دکتر مهدی راسل – ونکوور

در مطلب قبلی به اختصار مفهوم سرمایهٔ اجتماعی را مرور کردیم، و یادآور شدیم که سرمایهٔ اجتماعی بسترساز ایجاد توسعهٔ انسانی و اقتصادی است، و جزء مهمی‌ از زندگی انسان به‌عنوان موجودی اجتماعی محسوب می‌شود.

برای روشن‌شدن اهمیت سرمایهٔ اجتماعی، به‌صورت گذرا ابعاد آن را ذکر می‌کنیم:

۱- اعتماد: از مهم‌ترین ابعاد سرمایهٔ اجتماعی، اعتماد در سطوح مختلف یک جامعه است. این اعتماد شامل اعتماد به همسایه، همکار، فروشندهٔ یک فروشگاه، پلیس، سیاستمداران و خلاصه همهٔ کسانی که  به‌صورت روزمره در طی زندگی با آنان سروکار داریم، می‌شود.

همچنین اعتماد میان گروه‌ها و نژادهای مختلفی که در یک اجتماع زندگی می‌کنند، مانند جامعهٔ چندنژادی مهاجر در کانادا.

۲- مشارکت سیاسی: مشارکت سیاسی افراد یک جامعه از مؤلفه‌های مهم سرمایهٔ اجتماعی است. این مشارکت، می‌تواند به‌صورت نقّادانه یا در سطح عمومی‌ باشد. تعداد رأی‌دهندگان در انتخابات مختلف یک کشور، میزان مطالعه و خرید روزنامه، اطلاعات شهروندان از مسائل سیاسی، حضور در راهپیمایی‌ها و اعتصابات، تحریم‌ها، و تجمع‌ها و غیره تماماً به‌عنوان مشارکت سیاسی تلقی می‌گردد.

۳- مشارکت مدنی: میزان مشارکت افراد یک جامعه در گروه‌ها، باشگاه‌ها، انجمن‌ها و امور شهر یا مدرسه، دانشگاه و مؤسسات خیریه، تعاونی‌ها، اتحادیه‌های کارگری، همگی از اشکال مختلف مشارکت مدنی‌اند که گونه‌ای از سرمایهٔ اجتماعی است.

۴- پیوندهای اجتماعی غیررسمی‌: مانند تعداد دوستان یک فرد، میزان معاشرت فرد با آنان در محیط کاری و خارج از آن، بازی‌های گروهی و غیره.

۵- مشارکت‌های داوطلبانه: عضویت داوطلبانه در سازمان‌های غیردولتی برای خدمات انسان‌دوستانه، همکاری با نهادهای خیریه و داوطلبانه که ممکن است به‌صورت فکری، مالی و زمانی صورت پذیرد.

۶- عدالت در بهره‌مندی: میزان تساوی افراد در گروه‌های مختلف اجتماعی-اقتصادی در یک جامعه از خدمات اجتماعی و مشارکت در آن، از دیگر جنبه‌های سرمایهٔ اجتماعی است.

از میان ابعاد ذکر شده، یکی از مهم‌ترین آنان که تمامی‌ شهروندان می‌توانند نقش مؤثری در آن ایفا کنند و سرمایهٔ اجتماعی را افزادش دهند، مشارکت سیاسی است.

بدون تردید، نظام سیاسی یک جامعه نقش مهمی‌ در سرنوشت یکایک افراد آن جامعه ایفا می‌نماید، و افراد جامعه‌ای خوشبخت نمی‌توانند نسبت به این موضوع بی‌تفاوت و خنثی باشند. سطوح مشارکت سیاسی اگرچه ممکن است در میان افراد یک جامعه متفاوت باشد، اما در اصلِ مشارکت سیاسی برای حفظ سرمایهٔ اجتماعی آن کشور تردیدی نیست.

برای آنکه بتوان به‌صورت مؤثر در فعالیت‌های سیاسی یک جامعه مشارکت نمود، می‌بایست اطلاعات جامع‌تری نسبت به ساختار، نحوهٔ شکل‌گیری قدرت در جامعه، نحوهٔ سیاست‌گذاری و اجرای سیاست‌ها در آن جامعه در اختیار داشت.

نویسنده در نظر دارد تا در مقالات آتی در خصوص ساختار سیاسی و قدرت در سطح کشوری و استانی، احزاب فعال، و مهم‌تر از همه نحوهٔ مشارکت و تأثیرگذاری در سیاست در کشور کانادا، اطلاع‌رسانی بیشتری نماید.

