یوبی‌سی ارائه می‌شود و امیدواریم تا دو سال آینده تعداد این دروس به دستِ‌کم ۱۱ تا ۱۲ درس برسد. درس‌های موجود، که دانشجویان، و چنان‌که عرض خواهم کرد، غیردانشجویان، می‌توانند آن‌ها را انتخاب کنند و همه‌شان هم درس‌هایی اختیاری‌اند، عبارت‌اند از: 

ASIA 392: Classical Persian Literature 

ASIA 395: Modern Persian Literature

ASIA 394: Postrevolutionary Iranian Cinema 

ASIA 393: History of Iran from the Sasanians to the Safavids

ASIA 461: Gender and Sexuality in Modern Iranian Narratives

فعلاً در طول هر سال، چهار درس از این پنج درس ارائه می‌شوند. البته، هر یک از دو درس آخر را متناوباً و هر دو سال یک‌بار ارائه می‌کنیم. از آنجا که زبان تدریس در همهٔ این دروس انگلیسی است، و البته هیچ‌یک به پیش‌نیاز احتیاج ندارند، همهٔ دانشجویان، فارغ از پیشینهٔ زبانی و فرهنگی‌شان، می‌توانند این درس‌ها را انتخاب کنند. جای خرسندی فراوان دارد که بسیاری از دانشجویانی که طی سالیان گذشته این درس‌ها را انتخاب کرده‌اند، ایرانی‌تبار یا فارسی‌زبان (مثلاً افغان) بوده‌اند. با این‌حال، اگر نه بیشتر، دست‌ِکم به‌همان اندازه دانشجویان غیرایرانی یا غیرفارسی‌زبان هم داشته‌ام. چون این درس‌ها انتخابی‌اند و می‌توانند نیاز دانشجویان به واحدهای ادبی، و در یک مورد، تاریخی، را در بسیاری از رشته‌ها تأمین کنند، بنابراین دانشجویانی که درس‌ها را برداشته‌اند، تاکنون از بسیاری رشته‌ها – از زیست‌شناسی و علوم کامپیوتر و اقتصاد گرفته تا ادبیات انگلیسی و علوم سیاسی و روزنامه‌نگاری و البته مطالعات آسیا – بوده‌اند. نهایتاً اینکه خوشبختانه استقبال از همهٔ این درس‌ها تاکنون بسیار امیدوارکننده بوده است، چندان که گاه به‌دلیل حجم بالای نام‌نویسی و برای تدریس مؤثرترِ این کلاس‌ها، به‌ناچار از دپارتمان درخواست کرده‌ام امکان همکاری را با یک یا گاه دو آموزش‌یار (teaching assistant) برایم فراهم کنند. برای مثال، فقط از سال ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۱، بیش از ۸۰۰ دانشجو در کل این کلاس‌ها ثبت‌نام کرده‌اند. با اهدافی که برای توسعهٔ برنامه‌های ایران‌پژوهی و زبان فارسی در یوبی‌سی داریم و البته با امید به دریافت کمک‌های مداوم جامعهٔ ایرانی، ما امیدواریم این استقبال به‌نحوی روزافزون ادامه پیدا کند. نهایتاً اینکه، در خصوص سؤالی که راجع به شرط دانشجوبودن برای گرفتن درس مطرح فرمودید، می‌باید عرض کنم، خیر. دانشگاه سازوکاری خاص هم تحت عنوان Non-degree studies for unclassified students برای ارائهٔ درس به غیردانشجویان دارد که بر اساس آن غیردانشجویان علاقه‌مند به برخی دروس، که قصد اخذ مدرک تحصیلی ندارند، هم می‌توانند تحت شرایطی در کلاس‌های مورد علاقه‌شان شرکت کنند. 

خوشحال‌ایم که می‌فرمایید استقبال از کلاس‌های ایران‌شناسی بالا بوده است. با این حساب، به‌نظر می‌رسد جمعیت دانشجویان ایرانی و فارسی‌زبان در یوبی‌سی هم قابل توجه باشد. آیا در این خصوص آماری موجود است؟ ضمناً، فضای شهر ونکوور را تا چه اندازه مهیای همراهی و همسوییِ مهاجران ایرانی یا فارسی‌زبان با برنامه‌هایتان در دپارتمان می‌بینید؟

دکتر عابدینی‌فرد: بر اساس آماری که دانشگاه یوبی‌سی در سال ۲۰۲۰ به دست داده است، این دانشگاه حدود ۱٬۱۰۰ نفر دانشجوی ایرانی‌تبار دارد. این تعداد هم شامل دانشجویانی است که اقامت دائم دارند و هم آن‌هایی را در برمی‌گیرد که با ویزای دانشجویی در کانادا ساکن‌اند. دانشگاه به‌ندرت اطلاعاتی در خصوص پیشینهٔ قومیتی دانشجویان کانادایی یا «داخلی» گردآوری می‌کند؛ به‌همین دلیل، ارقام مربوط به دانشجویان داخلیِ ایرانی‌تبار یا واجد پیشینهٔ زبان فارسی، ناگزیر متکی به اخبار شفاهی است و نه آمار رسمی. از سویی، دانشجویان ایرانی با ابتکار عمل گروه‌ها و انجمن‌هایی هم در یوبی‌سی تشکیل داده‌اند، که به مناسبت‌های گوناگون اعضای خود و همچنین عموم دانشجویان علاقه‌مند را به برنامه‌هایشان دعوت می‌کنند و به‌نوعی موجب تقویت هویتِ جمعی در میان اعضایشان می‌شوند. این گروه‌ها، تا آنجا که من اطلاع دارم، عبارت‌اند از «کاروان»، «انجمن دانشجویان ایرانی و فارسی‌زبان یوبی‌سی» و «انجمن دانشجویان زرتشتی یوبی‌سی».

همچنین، می‌باید از گروه «ثقلین» هم یاد کرد که ایرانیان و غیرایرانیان بسیاری در آن فعال‌اند؛ البته، این گروه، چنان‌که از نامش پیداست، هویتش را مشخصاً بر محور دیانت اسلامی گردانندگان و اعضایش تعریف می‌کند. به‌عقیدهٔ من، حضور این گروه‌ها، به‌رغم اندیشه و منش گاه متفاوتشان، پیشاپیش به ایجاد محیطی مناسب برای حضور برنامه‌ای آموزشی-پژوهشی بر محور ایران‌پژوهی شکل داده است. ناگفته پیداست ازجمله دردناک‌ترین واقعیت‌ها و به‌عبارتی کارهای فروبستهٔ امروز جامعهٔ ایرانی، چه در داخل و چه بیرون از ایران، چندشقگیِ گاه بیمارگونهٔ ما ایرانیان است، چندان که بسیاری از ما گاه به‌سبب تفاوت در جهان‌بینی‌هایمان، حتی حاضر به هم‌صحبتی با برخی هم‌وطنانمان نیز نیستیم. دانشگاه‌ها، در فضایی توأم با آزادی بیان و امنیت، قاعدتاً می‌توانند بستری مناسب برای دست‌ِکم‌ تمرین و ممارست در چنین تبادل نظرهایی فراهم آورند و چه بسا حتی قادر باشند در درازمدت مسیری رو به تفاهم و همدلی میان گروه‌های ناهمسان‌اندیش بگشایند. ازجمله اتفاقات لذت‌بخش و به‌گمانم آموزنده که بارها در کلاس‌های بنده افتاده است، حضور دانشجویانی متعلق به گروه‌های مختلف یادشده و مشارکتِ منطقی و توأم با آرامششان دربارهٔ موضوعات عمدتاً حساس و بحث‌برانگیز در درس‌هایم بوده است. به بیرون از دانشگاه و کلان‌شهرِ ونکوور هم که نگاه کنیم، باز می‌بینیم آمار نشان از تعداد بالای جمعیت ایرانی‌تبار دارد. طبق آمار رسمی کانادا (Statistics Canada) در سال ۲۰۱۶، تعداد ۴۶٬۲۵۵ نفر ایرانی‌تبار در کلان‌شهرِ ونکوور و تعداد ۲۱۰٬۰۰۰ نفر ایرانی در سراسر کانادا ساکن بوده‌اند. همچنین، بر اساس مقاله‌ای منتشرشده در Geographical.co.uk به‌تاریخ سپتامبر ۲۰۲۱ تعداد ایرانیان ساکن کلان‌شهرِ ونکوور را حتی بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ نفر دانسته است. به همهٔ این‌ها دست‌ِکم این موضوع را هم باید اضافه کرد که انبوهی افراد سرشناس ایرانی‌تبار در حوزهٔ فرهنگ و ادب فارسی و ایران در میان ساکنان ونکوور حضور دارند. شاید اغراق نباشد اگر بگوییم هم‌اکنون در ونکوور، فقط ده‌ها نفر داستان‌نویس، موسیقی‌دان، مجسمه‌ساز، نوازنده، آهنگ‌ساز، خوشنویس، طراح و گرافیست، نقاش، استاد فعال یا بازنشستهٔ دانشگاه و همچنین پژوهشگر علمی برجسته داریم که آثارشان به‌نوعی با ایران در پیوند است. به‌عقیدهٔ من، این گنجینهٔ عظیم فرهنگی را می‌باید ارج نهاد. با اینکه دانشگاه فعلاً طرح مشخصی در این خصوص ندارد، من اما همواره شخصاً مشتاق ایجاد پیوند میان دانشگاه و این عزیزان بوده‌ام. برای مثال، من و دانشجویانم افتخار داشته‌ایم در برخی کلاس‌ها میزبان بعضی از ایرانیان هنرمند شهر ونکوور، به‌عنوان سخنران میهمان، باشیم. همچنین، تاکنون، این افتخار را داشته‌ایم تا در مجموعه سخنرانی‌های علیرضا احمدیان، چندین نفر از هنرمندان و پژوهشگران ایرانی ساکن شهر ونکوور سخنران ما باشند. از طرفی، اغلب این اشخاصِ برجسته، با انرژی و اشتیاقی وصف‌ناپذیر و به‌طور منظم از سال‌ها پیش به برگزاری کلاس‌ها و برنامه‌های آزاد آموزشی و فرهنگی در ونکوور پرداخته‌اند و از این‌رو، همواره خدمتی عظیم به پرورش فرهنگ و ادب و هنر ایران در میان مهاجران ایرانی و همچنین شناساندن این‌ها همه به مخاطبان غیرایرانی یا غیرفارسی‌زبان در ونکوور کرده‌اند. در نهایت، نقش حیاتی رسانه‌های ارتباط جمعیِ مهم در جامعهٔ ایرانی و فارسی‌زبان ونکوور نیز در این میان انکارنکردنی است. به‌عبارتی، بافت فرهنگیِ غالب در میان ایرانیان و فارسی‌زبانان ونکوور سال‌هاست از آنچه یوبی‌سی قصد دارد در قالب برنامه‌ای آموزشی-پژوهشی محقق کند، استقبال می‌کرده و به شکل‌گیری‌اش یاری رسانده است. بنابراین، از این منظر، اقدام دانشگاه یوبی‌سی به‌شکلی در حُکم ارج‌نهادن به این فرهنگ ستودنیِ علم‌دوستی، ادب‌دوستی، و هنردوستیِ دیرینه در میان ایرانیان و فارسی‌زبانان مهاجر در ونکوور است.

