عصر هشتم ژانویهٔ ۲۰۲۶، مراسم ششمین سالگرد سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲ در سال آمفی‌تئاتر دانشگاه یوبی‌سی در رابسون اسکوئر برگزار شد. تعداد شرکت‌کنندگان در این نشست بیش از ظرفیت سالن بود، به‌طوری‌که تعداد زیادی از حاضران در پلکان طرفین سالن نشسته و برخی نیز در انتهای سالن ایستاده بودند.

برنامه با پخش اشعاری از احمد شاملو آغاز شد و در ادامه، بخشی از ویدئویی که مروری داشت بر روند دادخواهی از روز هشتم ژانویهٔ ۲۰۲۰ تاکنون، به‌زبان انگلیسی پخش شد. دیگر بخش‌های این ویدئو طی برنامه و در فاصلهٔ میان سخنرانی‌ها پخش شد.

گردانندگی این برنامه را مریم ملک‌پور، فعال سیاسی و اجتماعی ساکن ونکوور، بر عهده داشت. او ابتدا دل‌نوشته‌ای را برای جمع خواند: 

«آسمان آن شب آبی نبود، سنگین بود. انگار از پیش می‌دانست قرار است رازی بزرگ، رازی خونین و ناتمام در دلش دفن شود. در سحرگاهی سرد، زمانی که بسیاری هنوز در خواب بودند، ۱۷۶ انسان، ۱۷۶ نفس و ۱۷۶ رؤیا از زمین جدا شدند. نه برای پروازی به‌سوی زندگی، بلکه برای سقوطی که هیچ‌گاه حقشان نبود. آن‌ها مسافر بودند، نه دشمن، کودک بودند، نه تهدید، انسان بودند. با دل‌هایی پر از امید، با آینده‌هایی که هنوز فرصت شکوفه‌زدن نیافته بودند. پرواز۷۵۲ فقط یک شماره نبود. روایت زندگی‌هایی بود که در یک لحظه بریده شد. روایتِ مادرانی که منتظر تماس بودند. پدرانی که هنوز بوسهٔ خداحافظی بر پیشانی فرزندانشان گرم بود. دانشجویانی که آینده را در چمدان‌هایشان گذاشته بودند، زوج‌هایی که قرار بود همدیگر را دوباره ببینند و کودکانی که هنوز معنای ترس را نمی‌دانستند. هیچ‌کدام نمی‌دانستند که آسمان آن روز امن نخواهد بود.

موشک‌ها فقط هواپیما را نزدند، زمان را متوقف کردند، خانه‌ها را خاموش کردند، زندگی‌ها را نابود کردند. درد این فاجعه فقط مرگ نبود؛ درد دروغ‌هایی بود که پس از آن گفته شد. درد سکوت‌هایی بود که از انفجار بلندتر بود. درد حقیقتی بود که روزها و هفته‌ها زیر آوار پنهان شد، شاید با این امید که فراموش شود. اما بعضی زخم‌ها فراموش نمی‌شوند. بعضی نام‌ها هرگز نمی‌میرند. ۱۷۶ جان بی‌گناه به ۱۷۶ شمع خاموش بدل شدند و سپس ۱۷۶ ستاره. ستاره‌هایی که هر شب از آسمان به زمینی نگاه می‌کنند که هنوز عزادار است. خانواده‌ها هنوز در همان شب مانده‌اند. زمان برای آن‌ها جلو نرفته است. خنده‌ها ناتمام مانده، تولدها هرگز برگزار نشده و صندلی‌هایی خالی مانده که هیچ‌کس جای آن‌ها را پر نکرده است.

مرگ اگرچه پایان تن است، اما شکست انسان نیست. آنچه شکست نخورده یاد است و حقیقت. و این اندوه به همان سحرگاه محدود نماند. همان قدرتی که آسمان را ناامن کرد، همان منطق خشونت و انکار، سال‌ها بعد به خیابان‌ها آمد. جوانانی که آزادی را صدا زدند، با گلوله پاسخ گرفتند. جوانانی که می‌خواستند زندگی کنند، تغییر بسازند و آینده‌ای بهتر را تصور کنند، اما فرصت نشد زندگی را تا انتهای رؤیاهایشان قدم بزنند. این سرزمین بارها شاهد آن بوده است که چگونه جان انسان ارزان شمرده می‌شود و حقیقت قربانی مصلحت و دروغ می‌گردد. از آسمان تا خیابان، از پرواز ناتمام تا پیکرهای افتاده بر آسفالت خیابان، یک خط مشترک کشیده شده است: خطی از بی‌مسئولیتی، سرکوب و انکار. اما تاریخ نشان داده است که حقیقت را نمی‌توان برای همیشه دفن کرد و یاد را نمی‌توان کشت. یاد پرواز ناتمام پی‌اس۷۵۲ و یاد همهٔ جان‌هایی که در آسمان و خیابان قربانی دروغ، جهل و سرکوب شدند، نه برای انتقام که برای بیداری زنده می‌ماند. در قلب‌ها، در اشک‌ها و در فریادی که هنوز خاموش نشده است. تا روزی که این سرزمین به‌جای فراموشی، حقیقت را انتخاب کند و به‌جای مرگ، زندگی را.»

سپس ملک‌پور پس از خوشامدگویی به حاضران در این مراسم گفت: «امروز گرد هم آمده‌ایم تا در سالگرد این فاجعهٔ دردناک، یاد و نام عزیزانی را گرامی بداریم که ناباورانه از میان ما رفتند، اما حضورشان برای همیشه در قلب و حافظهٔ ما زنده است. این گردهمایی تنها یک مراسم یادبود نیست، بلکه لحظه‌ای‌ست برای همدلی، برای به‌خاطرسپردن حقیقت و برای ایستادن در کنار خانواده‌هایی که سال‌هاست بار سنگین این فقدان را بر دوش می‌کشند.»

در ادامه، بخش دیگری از ویدئوی مروری بر روند دادخواهی پخش شد، و سپس ملک‌پور از مریم جهانیان، مادرِ زنده‌یاد روجا امیدبخش از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲، دعوت کرد تا دل‌نوشته‌اش را، که در واقع نامه‌ای برای دخترش بود، بخواند. 

مریم جهانیان چنین آغاز کرد: 

«روجا، عزیزِ مادر، سلام. امروز شش ساله که از رفتنت می‌گذره. شش ساله که من روجای شاد، مهربون، بااستعداد و دختر همه‌چی‌‌تمومم رو ندارم. مادرجان، نمی‌دونی چقدر دلتنگت هستم. روجای من، شش ساله هر روز صبحم رو با دلتنگی شروع می‌کنم و هر شب وقتی می‌خوام بخوابم به خودم می‌گم: اگه روجا بود، اینو بهش می‌گفتم… اگه روجا بود، این قرارو می‌ذاشتم… مادرجان، اگه الان بودی، تو چه مرحله‌ای از زندگی قشنگت بودی؟ روجا، عزیزِ مادر، از همسفرانت چه خبر؟ غمِ من امروز فقط برای تو نیست، برای تمام اون ۱۷۶ نفریه که با تو همسفر بودن. غنچه‌هایی که پرپر شدن، غنچه‌هایی که مفهومِ زندگی، امید، آینده، خنده و شادی برای تک‌تک ما بودن، اما هیچ‌کدومشون فرصت نکردن که زندگی کنن. 

صادقانه بهتون بگم، امروز وقتی از روجا حرف می‌زنم، نمی‌تونم اون رو از همسفرانش جدا کنم، چرا که سرنوشت همشون به هم گره خورده. هر کدومشون برای ما یه دنیا بودن، دنیاهایی که خاموش شدن. یعنی خاموششون کردن.

زخمی که بر قلب ما وارد شده، با هیچ مرهمی التیام پیدا نخواهد کرد. امروز اینجاییم که یاد و خاطرهٔ اونا رو زنده نگه داریم. اینجاییم که بگیم این دردِ جانکاه خاموش نمی‌شه. اینجاییم که بگیم باید حقیقت مشخص بشه. اینجاییم که بگیم دادخواهی دیگه یه خواستهٔ شخصی نیست، بلکه وظیفه‌ایه که بر گردن ما گذاشته شده. 

روجا، عزیزِ مادر، به همسفرانت در آسمان پیام منو برسون، که همهٔ ما امروز اینجاییم که خواهانِ عدالت باشیم. روجا دلبندم، شش ساله که تو در کرهٔ خاکی کنار من، پدر و خواهرت نیستی، ولی خودت خوب می‌دونی ما هر لحظه داریم با تو زندگی می‌کنیم. مادر، تو رفتی، اما من و پدرت موندیم که صدای تو باشیم. صدای تو و همهٔ همسفرانت که بی‌دلیل و بی‌رحمانه کوچ کردن. وقتی به عکسات نگاه می‌کنم، قلبم به درد میاد، نفسم بند میاد، ولی مصمم‌تر و با نیروی مضاعف، قدم برای دادخواهی تو و همسفرانت خواهم برداشت. دختر گلم، عزیز مادر، از راه دور بوسه بر گونه‌های قشنگت می‌زنم. لطفاً سلام مرا به همسفرانت برسان و بگو: نه می‌بخشیم، نه فراموش می‌کنیم و نه خاموش می‌شویم. مادرت، مریم.»

در ادامه، هوریران سهراب، داغدار چهار عزیز ازدست‌داده در پرواز، زنده‌یاد نگار برقعی (دختر)، زنده‌یاد الوند صادقی (داماد)، زنده‌یاد سهند صادقی (خواهر داماد) و زنده‌یاد سوفی امامی (خواهرزادهٔ داماد)، بیانیهٔ انجمن خانواده‌های جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲ در واکنش به اعتراضات مردمی و سرکوب خشونت‌بار شهروندان را خواند:

«اعتراض، اعتصاب و تعطیلی بازار حق مدنی و قانونی شهروندان برای بیان نارضایتی و مطالبهٔ حقوق اساسی آن‌هاست. پاسخ به این اعتراضات با توسل به خشونت، استفاده از نیروهای سرکوبگر و لباس شخصی، بازداشت‌های گسترده و شلیک به مردم بی‌دفاع، نقض آشکار حقوق بنیادین انسان و کرامت انسانی‌ست. باید توجه کرد که معترضان از روز اول به‌صراحت خواستار سرنگونی جمهوری اسلامی بوده‌اند و فریاد اعتراض فراتر از ناکارآمدی و فساد سیستماتیک حکومت جمهوری اسلامی است. خبر کشته‌شدن تعدادی از هم‌وطنانمان در این اعتراضات، خشم و اندوه ما را در آستانهٔ ششمین سالگرد سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲ برانگیخته است. جان انسان‌ها نباید هزینهٔ سوءمدیریت، فساد ساختاری و جنایت‌پیشگی حکومت شود. تجربهٔ تلخ خانواده‌های پرواز پی‌اس۷۵۲ به ما آموخته است که چرخهٔ نفی حقیقت، انکار مسئولیت و مصونیت عاملان جنایت، همواره به تکرار فاجعه منجر می‌شود. انجمن خانواده‌های جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲ ضمن ابراز همبستگی با مردم معترض ایران، خواستار توقف فوری سرکوب خشونت‌آمیز اعتراضات مردمی، پاسخ‌گویی شفاف و مستقل دربارهٔ کشته‌شدگان، مجروحان و بازداشت‌شدگان، آزادی فوری تمامی بازداشت‌شدگان اعتراضات اخیر، احترام به حق اعتراض، تجمع مسالمت‌آمیز و آزادی بیان است. ما از جامعهٔ جهانی، نهادهای حقوق بشری و دولت‌های متعهد به حقوق بشر می‌خواهیم که در برابر نقض سیستماتیک حقوق شهروندان ایرانی سکوت نکنند و از مطالبات عادلانهٔ مردم ایران برای عدالت، کرامت و زندگی شایسته حمایت کنند. دادخواهی ما، دادخواهی مردم ایران است. یاد جانباختگان، مسئولیت ما را سنگین‌تر می‌کند و ما قاتلین فرزندان ایران را نه فراموش می‌کنیم و نه می‌بخشیم.»

سپس آرمان ابطحی، برادر زنده‌یاد سید مهران ابطحی فروشانی از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲، بیانهٔ انجمن خانواده‌ها را به‌زبان انگلیسی برای حضار خواند.

در ادامه، مریم ملک‌پور، از هدی فرای (Hedy Fry)، نمایندهٔ لیبرال مجلس فدرال از منطقهٔ ونکوور مرکزی، برای سخنرانی دعوت کرد. ملک‌پور او را مدافع سرسخت حقوق بشر، عدالت، و خانوادهٔ قربانیان پرواز پی‌اس۷۵۲ معرفی کرد. هدی فرای طی سخنان خود گفت:

«عصر همگی به‌خیر. بودن در اینجا امشب، در سالگرد سرنگونی پرواز هواپیمایی پی‌اس۷۵۲، مناسبت بسیار اندوه‌بار و سنگینی‌ست. فقط می‌خواهم از طرف دولت فدرال این اطمینان را به شما بدهم که ما همچنان به همکاری با شرکای خود، سوئد، اوکراین و بریتانیا، ادامه خواهیم داد تا در پی دستیابی به عدالت و جبران خسارت برای قربانیان این جنایت هولناک باشیم. همهٔ تحقیقاتی که تاکنون انجام داده‌ایم نشان داده‌اند که در واقع ایران صددرصد مسئول است، و ما نیاز داریم که آن‌ها این مسئولیت را بپذیرند و هر آنچه را که لازم است انجام دهند تا اطمینان حاصل شود عدالت برای قربانیان این جنایت اجرا می‌شود.