نوشته ارتباط مشارکت جمعی و سرمایهٔ اجتماعی (قسمت دوم) اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

دکتر مهدی راسل – ونکوور

انسان همواره در پی ایجاد ثبات و امنیت بیشتر برای بقای خود بوده است. اما از آنجا که انسان موجودی اجتماعی‌ است، این هدف را در قالب توسعهٔ جوامع خود دنبال نموده است. چه در جوامع اولیه که قبایل، ایلات و عشایر به‌عنوان کانون اجتماعی مردم باعث امنیت و بقای آنان شده و چه در دوران پیشرفت صنعتی که جوامع مدرن تشکل یافته و حرکت‌های اجتماعی و مدنی شکل گرفته است، انسان همواره به‌دنبال ثبات، امنیت و پایداری بوده است. امروزه در هر جامعه‌ای علاوه بر سرمایه‌های اقتصادی و انسانی، به سرمایهٔ اجتماعی (social capital) نیز به‌عنوان یکی از اجزای مهم پایداریِ جوامع، توجه می‌شود. سرمایهٔ اجتماعی یا بُعد معنوی یک اجتماع، چیزی جز «مشارکت» و «همکاری» در تعاملات اجتماعی نیست، مشارکت و همکاری‌ای که عملاً قادر به ایجاد امنیت و پایداری اجتماعی است. توجه به همسایگان و دوستان، مشارکت در جشن‌ها و مراسم مذهبی و اجتماعی از ساده‌ترین مثال‌های مشارکت اجتماعی است. مشارکت‌هایی که عمدتاً داوطلبانه انجام می‌گیرد تا رضایت شخصی و جمعی را حاصل نماید. سرمایهٔ اجتماعی بخش مهمی از ثروت ملل به‌حساب می‌آید که خود بسترساز بهره‌برداری و رشد سرمایه‌های انسانی و اقتصادی است و بدون آن هیچ سرمایهٔ دیگری، انباشت و توسعه نخواهد یافت. سرمایهٔ اجتماعی به زندگی فرد معنی و مفهوم می‌بخشد و زندگی را ساده‌تر و پایه‌ای‌تر می‌سازد. ولی می‌توان گفت جوامع خوشبخت و ثروتمند، جوامعی با سرمایهٔ ملی بیشتری هستند. برخی از اشکال سرمایهٔ اجتماعی شامل روابط همسایگان و دوستان، همکاران و فعالیت‌های مدنی اعم از انجمن‌ها، اتحادیه‌ها، احزاب و مؤسسات غیرانتفاعی، گروه‌های ورزشی و باشگاه‌ها می‌باشند. فعالیت‌های مذهبی از قبیل مساجد و  کلیساها، جریان‌های اطلاع‌رسانی مثل آموزش، تبادل عقاید، تبادل اطلاعات، ارتباط در شبکه‌های اجتماعی، گروه‌های خودیاری، مشارکت در انتخابات و تشکیلات حاکمیتی است.

مطالعات جامعه‌شناختی و آمار و ارقام موجود نشان می‌دهد که کشور کانادا در مجموع دارای سرمایهٔ ملی قابل‌توجهی است، و پس از کشورهای اسکاندیناوی یکی از بهترین کشورهای دنیا در این زمینه شناخته می‌شود. اما حفظ و نگهداری سرمایهٔ اجتماعی، همانند سرمایهٔ اقتصادی مستلزم پایش و نگهداری مداوم است.

برای افزایش سرمایهٔ اجتماعی و ثبات آن تلاش مداوم از طرف تمامی افراد یک جامعه ضروری است تا همواره آن جامعه پویا و سعادتمند باشد. از رویکردهای جامعهٔ کانادا برای حفاظت از سرمایه اجتماعی، افزایش مشارکت مهاجران و اقلیت‌ها در امور اجتماعی است، تا با بهره‌مندی از فرهنگ، تمدن و تاریخ آنان، ظرفیت اجتماعی را ارتقاء داده، هماهنگی و همکاری را در جامعه تسهیل نموده و موجب افزایش اعتماد و حفظ هنجارهای اجتماعی گردند.