لطفاً به‌طور خلاصه افرادی را که در بخش مطالعات ایران‌شناسی و زبان فارسی دانشگاه یوبی‌سی مشغول به‌کارند، معرفی نمایید.

دکتر عابدینی‌فرد: در حال حاضر، غیر از بنده که فعلاً عهده‌دار دروس مربوط به ادبیات و فرهنگ ایران به‌طور کلی هستم، دکتر دهقانی کلاس‌های آموزش زبان و فرهنگ فارسی را، به‌زبان فارسی، تدریس می‌کنند و دکتر نَوینا نقوی مسئول دروس مربوط به جوامع متأثر از زبان و فرهنگ فارسی و ایرانی در جنوب آسیا و به‌ویژه شبه‌قارهٔ هند هستند. چنان‌که عرض کردم، به‌یمن حمایت‌های وعده‌داده‌شدهٔ جامعهٔ خیّر ایرانی، قرار است به‌زودی هم کرسی دیگری، در «ادبیات و فرهنگ کلاسیک فارسی» ایجاد شود. در مراحل بعدی طبیعتاً مایل‌ایم کرسی‌های دیگری، برای مثال در تاریخ‌نگاری قدیم و جدید ایران ایجاد کنیم.

چه زبان‌های خارجی دیگری در بخش مطالعات آسیایی ارائه می‌شوند؟

دکتر دهقانی: در گروه مطالعات آسیا اغلبِ زبان‌های آسیایی ازجمله چینی، هندی و ژاپنی هم تدریس می‌شود و به‌تازگی عربی هم به این مجموعه اضافه شده است.

آیندهٔ آموزش زبان فارسی و مطالعات ایران‌شناسی در یوبی‌سی را چگونه می‌بینید؟ آیا جامعهٔ ایرانی بریتیش کلمبیا می‌تواند کمکی به برنامه‌های آتی شما بکند؟

دکتر عابدینی‌فرد: جامعهٔ ایرانی-کانادایی بریتیش کلمبیا قطعاً می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در آیندهٔ اهداف و برنامه‌های یوبی‌سی در ارتباط با آموزش زبان فارسی و ایران‌شناسی ایفا کند. برخی از عزیزان ایرانی-کانادایی ممکن است از خودشان بپرسند چطور است که در ایالات متحده تعداد دپارتمان‌های ایران‌شناسی و ادبیات فارسی آن‌همه فراوان است، درحالی‌که در کانادا تاکنون حتی یک رشتهٔ تمام و کمال در این زمینه وجود ندارد. شاید بسیاری از خوانندگان ندانند، اما در ایالات متحده، رشد چنین برنامه‌هایی نه فقط مرهون حمایت مالیِ گسترده از سوی افراد و بنیادهای خیّر وابسته به جامعهٔ ایرانیان در آنجاست، بلکه در مواردی بسیار همچنین معلولِ اختصاص بودجه‌های مالی قابل‌توجه از سوی دولت فدرال آمریکا در رابطه با مسائل امنیتی و نظامی هم بوده است. در کانادا، جذب چنین بودجه‌های دولتی‌ای میسّر نیست، گرچه اگر هم می‌بود، ما بنا به‌دلایل روشن هیچ رغبتی به پذیرش آن نمی‌داشتیم، بنابراین تنها امید ما برای تداوم رشد برنامه‌هایمان در آینده، جامعهٔ ایرانی در کانادا و به‌خصوص در بریتیش کلمبیا و ونکوور است. در این خصوص، همچنین لازم است به عرض خوانندگان محترم برسانم که ما برای پیشبرد اهدافمان در یوبی‌سی تاکنون هیچ‌گونه کمکی از منابع مالی وابسته به هیچ دولتی، ازجمله ایران، دریافت نکرده‌ایم و به‌هیچ‌وجه هم قصد تأمین کمک مالی از چنین مجاری‌ای نداریم.

دکتر دهقانی: گروه زبان فارسی و ایران‌شناسی در دانشگاه در موقعیت بسیار حساس و در عین حال مغتنمی قرار گرفته است. از سویی، با خارج‌شدن برنامهٔ ایران‌شناسی و زبان فارسی از زیر سایهٔ مطالعات خاورمیانه و خاورنزدیک چنان‌که در بیشتر دانشگاه‌های دنیا معمول است، این امکان در دانشگاه یوبی‌سی فراهم شده است که گروه پرتوان و جوان دانشگاه بتواند طرح نویی در آموزش ایران‌شناسی و فرهنگ و زبان فارسی دراندازد. 

همان‌طور که همکار محترمم هم عنوان کردند، در کانادا حمایت دولتی‌ای برای حمایت از مطالعات ایران‌شناسی و زبان فارسی وجود ندارد و به‌این دلیل رشد آتی این برنامه منوط به کمک جامعهٔ ایرانی و دلسوزان زبان و فرهنگ فارسی است.

در شرایط ویژهٔ اقتصادی کنونی و بحرانی که همهٔ رشته‌های علوم انسانی با آن‌ها مواجه‌اند، در دانشگاه‌های دولتی‌ای مثل دانشگاه بریتیش کلمبیا، این مهم، حیاتی‌تر هم به‌نظر می‌رسد. ما امیدواریم که به‌زودی رشتهٔ مطالعات فارسی و ایران‌شناسی را در مقاطع کاردانی و کارشناسی راه‌اندازی کنیم و شروع به پذیرش دانشجویان مقاطع ارشد و دکتری بنماییم. برای این کار در سال‌های آتی امیدواریم چندین کرسی جدید در شاخه‌های مربوط به ایران‌شناسی در دانشکدهٔ هنر و علوم انسانی باز کنیم. چنین کار بزرگی نیاز به سرمایه‌گذاری‌های بزرگ و بلندمدت از سوی دوستداران زبان و ادب فارسی دارد. چنان‌که در پاسخ به یکی از سؤالات هم عنوان شد، برای تولید محتوا و گسترش زبان فارسی هم منابع مالی حیاتی است. نهایتاً حمایت مالی می‌تواند به کمک منابع تحقیقاتی و کتابخانهٔ گروه بیاید. در حال حاضر کتابخانه مطالعات آسیا نمی‌تواند حتی نیازهای ابتدایی برنامهٔ زبان فارسی را تأمین کند. 

چندی است کارزار «فارسی در بی‌سی» برای آوردن زبان فارسی به‌عنوان درس اختیاری به دبیرستان‌های بریتیش کلمبیا آغاز به کار کرده است. آیا شما و همکارانتان هم مشارکتی در این کارزار داشته‌اید؟ فکر می‌کنید موفقیت این کارزار و ارائهٔ فارسی به‌عنوان درس اختیاری در دبیرستان‌های بریتیش کلمبیا چه تأثیری روی اقدامات شما در بخش ایران‌شناسی و زبان فارسی دانشگاه بریتیش کلمبیا می‌تواند داشته باشد؟

دکتر دهقانی: از طریق همین رسانه از کار و موفقیت ابتدایی این کارزار مطلع شدیم، اما مشارکتی در آن نداریم. بی‌شک آموزش زبان فارسی در سطوح پیش از دانشگاه به‌طور بالقوه می‌تواند تعداد دانشجویان و علاقه‌مندان رشته‌های زبان فارسی و ایران‌شناسی را افزایش داده و برنامهٔ ایران‌شناسی را تقویت کند. 

در حال حاضر، تلاش‌های ما بر آموزش بزرگسالان و استانداردسازی آموزش زبان فارسی متمرکز است. در نهایت، استانداردهای ارائه‌شده از طرف دانشگاه می‌تواند ملاک خوبی برای ارزیابی میزان موفقیت و کیفیت آموزشی در سطوح پایین‌تر باشد. 

هرچند این موضوع شاید مستقیماً به بخش مطالعات ایران‌شناسی و زبان فارسی دانشگاه یو‌بی‌سی مرتبط نباشد، ولی از آنجایی‌که در یکی از سلسله سخنرانی‌های زنده‌یاد علیرضا احمدیان به موضوع بورسیهٔ مربوط به جانباختگان پرواز ۷۵۲ به‌ویژه دانشجویان/فارغ‌التحصیلان دانشگاه یو‌بی‌سی که جانشان را در این فاجعه از دست دادند، اشاره شد، لطفاً کمی دربارهٔ این بورسیه بفرمایید و اینکه آیا هنوز هم این بورسیه از سوی دانشگاه ارائه می‌شود یا نه، و چه کسانی واجد شرایط دریافت آن‌اند؟

دکتر عابدینی‌فرد: یکی دو روز بعد از فاجعهٔ سرنگونی هواپیمای پرواز ۷۵۲ اوکراین، آقای مهدیار بیاضی، ازجمله فعالان اجتماعی ساکن ونکوور، و از دوستان قدیم مرحوم علیرضا احمدیان، به‌همراه دو تن از دوستانشان، خانم گلنار وزیری و آقای علی عبدالحسین، به‌منظور زنده نگه‌داشتن خاطرهٔ قربانیان بی‌گناهِ آن پرواز، کارزاری آنلاین در فیس‌بوک تشکیل دادند که هدفش جمع‌آوری هدایای نقدی توسط عموم مردم بود. هدف اصلی ایشان، بعد از جمع‌آوری این هدایا، تقسیم مقادیر جمع‌آوری‌شده بین برخی دانشگاه‌ها و کالج‌ها و تشویق‌کردنشان به ایجادِ کمک‌هزینه‌هایی تحصیلی برای دانشجویان ایرانی و غیرایرانی بود. اقدام این عزیزان با موفقیت چشمگیری روبرو شد، چندان که در عرض چند روز، موفق شدند بیش از ۷۰ هزار دلار وجه نقد جمع‌آوری کنند و اندک‌اندک توانستند چنین کمک‌هزینه‌های تحصیلی‌ای را دست‌ِکم در ۱۲ دانشگاه و مدرسهٔ عالی در کانادا بنیان بگذارند.