لازم نیست آمار و ارقام را برای شما بازگو کنم؛ شما آن‌ها را شنیده‌اید و دیده‌اید. اکثریت قربانیان، کانادایی‌ها، یعنی دارندگان اقامت دائم کانادا یا شهروندان کانادا، بوده‌اند. کانادا عقب‌نشینی نکرده است. ما به‌همراه شرکای خود به دیوان کیفری بین‌المللی مراجعه کرده‌ایم. ما در آنجا در پی تحقق عدالتیم. ما در سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی نیز به‌دنبال عدالتیم. ما هر جا که امکان یافتن عدالت وجود داشته باشد، در پی آنیم. ما احتمالاً سخت‌گیرانه‌ترین تحریم‌هایی را که تاکنون علیه کشوری اعمال کرده باشیم، علیه ایران و مقام‌های آن، ازجمله سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و غیره، بوده است. ما هشدارهای روشنی به تمامی مقام‌های آن رژیم جنایتکار داده‌ایم. کانادا به شما اطمینان می‌دهد که ما همچنان به پیگیری عدالت ادامه خواهیم داد. عدالت خانواده‌هایی را که از دست رفته‌اند، بازنمی‌گرداند. عدالت کودکی را که هنوز متولد نشده بود، بازنمی‌گرداند. عدالت عزیزان ما را به زندگی بازنمی‌گرداند، اما در عین حال تضمین می‌کند که جهان آگاه شود و کسانی که مسئول‌اند، به دست عدالت سپرده شوند.

بنابراین من فقط می‌خواستم اینجا باشم تا به شما بگویم: ما فراموش نخواهیم کرد. همان‌طور که می‌دانید، کانادا ۱۷۶ بورسیه برای دانشجویانی اختصاص داده است که در حال مطالعهٔ این پرونده‌اند و به بررسی راه‌هایی می‌پردازند تا از وقوع چنین جنایت‌هایی در آینده جلوگیری شود. در بهار پیشِ‌رو، یعنی بهار ۲۰۲۶، ثبت‌نام برای این بورسیه‌های یک‌ساله همچنان باز خواهد بود و هر کسی که مایل باشد می‌تواند برای آن‌ها درخواست دهد. من این موضوع را در وب‌سایت خودم منتشر خواهم کرد و همچنین در وب‌سایت وزارت امور خارجهٔ دولت کانادا نیز درج خواهد شد تا اطمینان حاصل شود دانشجویان کانادایی و دانشجویان بین‌المللی که در حال مطالعهٔ این موضوع‌اند، به این بورسیه دسترسی داشته باشند. ما باید بتوانیم اطمینان حاصل کنیم که چنین اتفاقی دوباره رخ ندهد. ما باید همواره مراقب باشیم تا کسانی که در این مقطع زمانی به‌نظر می‌رسد به فجیع‌ترین شکل ممکن مرتکب جنایت علیه بشریت می‌شوند، با نادیده‌گرفتن حقوق بین‌الملل و بی‌اعتنایی به اهمیت آن، از مجازات نگریزند. ما باید بتوانیم دوباره هوشیار باشیم، چرا که این نخستین بار نخواهد بود که افراد جسارت پیدا می‌کنند قوانین را زیر پا بگذارند و دست به اعمال هولناکی مانند آنچه در سرنگونی این پرواز رخ داد بزنند. بنابراین می‌خواهم به شما بگویم: ما فراموش نخواهیم کرد. ما به‌عنوان دولت کانادا در کنار شما خواهیم بود تا اطمینان حاصل کنیم که عدالت اجرا می‌شود.»

در ادامه، پویا علاقه‌بند، فعال سیاسی و اجتماعی ساکن ونکوور، با همراهی نوای ویلون‌سلِ نگین زاده وکیلی، قطعاتی از کتاب «به‌نام عدالت»، تازه‌ترین اثر منتشرشده از سوی انجمن خانواده‌ها، را خواند:

«به‌نام عدالت. در سپیده‌دم سحرگاه شومِ هجدهم دی‌ماه ۱۳۹۸، پرواز پی‌اس۷۵۲ خطوط هوایی اوکراین توسط موشک‌های سپاه پاسداران در سامانهٔ متحرک کوتاه‌بردِ تور-ام-۱ شلیک شده بود، سرنگون شد و تمامی سرنشینان بی‌گناه آن در کمال قساوت و بی‌رحمی به قتل رسیدند. با این شلیک، فصل جدیدی از درنده‌خویی و حاکمیت توتالیتر و انسان‌کش نظام اسلامی در پهنهٔ ایران رقم خورد.

* * *

ذرات دود و غبار، مثل لحافی رو شهر سنگینی می‌کنه. کنار پنجره، روی تخت الوند خوابیدم. فانتزی‌هایی که الوند هر شب برای اتاقش داشت، پنجره‌های سراسری رو به شرق بود که از گرگ‌ومیش صبح تا طلوع سپیده‌دم دیده می‌شد. به‌خصوص، هوا که تمیز باشه، شعاعِ نور خورشید با لکه‌های ابر نزدیک به افق چه بازی‌هایی که درنمیاره. مدت‌هاست که ساعت ۹ شب با قرص خواب در این اتاق می‌خوابم و ساعت ۲:۳۰ صبح بیدار می‌شم و تا طلوع آفتاب با دوره‌کردن روزهای زندگی‌م، لحظه‌لحظه خاطرات بچه‌ها رو به تصویر می‌کشم.

* * *

به یاد نیلوفرم می‌افتم… و در لحظاتی فرو می‌رم که دستان ظریف دختر مهربانم رو گرفتم. مقنعهٔ سفیدی به سر داره. بخشی از صورت سفید و کوچکش رو هم پوشونده. چشم‌های مشکی و زیباش در گردی صورتش می‌درخشه. روپوش و شلوار سُرمه‌ای به تن داره و کوله‌پشتی‌ش پر از دفتر و کتابه که رو دوشش حمل می‌کنه. پشت اونم عکس عروسک‌های باربیِ صورتیه. هر دو خوشحال و مصمم دست در دست هم راهی دبستان هستیم، نزدیک محل کار من… صدای بوق ماشین منو از گذشته جدا می‌کنه.

* * *

تلفنم زنگ می‌خوره. تلفنم زنگ می‌خوره، از بیمارستانه… صدامو تمیز و صاف می‌کنم تا کسی نفهمه که گریه کردم. یه نمونهٔ اورژانسی دارم. لبخند می‌زنم. چرا که بعد از چهار سال، به‌همت انجمن خانواده‌ها، به‌همت حامد [اسماعیلیون]، که هیچ‌وقت جا نزد، هرآنچه که در ذهنم محال بود، داره کم‌کم به واقعیت بدل می‌شه. این اولین دادگاهه، اولین دادگاه. شاید یه روز بفهمم که در ثانیه‌ثانیهٔ اون شب کذایی چی گذشته… »

علاقه‌بند در پایان شعر «آخر بازی» احمد شاملو را نیز خواند:

عاشقان / سرشکسته گذشتند، / شرمسارِ ترانه‌های بی‌هنگامِ خویش.

و کوچه‌ها / بی‌زمزمه ماند و صدای پا.

سربازان / شکسته گذشتند، / خسته / بر اسبانِ تشریح، / و لَتّه‌های بی‌رنگِ غروری / نگونسار / بر نیزه‌هایشان. 

□ 

تو را چه سود / فخر به فلک بَر / فروختن / هنگامی که / هر غبارِ راهِ لعنت‌شده نفرینَت می‌کند.

تو را چه سود از باغ و درخت / که با یاس‌ها / به داس سخن گفته‌ای.

آنجا که قدم برنهاده باشی / گیاه / از رُستن تن می‌زند / چرا که تو / تقوای خاک و آب را / هرگز / باور نداشتی. 

□ 

فغان! که سرگذشتِ ما / سرودِ بی‌اعتقادِ سربازانِ تو بود / که از فتحِ قلعهٔ روسبیان / بازمی‌آمدند. / باش تا نفرینِ دوزخ از تو چه سازد، / که مادرانِ سیاه‌پوش / داغدارانِ زیباترین فرزندانِ آفتاب و باد / هنوز از سجاده‌ها / سر برنگرفته‌اند!

در ادامهٔ برنامه، بخش دیگری از ویدئوی مروری بر روند دادخواهی پخش شد؛ در این بخش با اشاره به جنگ دوازده‌روزه و کشته‌شدن سه تن از چهار فرمانده‌هایی که نقش اصلی در سرنگونی هواپیمای اوکراینی داشتند، یادآوری شد که هنوز تعداد زیادی از مقامات رژیم جمهوری اسلامی بایستی در ارتباط با این پرونده محاکمه شوند.

سپس ملک‌پور از مریم زارعی، مادر زنده‌یادان معصومه و مهدیه قوی از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲، دعوت کرد تا دل‌نوشته‌ای را که به‌این مناسبت تهیه کرده‌اند، برای حضار بخوانند. مریم زارعی در ابتدا حاضران را دعوت کرد به: «یک دقیقه با سکوت خود، به قلب‌های شکستهٔ مادران دادخواه و به احترام حقیقت که هرگز زیر خاک نخواهد ماند.» و پس از آن چنین ادامه داد: 

«آن دم که با هزاران امیدت روانه کردم / کی فکر می‌کردم که تو را در آسمان نشانه کردند؟

سلام به لرزش دست‌های مادرانی که شش سال است قاب عکس می‌بوسند.

به‌نام حق که شاهد تمام لحظات آن پرواز و آن جنایت بود.

شش سال گذشت… ۲۱۹۰ روز از آن «سپیده‌دمِ ننگین»؛ زمانی‌که آسمان تهران نه با نور خورشید، که با کینهٔ اهریمن سرخ شد.

معصومه جانم، مهدیهٔ عزیزم… دخترانم؛ هر بار که نام شما را صدا می‌زنم، تصویر ۱۷۴ فرشتهٔ دیگر در برابر چشمانم جان می‌گیرد. من امروز داغ تک‌تکِ آن مسافران را در سینه دارم. ما ۱۷۶ جانِ شیفته، ۱۷۶ آرزوی ناتمام را در آن پروازِ غریبانه از دست دادیم. جمهوری اسلامی آن شب نه‌فقط دو دختر من، که قلبِ یک ملت را هدف گرفت. آن‌ها گمان کردند با شلیک موشک، صدای ما را خاموش می‌کنند، اما نمی‌دانستند که ما خانواده‌های پرواز، از خاکسترِ آن فاجعه، زنجیره‌ای از پولاد ساختیم که هیچ ستمی توانِ گسستن آن را ندارد.

من مادر هستم؛ مادر معصومه و مهدیه. مهدیه، ته‌تغاری شیرین‌زبانم که برای اولین و آخرین بار از من جدا شد. مهدیه می‌گفت: «مامان، دکتر که شدم، برمی‌گردم وطنم و به نیازمندان مجانی خدمت می‌کنم.» او می‌خواست زخم بشویَد، اما خودش زخمی شد که هیچ‌گاه بر پیکر این خاک التیام نمی‌یابد.

من امروز مادری هستم که از درد به آگاهی رسیده‌ام. من فریاد تمامِ ظلم‌هایی هستم که این حکومت در طول ۴۶ سال بر پیکر نحیفِ ایران روا داشته است. جنایت پرواز پی‌اس۷۵۲ تافتهٔ جدابافته نیست؛ این حلقه‌ای از زنجیرهٔ خونینِ حکومتی است که بقای خود را در مرگِ ما می‌بیند.

من امروز صدای مادران خاورانم که دهه‌هاست بر گورهای دسته‌جمعیِ فرزندانشان در دههٔ ۶۰ مویه می‌کنند. من صدای زندانیان سیاسی هستم که در انفرادی‌های مخوفِ اوین و قزل‌حصار، زیر شکنجه‌های قرون‌وسطایی، قامت خم نکردند. من صدای اعدامیانی هستم که تنها جرمشان عشق به آزادی بود؛ از آنانی که در تابستان ۶۷ به دار آویخته شدند تا جوانان برومندی که امروز در سحرگاهان، جانشان را به تاریکی استبداد می‌بازند.

ما دیدیم که در انقلاب شکوهمند «زن، زندگی، آزادی»، چگونه چشمان زیبای فرزندانمان را هدف گرفتند. من امروز از ژینا (مهسا) می‌گویم، از نیکا، از سارینا و از تمام خون‌هایی که در اعتراضات جاری ایران، سنگ‌فرشِ خیابان‌ها را گلگون کرده است. از کردستانِ سربلند تا بلوچستانِ مظلوم، این حکومت جز گلوله و درفش، پاسخی برای حق‌طلبی نداشته است. اما جانیان بدانند، خون بی‌گناه هرگز خشک نمی‌شود.

ما در «جنگ ۱۲ روزه» و حوادث اخیر به چشم دیدیم که چگونه زمین زیر پای ستمگران لرزید. ما دیدیم که چگونه فرماندهان و آمرانِ جنایت، همان‌هایی که فکر می‌کردند پشتِ دیوارهای پوشالیِ امنیتی مصون هستند، به سزای عملشان رسیدند. هر ضربه‌ای که بر پیکر این نظامِ فرزندکش فرود آمد، پژواک همان آه مظلومانه‌ای بود که در لحظهٔ سقوط هواپیما سر داده شد. این تازه آغاز تقاص است؛ ما تا کشاندن علی خامنه ای و سران نظام به میز محاکمه‌ در دادگاه‌های بین‌المللی آرام نخواهیم گرفت.