در شمارهٔ آینده به ابعاد سرمایهٔ اجتماعی خواهیم پرداخت تا به‌عنوان یک شهروند جامعهٔ کانادا با انگیزه‌ای بیشتر به تقویت و ارتقاء سرمایهٔ اجتماعی خود همت گماریم و از امروز، آیندهٔ روشنی برای خود و فرزندانمان رقم بزنیم.

نوشته ارتباط مشارکت جمعی و سرمایهٔ اجتماعی اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

امروز که این نوشته را می‌نویسم پنج ماه از انتخابات سراسری می‌گذرد. انتخابی برای تغییر.

برای بسیاری از ما که با سوگند شهروندی کانادایی شده‌ایم، رأی‌دادن شاید واقعی‌ترین نشانهٔ احساس تعلق به خانهٔ جدید باشد. اما این تنها آغاز راه است. ما بودیم که خواستارِ تغییر شدیم. ما بودیم که همراهِ تغییر شدیم. ما از خوان اول شهروندی گذشتیم.

اکنون که با تغییر دولت نیاز به واکنش سریع از میان رفته است، صحنه را ترک نکنیم. باور کنیم که «ما» و «آن‌ها» از هم جدا نیستیم. باور کنیم که وقتی «آن‌ها» ما را از خودشان می‌دانند که ما خودمان را جدا نکنیم و به دورمان دیوار نکشیم.

یادمان نرود که آن‌ها باید در خدمت ما باشند و نه بالعکس. نیز تا زمانی که ما خود را جدی نگیریم، سؤالات سخت نپرسیم و در سرنوشت خود، فراتر از روابط ایران و کانادا، نقش نداشته باشیم، کسی «ما» را جدی نخواهد گرفت و کماکان «ما» و «آن‌ها» جدا خواهیم ماند.

یادمان نرود که دلیلی وجود ندارد ما خود را از بحث‌های روز در شهر، استان و کشور جدا کنیم. آثار مثبت یا منفی خطوط لولهٔ نفت مختص شهروندان غیرایرانی نیست. محیط زیست و تغییرات جوی هم تنها بر زندگی «آن‌ها» اثر نمی‌گذارد. سیاست دولت در امر آموزش و پرورش هم برای همهٔ مردم است.

یادمان نرود که در این کشور انواع راهکارها برای رساندن صدا و نظر به سیاست‌ورزان وجود دارد و تنها کافی است که بخواهیم به آن‌ها بگوییم که چه می‌خواهیم.

یادمان نرود که تنها دلیل رویکرد متفاوت دولت فعلی در اتاوا در مورد روابط با ایران و بازکردن سفارت، همین تأکیدها و اعتراض‌های ما بود.

میزان تحصیلات و تخصص در جامعهٔ ایرانی کانادا بسیار بالاست و وجود چنین مهاجرانی آرزوی هر دولتی است. آیا مثلاً در کشمکش میان توسعهٔ اقتصادی و پاسداری از محیط زیست، این متخصصان راه سومی برای توسعهٔ پایدار در بی‌سی و کانادا ندارند؟

تقریباً در همهٔ زمینه‌های تخصصی در بخش خدمات درمانی استان کمبود پزشک متخصص وجود دارد. آیا پزشکان باتجربهٔ مهاجر در کانادا نمی‌توانند قدری از این کمبود را جبران نمایند؟

این‌ها فقط بخشی از مواردی است که ما جامعهٔ ایرانیان کانادا می‌توانیم در آن نقش داشته باشیم. به‌شرطی که خود را صاحب‌خانه بدانیم و در صحنه حاضر باشیم تا تصمیم‌گیران صدا و راه‌حل‌های ما را بشنوند.

بحث خیلی ساده است: سیاست‌ورزان برای رسیدن به قدرت و نگه‌داشتن آن به رأی ما نیاز دارند. پس اگر مطالبات ما و جدیت ما در پیگیری آنان را بدانند، حتماً در جلب نظر ما بیشتر خواهند کوشید.

بیایید به مشارکت خود ادامه بدهیم، در جلسات اجتماعی و سیاسی شرکت کنیم. از منتخبان خود در رده‌های شهری، استانی، و فدرال سؤال بپرسیم و به حضور نیم‌بندِ آنان در جشن نوروز قانع نشویم و با چند جملهٔ فارسی‌حرف‌زدنِ آن‌ها از مسئولیت‌شان چشم نپوشیم.

برقرار باشید.

نوشته پیام تغییر اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.