یکی از این دانشگاه‌ها یوبی‌سی بود که از قضا چهار عضو خانواده‌اش – آقای دکتر سید مهران ابطحی فروشانی، خانم نیلوفر رزاقی، خانم زینب اسدی لاری و آقای محمد اسدی لاری – را در جریان سرنگونی هواپیما از دست داده بود. خاطرم است که آقای بیاضی با بنده تماس گرفتند و توضیح دادند که با دوستانشان چنین طرحی درانداخته و بنا دارند از مبلغ جمع‌آوری‌شده، ۱۰ هزار دلار را مبنای بورسیهٔ مورد نظر در یوبی‌سی قرار بدهند. من هم با کمال خرسندی ایشان را با همکارانمان در دفتر توسعه و سرمایه‌گذاری و پیوند با دانش‌آموختگان در دانشگاه یوبی‌سی در ارتباط گذاشتم. خوشبختانه دانشگاه هم از طرح پیشنهادی آقای بیاضی و دوستانشان استقبال کرد و حاضر شد به‌منظور دائمی‌کردن این کمک‌هزینه، مبلغ ۵۰ هزار دلار به ۱۰ هزار دلار جمع‌آوری‌شده اضافه کند تا به‌نحوی «اعتبار» لازم برای این کمک‌هزینه تأمین شود. اخیراً در مکاتبه‌ای که با دانشگاه در این‌باره داشتم، مطلع شدم در نهایت و با دریافت کمک‌های بیشتر به‌واسطهٔ دانشگاه، مجموع این سپرده هم‌اکنون به بیش از ۱۰۰ هزار دلار رسیده است.

و بله، این کمک‌هزینه کماکان «فعال» بوده و است و تا جایی که اطلاع دارم، تاکنون مجموعاً مبلغ ۴٬۵۰۰ دلار به چهار دانشجو در یوبی‌سی اهدا شده است. دانشجویان علاقه‌مند می‌توانند اطلاعات کلی در خصوص این کمک‌هزینه و همچنین شرایط و نحوهٔ درخواست را در این آدرس‌ها:

give.ubc.ca/projects/iranian-student-memorial-award

students.ubc.ca/enrolment/finances/awards-scholarships-bursaries/affiliation-scholarships/descriptions-affiliation-scholarships

بیابند. در یوبی‌سی، این کمک‌هزینه مشخصاً برای دانشجویانی در نظر گرفته شده که، جدای از شرایط تحصیلی، در وهلهٔ نخست ایرانی‌تبار یا فارسی‌زبان باشند یا اینکه بتوانند علاقه‌شان به ایران‌پژوهی یا مطالعهٔ ادبیات و فرهنگ فارسی را ثابت کنند.

با سپاس دوباره از وقت شما، اگر موضوع دیگری هست که مایل‌اید دربارهٔ آن صحبت کنید، لطفاً بفرمایید.

دکتر عابدینی‌فرد: عرض خاصی ندارم. باز هم بابت امکانی که برای ارتباط گسترده‌تر ما با جامعهٔ ایرانی و فارسی‌زبان ونکوور در اختیارمان قرار دادید، صمیمانه سپاسگزارم. همچنین، از بذل توجهی که همواره در رسانهٔ ارزشمندتان به امور مرتبط با این جامعه دارید، ممنون‌ام. برایتان موفقیت روزافزون آرزومندم.

دکتر دهقانی: باز هم تشکر می‌کنم از این امکانی که در اختیار ما قرار دادید تا بتوانیم فعالیت‌های گروه را به‌اطلاع مخاطبان برسانیم. به‌نظر من هم «رسانهٔ همیاری» نقش مهم و مؤثری در اعتلای سطح آگاهی جامعه و برقراری ارتباط مؤثر بین دست‌اندرکاران دارد و این مهم را به‌صورت حرفه‌ای پیگیری می‌کند. امیدوارم این تلاش و کار خوب تداوم داشته باشد.

نوشته مروری بر آخرین تحولات بخش ایران‌شناسی و زبان فارسی دانشگاه بریتیش کلمبیا اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

هر چه برایش دنبال کلاس رایگان زبان آلمانی ب-۱ مخصوص پناه‌جویان می‌گشتم، بی‌نتیجه بود. انگار برای آن‌ها که اقامت‌شان پادرهواست، قحطی کلاس زبان آمده باشد. 

مراجعم شش سال است که از اوکراین فرار کرده و به آلمان پناه آورده است. هنوز وضعیت اقامتش معلق است.
– وقتی که زادگاهم، دونتسک، که منطقۀ روس‌نشین است اعلام استقلال کرد، بیشتر ترس برم داشت که تأثیر بدتری روی قبولی پناهندگی‌ام داشته باشد. 

ماسکش را آهسته از روی صورتش پایین کشید و جرعه‌ای از فلاسک دستی‌اش که روی میز بود سر کشید. رنگ پوست روشن چهره‌اش، رژ لب صورتی‌اش و چشم‌های آبی‌اش در میان موهای بلوندش که تا روی شانه می‌رسید، با هم مجموعه‎ای بودند که از زیر ماسک نمایان و قابل رؤیت شد. لبخندی زد و انگار که دارد خودش را در آینه نگاه می‌کند، گفت:
– پوستم رنگ ندارد. سفید است مثل ماست. 

ماسکش را دوباره به صورت زد و ادامه داد:
– با وکیلم صحبت کردم، شاید با ورود پناه‌جویان جدید اوکراینی، به من هم زودتر اقامت بدهند، ولی امیدی نیست، چون از منطقۀ روس‌نشین هستم. 

دو هفته پیش همین‌طور که در اینترنت کلاس‌های زبان را جستجو می‌کردم، دیدم که در یکی از انستیتوهای زبان، کمک برای پرکردن درخواست «کلاس‌های زبان آلمانی به‌منظور ادغام [در جامعه]» برای پناه‌جوهای اوکراینی ارائه می‌دهند. پیشنهاد دادم تا با خواهرش که جدیداً بعد از جنگ با بچه‌هایش از اوکراین به آلمان پناه آورده، به آنجا برود تا شاید مزایای پناه‌جویان جدید اوکراینی شامل او هم بشود. ناامید بود و فکر می‌کرد، این‌همه مدت است که در آلمان بوده و اجازۀ شرکت در این کلاس را به او نداده‌اند، آیا حالا دلشان به رحم می‌آید و شامل مزایای آن‌ها می‌شود؟

خودش را روی صندلی جابه‌جا کرد و انگار حرف‌های زیادی توی دلش برای گفتن داشت:
– نامۀ پذیرش «کلاس‌های زبان آلمانی به‌منظور ادغام» برای خواهرم آمد، اما برای من نیامده. پناه‌جویان اوکراینی که از جنگ فرار کرده‌اند، خیلی مزایا شاملشان می‌شود. بلیت وسایل نقیلهٔ عمومی‌، باشگاه ورزشی، عضویت کتابخانه و خیلی چیزهای دیگر برایشان مجانی است. دوستانی دارم که دانشجو هستند، سریع در دانشگاه پذیرفته شده‌اند، بی‌آنکه مدارکشان ارزشیابی شود. کمک‌هزینهٔ تحصیلی هم به آن‌ها می‌دهند. 

مراجعم به هیجان آمده بود. دست‌هایش را در هوا تکان می‌داد و می‌خواست دنیا را بفهمد.
– پناه‌جویان افغان فراری از طالبان پشت مرزهای لهستان در این هوای سرد مدت‌هاست انتظار ورود به آلمان را می‌کشند، اما لهستان فقط اجازهٔ عبور اوکراینی‌های فراری از جنگ را می‌دهد.

نوشته پروژهٔ اجتماعی (۶۷) – پناه‌جوی خوب و پناه‌جوی بد اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

رسانهٔ همیاری – ونکوور

باخبر شدیم کاسپین ماکان، عکاس خبری و فیلم‌ساز ساکن ونکوور، برای تهیهٔ عکس‌ها و گزارش‌هایی از حملهٔ روسیه به اوکراین رهسپار این کشور شده‌ است. پس از بازگشت ایشان از اوکراین گفت‌وگوی کوتاهی با وی داشتیم تا دربارهٔ مشاهداتش و شرایط آنجا برایمان بگوید که توجه شما را به آن جلب می‌کنیم.

سلام آقای ماکان، با سپاس از وقتی که برای این گفت‌وگو گذاشتید، سپاسگزار می‌شویم کمی دربارهٔ سفر اخیرتان به اوکراین در زمان حملهٔ نیروهای روسیه برایمان بگویید. چه شد که به این سفر رفتید؟

درود بر شما، همکاران و خوانندگان گرامی، نخست به‌عنوان یک روزنامه‌نگار فراملیتی، وظیفه داشتم تا به‌سهم خود، پیامدها و فجایع جنگ را منعکس کنم. از طرفی به‌عنوان یک ایرانی، رژیم حاکم بر روسیه را دشمن مشترک مردم ایران و اوکراین می‌دانم. در دهه‌های گذشته تا کنون زمامداران روس همواره چشم طمع بر میهن ما را داشته‌اند، آن‌ها ضمن پشتیبانی از اشغالگران ایران، سال‌هاست که منابع ملی و تمامیت ارضی، به‌ویژه در مرزهای دریایی، شمال کشور را به تاراج می‌برند، بنابراین اگر قلم و دوربینم، مرا به جنگ نمی‌کشاند، بدون تردید، باز هم در کنار مردم اوکراین، در پیکار با روس‌ها می‌ایستادم. 