معصومه‌ام، مهدیهٔ عزیزم، ته‌تغاریِ قهرمانم؛ مادرت اینجا ایستاده، لرزان اما استوار. من با شما و با تمام ۱۷۶ مسافر آن پروازِ بی‌بازگشت عهد می‌بندم: تا روزی که نفس می‌کشم، لرزش صدای من، کابوس جانیان خواهد بود. من از خون شما نخواهم گذشت.

من از همین تریبون، خطاب به جامعهٔ ملل و سران دنیا می‌گویم: دست از معامله با خون فرزندان ما بردارید! سکوت شما، بنزینی است بر آتش استبداد. ما خواهان ارجاع این پرونده به دیوان بین‌المللی کیفری هستیم. آرامش ما تنها و تنها با محاکمهٔ آمران و عاملان این کشتار در یک دادگاه عادلانه فرا می‌رسد.

مهدیه جان، گفتی می‌خواهی طبیب شوی؛ حالا خون تو، طبیبِ بیداری یک ملت شده است. من تا روز پیروزی حقیقت بر تاریکی، تا روزی که ایران از چنگال این اهریمنان رها شود، ایستاده‌ام.

قسم به خون یاران، ایستاده‌ایم تا پایان! نه می‌بخشیم، نه فراموش می‌کنیم. به‌امید آزادی ایران»

پس از آن ویدئویی پخش شد که مجموعه‌ای از صحنه‌های کوتاه از لحظه‌های شاد زندگی برخی از جانباختگان پرواز بود با صدای دکتر حامد اسماعیلیون که دل‌نوشتهٔ زیر روی این تصاویر خوانده بود:

«این لبخند هنوز در حافظهٔ جهان باقی‌ست. به چه می‌خندیدی تو؟ به کیک تولدی که شمع‌های رنگی داشت؟ به چهرهٔ مهربانی که روبه‌رویت بود؟ به بارانی که بی‌هوا باریده بود؟ به ترانه‌ای که ناتمام مانده بود؟ به لحظه‌ای که شاد و شفابخش بود؟ به دست‌هایی که تو را در بر گرفته بود؟ این لبخند در حافظهٔ جهان باقی‌ست. صدای این خنده در حافظهٔ جهان باقی‌ست. خنده‌ای که می‌گوید کار این جهان به عدالت نیست. خنده‌ای که می‌گوید گمم می‌کنی در فرودگاه‌ها و هواپیماها، در میدان‌ها و خیابان‌ها، در دادگاه‌ها و در گورستان‌ها. خنده‌ای که می‌گوید ببین من اینجا هستم در حافظهٔ تو، در حافظهٔ خستهٔ تو که سال‌هاست از ته دل نخندیده‌ای. این لبخند در حافظهٔ جهان باقی‌ست. این لبخند عمر هزاران ساله می‌یابد. من رفته‌ام، تو رفته‌ای و صدای خندهٔ تو در کار و بار این جهان ادامه می‌یابد. هر بار که می‌خندی، آسمان می‌لرزد. هر بار که می‌خندی، من سکوت می‌کنم. هر بار که می‌خندی، با خودم می‌گویم گمش کردم. با خودم می‌گویم رفت تا با صدای خنده‌اش بماند. شما را از ما ربودند، این لحظه یا این لحظه‌ها را ربودند. خندیدن به طلوع صبح، خندیدن به غروب خورشید، خندیدن به لبخند یک کودک، خندیدن به صدای اسباب‌بازی‌ها، خندیدن به یک خبر خوش، خندیدن به رسیدن به خانه و آغوش مادر. این لبخند در حافظهٔ جهان باقی‌ست. این لبخند آبروی جهان می‌شد اگر که جهان آبرویی می‌داشت. دوباره از نو. به چه می‌خندیدی تو؟ به چه می‌خندیدی که من می‌توانم تا ابد نگاهت کنم؟»

در پایان این برنامه، بهشته رضاپور، مادر زنده‌یاد بهاره کرمی مقدم از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲، در تشکری صمیمانه از شرکت‌کنندگان در این برنامه گفت:

«من در ابتدا، البته هم ابتدا و هم انتهای صحبتم، تشکر از تک‌تک شماست. به‌شخصه فکر نمی‌کردم در ششمین سالگرد این جمعیت اینجا جمع بشوند و کنار ما باشند. من امروز قرار نبود اصلاً صحبت کنم ولی وظیفهٔ خودم دانستم از تک‌تک شما تشکر کنم که قدم‌رنجه کردید و ما را تنها نگذاشتید. شش سال کم نیست. شما که از دور که نگاه می‌کنید، می‌گویید خب بالاخره شش سال که از مرگ کسی می‌گذرد، به‌مرور اطرافیان و کسانش عادت می‌کنند، دیگر یاد می‌گیرند چطور در نبود عزیزشان زندگی کنند. منتها بعضی مرگ‌ها مثل مرگ عزیزان ما از استثنائات تاریخ بشری‌ست، به‌خاطر همین یک ذره سخت است فراموش‌کردنش. برای من وقتی که دیگر بچه‌ام را گذاشتم زیر خاک، همه‌چیز تمام شد. من به آن دنیا و به هیچی اعتقاد ندارم. من وقتی بچه‌ام را به خدا سپردم، خدایی نبود بچهٔ من را نگه دارد. پس کسی حق ندارد به من بگوید خدا رحمتش کند. این بزرگ‌ترین توهین است برای من، و تا روزی که زنده هستم، یاد تک‌تک این عزیزانی که اینجا اسمشان خوانده شد و همه‌شان، تک‌تکشان را می‌شناختم، حتی اگر اسمشان نوشته نمی‌شد، برای من همه‌شان عزیزند و دقیقاً شده‌اند مثل بچهٔ خود من. باز هم از همهٔ شما ممنونم. من فقط خواستم تشکر کنم.»

نوشته گزارشی از مراسم ششمین سالگرد سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲  اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

عصر روز ۷ ژانویهٔ ۲۰۲۵، هم‌زمان با ساعتی که پنج سال قبل هواپیمای اوکراینی با شلیک دو موشک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سرنگون شد و تمامی ۱۷۶ مسافر و خدمهٔ آن جان خود را از دست دادند، جمعی از ایرانیان ونکوور مقابل ساختمان آرت گالری این شهر گرد هم آمدند و با روشن‌کردن شمع،‌ یاد جانباختگان این پرواز را گرامی داشتند و به ابراز همدردی با خانواده‌های آن‌ها پرداختند.

در این گردهمایی، روی پردهٔ بزرگی به‌تناوب بخش‌هایی از کنسرت فرضی پرستو احمدی و تصاویری از جانباختگان پخش می‌شد.

مریم زارعی، مادر زنده‌یاد معصومه قوی و زنده‌یاد مهدیه قوی، به‌نمایندگی از طرف خانواده‌ها سخنانی را ایراد کرد و در بخش‌های از آن چنین گفت: 

«به‌نام داد، عدالت، آزادی، امروز در اینجا گرد آمده‌ایم تا یاد ۱۷۶ انسانی را زنده نگاه داریم که بی‌گناه، با دستانی پر از امید و قلبی سرشار از آرزو، به سفری بی‌بازگشت رفتند. یاد کودکی را که حتی فرصت نفس‌کشیدن در این دنیا را نیافت… 

پنج سال از آن روز تلخ گذشته است. پنج سال از صبحی که پر از غم و خشم شد، صبحی که حقیقت را به گلوله بستند و سه روز سکوت و دروغ را جایگزین شفافیت و صداقت کردند. حکومتی که به‌جای عذرخواهی، به‌جای پذیرش مسئولیت، چشم بر حقیقت بست و همچنان بر بیداد و بی‌عدالتی پای می‌فشارد.

… 

اما امروز اینجا ایستاده‌ایم تا بگوییم: عدالت، هرچند دور به نظر برسد، از ما دور نخواهد شد. ما دست از مطالبه حقیقت نمی‌کشیم. خون پاک آن ۱۷۶ انسان بی‌گناه و آن کودک معصوم، همچنان جاری است و فریاد عدالت سر می‌دهد.

ما اینجا هستیم که یادآور شویم ظلم، هرچقدر هم که بزرگ و بی‌پایان به نظر برسد، سرانجام در برابر حقیقت زانو می‌زند. و ما به راه خود ادامه می‌دهیم، برای عدالت، برای حقیقت، برای تمام عزیزانی که بی‌گناه از میان ما رفتند… »

لاله باقری، مادر زنده‌یاد آلما اولادی، نیز به‌زبان انگلیسی از افرادی که در آن شب برای زنده‌نگاه‌داشتن یاد جانباختگان به خانواده‌ها پیوسته بودند، قدردانی کرد.

همچنین روز ۸ ژانویه، مراسمی در دانشگاه یوبی‌سی، رابسون اسکوئر واقع در داون‌تاون برگزار شد که گردانندگی آن را مریم ملک‌پور، فعال سیاسی و اجتماعی ساکن ونکوور، بر عهده داشت. این برنامه شامل سخنرانی‌های تعدادی از خانواده‌های جانباختگان بود و نیز پخش ویدئوهایی که به‌مناسبت پنجمین سالگرد سرنگون‌کردن پرواز پی‌اس۷۵۲ ساخته شده بودند. 

یکی از سخنرانان مریم زارعی، مادر زنده‌یاد معصومه قوی و زنده‌یاد مهدیه قوی، بود که در بخشی از سخنان خود گفت:

«… هشتم ژانویه ۲۰۲۰ روزی بود که تاریخ ایران، زخمی عمیق برداشت. ۱۷۶ انسان، از کودکان معصوم گرفته تا زوج‌های جوانی که با آرزوهای بزرگ قدم به زندگی گذاشته بودند، در چشم‌برهم‌زدنی پرپر شدند. این فاجعه، نه یک حادثه بود و نه یک اشتباه. بلکه جنایتی عامدانه و سازمان‌یافته توسط حکومتی بود که هیچ ارزشی برای جان انسان‌ها قائل نیست.

… 

من امروز در کنار شما ایستاده‌ام، در حالی‌که خاطرات دخترانم در ذهنم زنده است. به‌یاد آخرین باری که آن‌ها را در آغوش کشیدم، به‌یاد لبخندهایشان، و به‌یاد امیدهایی که برای آینده داشتند. داغ آن‌ها هرگز برایم کهنه نمی‌شود. اشک‌هایم برایشان تمامی ندارد. اما اگر این داغ مرا به زمین نکشیده، تنها به این دلیل است که می‌دانم در این مسیر تنها نیستم. شما، تمام کسانی که امروز اینجا هستید، نشان دادید که درد ما مشترک است و آرزوی ما، آزادی و عدالت، هدفی است که همه برایش می‌جنگیم.

از شما می‌پرسم: چه حکومتی جز یک دیکتاتوری فاسد، توانایی این را دارد که با شلیک موشک، ۱۷۷ انسان بی‌گناه را نابود کند و با وقاحت، حقیقت را انکار کند؟ چه حکومتی جز یک نظام استبدادی، می‌تواند اشک‌های ما را نادیده بگیرد و به سرکوب و تهدید ادامه دهد؟

اما ما نمی‌ترسیم. هرگز از پا نمی‌نشینیم. این جنایت هرگز از ذهن تاریخ پاک نمی‌شود. روزی خواهد آمد که دادگاه عدالت، دست‌های آلودهٔ این حکومت را به دنیا نشان دهد. روزی که ما، مادران، پدران، همسران و فرزندان قربانیان، با دلی آرام، به عزیزانمان بگوییم که خونشان پایمال نشد… »

در این مراسم همچنین هوریران سهراب، مادر زنده‌یاد نگار برقعی و مادر همسر الوند صادقی، در بخشی از سخنانی که ایراد کرد، گفت:

«انسان طی ۳ دقیقه و ۴۲ ثانیه می‌میرد.

من از شاهدان جنایت سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲ هستم. دردناک‌ترین و مهم‌ترین فاجعهٔ قرن حاضر در ایران یا شاید در دنیا. همه‌جا از این جنایت حرف می‌زدند؛ دندان‌پزشکی، رادیولوژی، کتابخانه، بیمارستان. اما کسی آن را باور نمی‌کرد. چطور می‌توانستیم باور کنیم؟ هرچه تلاش کنی درکش برایت ممکن نمی‌شود. می‌خواهم احساسم را در قالب کلمات بگنجانم تا بتوانم حال آن روزهایم را به شما منتقل کنم.

رودخانه‌ها روان بودند، اما آن‌ها نبودند.

خورشید می‌درخشید، اما آن‌ها نبودند.

پرنده‌ها در میان درختان پر می‌زدند، اما آن‌ها نبودند. 

باران می‌بارید، اما آن‌ها نبودند.

منظورم را درک می‌کنید؟ سوفی، کُردیا، ژیوان، مطهره، دُرینا، راستین و بقیهٔ ۲۹ کودک پرواز دیگر نمی‌توانستند به دیدار پدر‌بزرگ‌ها و مادر‌بزرگ‌هایشان بروند. وقتی به شکوفه‌های گیلاس می‌نگریستم، یاد روزی می‌افتادم که در میان باغی پر از شکوفه‌های گیلاس از نگارم عکس می‌گرفتم در حالی‌که گلبرگ‌های شکوفه‌های سفید روی موهای پرپشت و بلندش نشسته بود، و او لبخند می‌زد.