در همان اوایل حملهٔ روسیه به اوکراین اغلب شرکت‌های هوایی پروازهای خود را به این کشور قطع کردند. چطور خودتان را به اوکراین رساندید و چطور از آنجا خارج شدید؟

بله، این سفر خیلی پرمشغله‌ای بود. نه تنها هیچ پروازی به اوکراین انجام نمی‌شد، حتی برنامهٔ تردد کشتی‌ها هم در دریای سیاه، بین سواحل جنوبی اوکراین و سایر کشورها ازجمله رومانی، بلغارستان و ترکیه قطع شده بود، به این ترتیب ورود و خروج از اوکراین بسیار پردردسر بوده و می‌بایستی مسیری طولانی را از طریق کشورهای دیگر، آن هم با محدودیت‌های همه‌گیری، پیمود! من برای این هدف، چند مرتبه تلاش کردم، ولی نتیجه‌ای نگرفتم، سرانجام از کانادا به اروپا رفتم و با دشواری‌های بسیار، از مرز زمینی لهستان وارد شهر لویو در غرب اوکراین شدم، از آنجا هم با سختی‌های فراوان، با قطار، خودم را به کی‌یف در شمال رساندم، برخلاف لویو، پایتخت خالی شده بود، به‌جز افراد نظامی که کنترل شهر را بر عهده داشتند، تقریباً هیچ‌کس نبود، فروشگاه‌ها، هتل‌ها، رستوران‌ها، تاکسی‌ها و غیره همه تعطیل بودند… از یک‌سو، سرمای طاقت‌فرسا، گرسنگی، بی‌خوابی و خستگی، داشت مرا از پای درمی‌آورد و از سوی دیگر، دشواری ورود به مناطق جنگی، به‌دلیل مسائل امنیتی، همچنین نبودِ وسایل حمل‌و‌نقل، مشکلات را بیشتر می‌کرد، البته همهٔ این موارد، طبیعی و قابل‌پیش‌بینی بود.

به‌هر حال، پس از مدتی با آمبولانس به منطقهٔ جنگی ارپین تا حدود سه کیلومتری بوچا رفتم که البته بوچا بیشتر در تصرف نیروهای ارتش روسیه قرار داشت.

اما برای خروج از اوکراین، به شهر اودسا در جنوب و سپس به مرز کشور مولداوی رفتم و با کمک UNHCR و سازمان صلیب سرخ، از طریق جاده به رومانی رسیدم، از آنجا هم پس از ساعت‌ها انتظار در فرودگاه‌ها و پرواز به یونان، ترکیه، شهرهای مونیخ، فرانکفورت آلمان و نهایتاً به کانادا بازگشتم. 

وضعیت روحی و زندگی مردم در شهرهایی که بودید، چطور بود؟ 

پرسش بجا و بسیار خوبی است! به‌محض ورودم به اوکراین، اولین نکته‌ای که توجهم را به خود جلب کرد، شکیبایی و کرامت مردم آواره و جنگ‌زده بود، آن‌ها با وجود سرمای شدید، گرسنگی، بی‌خانمان‌شدن، دوری یا ازدست‌دادن عزیزان، همچنان بسیار آرام بودند، در صف‌های طولانی برای هر چیز، از قبیل خوراک، اسکان، جابه‌جایی و غیره، نه‌تنها صبور و خوش‌رفتار بودند، بلکه از هم مراقبت می‌کردند. رفتار آنان بی‌درنگ شما را یاد مردم ژاپن، در سونامی سال ۲۰۱۱ می‌اندازد. 

نکتهٔ دوم اینکه اکثر مادران و کودکانشان، افراد پیر و ناتوان از مناطق جنگی خارج می‌شدند، مردان خودخواسته به ارتش می‌پیوستند، که البته در میانشان، دختران شجاع جنگجو یا امدادگر، بسیار بودند. 

ظاهراً اوکراین جمعیت ایرانی قابل‌توجهی دارد، چه مهاجر و چه دانشجو. آیا برخوردی با هم‌وطنانمان هم در این کشور داشتید؟  

همان‌طور که می‌فرمایید با وجود جمعیت زیاد ایرانیان، اما هیچ فردی را در آنجا ندیدم، یا شاید من برخوردی نداشتم. گویا بسیاری از آنان، در روزها نخست تهاجم روسیه، اوکراین را ترک کرده بودند یا دستِ‌کم به شهرهای امن رفته بودند، به‌هر حال، خوش‌اقبالی بود، اگر با یکی از مهاجران ایرانی، دستِ‌کم در میان نیروهای کمکی داوطلب، روبرو می‌شدم، در حالی‌که داوطلبان بسیاری در بین سربازان و نیروهای لجستیک، از استرالیا، کشورهای اروپایی و آمریکا به نیروهای اوکراینی پیوسته بودند.

آیا با نیروهای مهاجم هم برخوردی داشتید؟ آیا در هنگام عکس‌برداری با خطری جدی هم مواجه شدید؟ 

خُب، مسلماً جنگ و خون‌ریزی، وحشت‌انگیز است و حضور در آن، یعنی مرگ یا روبروشدن با مرگ! پیش از سفرم، به دو نفر از آن‌هایی که خیلی به من نزدیک بودند، گفتم شاید دیگر برنگردم، و وقتی وارد منطقهٔ جنگی ارپین شدم، یکی از نقاطی که کشتار و فجایع بسیار در آنجا به‌بار می‌آمد، بی‌درنگ وصیت‌نامه‌ام را تکمیل کردم، سپس در حالی که نیروهای روسیه، بی‌وقفه به آن منطقه با خمپاره، آرپی‌جی و غیره حمله می‌کردند، برای ثبت جنایات آن‌ها، تا چند خیابان فاصله به بوچا نزدیک شدم، همان موقع و همان‌جایی که شوربختانه برنت رنو خبرنگار آمریکایی کشته شد! 

شما در زمان جنگ ایران و عراق هم در ایران بودید. آیا در آن زمان در مناطق جنگی هم حضور داشتید و اگر پاسختان مثبت است، شباهت‌ها و تفاوت‌های این دو جنگ را در چه می‌بینید؟

هنگام هژمونی عراق به ایران، من کودک بودم و وقتی جنگ به پایان رسید، ۱۷ سال داشتم، اما در ۱۵ سالگی برای دیدار با یکی از نزدیکانم که در ارتش خدمت می‌کرد، به مناطق جنگی غرب رفتم و در بمباران شیمیایی شهر بانه، دچار عارضهٔ پوستی شدم. همچنین خاطرات بسیار تلخ و دردناکی را از صدها حملهٔ هوایی و موشکی مکرر به تهران را به‌خاطر دارم، به‌گونه‌ای که امید به زندگی را از دست داده بودم… و هرگز هجوم نیروهای عراقی به مردم بی‌دفاع جنوب، تعرض و کشتار زنان و کودکان خرمشهر یا فاجعهٔ حلبچه را از یاد نخواهم برد…  

معمولاً در هر جنگی، یک‌طرف، متجاوز و آغازگر جنگ است و طرف دیگر هم مقابله می‌کند، اما اوکراین به روسیه حمله نمی‌کند و تنها با بردباری از خاک و مردم میهن، درون مرز‌های خویش، دفاع می‌کند.

در مورد هر جنگی، آنچه به‌روشنی می‌توان گفت، این است که اساساً هرگز دلیل قابل‌پذیرشی برای هیچ‌گونه تهاجم، ویرانی و ازبین‌بردن آدم‌ها، وجود ندارد. شباهت جنگ‌ها، به خاک‌وخون‌کشیدن مردم است، و تفاوت آن‌ها، در چگونگی و به‌کارگیری آلات جنایات. 

عکس‌های شما چه چیزهایی را به تصویر کشیده است؟

خانه‌های در آتش سوخته… ماشین‌های گلوله‌باران‌شده… کوکتل مولوتف‌های آماده… باغچه‌ای که خانواده‌ای را در خود جای داده… خیابان‌های خالی… گل‌های پژمردهٔ گل‌فروشی… کالسکه‌های شکستهٔ نوزادان… زمین‌های بازی ویران‌شدهٔ کودکان… نگاه پرسش‌آمیز خردسالان… چشم‌های اشک‌آلود بازماندگان… ایستگاه قطار و چمدان‌های آوارگان… چهره‌های غمگین و به‌غایت نگران… و همهٔ این‌ها؛ فرومایگی و دستان خون‌آلود رهبران کرملین، سکوت مرگبار قدرتمندان جهان و کردار پست نیروهای روسی را نشان می‌دهد.

مردم چطور می‌توانند این عکس‌ها را ببینند؟ آیا در فکر برگزاری نمایشگاهی از عکس‌هایتان هستید و اگر پاسختان مثبت است، چه زمانی و در کجا این کار را خواهید کرد؟ 

بله، قصد برپایی چند نمایشگاه را دارم. دوستانم پیگیرِ یافتن اسپانسر و تأمین بودجه هستند. امیدوارم به‌زودی زمان و مکان برگزاری آن‌ها از طریق رسانهٔ همیاری، اعلام شود. همچنین تعدادی از عکس‌ها به‌مرور از طریق حساب اینستاگرام من در آدرس www.instagram.com/caspian_makan منتشر می‌شود.

به‌جز عکس‌هایی که در این سفر گرفتید، ره‌آورد دیگری داشته‌اید؟

در اوکراین تصاویری را هم ضبط کردم که قرار است با همکاری دوستان هنرمند و آهنگ‌ساز، فیلم کوتاهی را برای پخش آماده کنیم.

چه چیزی را برای همیشه از جنگ اوکراین به‌ خاطر خواهید سپرد؟

نکتهٔ تأمل‌برانگیز این است که با گذشت میلیاردها سال از عمر جهان، حتی انسان امروزی یاد نگرفته تا دنیایی بر پایهٔ صلح و امنیت بسازد… پس از حدود هشت دهه از پایان تجربهٔ تأسف‌بار جنگ‌های جهانی، همچنان درسی از تاریخ نیاموخته‌ایم…  

فجایع انسانی که در نقاط مختلف جهان، از جمله اوکراین، یمن، سوریه، افغانستان و غیره، در جریان است، اساساً ماهیت سازمان ملل را به‌شدت مورد نقد قرار می‌دهد. این سازمان، نهادی نوپا نیست، هشتادساله است! اگر یک شخص بود، احتمالاً تا الان مرده بود. سال‌هاست که خودکامگان در چین، اعضای بدن زندانیان سیاسی را جدا می‌کنند، اما این سازمان خاموشی اختیار کرده است. هنوز زمان زیادی از نقش بی‌اثر این نهاد در نسل‌کشی رواندا نمی‌گذرد. پس از ۲۰ سال به نزاع خونین دارفور پایان نداده است… هیچ واکنش قابل‌توجهی در برابر قتل عام ایرانیان از سال ۱۳۵۷ تا کنون نشان نداده است و موارد بی‌شمار دیگر… در نتیجه، بایستی گفت سازمان ملل، که مهم‌ترین وظیفه و هدفش، جلوگیری از جنگ و ایجاد صلح و نظم جهانی پایدار بوده، تا کنون اجرایی نکرده است.