سالوادور دالی پس از خلق تابلوی مشهور خود با عنوان «تداوم حافظه» از همسرش پرسید: آیا فکر می‌کنی تا سه سال آینده بتوانی این تابلو را فراموش نکنی؟ همسرش پاسخ داد: هرکس که این تصویر را ببیند، از آن لحظه تا آخر عمرش آن را فراموش نخواهد کرد.

نگار و الوند عزیزم هرکس که تصویر مسافران پرواز پی‌اس۷۵۲ را ببیند، از آن لحظه تا آخر عمرش آن را فراموش نخواهد کرد. 

نه فراموش می‌کنیم و نه می‌بخشیم.»

نوشته گزارشی از مراسم پنجمین سالگرد سرنگون‌کردن پرواز پی‌اس۷۵۲ در ونکوور اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

عصر یکشنبه ۷ ژانویهٔ ۲۰۲۴، هم‌زمان با ساعاتی که چهار سال قبل هواپیمای اوکراینی به‌مقصد کیِف مورد حملهٔ موشک‌های زمین‌به‌هوای سپاه پاسداران قرار گرفت، تعدادی قابل‌توجهی از هم‌وطنان در محوطهٔ مقابل ساختمان آرت گالری ونکوور جمع شدند، با روشن‌کردن شمع یاد جانباختگان پرواز پی‌اس‌۷۵۲ را گرامی داشتند و از نزدیک به همدردی با تعدادی از اعضای خانواده‌های جانباختگان ساکن ونکوور پرداختند. 

همچنین عصر روز بعد یعنی دوشنبه ۸ ژانویهٔ ۲۰۲۴، مراسم گرامیداشت چهارمین سالگرد سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲ در سالن پایپ شاپ واقع در منطقهٔ شیپ یاردِ نورث ونکوور برگزار شد. پیش از آغاز رسمی برنامه، شرکت‌کنندگان از تصاویر به‌نمایش‌گذاشته‌شده دیدن کردند. علاوه بر تصاویر جانباختگان پرواز به‌همراه توضیحاتی دربارهٔ آن‌ها، چمدان‌های مسافران این پرواز به‌شکل سمبلیک در گوشه‌ای از سالن چیده شده بود و نیز کارت‌های تهیه‌شده به‌دست دانش‌آموزان دبیرستان کینگ جورج در ونکوور نیز جایی بر دیوار این سالن آویخته شده بودند. شایان ذکر است این کارت‌ها که دانش‌آموزان دبیرستان یادشده روی آن‌ها پیام‌های همدردی خطاب به خانواده‌های جانباختگان نوشته بودند، چند ماهی پس از فاجعهٔ سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲ از طرف معلم تعلیمات اجتماعی این دبیرستان به آدرس رسانهٔ همیاری ارسال شد. روی جلد صد و یازدهمین شمارهٔ مجله در ژوئیهٔ ۲۰۲۰ مزین به این کارت‌های قلب‌شکل شد. این کارت‌ها در اولین فرصت پس از آن تاریخ و طی دیدار با تعدادی از خانواده‌های جانباختگان، تقدیمِ آن‌ها شد. (برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ این کارت‌ها اینجا کلیک کنید)

در مراسم هشتم ژانویه، ابتدا هوریران سهراب، داغدارِ چهار تن از جانباختگان یعنی زنده‌یاد نگار برقعی، زنده‌یاد الوند صادقی، زنده‌یاد سهند صادقی و زنده‌یاد سوفی امامی، ‏‌‌بیانیهٔ انجمن خانواده‌های جانباختگان پرواز پرواز پی‌اس۷۵۲ در چهارمین سالگرد جنایت شلیک به هواپیمای مسافربری اوکراینی را خواند:

«مرا یاد آر. مرا یاد آر در هواپیمایی که به مقصد نرسید. مرا یاد آر در قلب‌های مهربان و چشمان زیبایی که موشک‌باران شدند. مرا یاد آر در جان‌های ازدست‌رفته، در چمدان‌های سوخته و در یورش بولدوزرها به آنچه باقی مانده بود. مرا یاد آر در آدم‌هایی که منتظرم بودند. در آغوش‌های گرمی که پژمرد، در بوسه‌هایی که سوخت، در آینده‌ای که تباه شد. مرا یاد آر در روزها دروغ، ماه‌ها و سال‌ها دروغ. مرا یاد آر در جنایتی که کشتار دسته‌جمعی بود و به‌دست حکومت جمهوری اسلامی رقم خورد.

چهار سال از جنایت سرنگون‌کردن پرواز PS752 توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و به‌قتل‌رسیدن ۱۷۶ انسان و کودکی به‌دنیانیامده گذشت.

در سالی که گذشت پروندهٔ این جنایت توسط چهار دولت متضرر کانادا، بریتانیا، اوکراین و سوئد به دیوان بین‌المللی دادگستری ارجاع شد. ضمن تشکر از تعهد این دولت‌ها به خانواده‌ها، بار دیگر اعلام می‌کنیم که انتظار ما از این روند حقوقی روشن‌شدن حقیقت و اجرای عدالت است. اکتبر آینده مدارک چهار دولت در لاهه ثبت می‌شود و‌ پس از آن نوبت جمهوری اسلامی‌ست تا مستندات خود را به لاهه ارائه کند.

همین امروز واضح است و از روز اول هم مشخص بود جمهوری اسلامی هیچ مستنداتی مبنی بر خطای انسانی در اختیار ندارد. از طرف دیگر فشار فزایندهٔ جمهوری اسلامی به خانواده‌های جانباختگان در هر جای دنیا به‌ویژه در ایران افزایش پیدا کرده است. بنابراین خواسته‌های زیر از سوی انجمن خانواده‌ها مطرح است:

۱.⁠ ⁠درخواست بررسی ویژهٔ پرونده در دادگاه لاهه با توجه به رفتار جمهوری اسلامی با خانواده‌ها

۲.⁠ ⁠بازشدن پروندهٔ جنایی در کانادا توسط پلیس فدرال

۳.⁠ ⁠قراردادن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در لیست گروه‌های تروریستی

این روز سالگرد قتل عمدی بکتاش آبتین و قتل حکومتی محمدمهدی کرمی و محمد حسینی نیز هست. ستون‌های پوسیده‌ٔ جمهوری اسلامی بر مزار هزاران قربانی ایستاده است که یادشان را گرامی می‌داریم. دادخواهی خانواده‌های پرواز که بخشی از جنبش بزرگ دادخواهی در ایران است، می‌تواند یاری‌گر جنبش مدنی ایرانیان برای عبور از این کابوس و رسیدن به عدالت و آزادی باشد. مسیر دشوار ما برای رسیدن به عدالت همچنان ادامه دارد و در این راه خود را مدیون میلیون‌ها انسان آزاده‌ای می‌دانیم که در ایران و سراسر جهان همراه ما بوده‌اند. باشد که روزی عدالت واقعی در ایران و در قوهٔ قضاییه‌ای مستقل و زدوده‌شده از آثار جمهوری اسلامی برگزار شود. برای آن روز مبارزه می‌کنیم و جنایتکاران را نه فراموش می‌کنیم و نه می‌بخشیم.»

پس از آن آرمان ابطحی، برادر زنده‌یاد مهران ابطحی از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲، متن این بیانیه را به‌زبان انگلیسی خواند.

سپس شروین شهریاری، نمایندهٔ شورای شهر نورث ونکوور، به پشت تریبون رفت و سخنان کوتاهی به این شرح ایراد کرد:

«سلام، من شروین شهریاری، نمایندهٔ شورای شهر نورث ونکوور، هستم. من از طرف شهردار لیندا بوکانان که متأسفانه امروز خارج از شهر است و نتوانست در این برنامه حضور داشته باشد، اینجا هستم. همچنین دان بِل، دیگر نمایندهٔ شورای شهر نورث ونکوور، امروز اینجا با من است.

مایلم در ابتدا اذعان کنم که ما در سرزمین‌های سنتی اقوام اسکوامیش و اِس‌لِی-واتوث زندگی می‌کنیم که از زمان‌های بسیار دور در اینجا زندگی کرده‌اند، و تشکر می‌کنم از خانوادهٔ قربانیان، داوطلبان، و سازمان‌دهندگان این برنامه.

زمانی که پرواز پی‌اس۷۵۲ چهار سال پیش سرنگون شد، جهان را شوکه و غمگین کرد و [تعدادی از] اعضای جامعهٔ نورث شور و هم‌وطنان کانادایی‌مان را از ما گرفت.

ما به خانوادهٔ قربانیان پرواز پی‌اس۷۵۲ و همهٔ سوگواران در برگزاری چهارمین سالگرد سرنگونی این پرواز می‌پیوندیم.

امروز ما آن‌ها و جان‌های ویژه‌ای را که خیلی کوتاه زندگی کردند و خیلی زود از دست رفتند، به یاد می‌آوریم. خانواده‌های قربانیان، دوستان قربانیان، شما تنها نیستید. 

پرچم‌ها امروز در شهرداری به‌حالت نیمه‌افراشته در آمدند.

ما در کنار شما ایستاده‌ایم. بیایید با هم تلاش کنیم تا اطمینان یابیم که داستان‌های زیبای قربانیان همچنان نقل می‌شود.

در شهرداری نورث ونکوور، کارکنان با خانواده‌های بازمانده کار می‌کنند تا مکان مناسب و ویژه‌ای را برای بنای یادبود پی‌اس۷۵۲ بیابند، جایی که امیدواریم بتوانیم این مناسبت را در سال‌های آینده برای ادای احترام به قربانیان و تأمل در زندگی‌هایی که جامعهٔ ما از دست داده، برگزار کنیم.»

پس از آن سینتیا بانبِری، دستیار جاناتان ویلکینسون، نمایندهٔ نورث ونکوور در مجلس فدرال، متن پیام ایشان را که در ونکوور حضور نداشت، خواند:

«چهار سال پیش در چنین روزی، سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲ به‌دست جمهوری اسلامی ایران منجر به جان‌باختن ۱۷۶ نفر ازجمله شهروندان کانادایی، مقیمان دائم کانادا و بسیاری دیگر از افراد مرتبط با کانادا شد. ما همچنان یاد قربانیان این فاجعه را گرامی می‌داریم و در همبستگی با خانواده‌ها و عزیزان آن‌ها می‌ایستیم.

تعهد ما برای گرامیداشت یاد و خاطرهٔ کسانی که در این فاجعه به‌طرز غم‌انگیزی زندگی‌شان کوتاه شد، تزلزل‌ناپذیر است. از طریق برنامهٔ بورسیهٔ یادبودی که در اکتبر گذشته راه‌اندازی شد، ما ۱۷۶ بورسیهٔ تحصیلی را طی پنج سال برای گرامیداشت یاد قربانیان پرواز پی‌اس۷۵۲ پرداخت خواهیم کرد.

من از ایجاد یک بنای یادبود دائمی برای قربانیان پی‌اس۷۵۲ اینجا در نورث ونکوور حمایت می‌کنم، و با دولت شهری نورث ونکوور و دولت استانی بریتیش کلمبیا کار خواهم کرد تا اطمینان یابم که بنای یادبودی مناسب اینجا در جامعهٔ ما ساخته بشود.

طی چهار سال گذشته، کانادا اقدامات ملموسی را برای وادارکردن رژیم ایران به پاسخ‌گویی در مورد سرنگونی غیرقانونی پرواز پی‌اس۷۵۲ انجام داده است. امروز، ما با تشکیل مشترک پروندهٔ خود در برابر سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی (ایکائو) علیه جمهوری اسلامی ایران به‌دلیل استفاده از تسلیحات علیه هواپیمای غیرنظامیِ در حال پرواز برخلاف قوانین بین‌المللی، گام بعدی خود را در پاسخ‌گوکردن ایران اعلام می‌کنیم.

با آغاز این روند، ما به مبارزه برای خانواده‌های قربانیانی که سزاوار عدالت‌اند، و نشان‌دادن اعتماد خود به شورای ایکائو و جامعهٔ بین‌المللی، به‌عنوان محافظان ایمنی و امنیت هواپیمایی کشوری، ادامه می‌دهیم.

ما علاوه بر مبارزه برای عدالت و پاسخ‌گویی، در تلاشیم تا اطمینان حاصل کنیم که تراژدی‌هایی مانند این هرگز تکرار نشوند. از طریق «ابتکار آسمان ایمن»، کانادا به همکاری با شرکای بین‌المللی، صنعت هوانوردی غیرنظامی و ایکائو ادامه می‌دهد تا ایمنی و امنیت خطوط هوایی تجاری‌ای را که در مناطق درگیری یا نزدیکی آن سفر می‌کنند، افزایش دهد.

با احترام به قربانیان و خانواده‌های پرواز پی‌اس۷۵۲ در این روز ملی یادبود قربانیان فجایع هوایی، ما به همکاری با شرکای خود برای ایجاد جهانی امن‌تر و صلح‌آمیزتر، جایی که همه بتوانند در امنیت سفر کنند، ادامه خواهیم داد.»