نظر به پدیدهٔ صفر و یک در دنیای مدرن، که به آگاهی‌رسانی شتاب ویژه‌ای می‌بخشد و وجود امکانات گستردهٔ رسانه‌های اجتماعی، اکنون وقت آن رسیده تا ملل جهان، با همگرایی و هدایت نخبگان و اندیشمندان جوامع، ضمن گسترش خردگرایی، دولت‌ها و گردانندگان را برای همیشه وادار به پایان هرگونه جنگ و خشونت کنند.

اگر صحبت دیگری برای خوانندگان ما دارید، لطفاً بفرمایید. 

با نگاهی گذرا به جهت‌گیری‌ها و اقدامات جنگی روسیه، به‌ویژه هژمونی دوباره به اوکراین، حضور نظامی در سوریه و کشور آفریقایی مالی، همچنین نفوذ در کشورهای کمونیستی آمریکای جنوبی، چنین به‌نظر می‌رسد؛ اهداف شوم و ناسازگاری، در سرِ گردانندگان کرملین، در تب‌وتاب است.  

از سوی دیگر، با توجه به نکاتی ازجمله توان نظامی روسیه، هم‌پیالگی‌اش با چین، دراختیارداشتن سلاح‌های کشتار جمعی و بی‌پروایی سران آن در انجام هرگونه فجایع انسانی، می‌توان گفت؛ هم‌اکنون این کشور خطری است جدی برای همهٔ ملل جهان.

بنابراین، امید است تا مردم سراسر دنیا، حتی خود روس‌ها، با هم‌گرایی و شرکت در برنامه‌های اعتراضی علیه این رژیم و نیز پشتیبانی از محکومیت پوتین و حامیان وی در دادگاهی بین‌المللی مانند نورنبرگ، فشارها را به دولت‌های خود افزایش دهند تا شاید بتوان به این ترتیب از گسترش و پدیدآمدن جنگ‌ها، جلوگیری کرد. 

سخن پایانی اینکه هرگز نباید فراموش کنیم؛ تهاجم روسیه به اوکراین، در حقیقت تهاجم به سایر کشورهاست! پس سربازان و مردم در اوکراین، تنها برای میهنشان از بین نمی‌روند، بلکه آن‌ها به‌خاطر یکایک ما، همچو سپر، در برابر مهاجمان ایستادگی می‌کنند.

نوشته حملهٔ روسیه به اوکراین از دریچهٔ دوربین عکاس خبری ایرانی-کانادایی اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

اولین روز هفته در حالت معمولی چنگی به دل نمی‌زند. بعد از دو روز تعطیلی آخر هفته، روز کاری شروع می‌شود و باید یواش‌یواش وارد هفتۀ جدید شد، مانند گرم‌شدنِ آهسته‌آهستهٔ موتور ماشین در زمستان، این اولین روز هفته طور دیگری شروع شد.

به سراغ ایمیل‌های انباشه‌شدۀ دوشنبه رفتم. ایمیل‌هایی که چند روز گذشته به صندوق ایمیل سرازیر شده‌‌ بودند. مشغول خواندن آن‌ها که شدم، تلفن زنگ زد. اسمش را روی صفحۀ موبایل دیدم و با خودم گفتم، حتماً خبرهای خوبی دارد. کوچینگ شغلی با او تمام شده بود. قرار بود که به کلاس زبان آلمانی B2 برود و بلافاصله در تابستان دورۀ دستیار اجتماعی را شروع کند. صدایش غمگین بود.
– در بین ایمیل‌هایم هرچه دنبال رزومه‌ام می‌گردم، پیدایش نمی‌کنم. لطفاً دوباره برایم می‌فرستید؟

می‌خواست بیشتر صحبت کند. پرسیدم:
– حالت چطور است؟ 

– اصلاً حالم خوب نیست. پدرم فوت کرده است.

انتظار شنیدن آن را نداشتم. اولین روزی که پیشم آمد، گفت که آرزوی دیدن پدر و مادرش را دارد. جنگ در سوریه همسرش را بلعیده بود، تحصیلات دانشگاهی‌اش را ناتمام گذاشته و با دو فرزندش به آلمان فرار کرده بود. 

تنها چیزی که می‌توانستم به او بگویم، آرزوی صبر و همدردی بود. از فاصله بگویم و دلتنگی. کمی از تجربۀ مشابه خودم گفتم. از مادرم که سال‌ها پیش در فرسنگ‌ها دور از دست دادم. 

صدای زنگ در ورودی آمد. مراجعم از پشت در شیشه‌ای دست تکان ‌داد. در را باز کردم، با مایع ضدعفونی دستش را تمیز کرد و وارد اتاق کارم شد. کارمان را شروع کردیم. در حین کوچینگ شغلی معمولاً به‌طور ناگهانی گذری هم به افغانستان می‌زنیم. گاهی با تعریف‌های طنزآمیز و گاهی دردناک. این بخشی جدانشدنی از کارمان است. 

– پسرم از مدرسه سراسیمه به خانه آمد. تمام سروصورتش پر از خون بود. طالبان یکی از مراکز دولتی در کابل را بمب‌گذاری کرده بود. وحشتناک بود. آدم‌های کشته‌شده مثل توپ توی هوا کلّه‌معلق می‌زدند و محکم پایین می‌افتادند. 

در این فضای غمناک تلفن زنگ زد. با اینکه در حین مشاوره تلفن را جواب نمی‌دهم، با دیدن نامش از مراجعم عذرخواهی کردم تا کوتاه جوابش را بدهم. منتظر تلفنش بودم که مطمئن شوم همان روز برای وقت نفر دوم کوچینگ شغلی می‌آید.
– خواستم خبر بدهم که امروز نمی‌توانم برای کوچینگ شغلی بیایم. حالم خوب نیست. از پیش مشاور روان‌شناس می‌آیم. خیلی حرف زدم. حالم بدتر ‌شد. 

از وقتی که روابط روسیه و اوکراین بحرانی‌تر شده بود، ترس مثل هشت‌پا دورش چنبره زده بود. فکر می‌کرد چیزی نمانده که آلمان و اروپا با خاک یکسان ‌شوند. جنگ اتمی بشود. دوباره بخواهد با خانواده‌اش فرار کند. جنگ تعقیبش می‌کند. می‌گفت از افغانستان ناآرام و جنگ همیشگی‌اش فرار کردیم و تا ما را نکشد، دست برنمی‌دارد. 

حرفی برای گفتن نبود. قرار شد دوشنبهٔ بعد بیاید. 

نوشته پروژهٔ اجتماعی (۶۴) – دوشنبۀ دلگیر اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

علی‌رغم‌ آشفتگی‌اش سر وقت به برنامهٔ کوچینگ شغلی رسید. آشفتگی‌اش را در چشم‌های آبیِ نگرانش می‌شد دید. موهای بلندِ صافِ بلوندش را که روی پُلیور صورتی‌رنگش ریخته بود، مرتب کرد و روی صندلی نشست. موبایلش را با کمی تردید از توی کیف دستی‌اش درآورد و روی میز گذاشت.

قبل از اینکه کارمان را شروع کنیم، از او‌ پرسیدم: «چه خبر از اوکراین؟ امروز تمام اخبار در این مورد است.‌»

دست‌هایش را در هوا تکان داد و گفت: «اصلاً نمی‌دانم چه اخباری از رسانه‌ها را باور کنم. نگران خانواده‌ام هستم، به‌خصوص مادرم. در دونتسک زندگی می‌کند. یکی از مناطق روس‌نشین که مدتی است اعلام استقلال کرده‌اند. خواهرم همان نزدیکی‌ها زندگی می‌کند، اما در منطقهٔ اوکراینی‌نشین. مدارس تعطیل‌اند. دانشگاه‌ها تعطیل‌اند. مادرم می‌گوید دانشجوها تفنگ به دست گرفته‌اند. آخر بچه‌های به این کم‌سن‌و‌سالی باید به‌جای درس خواندن اسلحه دست بگیرند؟ خیلی‌ها با اتوبوس به روسیه فرار می‌کنند. مواد غذایی کمیاب و گران شده‌ است. دلم می‌خواهد مادرم را یکی دو ماه به اینجا دعوت کنم تا از هیاهو دور باشد. اما چطور؟ نه‌تنها گران است، بلکه اول باید به روسیه برود و از آنجا پرواز کند. باید مسیر را دور بزند.»

کوچینگ شغلی را شروع کردیم. بعد از مدتی از موبایلش که در حالت بی‌صدا گذاشته بود، لرزش پیامک‌هایی آمد. نگاهی به موبایلش انداخت: «خواهرم پیام صوتی داده. به او گفته بودم که در زمان کوچینگ شغلی پیامی برایم نفرستد.»

اجازه گرفت و پیام را گوش داد. می‌دانستم که تا آن را نشنود، آرام نمی‌گیرد. 

«خواهرم از سروصدای وحشتناک جنگنده‌ها در آسمان تعریف می‌کند. از وحشت شبانه‌شان.»

دوباره به کارمان برگشتیم. اما حواسش جای دیگر بود. پالتوش را که‌ می‌پوشید تا بیرون برود، گفت: «اصلاً نمی‌دانم چه اخباری از رسانه‌ها را باور کنم.»

نوشته پروژهٔ اجتماعی (۶۳) – بار دیگر اروپا اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

سرانجام پس از هفته‌ها گمانه‌زنی و حملات لفظی بین روسیه، اوکراین، آمریکا و کشورهای اتحادیهٔ اروپا، روسیه با حملهٔ نظامی به اوکراین در ۲۴ فوریهٔ ۲۰۲۲ به همهٔ شک و شبهه‌ها پایان داد.

نبردی که با توجه به قدرت نظامی روسیه در برابر اوکراین کاملاً یک‌طرفه به‌نظر می‌رسید، تا اینجا با مقاومت شدید اوکراین مواجه شده است. هرچند به‌نظر می‌رسد هنوز روسیه همهٔ توان نظامی خود را در این جنگ به‌کار نگرفته است.