در ادامهٔ این برنامه، برندا بِیلی، نمایندهٔ ونکوور در مجلس استان بی‌سی، سخنان کوتاهی خطاب به شرکت‌کنندگان ایراد کرد:

«سلام به همه، من برندا بِیلی هستم، نمایندهٔ ونکوور در مجلس قانونگذاری بریتیش کلمبیا و همچنین وزیر مشاغل، توسعهٔ اقتصادی و نوآوریِ استان بریتیش کلمبیا، و درودهای ویکتوریا را به شما می‌رسانم. من با همکارم سوزی چنت، نمایندهٔ منطقهٔ نورث ونکوور – سیمور در مجلس قانونگذاری بریتیش کلمبیا، اینجا هستم، و همین‌طور کمی پیش که با بوئن ما [نمایندهٔ نورث ونکوور – لانزدیل در مجلس استان] که مشغول غذادادن به نوزادش بود صحبت کردم، خیلی دوست داشت بهترین درودهایش را به شما برسانم و بگویم که او خود را در غم شما شریک می‌داند. من همچنین با بونیتا زاریلو، نمایندهٔ ان‌دی‌پی در مجلس عوام فدرال، اینجا هستم و به همکارم ران مک‌کینان، نمایندهٔ مجلس فدرال، درود می‌فرستم و از سینتیا به‌خاطر سخنان بسیار مهمِ وزیر ویلکینسون و اموری که او رهبری و در آن‌ها شرکت می‌کند، تشکر می‌کنم. من همچنین به همهٔ اعضای شورای شهر درود می‌فرستم و از حضور شما در اینجا بسیار متشکرم. من نیز می‌خواهم اذعان کنم که ما اینجا در قلمرو سنتی مردمان اسکوامیش صحبت می‌کنیم و این نام را با احترام و تعهد به آشتی بر زبان می‌آورم. بیش از همه می‌خواهم از شما تشکر کنم که به ما اجازه دادید اینجا با شما باشیم؛ در این روز بسیار مهم که هر سال خشمگینانه این فقدان غیرقابل‌تحمل را به سوگ می‌نشینیم. وقتی به اینجا می‌آیم، خودم را مجبور می‌کنم به همهٔ چهره‌ها نگاه کنم و فکر می‌کنم همهٔ ما باید این کار را انجام دهیم تا نه‌تنها غم و اندوه عظیم و ازدست‌دادن جان انسان‌ها را از یاد نبریم، بلکه به یاد داشته باشیم که عدالت هنوز اجرا نشده است، و من دستانم را به‌سوی همهٔ شما که مبارزه می‌کنید تا اطمینان یابید این اتفاق خواهد افتاد، بالا می‌برم. این مسیری بسیار دشوار است و من ایمان دارم که شما در تلاش برای دستیابی به عدالت موفق خواهید بود. این [فاجعهٔ سرنگونی پرواز] یک مورد مجزا نیست. این یک اشتباه نیست. این همان دولتی است که علیه مردم خود لشگرکشی می‌کند و معترضان را به قتل می‌رساند و به زندان می‌اندازد. این همان دولتی است که مهسا امینی را به قتل رساند؛ زن، زندگی، آزادی. کارهای زیادی برای انجام‌دادن وجود دارد و من در این راه در کنار شما هستم. من باز از شما تشکر می‌کنم که به ما اجازه دادید امروز در این فضای بسیار مهم در کنار شما باشیم تا در غم و خشم شما شریک باشیم. خیلی ممنون که اجازه دادید صحبت کنم.»

پس از آن بونیتا زاریلو، نمایندهٔ پورت مودی – کوکئیتلام در مجلس عوام فدرال، نیز سخنان کوتاهی ایراد کرد:

«من بونیتا زاریلو، نمایندهٔ پورت مودی – کوکئیتلام در پارلمان هستم، و می‌خواهم دستانم را به‌سوی افرادی که این برنامه را ترتیب داده‌اند، به همهٔ داوطلبان و همهٔ شما که امروز اینجا آمده‌اید، بالا ببرم. من در قلمرو سنتی و واگذارنشدهٔ اقوام اسکوامیش هستم و به این واقعیت فکر می‌کنم که ما امروز اینجا روی قلمرویی واگذارنشده در پناهگاهی گرد هم آمده‌ایم تا به جان‌هایی که از دست رفته‌اند و آن خانواده‌هایی که عزیزانشان را از دست داده‌اند، ادای احترام کنیم، [در واقع] همهٔ شما امروز به اینجا آمده‌اید تا آن در این غم سوگواری کنید و خود را شریک آن بدانید. کاری که ما باید انجام دهیم در حالی‌که منتظر اجرای عدالتیم، این است که باید به‌عنوان یک جامعه حول محور انسانیت دور هم جمع شویم. همهٔ شما می‌دانید که در حال حاضر ناراحتی و اندوه زیادی در سراسر جهان وجود دارد. این فرصتی است که با هم داریم، تا در انسانیت، در شریک‌شدن در این دردها و فقدان‌ها دور هم جمع شویم. من دستانم را به‌سوی همهٔ شما که به این کار ادامه می‌دهید، بالا می‌برم. من مشتاقانه منتظر بنای یادبودی هستم که ساخته خواهد شد. می‌دانم که این اتفاق خواهد افتاد. من مشتاقانه منتظر دیدار هرساله با شما هستم تا بتوانیم حول محور انسانیت دور هم جمع شویم. پس بار دیگر دستانم را به‌سوی همهٔ شما بالا می‌برم، و دوباره شما را خواهم دید. من مایلم امروز تا جایی که می‌توانم با بسیاری از شما که با هم در این غم شریکیم، صحبت کنم. متشکرم.»

در ادامه، دو تن به‌نمایندگی از طرف تری بیچ، نمایندهٔ برنابی نورث – سیمور در مجلس فدرال، پیام وی را به‌مناسبت چهارمین سالگرد سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲ خواندند:

«با سپاس از حضور همهٔ کسانی که امروز اینجا جمع شده‌اند، وزیر بیچ عمیقاً متأسف است که نتوانسته شخصاً در اینجا حضور داشته باشد، اما او مایل بود چند کلامی از احساسات خود را با شما در میان بگذارد. امروز سالگرد فاجعهٔ غم‌انگیزی است، و ما گرد هم آمده‌ایم تا فاجعهٔ اندوه‌بار پرواز پی‌اس۷۵۲ را که چهار سال پیش در ۸ ژانویهٔ ۲۰۲۰ رخ داد، به یاد آوریم.

در این مناسبت مهم، عمیق‌ترین تسلیت خود را به همهٔ کسانی که عزیزان خود را در این حادثهٔ دلخراش از دست داده‌اند، ابراز می‌کنم. دولت فدرال، در کنار تمام ملت، در همبستگی با خانواده‌ها و عزیزان قربانیان می‌ایستد. درد و اندوهی که از آن روز ویرانگر سرچشمه می‌گیرد، اثری پاک‌نشدنی در قلب همهٔ ما بر جای گذاشته است.

جست‌وجوی پاسخ و پیگیری عدالت برای قربانیان تعهد تزلزل‌ناپذیر کاناداست. ما همچنان مصممیم که جمهوری اسلامی ایران را وادار کنیم تا در قبال اقدامات خود پاسخ‌گو باشد و برای خانواده‌های آسیب‌دیده غرامت تضمین کنیم. ما در همکاری با شرکای بین‌المللی خود، اصرار داریم که جمهوری اسلامی ایران توضیحی کامل، شفاف و معتبر در مورد رویدادهای مربوط به این فاجعه ارائه دهد تا اطمینان یابیم در قبال هرگونه نقض قوانین بین‌المللی پاسخ‌گوست.

من می‌خواهم از همهٔ شما تشکر کنم که امروز اینجایید و با قدرت و اتحاد در کنار هم ایستاده‌اید. حضور شما گویای مقاومت روحی انسان در برابر سختی‌هاست. وزیر بیچ و دفتر ما در کنار شما هستند و همیشه آماده‌اند تا به حرف‌هایتان گوش دهند و به‌هر طریق ممکن به شما کمک کنند.

در حالی‌که از زندگی‌های ازدست‌رفته در آن روزِ شوم یاد می‌کنیم، بیایید تعهد خود را به عدالت‌خواهی و ایستادن در کنار کسانی که همچنان بار سنگین اندوه را به دوش می‌کشند، تجدید کنیم. باشد که یاد قربانیان چراغ راهنمای ما در مسیر ساختن جهانی باشد که در آن چنین فجایعی با مسئولیت‌پذیری و شفقت مواجه شود.»

در این مراسم همچنین تنی چند از هنرمندان ساکن ونکوور برنامه‌هایی هنری ازجمله لالایی کُردی، موسیقی و آواز سنتی و نیز موسیقی و آواز پاپ اجرا کردند.

در پایان این برنامه، مریم ملک‌پور، فعال سیاسی و اجتماعی ساکن ونکوور، دل‌نوشته‌ای از امیرعلی بنی‌اسدی را خواند و سپس هوریران سهراب خاطره‌ای را از یکی از معترضان دربارهٔ تجمعات و اعتراضات پس از فاجعهٔ شلیک به هواپیمای اوکراینی در خیابان‌ها، خواند. 

نوشته گزارشی از مراسم یادبود چهارمین سالگرد سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲ در ونکوور اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

یکشنبه، ۸ ژانویهٔ ۲۰۲۳، در سومین سالگرد سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲ با شلیک دستِ‌کم دو موشک زمین‌به‌هوا از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به هواپیمای اوکراینی، مراسمی به دعوت انجمن خانواده‌های جانباختگان این پرواز در محل شیپ‌یاردزِ نورث ونکوور برگزار شد. پیش از آغاز این مراسم، جمعیت گسترده‌ای از ایرانیان علی‌رغم بارش شدید باران، از تقاطع خیابان‌های بیست و یکم و لانزدیل در امتداد خیابان لانزدیل به سمت شیپ‌یاردز راهپیمایی کردند و شعارهایی به زبان‌های فارسی و انگلیسی سر دادند.

پس از رسیدن جمعیت راهپیمایی‌کننده به محل شیپ‌یاردز و تجمع در فضای باز پشت ساختمان اصلی شیپ‌یاردز، و پس از صحبت‌های کوتاه مجریان برنامه، مریم ملک‌پور و میلاد پرپوچی، و سردادن شعارهایی، بوئن ما (Bowinn Ma)، نمایندهٔ مجلس استان از منطقهٔ ایرانی‌نشین نورث ونکوور-لانزدل در مجلس بریتیش کلمبیا، که به‌همراه نخست‌وزیر استان، دیوید ایبی (David Eby)، و تعدادی از نمایندگان مجلس در این مراسم شرکت کرده بود، به پشت میکروفون رفت. او پس از معرفی خودش، نخست‌وزیر و دیگر نمایندگان همراهش به‌زبان فارسی، از طرف خود و همراهانش به جمعیت حاضر تسلیت گفت و اظهار خوشحالی کرد که در کنار آن‌ها هستند. دیگر نمایندگان مجلس استان که در این مراسم حضور یافتند، عبارت بودند از: فین دانلی (Fin Donnelly)، نمایندهٔ مجلس استان از منطقهٔ ایرانی‌نشین کوکئیتلام-برک‌ مانتِین، جنیفر وایت‌ساید (Jennifer Whiteside)، نمایندهٔ مجلس استان از منطقهٔ نیو وست‌مینستر، برندا بیلی (Brenda Bailey)، نمایندهٔ مجلس استان از منطقهٔ ونکوور-فالس کریک، ملانی مارک (Melanie Mark)، نمایندهٔ مجلس استان از منطقهٔ ونکوور-مانت پلزنت، بروس رالستون (Bruce Ralston)، نمایندهٔ مجلس استان از منطقهٔ سوری-والی، و سوزی چنت (Susie Chant)، نمایندهٔ مجلس استان از منطقهٔ ایرانی‌نشین نورث ونکوور-سیمور. 

پس از آن دیوید ایبی سخنان کوتاهی ایراد کرد. او ابتدا از جمعیت برای حضور در این مراسم علی‌رغم باران شدید برای اعلام همبستگی با مردم ایران و خصوصاً خانواده‌های قربانیان پرواز پی‌اس۷۵۲، تشکر کرد. او گفت: «این خانواده‌ها شایستهٔ پاسخ‌اند و آن قربانیان شایستهٔ [اجرای] عدالت‌اند.» نخست‌وزیر همچنین اشاره کرد به وجود اقشار مختلفی همچون دکترها، دانشجویان، مادران، پدران و فرزندانی که خانواده‌ها و دوستانشان چشم‌به‌راه رسیدنشان بودند اما آن‌ها به‌دلیل بی‌عدالتی شرم‌آوری که همچنان به آن رسیدگی نشده است، هرگز به مقصد نرسیدند. او در ادامه گفت: «در عین حال، دنیا با وحشت شاهد آن است که چگونه مردم در خیابان‌های ایران برای حقوق بشر ایستادگی می‌کنند، برای دموکراسی ایستادگی می‌کنند، [برای] زن، زندگی، آزادی، و پاسخ کشتار است و اعدام. این غیرقابل‌قبول است. بریتیش کلمبیایی‌ها روی برنخواهند گرداند. ما چشم بر روی آنچه در ایران اتفاق می‌افتد، نخواهیم بست. ما از این تراژدی روی برنخواهیم گرداند. ما به یاد خواهیم سپرد و صدایمان را بلند خواهیم کرد. و به‌همین دلیل استان بریتیش کلمبیا کنار مردم ایران خواهد ایستاد. ما تعهد خواهیم داد که تا مبلغ ۱۰۰ هزار دلار به‌منظور ساخت یادمانی برای قربانیان پرواز پی‌اس۷۵۲ و مردمی که امروز در خیابان‌های ایران خواستار آزادی‌اند، اختصاص دهیم. برای اینکه بریتیش کلمبیا روی برنخواهد گرداند، ما خاموش نخواهیم ماند، ما صدایمان را برای مردمی که خواستار آزادی‌اند بلند خواهیم کرد؛ نه فقط مردم ایران بلکه مردم تمام دنیا، چرا که این چیزی است که بریتیش کلمبیا به آن باور دارد.» 

ویدیویی از سخنان بوئن ما و دیوید ایبی را در اینجا ببینید:

پس از سخنان بوئن ما و دیوید ایبی، نوبت به لیندا بوکانان، شهردار نورث ونکوور، و اعضای شورای این شهر رسید. ابتدا لیندا بوکانان به جمعیت برای حضور در شهر نورث ونکوور خوشامد گفت و از سازمان‌دهندگان برنامه سپاسگزاری کرد که از او برای شرکت در مراسم دعوت به‌ عمل آورده‌اند. وی سپس به معرفی اعضای شورای شهر که همراهش بودند، پرداخت: جسیکا مک‌ایلروی (Jessica McIlroy)، دان بل (Don Bell)، هالی بک (Holly Back)، انجلا جرارد (Angela Girard)، شروین شهریاری (Shervin Shahriari)، و تونی ولِنته (Tony Valente). لیندا بوکانان ضمن قدردانی از نخست‌وزیر دیوید ایبی و وزرای استان، اعضای شورای شهر، و همچنین ریچارد استوارت، شهردار کوکئیتلام و برای حضور در این مراسم مهم، گفت: «از طرف شهرداری و اعضای شورای شهر، ما می‌خواهیم از دولت استان بریتیش کلمبیا و نخست‌وزیر ایبی برای کمک مالی سخاوتمندانه‌شان تشکر کنیم؛ کمکی به‌منظور ساخت یادمانی در شهر نورث ونکوور به احترام و به یاد ۱۷۶ نفر از سراسر دنیا که تعداد زیادی از آن‌ها از کانادا بودند و هفت نفر از همین نورث شور، که جانشان را در سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲ از دست دادند، و همچنین به‌منظور تصدیق مبارزه برای آزادی و عدالت در ایران.» وی سپس نام هفت نفر از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲ را که ساکن نورث ونکوور بودند، خواند و یاد آنان را گرامی داشت. در ادامه، بوکانان گفت که تابستان گذشته اعضای شورای شهر نورث ونکوور طرح او را برای ساخت یادمانی به‌شکل اثری هنری را در مکانی عمومی به‌اتفاق آرا تصویب کردند، و اکنون با اختصاص ۱۰۰ هزار دلار از طرف دولت استان، ساخت این یادمان یک گام به واقعیت نزدیک‌تر شده است. وی همچنین از اعضای جامعهٔ ایرانی که طی دو سه سال گذشته به دفتر او رجوع کرده و ایدهٔ ساخت چنین یادمانی را طرح کرده‌اند، تشکر کرد. شهردار بوکانان در ادامهٔ‌ سخنانش گفت: «چند سال گذشته برای همهٔ ما چالش‌برانگیز بوده است، اما برای آن‌ها که تحت تأثیر سرنگونی پرواز پی‌اس‌۷۵۲، انقلاب جاری در ایران و حمله به اوکراین قرار گرفته‌اند، بسیار دشوارتر از آن بوده که ما حتی بتوانیم تصور کنیم. جامعهٔ ایرانی-کانادایی بخش مهمی از شهر ما و هویت ماست. بسیار مهم است که ما در همبستگی با یکدیگر کنار هم بایستیم.» وی با اشاره به نورپردازی ساختمان شهرداری با رنگ‌های سبز و سفید و قرمز و نیز نیمه‌افراشته‌کردن پرچم‌ها در سیویک پلازا از جمعه (۶ ژانویه)، آن را کار کوچکی دانست که شهرداری برای به‌رسمیت‌شناختن جنبش اخیر انجام داده است. بوکانان در پایان سخنانش گفت که نام مهسا فراموش نخواهد شد و با آرزوی آزادی برای ایران، آزادی برای زنان و آزادی برای اوکراین، و آرزوی عشق، صلح و برابری، میکروفون را به شروین شهریاری سپرد.

شهریاری پس از ایراد سخنان کوتاهی به انگلیسی، سخنانش را به‌ فارسی این‌‌گونه بیان کرد: «به‌نام خداوند رنگین‌کمان، برای خدانور، مهسا و کیان. سه سال بعد از فاجعهٔ پی‌اس۷۵۲ هنوز خانواده‌های غم‌دار منتظر اجرای عدالت‌اند. من هم در کنار این خانواده‌ها هستم. جوان‌های معترض همین‌طور کشته می‌شوند. مردم که خواستار کرامت، آزادی و عدالت‌اند و شعار زن‌، زندگی، آزادی را فریاد می‌زنند، با آن‌ها با گلوله برخورد می‌شود. در کشوری که اولین منشور حقوق بشر را به دنیا اهدا کرد، کسی که اعتراض کند، یا به او شلیک می‌شود یا در خیابان کشته می‌شود یا به دار آویخته می‌شود. من در کنار این مردم هستم و خواهم بود. به امید پیروزی نور بر تاریکی، زن، زندگی، آزادی.»

ویدیویی از سخنان لیندا بوکانان و شروین شهریاری را در اینجا ببینید:

پس از صحبت‌های شروین شهریاری، لیندا بوکانان بیانیهٔ رسمی (proclamation) شهرداری شهر نورث ونکوور با عنوان «روز یادبود قربانیان فجایع هوایی و سرنگونی پرواز ۷۵۲» را به بهشته رضاپور، مادر زنده‌یاد بهاره کرمی مقدم از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲، و هوریران سهراب، مادر زنده‌یاد نگار برقعی از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲، تقدیم کرد.

پس از آن جاناتان ویلکینسون، نمایندهٔ نورث ونکوور در مجلس عوام کانادا و وزیر منابع طبیعی، سخنانی ایراد کرد. وی با تشکر از حضور جمعیت شرکت‌کننده در این مراسم به‌ زبان فارسی، و با اشاره به سومین سالگرد فاجعهٔ ازدست‌دادن دوستان، همسایه‌ها، اعضای خانواده، و همکارانِ جامعهٔ ما در سرنگونی بی‌رحمانهٔ پرواز پی‌اس۷۵۲، گفت: «از بین ۵۵ شهروند کانادایی و ۳۰ مقیم دائم کانادا که در آن روز از دست رفتند، هفت نفرشان نورث شور را خانهٔ خود می‌دانستند. کانادا تعداد زیادی از انسان‌های باهوش، سخت‌کوش و عمیقاً متعهد خود را در آن روز از دست داد؛ افراد دانشگاهی و نیز صاحبان کسب‌وکار محلی مشخصاً چنین فقدانی را لمس کردند و همهٔ ما بسیار غمگین بوده و هستیم، و زندگی افراد بسیاری عمیقاً تحت تأثیر [این فاجعه] قرار گرفت.» وی در ادامهٔ سخنانش گفت که مسیر دادخواهی برای قربانیان پرواز پی‌اس۷۵۲ و خانواده‌‌هایشان، راه پرچالشی بوده است، و کانادا تلاش کرده است که آن‌ها را به‌شیوه‌های مختلف حمایت کند و به‌همراه متحدان بین‌المللی خود به‌دنبال شفافیت و عدالت از رژیم ایران بوده است. او افزود: «ما همچنان متعهدیم که ایران را پاسخ‌گو نگه داریم و به عدالت دست یابیم.» ویلکینسون با اشاره به بیانیهٔ مشترک کانادا با کشورهای اوکراین، بریتانیا و سوئد که در ۲۸ دسامبر منتشر شد و روندی را آغاز کرد تا ایران را به‌طور قانونی وادار به پاسخ‌گویی کند، و با تأکید بر اینکه او و دیگر همکارانش در مجلس فدرال فارغ از هر حزبی، عمیقاً متعهدند که دادخواهی را برای قربانیان این پرواز و نیز معترضانی که این رژیم وحشی هم‌اکنون آن‌ها را سرکوب و زندانی می‌کند، ادامه دهند، افزود: «کانادا به افزودن تحریم‌های شدید علیه رژیم ایران ازجمله سپاه پاسداران ادامه خواهد داد. ما مطمئن خواهیم شد که دستاوردهای غیرقانونی افراد وابسته به رژیم ضبط و بلوکه شوند.» او همچنین اشاره کرد که پس از آنچه که نمایندگان مجلس فرانسه و آلمان انجام دادند، ۱۵ نمایندهٔ حزب لیبرال از استان بریتیش کلمبیا نیز کفالت سیاسی تعدادی از زندانیان، خصوصاً آن‌هایی را که با حکم اعدام مواجه‌اند، پذیرفته‌اند و امیدوار است که این مسئله به‌طور قابل‌ملاحظه‌ای در روند این محکومیت‌ها تغییر ایجاد کند. ویلکینسون همچنین عمیقاً از خبر اعدام‌ محمد حسینی و محمدمهدی کرمی در روز قبل (۷ ژانویه) عمیقاً اظهار تأسف کرد و گفت: «ما به بازنشر خبرهای زندانیان در ایران ادامه خواهیم داد و تلاش خواهیم کرد صدای آن‌ها باشیم و اطمینان خواهیم یافت که رژیم ایران بداند چشم کانادا و در واقع دنیا به آن‌هاست.» او در پایان سخنانش تأکید کرد که در همین مراسم تعهد می‌دهد که دادخواهی را برای خانواده‌های قربانیان پرواز پی‌اس۷۵۲ و نیز آن‌ها که هم‌اکنون در ایران برای حقوق و آزادی خود مبارزه می‌کنند، ادامه خواهد داد. 

ویدیویی از سخنان جاناتان ویلکینسون را در اینجا ببینید:

در این مراسم همچنین ریچارد استوارت، شهردار کوکئیتلام، و کوین فالکون، رهبر حزب بی‌سی لیبرال و اپوزیسیون رسمی استان بریتیش کلمبیا، هم طی سخنان کوتاهی با خانواده‌های جانباختگان و نیز جامعهٔ ایرانیان بریتیش کلمبیا ابراز همبستگی کردند.

طی این مراسم، آرمان ابطحی، برادر زنده‌یاد مهران ابطحی از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲، و حمیدرضا برقعی، برادر زنده‌یاد نگار برقعی از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲، بیانیهٔ انجمن خانواده‌های جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲ را به ترتیب به زبان‌های فارسی و انگلیسی خواندند. متن این بیانیه‌ از این قرار است:

«پیروزی با عدالت است.

در سحرگاه روز هجدهم دی‌ماه ٩٨، ساعاتی بعد از حملهٔ جمهوری اسلامی ایران به پایگاه‌های خالی آمریکا در عراق، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با شلیک دست‌کم دو موشک به پرواز PS752 از خطوط هوایی اوکراین، ۱۷۶ انسان بی‌گناه و کودکی به‌دنیانیامده را قتل‌عام کرد. سه دقیقه و چهل و دو ثانیه از شلیک اول تا سقوط هواپیما به درازا انجامید و هیچ‌کس ندانست در آن لحظات رعب‌آور چه بر مسافران و خدمهٔ بی‌گناه رفته است.

شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی که تحت نظارت مستقیم رهبر این حکومت فعالیت می‌کند، آسمان ایران را باز گذاشته بود تا با ایجاد سپر انسانی امکان مقابله‌به‌مثل ارتش آمریکا را کاهش بدهد و در صورت بالاگرفتن جنگ، با قربانی‌کردن هواپیماها خود را از مخمصه نجات دهد. 

قبل از شلیک، یک دستگاه پدافند را در نزدیکی فرودگاه کار گذاشته بودند تا به هواپیما شلیک کند. ساعاتی بعد از سرنگون‌کردن هواپیما، درحالی‌که می‌دانستند چه کرده‌اند تا سه روز در تلویزیون‌های رسمی خود از فتوحاتشان در پایگاه‌های آمریکایی حرف می‌زدند و هیچ سخنی از این جنایت نبود. 

بولدوزرهای سپاه را بلافاصله به صحنهٔ جرم فرستادند. تمام اموال مسافرین را به سرقت بردند، با بولدوزرها از روی پیکر مسافرین و قطعات هواپیما رد شدند و تمام موبایل‌های پیداشده را دست‌کاری یا تخریب کردند. درحالی‌که هم‌زمان خود و همدستانشان با تکیه بر جعلیاتِ نقص فنی هواپیما به تمام دنیا دروغ می‌گفتند.

۱۷۷ بستهٔ برزنتی را در تابوت‌های مهروموم‌شده در پرچم جمهوری اسلامی به‌عنوان پیکر مسافرین به خانواده‌‌های‌شان تحویل دادند که بعدها مشخص شد بررسی DNA هم به‌درستی بر آن‌ها انجام نشده است.

سه سال گذشته است.‌ در این سه سال دشوار انجمن خانواده‌های جانباختگان شکل گرفته است که خانوادهٔ ۱۴۲ نفر از جانباختگان را نمایندگی می‌کند. انجمن کارزاری طولانی و جانفرسا را تا به امروز پیش برده است تا بالاخره چهار دولت متضرر یعنی اوکراین، کانادا، بریتانیا و سوئد در روز ۲۸ دسامبر ۲۰۲۲ تصمیم بگیرند راه حقوقیِ بردن جمهوری اسلامی را به دیوان بین‌المللی دادگستری آغاز کنند. به جرم انجام جنایتی عامدانه و بر اساس مسئولیت‌های کیفریِ هر جنایتکاری که در ارتکاب این جنایت نقشی ایفا کرده است.