در کانادا جمعیت اوکراینی‌تبار قابل‌ملاحظه‌ای زندگی می‌کنند، به‌طوری که بیشترین تعداد اوکراینی‌تباران خارج از سرزمین مادری‌شان ساکن کانادا هستند. این واقعیت و اینکه کانادا یکی از کشورهای عضو پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) است، موجب شد دولت فدرال و دولت‌های استانی واکنش‌های شدیدی به این حمله از خود نشان دهند.

از زمان آغاز حملهٔ نظامی روسیه به اوکراین، دولت فدرال در چند نوبت تحریم‌هایی را علیه روسیه فعال کرده است. یک روز پس از آغاز حملهٔ نظامی روسیه به اوکراین، دولت فدرال ۳۱ عضو اصلی حلقهٔ نزدیک به ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، چهار اوکراینی طرفدار روسیه، ۳۵۱ نمایندهٔ مجلس دومای روسیه که به حملهٔ نظامی به اوکراین رأی مثبت دادند، و ۲۷ مؤسسهٔ مالی روسی را تحریم کرد. بر اساس این تحریم، هرگونه تعامل مالی با این افراد از سوی هر فردی در خاک کانادا و هر کانادایی‌ای در خارج از خاک کانادا، ممنوع است. علاوه بر این، دولت فدرال هرگونه تراکنش و فعالیت مالی در دو منطقهٔ لوهانسک و دونتسک را که تحت کنترل دولت اوکراین نیستند، ممنوع کرد. دولت فدرال در همان روز تا ۱۰ میلیون دلار بودجه برای کمک‌های انسان‌دوستانه در این زمینه اختصاص داد.

در روزهای بعد، دولت فدرال  ۲۵ میلیون دلار کمک نظامی و ۱۰۰ میلیون دلار کمک‌های انسان‌دوستانهٔ دیگر را به اوکراین اختصاص داد و ۱۸ عضو شورای امنیت ملی روسیه و سه مؤسسهٔ مالی دیگر در این کشور را تحریم کرد و فضای هوایی خود را به‌روی هواپیماهای روسی بست. 

علاوه بر این، دولت فدرال اعلام کرد پروندهٔ حملهٔ روسیه به اوکراین را به دیوان کیفری بین‌المللی خواهد برد.

حزب محافظه‌کار، اپوزیسیون رسمی در پارلمان، هم نسبت به حملهٔ روسیه به اوکراین واکنش شدیدی نشان داد. کندیس برگن، رهبر موقت این حزب، در پارلمان از دولت خواست سفیر روسیه در کانادا را اخراج کند و سفیر کانادا در روسیه را فرابخواند. او همچنین خواهان پذیرش کسانی شد که به‌دلیل جنگ ناچار به فرار از اوکراین شده‌اند و نیز خواهان لغو ویزا برای سفر از اوکراین به کانادا شد.

در همین حال روز سوم مارس دولت فدرال کانادا اعلام کرد که مجوز جدیدی تحت عنوان «مجوز کانادا-اوکراین برای سفرهای اضطراری» برای شهروندان اوکراین که از جنگ می‌گریزند ایجاد کرده که براساس آن بسیاری از نیازمندی‌های دریافت ویزا از جمله کنترل‌های امنیتی و بررسی سوابق متقاضیان موقتاً به حال تعلیق در می‌آید. هیچ سقفی برای تعداد متقاضیان برای این برنامهٔ جدید اعلام نشده و اقامت این افراد می‌تواند تا دو سال تمدید شود. 

دولت‌های استانی کانادا هم به حملهٔ روسیه به اوکراین واکنش نشان دادند. در بریتیش کلمبیا، دولت استان اعلام کرد از واردات و فروش مشروبات الکلی ساخت روسیه در فروشگاه‌های دولتی BC Liquor Store جلوگیری خواهد کرد، یک میلیون دلار به صلیب سرخ برای کمک به مردم اوکراین اختصاص خواهد داد و از اقدامات دولت فدرال برای تحریم اشخاص و نهادهای روسیه حمایت خواهد کرد و از آن‌جمله به تفحص در ثبت مالکیت زمین‌ها توسط ثروتمندان روسِ نزدیک به دولت روسیه مشارکت خواهد کرد. در عین حال حزب بی‌سی لیبرال، اپوزیسیون رسمی در مجلس قانونگذاری بریتیش کلمبیا، خواستار اعلام آمادگی دولت استان به دولت فدرال برای پذیرش پناه‌جویان اوکراینی‌ و همچنین تمدید ویزاهای توریستی، کاری و تحصیلی شهروندان اوکراینی‌ای که در حال حاضر در بی‌سی هستند، شد. این حزب همچنین از جلوگیری از فروش مشروبات الکلی روسی در فروشگاه‌های دولتی حمایت کرد و خواهان بیرون‌کشیدن سرمایه‌های شرکت مدیریت سرمایه‌گذاری بریتیش کلمبیا (BCI) از مؤسسات مالی روسیه، افزایش سرمایه‌گذاری در پروژه‌های LNG برای صادرات به اروپا به‌عنوان جایگزین گاز روسیه و ضبط اموال ثروتمندان روسِ نزدیک به دولت پوتین شد. 

در همین حال شرکت مدیریت سرمایه‌گذاری بریتیش کلمبیا اعلام کرد سهام مشتریانش را در شرکت‌های روسی خواهد فروخت.

مردم کانادا هم به حملهٔ روسیه به اوکراین واکنش نشان دادند. در شهرهای مختلف چندین تجمع اعتراضی شکل گرفت. از جمله در شهر ونکوور که روز شنبه ۲۸ فوریه، هزاران نفر در اعتراض به حملهٔ روسیه در مقابل آرت گالری ونکوور تجمع و سپس در خیابان‌های اطراف تظاهرات کردند. در حاشیهٔ این تظاهرات گفت‌وگوی کوتاهی داشتیم با میروسلاو پتریو، رئیس پیشین کنگرهٔ اوکراینی‌های کانادا. او واکنش ابتدایی دولت فدرال کاناد را ضعیف و بسیار ناامیدکننده و بیشتر به‌عنوان ژستی برای مصرف داخلی خواند تا کمک به کشوری که با دومین ابرقدرت بزرگ جهان می‌جنگد. به‌گفتهٔ پتریو بعد از اعلام کمک‌های ابتدایی، کانادا بیشتر موارد مورد نیاز را تأمین کرده است.

او افزود: «هر نوع تحریمی در درازمدت مؤثر است، ولی از آنجایی که اوکراین اکنون همهٔ مردان توانمند را بسیج می‌کند، باید نیازهای ساده اما حیاتی آن‌ها را تأمین کرد، مواردی مانند کلاه ایمنی، جلیقهٔ ضدِگلوله، سلاح‌ها و مهمات سبک، کیت‌های پزشکی تاکتیکی و انواع تجهیزات پزشکی که نه‌تنها مورد نیازِ ارتش اوکراین است، بلکه برای جمعیت غیرنظامی هم که به هدف انتخابی برای دشمن تبدیل شده‌اند، مورد نیاز است. به‌جز این‌ها هر شکلی از دفاع ضدهوایی و ضدموشکی حیاتی است.»

او از کانادایی‌ها خواست از نمایندگان مجلس خود بخواهند که کانادا به ناتو فشار بیاورد تا بر فراز اوکراین برای محافظت از غیرنظامیان، منطقهٔ پروازممنوع اعلام کند.

نوشته مروری بر واکنش‌ها به حملهٔ روسیه به اوکراین در کانادا اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

آرام روانشاد – ایران

خاطره‌ای در درونم است

چون سنگی سپید درونِ چاهی

سر ستیز با آن ندارم، توانش را نیز

برایم شادی است و اندوه.

در چشمانم خیره شود اگر کسی،

آن را خواهد دید.

غمگین‌تر از آنی خواهد شد

که داستانی اندوه‌‌زا شنیده است.

می‌دانم خدایان انسان را

بدل به شیء می‌کنند، بی‌آنکه روح را از او بگیرند.

تو نیز بدل به سنگی شده‌ای در درون من

تا اندوه را جاودانه سازی!^۱

جوان است و پر از شور زندگی. بیست و دو ساله است و کارش برای رفتن به کانادا درست شده؛ ویزای تحصیلی گرفته است. می‌گوید دو سال پوست خودش را کَنده تا معدلش ۱۹ شود و بتواند برای یکی از بهترین دانشگاه‌های کانادا پذیرش بگیرد. خودش را توی خانه حبس کرده و فقط زبان می‌خوانده و درس! می‌گوید تا رسیدن روز پروازش خواب ندارد. پر از امید است برای آینده‌ای روشن. هیجانِ رفتن، او را از خواب و خوراک انداخته است. کلی کار دارد که باید انجام دهد. دو هفتهٔ دیگر عازم کاناداست. سرزمین آزادی، دموکراسی. سرزمین صلح، آدم‌های خوشبخت و آرام.

نیازی نیست دختری که با هزار شور و شوق و امید برای تحصیل و ساختن آینده‌ای بهتر راهی کاناداست، سوار ماشینم شود تا یادم بیفتد پارسال چنین روزهایی ۱۷۶ جان پاک نقاب در خاک کشیدند. در میان این ۱۷۶ نفر، دانشجویان نخبهٔ زیادی بودند که خیلی از آن‌ها برای دیدار با خانوادهٔ خود به تهران آمده بودند. همان‌هایی که مثل همین دختر به امید ساختن زندگی بهتر وطن را ترک کردند و بعد در ایام تعطیلات به عشق خانواده و وطن آمدند. آمدنی که برگشتی نداشت. جانشان هزارپاره شد و بر دشت‌های وطن افتاد. یک سال از فاجعهٔ پرواز شمارهٔ ۷۵۲ هواپیمایی بین‌المللی اوکراین می‌گذرد. غم بزرگی که حتی با شیوع کووید-۱۹ در جهان و از بین رفتن انسان‌های زیادی در اثر این بیماری، از آن کاسته نشد. فاجعه‌ای که حتی نوشتن از آن هم تک‌تک سلول‌های آدم را عذاب می‌دهد.

آن صبح منحوس، خانواده‌ها ‏عزیزان خود را بدرقه کردند. با هزاران امید و آرزو؛ اشک ‏ریختند برای دوری و دلتنگی‌ای که باید تحمل می‌کردند تا سالی دیگر برسد و آن‌ها را دوباره در آغوش بکشند؛ اما هرگز تصور نمی‌کردند این ‏دلتنگی ابدی شود. عزیزانشان در آسمان سوختند و آن‌ها ماندند با قلبی سوخته و داغی که هرگز خاموش نخواهد شد.