سه سال گذشت و در سال سوم این جنایت، فریاد ایران برای آزادی و عدالت تمام دنیا را درنوردید. انجمن خانواده‌ها که این جنایت را حلقه‌ای از زنجیرهٔ جنایات جمهوری اسلامی ایران در ۴۴ سال فساد و آدمکشی می‌داند، تلاش کرد به این انقلاب مترقی بپیوندد. ما خود را بخشی از انقلاب بزرگ زن، زندگی و آزادی در ایران می‌دانیم و اطمینان داریم با تلاش آزادی‌خواهان و عدالت‌خواهان روزی نه چندان دور ثمره‌ٔ این مبارزات دیده خواهد شد، حکومت جمهوری اسلامی سقوط خواهد کرد و دادگاه‌هایی عادلانه در سراسر ایران برای بررسی تمام‌ جنایات این حکومت شکل خواهند گرفت. 

خواسته‌های مشترکی در سراسر دنیا وجود دارد که خواستهٔ انجمن خانواده‌ها را بازتاب می‌دهد:

۱. از دولت‌های غربی می‌خواهیم به مذاکره با جمهوری اسلامی پایان دهند و سفرای خود را فرا بخوانند.

۲. از دولت‌های غربی می‌خواهیم با فشار فزاینده مانع از اجرای احکام اعدام در ایران شوند و جمهوری اسلامی را ناگزیر کنند تا تمام زندانیان سیاسی را آزاد کند.

۳. از دولت‌های غربی می‌خواهیم تمام نوکیسه‌های وابسته به جمهوری اسلامی را از کشور خود اخراج کنند و با آن‌ها همان کنند که با وابستگان پوتین کردند.

۴. از دولت‌های غربی می‌خواهیم یک‌بار برای همیشه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در لیست گروه‌های تروریستی بگذارند.

انقلاب ایران زنده است و زنده می‌ماند تا به نتیجه برسد. پایان این کابوس نزدیک است و راز آن در همبستگی و سازماندهی برای رهایی‌ است. در سحرگاهی که چندان دور نیست، جهان روزی بدون جمهوری اسلامی ایران را آغاز خواهد کرد‌. ما جنایات جمهوری اسلامی را نه فراموش می‌کنیم و نه می‌بخشیم.»

علاوه بر سخنرانی‌های فوق، در این مراسم طی چند قسمت نام تمام قربانیان پرواز پی‌اس۷۵۲ توسط تعدادی از اعضای خانواده‌های پرواز به‌همراه نمایش عکس‌های آن‌ها، خوانده شد. سرودخوانی گروه Vancouver for Iran و نیز قطعاتی موسیقی از سوی گروه کُر ایرانیان ونکوور نیز ازجمله برنامه‌هایی بود که در این مراسم به اجرا درآمد. 

به‌دنبال سخنرانی کوتاه دیوید ایبی در مراسم سومین سالگرد سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲، و اعلام اختصاص ۱۰۰ هزار دلار بودجه به‌منظور ساخت یادمان جانباختگان این پرواز، در گفت‌وگوی کوتاهی با بوئن ما از ایشان خواستیم تا جزئیات بیشتری در این زمینه در اختیارمان بگذارد ازجمله روندی که منجر به گرفتن این تصمیم شد، اینکه قدم‌های بعدی چیست، آیا دولت استان از همهٔ هنرمندان برای ارائهٔ طرح این یادمان دعوت خواهد کرد یا تنها از هنرمندان ایرانی و همچنین اینکه در این مرحله آیا تاریخی برای تکمیل این پروژه مشخص شده است یا خیر. بوئن ما در پاسخ به سؤالات ما گفت: 

در هشتم ژانویهٔ ۲۰۲۳، نخست‌وزیر دیوید ایبی اعلام کرد که ما با همکاریِ شهرداری نورث ونکوور یک یادمان دائمی در مکانی عمومی خواهیم ساخت؛ یادمانی به یادِ قربانیان پرواز پی‌اس۷۵۲ و به احترام نقش جامعهٔ مهاجر ایرانی-کانادایی در جنبش جهانی زن، زندگی، آزادی، و عدالت برای مردم ایران.

از زمانی‌که در سال ۲۰۲۰ رژیم اسلامی به هواپیما شلیک کرد، من به صحبت‌های بسیاری از اعضای جامعه گوش داده‌ام که می‌گویند چقدر مهم است که اتفاقی که برای پرواز پی‌اس۷۵۲ افتاد، هرگز فراموش نشده و نمی‌شود. این جنایتی که رژیم اسلامی مرتکب شد، در انزوا رخ نداد. مردم ایران سال‌هاست که تحت حکومت این رژیم مستبد دارند رنج می‌برند. یأس و خشم به‌حق علیه رژیم اسلامی برای شلیک به پرواز پی‌اس۷۵۲ و جنبشی که جرقه‌اش با مرگ مهسا امینی زده شد، خیلی به هم مرتبط‌اند. برای همین است که ما امیدواریم این یادمان بتواند علاوه بر حفظ یاد و خاطرهٔ قربانیان پرواز پی‌اس۷۵۲ و دادخواهی خانواده‌هایشان، مبارزات قدرتمند مردم ایران برای زن، زندگی، آزادی را به تصویر بکشد.

زمانی که هنوز جان هورگان نخست‌وزیر استان بود، من حدود یک‌سال قبل با دفتر نخست‌وزیری دربارهٔ ایدهٔ یادمان شروع به صحبت کرده بودم. با علم بر آنکه شهردار و اعضای شورای شهر نورث ونکوور نیز همسو با جامعهٔ ایرانی-کانادایی بوده‌اند، ما با آن‌ها تماس گرفتیم تا دربارهٔ امکان همکاری در این زمینه بحث و تبادل‌نظر کنیم. شهرداری نورث ونکوور از ژوئیهٔ گذشته و زمانی که طرحی را برای آغاز روند ایجاد یک اثر جدید هنری در مکانی عمومی تصویب کرد، گام‌هایی را در این راستا برداشته است. پس از آن من توانستم با نخست‌وزیر جدید، دیوید ایبی، کار کنم تا بودجه‌ای را برای کمک به ساخت این یادمان تأمین کنیم؛ همان چیزی که نخست‌وزیر دیوید ایبی روز ۸ ژانویه اعلام کرد.

دولت بریتیش کلمبیا یک دولت استانی است. مسائل مربوط به روابط بین‌المللی، تحریم‌ها، مهاجرت، ویزاها، امور مرزی، و امثالهم مستقیماً در محدودهٔ وظایف دولت فدرال قرار می‌گیرد و دولت‌های استان قدرت و اختیار انجام کاری در این حوزه‌ها را ندارند. هرچند، کاری ما می‌توانیم انجام دهیم، این است که کمک کنیم تا توجهات را به آنچه که رژیم اسلامی می‌کند جلب کنیم تا بدانند که چشم دنیا به آن‌هاست. ساخت یک یادمان دائمی در مکانی عمومی از سوی دولت استان بریتیش کلمبیا اینجا در کانادا – جایی که بسیاری از اعضای جامعهٔ مهاجر آن را خانهٔ خود می‌دانند – راهی است برای آنکه ما بتوانیم کمک کنیم از صدای مردم حمایت شود.

از این به‌بعد، روند ساخت نهایی این پروژه، اینکه چه کسانی در آن مشارکت خواهند داشت، چه هنرمندانی انتخاب خواهند شد، برنامهٔ زمان‌بندی آن، مکان آن و غیره، از سوی شهرداری نورث ونکوور به انجام خواهد رسید. 

شروین شهریاری، عضو شورای شهر نورث ونکوور، هم پس از این مراسم دربارهٔ مراحل بعدی ساخت این یادمان به رسانهٔ همیاری گفت: «درک من این است که کارکنان شهرداری روی فرایندی برای انتخاب طرح و مکان مناسب کار می‌کنند. به‌عنوان گام بعدی، آن‌ها این فرایند را برای تصویب به شورای شهر ارائه خواهند کرد. سپس شورا فرصت اظهارنظر در این زمینه را خواهد داشت.»

نوشته گزارشی از مراسم سومین سالگرد سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲ در نورث ونکوور اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

سیما غفارزاده و هومن کبیری پرویزی – ونکوور

هشتم ژانویهٔ ۲۰۲۳ سومین سالگرد سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲ با موشک‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در نزدیکی فرودگاه بین‌المللی تهران است. در این سه سال کوشیده‌ایم به شیوه‌های مختلف صدای خانواده‌های جانباختگان این پرواز را تقویت کنیم و به رویدادهای مهم در این خصوص بپردازیم. انتشار سه شمارهٔ ویژه، بیش از ۲۰ گفت‌وگوی اختصاصی با خانواده‌های جانباختگان این پرواز و همچنین گفت‌وگو با کارشناسان و پوشش رویدادهای مربوط به آن، حاصل تلاش ما در این سه سال بوده است. (برای خواندن مطالب پیشین از جمله گفت‌وگوهای اختصاصی با خانواده‌های جانباختگان پرواز ۷۵۲ اینجا کلیک کنید)

در این مدت تعدادی از خانواده‌های جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲ شهر ونکوور را برای زندگی انتخاب کرده‌اند و مقیم این شهر شده‌اند. پیش از این در دیداری که کمی پس از نوروز امسال با تعدادی از آنان داشتیم، کارت‌های یادبود دانش‌آموزان دبیرستان کینگ جورج ونکوور را که به امانت نزد ما سپرده بودند، به آنان تقدیم کردیم و گزارش آن در شمارهٔ ۱۵۷ نشریه منتشر شد و شما خوانندگان گرامی با این عزیزان آشنا شدید و البته در جریان اعتراضات اخیر ایرانیان ونکوور شاهد حضور فعال این خانواده‌های داغدیده در تجمعات و ازجمله برگزاری دو تجمع فراگیر که با استقبال بسیار خوب ایرانیان ونکوور مواجه شد، بوده‌اید.

در آستانهٔ سومین سالگرد این فاجعهٔ فراموش‌نشدنی به دیدار اعضای خانوادهٔ زنده‌یاد مهران ابطحی، زنده‌یاد روجا امیدبخش، زنده‌یاد آلما اولادی، زنده‌یاد نگار برقعی، زنده‌یاد امیرحسین قاسمی، زنده‌یاد معصومه قوی و زنده‌یاد مهدیه قوی، که در ونکوور ساکن‌اند رفتیم و با آنان از آخرین تحولات پیگیری دادخواهی‌شان در داخل و خارج ایران و دیگر مسائل مربوط به آن پرسیدیم که توجه شما را به این گفت‌وگو جلب می‌کنیم. 

*********

با سلام و سپاس از وقتی که به ما دادید، در سومین سالگرد پرپرشدن عزیزانتان، یاد آن‌ها را گرامی می‌داریم و صمیمانه آرزو می‌کنیم روز دادخواهی خیلی زود فرا برسد. آیا برنامه‌ای برای سالگرد در ونکوور دارید؟

مریم زارعی، مادر زنده‌یاد معصومه قوی و زنده‌یاد مهدیه قوی: من هم سلام می‌کنم و از وقتی که به ما دادید سپاسگزارم. در سومین سالگرد پرپرشدن عزیزانمان، یاد آن‌ها را گرامی می‌داریم و صمیمانه آرزو می‌کنیم روز دادخواهی خیلی زود فرا برسد. 

بله، خوشبختانه به‌دلیل همبستگی و همراهی ایرانیان مقیم ونکوور با خانواده‌های پرواز ۷۵۲ امسال انجمن تصمیم گرفته است که روز ۸ ژانویه علاوه بر مراسم اصلی که در تورنتو است، مراسم سومین سالگرد پرواز ۷۵۲ را در ونکوور با حضور خانواده‌ها و عموم مردم برگزار کند. من بر اساس برنامهٔ قبلی برای شرکت در مراسم اصلی به شهر تورنتو خواهم رفت تا در سومین سالگرد بی‌گناهان پرپرشدهٔ پرواز ۷۵۲ که از سوی انجمن خانواده‌های پرواز پی‌اس۷۵۲ برگزار می‌شود شرکت کنم ولی از همهٔ مردم دعوت می‌کنم که در مراسم سومین سالگرد که با فراخوان اعتراضات در سراسر ایران همراه شده است، شرکت کنند و نشان دهیم که برای دادخواهی و آزادی‌خواهی همه در کنار خانواده‌های پرواز پی‌اس۷۵۲ هستیم. 