حس می‌کنم وزنه‌ای به سنگینی تمام تاریخ روی سینه‌ام گذاشته‌اند. تمام تاریخی که این ملت ظلم دیدند و ظلم دیدند. از هزار سال پیش تا به امروز! پروفایل فیس‌بوکمان را مزین به عکس شمعی برای جان‌باختگان این پرواز کرده‌ایم. شمعی روشن کرده‌ایم برای این ۱۷۶ جان پاک. اما تمام شمع‌های دنیا هم نمی‌تواند قلبمان را روشن کند. هر چه می‌بینیم، سیاهی‌ست و غم. چگونه می‌شود فراموش کرد؟ چگونه می‌شود زار نزد؟ عکس‌هایشان را نگاه می‌کنم. جوانان نخبه‌ای که هر کدام می‌توانستند آینده‌ای روشن داشته باشند. کودکانی که قرار بود هنوز کودکی کنند. زن و مردهایی که قرار بود هنوز عشق بورزند. دکترهایی که می‌توانستند هزارها انسان را شفا دهند. مهندس‌هایی که می‌توانستند بسازند و آباد کنند. گریه می‌کنم. فریاد می‌زنم. خشمم را بیرون می‌ریزم. اما واقعیت را نمی‌توانم تغییر دهم. هیچ‌کس نمی‌تواند واقعیت را تغییر دهد. آن‌ها رفته‌اند و اگر ما دریا‌دریا هم بگرییم، هرگز بازنخواهند گشت. مدام از خود می‌پرسم چه می‌کِشند مادران و پدرانشان؟ چه می‌کشند همسرانشان؟ اینکه عزیزترین‌هایت بروند. اینکه عدالت اجرا نشود. آن‌ها از بهشت آمده بودند که احوالی از ما ساکنان برزخ بپرسند. اما نمی‌دانستند بهای این سر زدن، جانشان است. جان‌های عزیز سوخته‌شان. انگار زندگی در بهشت هم آدم را ایمن نمی‌کند، اگر اهل برزخ باشی. گاهی فکر می‌کنم ایرانی بودن داغی است که بر پیشانی ما خورده و هر جای دنیا برویم، این داغ را با خودمان حمل می‌کنیم. وطن داغی است که داغ بر دل می‌نشاند. دو سال است که اینجا برایتان از مسافران بهشت می‌نویسم. من، دختری که مثل خیلی‌های دیگر در این سرایی که اسمش وطن است، ناگزیر است برای تأمین هزینه‌های تحصیل و زندگی‌اش کاری کند که هیچ ربطی به تخصصش ندارد. من، دانشجوی ارشد جامعه‌شناسی‌ام. روزی که تصمیم گرفتم برای خرج تحصیلم با ماشین پژوی ۴۰۵ پدرم کار کنم، تقدیر مرا به جایی کشاند که دروازهٔ رسیدن آدم‌ها به بهشت بود. چرا اسم آن‌سوی آب‌ها را بهشت گذاشتم؟ جایی آن‌طرف دریاها، اقیانوس و کوه‌ها. چون وقتی در برزخ زندگی کنی، از آن خارج نمی‌شوی مگر در جست‌وجوی بهشت! چون بیشتر آدم‌هایی که قرار بود از این دروازه عبور کنند، شک نداشتند که بهشتی آن‌طرف آب‌ها منتظرشان است. اما این فاجعه خط بطلان کشید بر فکر خیلی از ما که گمان می‌کردیم رسیدن به بهشت، ما را به برزخ بازنخواهد گرداند. بعد از آن اتفاق، بارها از خودم پرسیدم آیا رفتن، ما را نجات خواهد داد؟ یادم است همان روزها خیلی‌ها پروازشان را لغو کردند. هنوز هم سوار شدن به هواپیما در ایران همراه با ترس است و جان را در کف دست گرفتن. سوختن در آسمان کابوسی است که هیچ‌کس دلش نمی‌خواهد بدل به واقعیت شود. ۱۷۶سرنشین آن بوئینگ، تنها در ۶ دقیقه تمام آرزوهایشان را از دست دادند و به کام مرگ رفتند. آن‌ها که با هزار ذوق و شوق سوار هواپیما شدند. سلفی گرفتند. توئیت گذاشتند. برای عزیزانشان پیش از پرواز پیغام دادند. آن‌ها که قبل از خروج از گیت برگشتند و برای آخرین بار دست تکان دادند. ۶ دقیقه برای ما شاید زمان کمی باشد. زمانی در حد چند قاشق غذا خوردن یا خواندن یک صفحه کتاب یا مویی شانه زدن! اما شک ندارم برای آن‌ها ۶ دقیقه به درازای هزارسال نوری گذشته است. شش دقیقه‌ای که به‌سرعت به‌سمت زمین می‌رفتند در حالی‌که اطرافشان با آتش محاصره شده بود. چه کشیده‌اند در آن شش دقیقه؟ چه کشیده‌اند؟

قریب به دو سال است که در این صفحه از مسافران بهشت برایتان نوشته‌ام. آدم‌هایی که می‌روند تا بمانند. می‌روند تا آرامش و امنیت و آزادی را در خاکی دیگر به‌دست آورند، و امروز دارم دومین سوگ‌نامهٔ آن‌هایی را می‌نویسم که رفتن هم ضمانتی برای ماندنشان نشد. دلتنگی برای وطن، برای خاک، آن‌ها را بازگرداند و در همان خاک ماندگارشان کرد. گویی که انسان را از تقدیر گریزی نیست. واژه الکن است. واژه جواب نمی‌دهد. چه واژه‌ای حجم اندوه بازماندگان را توصیف می‌کند؟ برای پدری که فرزند از دست داده است. برای مادری که جگرش پاره‌پاره است. برای خواهری که دیگر هرگز برادرش را نخواهد دید. برای برادری که داغ خواهر را تا ابد در دل خواهد داشت. برای زن یا مردی که شادمانه در انتظار رسیدن معشوقش بود و حالا باید دلخوش باشد به قاب عکسی روی دیوار و خاطراتی که روزبه‌روز دورتر می‌شوند. برای آن که به سوگ دوست نشسته است. برای امیدها و آرزوهایی که سوختند. برای امیدها و آرزوهایی که قربانی شاخ‌و‌شانه‌کشیِ دو قُلدر برای هم شدند. برای عروسک‌هایی که به‌ جای غنودن در آغوش کودکان، سوختند و در خاک خوابیدند. برای نقاشی‌هایی که هرگز بر دیوار زده نشد. آن‌ها رفتند، ولی از آن‌ها چیزهایی به‌جا مانده است که مانده‌ها را دیوانه می‌کند. کاش وقتی داشتند می‌رفتند، همه‌چیز را با خودشان می‌بردند. نه کفشی می‌ماند، نه لباسی و نه کتابی و نه عطری! سوگ برای بعضی‌ها چند قطره اشک است که بی‌تاب روی گونه‌ها می‌لغزد، برای خیلی‌ها، اما بریدن از دنیاست. تلخی مرگ عزیز، گاهی حتی تا پایان عمر در کام آن‌ها می‌ماند و آن‌وقت می‌شوند آدم‌هایی که گرچه زنده‌اند، اما در حقیقت از همان زمان که عزیزشان را از دست داده‌اند، مرده‌اند. خیلی‌ها با این ۱۷۶ نفر مُردند. خیلی‌ها و هرگز زنده نخواهند شد. آن که روحش بمیرد، چگونه می‌تواند زندگی کند؟ 

لعنت به هر چه موشک و اسلحه است. لعنت به هر چه جنگ است و انتقام. آن ۱۷۶ نفر رفتند، اما ما ماندیم تا دوره کنیم شب را و روز را. آن‌ها رفتند و ما مانده‌ایم در برزخی که نامش وطن است. با بغضی تمام‌نشدنی در گلو و اشکی خشک‌نشدنی بر چشم، «زیرا که مردگان این سال، عاشق‌ترینِ زند‌گان بوده‌اند.»^۲

^۱آنا آخماتوا / برگردان احمد پوری
^۲ بخشی از شعر «عشق عمومی» سرودهٔ احمد شاملو

نوشته در جست‌و‌جوی بهشت – خاطره‌ای در درونم است؛ به یاد ۱۷۶ جان پاک در سالگرد رفتنشان اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

حدود ۸ شب بود. رفته بودم پسرم را از جایی بردارم برگردیم خانه. دوستی تماس گرفت و گفت که هواپیمایی در حوالی تهران سقوط کرده است. هواپیمایی متعلق به خطوط هوایی اوکراین. یادم افتاد که شنیده بودم برخی، این خط هوایی را به‌دلایل گوناگون از جمله مسئلهٔ ایمنی و حتی عدم سرویس‌دهی مناسب، توصیه نمی‌کنند. فکر کردم ما ایرانی‌ها نه تنها باید تاوان ایمن نبودن هواپیماهای داخلی را پس بدهیم و هرازچندگاه بشنویم که اینجا و آنجا هواپیمای خطوط ایران‌ایر یا ماهان‌ایر یا… سقوط کرد و عده‌ای بی‌گناه جان خود را از دست دادند، حال باید نگران هواپیماهای خط هوایی بین‌المللی اوکراین نیز باشیم. دقایقی بعد برادرم از ایران تماس گرفت و آشفته‌حال گفت که حسین و همسرش در آن هواپیما بوده‌اند… دنیا دور سرم چرخید و در تلاشی بیهوده هواپیمایی را تجسم کردم که بلافاصله پس از بلندشدن به‌دلیل نقص فنی مجبور به نشستن شده و همهٔ مسافرانش به سلامت از آن خارج شده‌اند. پسرم که متوجه حال غیرعادی‌‌ام شده بود، پرسید ماجرا چیست. حسین و فائه را که کمتر از یک‌سال قبلش مهمانمان بودند، به خاطرش آوردم و گفتم که در راه برگشت به ونکوور هواپیمایشان سقوط کرده است. برای او هم باورکردنی نبود؛ چرا هر خبری از ایران می‌رسد، تلخ است؟ چرا از هر چه به ایران گره خورده، غم و اندوه و مصیبت می‌بارد؟… رسیدیم خانه. همچنان با سماجت در ذهنم هر تصور دیگری را جز آنکه مسافران توانسته‌اند به سلامت از هواپیما خارج شوند، پس می‌زدم. خبرها پشت هم به‌روزرسانی می‌شد. دیری نپایید که خبر چون پتکی بر سرمان فرود آمد؛ همهٔ سرنشینان هواپیما جانشان را از دست داده‌ بودند… باورکردنی نبود. هواپیمایی که سه دقیقه نبود بلند شده بود، چه می‌توانست بر سرش آمده باشد؟ خبرها همچنان می‌رسید. مجله را داشتیم می‌بستیم، موضوع اصلی حول‌وحوش کشته‌شدن قاسم سلیمانی و عملیات تلافی‌جویانهٔ ایران بود و در مقابلش، تهدید شروع جنگ با ایران توسط آمریکا. اما خبر سقوط هواپیما داشت دیگر خبرها را پس می‌زد و در سایه قرار می‌داد، خصوصاً وقتی که طی یکی دو روز بعد ویدیوهایی مبنی بر شلیک موشک به هواپیما منتشر شد. ایران اعلام کرده بود که علت سقوط نقص فنی بوده و همچنان پس از انتشار ویدیوهای یادشده، شلیک موشک را انکار می‌کرد. خانواده‌های داغدار و یک ملت سه روزِ برزخی‌ را از سر گذراندند تا پتک دوم کوبنده‌تر از قبل فرود آمد؛ ایران پذیرفت که شلیک دو موشک به‌فاصلهٔ ۲۴ ثانیه از هم توسط پدافند سپاه پاسداران صورت گرفته است… این دیگر ورای تصور بود. خارج از حد تحمل بود، برای منی که تنها دو نفر از مسافران این پرواز را، که دوستان برادرم بودند و دو سه بار بیشتر ندیده بودمشان، می‌شناختم. پس مادران، پدران، خواهران، برادران و فرزندان ۱۷۶ مسافر بی‌گناه چگونه بار این مصیبت را بر دوش می‌کشیدند… این رنج بی‌حد را چطور تاب می‌آوردند… ورای تصورم بود. کم‌کم مشخص شد مسافرانِ ونکوور بیشتر بوده‌اند و هرچند از نزدیک نمی‌شناختمشان، نا‌آشنا نیز نبودند. عایشه پورقادری و فاطمه پساوند، همسر و دختر جوانِ امیر پساوند که در خیابان لانزدیل نانوایی داشت و همسرش چند بار برای آگهی در مجله با ما تماس گرفته بود. اردلان ابن‌الدین حمیدی، فعال اجتماعی شهر، همسرش، نیلوفر رزاقی خمسی و پسر نوجوانش، کامیار ابن‌الدین حمیدی، هر سه از مسافرانِ ونکوور بودند. فیروزه مدنی و همسرش ناصر پورشعبان اوشیبی نیز نامشان در لیست مسافران بود. فیروزه مدنی از خوانندگان مجلهٔ ما از روزهای نخستین چاپ آن بود و به‌طور مرتب در مسابقاتی که طی چند ده شمارهٔ اول برگزار کردیم، شرکت می‌کرد و برندهٔ این مسابقات نیز شده بود. و البته نام‌های دیگری که کم‌کم شناختیم و کل جانباختگان ساکن بریتیش کلمبیا به ۱۵ رسید. روزها و هفته‌ها و ماه‌ها می‌گذشت و از حجم عظیم این اندوه جان‌فرسا کم نمی‌شد. یک سال طاقت‌فرسا گذشت و هنوز این درد جگر می‌سوزاند. در این یک سال، تمام تلاشمان این بود که این فاجعه را در ابعاد گوناگون پوشش دهیم. گفت‌وگوهای مختلف از جمله گفت‌وگو با پروفسور پیام اخوان، وکیل حقوق بین‌الملل و عضو دیوان دائمی داوری در لاهه، دربارهٔ پروندهٔ سرنگونی پرواز ۷۵۲ از منظر حقوق بین‌الملل. هرچند، گفت‌وگو با خانواده‌های جانباختگان ساکن بی‌سی چندان ساده نبود. در طول این یک سال تقریباً با تمام این خانواده‌ها تماس گرفتیم، اما به‌جز تنها دو مورد، دیگر خانواده‌ها آمادگی گفت‌وگو نداشتند. شاید صحبت‌کردن در این مورد برایشان دشوار باشد؛ چیزی که دورازذهن نیست. یک سال گذشته است، صد سال این خانواده‌ها پیر شده‌اند و رنج و اندوهی که بر دوش می‌کشند خارج از تصور است. ۵۲ هفته گذشته است، هنوز این خانواده‌ها هیچ پاسخ روشنی نگرفته‌اند. ۳۶۵ روز گذشته است، هنوز نه دادگاهی تشکیل شده و نه کسی محکوم شده است. این درد و رنج ورای تصور است… نه تنها خانواده‌های داغدار که ما نیز دیگر آنی که بودیم، نیستیم. این اندوه قامت یک ملت را خم کرد. در سالگرد پرواز ابدی مسافران ۷۵۲، یاد آن‌ها را گرامی می‌داریم و چشم امیدمان به روشن‌شدن حقایق و اجرای هرچه‌ سریع‌ترِ عدالت برای خانواده‌های داغدارشان است؛ شاید این داد اگر ستانده شود، از رنج و آلام این عزیزان کمی بکاهد. به امید آن روز 

نوشته یادداشت سردبیر: دادی که باید ستانده شود اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

برای مشاهدهٔ نسخهٔ تمام‌صفحه اینجا کلیک کنید

شمارهٔ ویژهٔ نخستین سالگرد سرنگون‌کردنِ پرواز PS752 شامل پیام‌های همدردی و همبستگی مقامات و نهادهای فدرال، استانی و شهری و همچنین فعالان اجتماعی و سیاسی جامعهٔ ایرانی کانادا و مطالب متنوع دیگر.

نسخهٔ چاپی شمارهٔ صد و بیست و چهارم «رسانهٔ همیاری» در فروشگاه‌های ایرانی در ونکوور، نورث‌شور، ترای‌سیتیز و برنابی در دسترس است.

در نسخهٔ دیجیتال، آگهی‌های قابل کلیک با نماد زیر مشخص شده است.

با مطالب و آثاری از:

زهرا آهن‌بر، شیوا اولیایی، رژیا پرهام، دکتر امیرحسین توفیق، آرام روانشاد، مریم زارعی، افشین سبوکی، ستیلا شیرخانی، دکتر کوروش عدالتی، سیما غفارزاده، علیرضا فدایی، صدیقه فیروزی، آرزو قهرمانی، هومن کبیری پرویزی، عباس گلی، پریسا مژدهی، ژاله معینی، دکتر سعید ممتازی، مژده مواجی و جاناتان ویلکینسون.

طرح روی جلد: ستیلا شیرخانی

در این شماره می‌خوانید:

• یادداشت سردبیر – دادی که باید ستانده شود
• اسامی مسافران پرواز ابدی ۷۵۲
• پیام همدردی جان هورگان و نمایندگان مجلس قانونگذاری بریتیش کلمبیا با بازماندگان فاجعهٔ دلخراش سرنگونی پرواز ۷۵۲
• پیام همدردی بخش نورث ونکوور (District of North Vancouver) با جامعهٔ ایرانی و خانواده‌های داغدار فاجعهٔ سرنگونی پرواز ۷۵۲
• پیام جاناتان ویلکینسون، وزیر محیط زیست و تغییرات اقلیمی و نمایندهٔ نورث ونکوور در مجلس عوام کانادا، در سالگرد سرنگون‌کردن پرواز PS752
• پیام همدردی و همبستگی جاناتان ویلکینسون، وزیر محیط زیست و تغییرات اقلیمی و نمایندهٔ نورث ونکوور، پاتریک ویلر، نمایندهٔ وست ونکوور و تری بیچ، نمایندهٔ برنابی نورث-سیمور در مجلس عوام کانادا با جامعهٔ ایرانی نورث شور
• کارتون افشین سبوکی، هنرمند ساکن ونکوور، دربارهٔ سرنگون‌کردن پرواز ۷۵۲
• پیام یادبود شهر نورث ونکوور (City of North Vancouver) برای یادآوری یاد و خاطرهٔ دلارام داداش‌نژاد، فائه کازرانی، فیروزه مدنی، فاطمه پساوند، عایشه پورقادری، ناصر پورشعبان اوشیبی و دانیال ساکت، شهروندان این شهر که جانشان را در فاجعهٔ سرنگونی پرواز ۷۵۲ از دست دادند
• برنامهٔ مراسم سالگرد توسط انجمن جانباختگان پرواز ۷۵۲
• پیام همدردی و همبستگی چند تن از فعالان سیاسی و اجتماعی شهر ونکوور با خانواده‌های قربانیان جنایت سرنگون‌کردن پرواز ۷۵۲
• مروری بر برخی جنبه‌های نظامی گزارش رالف گودیل، مشاور ویژهٔ نخست‌وزیر کانادا در پروندهٔ پرواز ۷۵۲
• از میان دلنوشته‌های کلاس خاطرات‌نویسی برای بازماندگان جانباختگان پرواز ۷۵۲ توسط منیرو روانی‌پور و ورای آن
• تصاویر مسافران پرواز ابدی ۷۵۲
• در جست‌وجوی بهشت – خاطره‌ای در درونم است به یاد ۱۷۶ جان پاک در سالگرد رفتنشان
• اعلام برندگان قرعه‌کشی برنامهٔ اسپانسرشیپی والدین، پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها برای سال ۲۰۲۰
• بیماری اختلال وسواس فکری-عملی
• یادى از غلامحسین ساعدى در زادروز او و مرورى بر نام‌ها و یادها
• برگی از تاریخ کانادا – بمب‌گذاری در پرواز شمارهٔ ۱۸۲ ایر ایندیا
• ورزش در خانه – قسمت هفتم
• معرفی فیلم و سریال – گرن تورینو
• دنیای من و آدم کوچولوها – سُرسُرهٔ زنبوردار
• پروژهٔ اجتماعی (۳۴) – جهنمی ساختگی بر روی زمین
• رایحهٔ مطبوع یک خانه – رولت خرمایی

نوشته صد و بیست و چهارمین شمارهٔ «رسانهٔ همیاری» منتشر شد اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.