آرمان ابطحی، برادر زنده‌یاد مهران ابطحی: همان‌طور که خانم زارعی اشاره کردند، امسال در ونکوور هم از طرف انجمن خانواده‌های جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲ مراسم سالگرد برگزار خواهد شد. این برنامه روز یکشنبه ٨ ژانویهٔ ۲۰۲۳ از ساعت ٢ بعدازظهر با راه‌پیمایی از پارک ری سرجنت (Ray Sergeant) در تقاطع خیابان‌های لانزدیل و بیست‌و‌یکم آغاز خواهد شد و به‌سوی شیپ‌یارد (Shipyard) در پایین خیابان لانزدیل ادامه خواهد یافت و در ساعت ۲:۴۰ بعدازظهر گردهمایی و مراسمی در شیپ‌یارد برگزار خواهد شد. پایان برنامه در ساعت ۴:٢۵ بعدازظهر با روشن‌کردن شمع همراه خواهد بود. برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ این برنامه، این ویدیوی کوتاه را ببینید:

View this post on Instagram

A post shared by همیاری (@hamyaari)

این روزها دادگاه رسیدگی به پروندهٔ شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی پرواز پی‌اس۷۵۲ در ایران در جریان است. آیا وکیلی از طرف شما در این جلسات این دادگاه شرکت کرده است؟ نظر شما دربارهٔ روند برگزاری این دادگاه چیست؟

مریم زارعی: خیر، ما از همان ابتدای سرنگونی عامدانهٔ پرواز بین‌المللی پی‌اس۷۵۲ هواپیمایی اوکراین اساساً جمهوری اسلامی را دارای صلاحیت حقوقی برای تشکیل دادگاه نمی‌دانستیم و از اساس این رسیدگی را در سیستم قضایی جمهوری اسلامی و دادگاه نظامی فاقد صلاحیت و مشروعیت می‌دانستیم. من پیش‌تر در گفت‌وگویی که با شما داشتیم و در شمارهٔ ۱۵۱ نشریهٔ شما به چاپ رسید، مفصل دربارهٔ آن گفته بودم، ازجمله آنکه نمی‌شود قاتلی که هواپیمای بین‌المللی را ساقط کرده و مدام دروغ می‌گوید و پنهان‌کاری می‌کند، خود دادگاه تشکیل دهد و خودش را محاکمه و محکوم کند.

به‌نظر ما این دادگاه صالح به رسیدگی نبوده و نیست و روند آن نیز براساس یک سناریویِ دروغینِ از‌پیش‌نوشته‌شده به‌دست همان‌هایی است که پس از شلیک موشک و به‌قتل‌رساندن ۱۷۶ مسافر و خدمهٔ پرواز، این جنایت واضح را سه روز نقص فنی اعلام می‌کردند و میلیون‌ها صفحه مطلب دروغ در رسانه‌های کشور برای اثبات ادعای خودشان منتشر کردند تا نقص فنی هواپیما را اثبات کنند در حالی‌که خودشان می‌دانستند که با برنامه‌ریزی و عامدانه پرواز ۷۵۲ را ساقط کرده‌اند و کاملاً از آن آگاهی داشتند.

مریم جهانیان، مادر زنده‌یاد روجا امیدبخش: با توجه به سیستم معیوب قضایی حاکم بر ایران، امیدی به صدور حکم عادلانه نیست. ولی در راستای امر مهم دادخواهی در ایران ثبت شکایت و بدین منظور وکیل هم اختیار کردیم که به نیابت از ما در دادگاه (بیدادگاه‌) حضور دارد و مدافع شکایت ما هستند. 

هوریران سهراب، مادر زنده‌یاد نگار برقعی: ما در ایران با علم به نبودِ عدالت در سیستم قضایی جمهوری اسلامی شکایت کردیم، زیرا مراحل بردن پرونده به دادگاه بین‌المللی این حرکت را می‌طلبید. وکیل ما در دادگاه حضور دارد. به‌ نظر می‌رسد با توجه به خیزش انقلابی مردم ایران، سعی دارند جلسات دادگاه نمایشی و پرازنقص خود را به سرعت برگزار کنند و پرونده را ببندند. با تلاش‌های برنامه‌ریزی‌شدۀ خانواده‌ها و مشورت با وکلای انجمن تاکنون توانسته‌ایم جلسات دادگاه را طول بدهیم و مانع از به‌سرعت برگزارکردن آن باشیم.

جمهوری اسلامی این دادگاه را با عنوان رسیدگی به «سانحهٔ» سقوط هواپیما برگزار می‌کند و کیفرخواست تنظیم‌شده در یکی از جلسات اخیر خوانده شده است. نظر شما در این‌باره چیست و چقدر به نتیجهٔ برگزاری چنین دادگاهی امیدوارید؟

پریسا عباس‌زاده، همسر زنده‌یاد امیرحسین قاسمی: مترادف کلمهٔ سانحه، پیشامد یا واقعه است و معادل این کلمه به‌انگلیسی accident است. با جایگزینی کلمهٔ «جنایت» با «سانحه»، جمهوری اسلامی و دادگاه نمادینش دو هدف اصلی می‌توانند داشته باشند: اول، شکنجهٔ روحی پدر و مادرها و کسانی که عزیزانشان را جمهوری اسلامی در آسمان با نقشهٔ قبلی با دو موشک قتل عام کرد؛ کسانی که با وقاحت تمام از کلمات برای شکنجه استفاده می‌کنند. دوم، جمهوری اسلامی با استفاده از این کلمه اعلام کرد که خودشان از قبل رأی دادگاه را بر اساس تصادف و اتفاق صادر کرده‌اند. در حالی‌که بی‌شک همهٔ ما حتی وابستگان آن حکومت جنایت‌کار به‌خوبی می‌دانند که این سقوط یک سانحه نبود بلکه جنایت ازقبل‌طراحی‌شده‌ای بود که جمهوری اسلامیِ خائن زمانی که عزیزان ما منتظر سوارشدن به هواپیما بودند، نقشهٔ مرگ و سوزاندن آن‌ها را می‌کشید و دستور شلیک موشک، آن هم دو موشک، از قبل داده شده بود.

من شخصاً به‌دلیل اینکه قاضی را عضوی از سیستم قضایی همان حکومت آدمکش می‌دانم، بر این باورم که در حکومت جمهوری اسلامی هیچ عدل و قضاوت عادلانه‌ای وجود ندارد. همان دادگاهی می‌خواهد برای این جنایت رأی صادر کند که این روزها حکم اعدام بچه‌هایی را که قربانی این جنایت‌کاران می‌شوند، صادر می‌کند. در این دادگاه آیا می‌شود دنبال حقیقت بود!؟ کسی که از بدنه و عضو همان حکومت جمهوری اسلامی است، چطور می‌تواند صلاحیت قضاوت برای عزیزان ما را داشته باشد؟ از نظر من سیستم قضایی جمهوری اسلامی صلاحیت قضاوت در مورد قتل عزیزان ما را ندارد چراکه به‌دستور همان سیستم قضایی کودک‌کش چندین کودک در ایران اعدام شده‌اند و هزاران جوان کشته شده‌اند. چطور می‌توان خوشبین بود؟

مریم جهانیان: یکی دیگر از کارهای بجای خانواده‌ها وادارکردن دادگاه به تغییر کلمۀ سانحه در بنر پشت سر قاضی است. کیفرخواست هم با تلاش‌های خانواده‌ها پس از گذشت چندین جلسه بالاخره خوانده شد. فکر می‌کنم برای همۀ کسانی که پروندۀ ما را دنبال می‌کنند روشن شده است که ما به‌هیچ وجه امید به برگزاری و حکم نهایی عادلانه‌ای از سیستم قضایی ایران نداریم.

مریم زارعی: هما‌ن‌طور که گفتم، این دادگاه نمایشی است و بر مبنای دروغ دیگری به‌نام خطای انسانی و در قالب سانحه و با یک سناریوی دروغین در حال برگزاری است و هیچ امیدی به کشف حقیقت و اجرای عدالت در چنین بیدادگاهی از نظر ما وجود ندارد. لذا ما معتقدیم که قاتل نمی‌تواند به پروندهٔ قتلی که خودش مجرم آن است، رسیدگی کند.

آیا دادگاه پاسخ مشخصی به اعتراضات خانواده‌های جانباختگان پرواز ۷۵۲ به محدودماندن کیفرخواست به ۱۰ نفر از افراد رده‌پایین و گمنام و عدم حضور افراد مسئول در شورای عالی امنیت ملی مانند دبیر این شورا، فرماندهٔ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، فرماندهٔ نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و دیگر افراد مسئول در این دادگاه داده است؟ به‌نظر شما چه کسانی باید به‌عنوان متهم در این دادگاه حاضر شوند؟

آرمان ابطحی: خیر، یکی از نواقص کیفرخواست نبردن اسمی از متهمان واقعی این پرونده است. به‌نظر ما شخص خامنه‌ای، سلامی، حاجی‌زاده، باقری، شمخانی، روحانی، رئیسی، حسین اشتری، عبدالرضا رحمانی فضلی، محمود علوی، حسین طائب، حبیب‌الله سیاری، غلامرضا سلیمانی، مجتبی ذوالنور، حسن کرمی، حبیب‌الله جان‌نثاری، به‌عنوان متهم باید در دادگاه حاضر باشند.

مریم زارعی: خیر، در این دادگاه برای همهٔ متهمان اصلی قرار منع تعقیب صادر شده است. هواپیمای مسافربری با برنامه‌ریزی قبلی و به‌صورت عامدانه توسط جمهوری اسلامی و با شلیک موشک سپاه پاسداران سرنگون شده است و بدیهی است که مسئولان ارشد رژیم مسئولیت مستقیم دارند و باید پاسخگو باشند که اگر غیر از این بود تا حالا با خاطیان شدیداً برخورد می‌شد، نه اینکه بعد از سه سال نه هیچ مسئولی برکنار شده، نه استعفا داده و نه بازخواست شده است. به‌باورم این پرونده در دادگاه رژیم از قبل حکمش صادر شده و از «خطای انسانی» به چیز دیگری تغییر نمی‌کند. جرم سنگین شلیک عمدی به هواپیمای مسافربری به سهل‌انگاری و خطای انسانی تقلیل پیدا کرده است. حالا می‌خواهند بگویند که هر کسی چه خطایی انجام داده است. این رویکرد خیلی جنایت‌کارانه است که از ما به‌عنوان شاکیان خطای انسانی برای فرار از مسئولیت بین‌المللی خود استفاده کنند. من حاضر نیستم بازیگر این نمایشنامهٔ رژیم شوم و من نمی‌توانم به جلورفتن هدف شوم این جنایت‌کاران کمک کنم، رژیمی که برنامه‌ریزی کرده و با سناریو ازپیش‌مشخص‌شده سامانهٔ موشکی را در کنار فرودگاه اصلی تهران مستقر کرده و عامدانه به هواپیمای مسافربری اوکراینی شلیک کرده و آن را نقص فنی اعلام کرده و میلیون‌ها صفحه مطلب دروغ تهیه و از رسانه‌های «میلی» خودش منتشر می‌کند و در نهایت وقتی مجبور می‌شود قبول کند که موشک شلیک کرده است، دروغ دیگری را کلید می‌زند تحت عنوان خطای انسانی و هزاران دروغ می‌گوید تا دروغ اصلی خود را اثبات کند.

مضحک‌تر از این وجود ندارد که سامانهٔ موشکی را یک گروه خودسر بدون هماهنگی با مسئولان ارشد خود، از پادگان خارج کرده و در کنار فرودگاه مستقر کنند و با ۱۰۷ درجه خطا در حالی‌که هواپیمای بوئینگ 737‎-800 را با موشک کروز اشتباه گرفته‌اند، دو موشک شلیک کنند تا مطمئن شوند که هدف نابود شده است. دست آخر فرماندهٔ آن‌ها با وقاحت کامل بگوید تعجب می‌کند که چرا هواپیما پس از اصابت دو موشک زمین‌به‌هوا نتوانسته به فرودگاه برگردد و فرماندهٔ کل نیروهای مسلح بعد از دو هفته بدون هیچ تحقیقی بگوید خطای انسانی محرز شده است.

ما با جنایت‌کاران و دروغگویانی طرف‌ایم که صدها نفر را می‌کشند تا بگویند مهسا امینی را نکشته‌اند. در سه روز دادگاه برگزار می‌کنند تا یک جوان را به‌جرم ساختگی آتش‌زدن سطل آشغال در خیابان اعدام کنند. امان از این‌همه ظلم و جنایت…

پریسا عباس‌زاده: به‌عقیدهٔ من این جنایت، به دستورات از سوی رده‌ها و رتبه‌های خیلی بالایی در جمهوری اسلامی نیاز دارد. قطعاً نمی‌تواند بدون دستور قضایی به‌ دست چند نفر خودسرانه صورت گرفته باشد. همگی می‌دانیم به هواپیمای عزیزان ما با گلولهٔ تفنگ شلیک نشده است که آقایان رده‌بالا خودشان را کنار بکشند. هواپیمای عزیزان ما را با دو موشک زدند، نه یک موشک بلکه دو موشک، پشت سر هم. نمی‌توانند بگویند تفنگ دادیم دست یک سرباز اتفاقی شلیک کرده و دادگاه را با سانحه‌بودن آن جنایتِ کم‌نظیر تمام کنند. برای شلیک موشک به دستور قضایی از مقامات بالارتبهٔ حکومت جمهوری اسلامی نیاز بوده است و علاوه بر این باید تمام کسانی که هر مسئولیتی در این راستا داشته‌اند باید پاسخگو باشند. همهٔ افرادی که آقای ابطحی نام بردند و در رأس تمام آن‌ها رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنه‌ای، باید پاسخگو باشد. شاید در بین کسانی که نام برده‌ شد کسی باشد که بتواند رفع مسئولیت کند اما علی خامنه‌ای باید پاسخگو باشد. همان‌طور که می‌دانیم قطعاً نقشهٔ جنایت سقوط هواپیما بدون دستور علی خامنه‌ای قابل‌اجرا نبوده است. علی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر این حکومت جنایت‌کار یکی از مجرمان ردیف اول است و باید پاسخگو باشد. آیا دادگاه نمادین جمهوری اسلامی علی خامنه‌ای را به‌عنوان مجرم و برای پاسخ‌گویی احضار خواهد کرد؟ قطعاً نه، اما خامنه‌ای باید پاسخگوی این جنایت باشد و اگر بخواهد اظهار کند که در جریان نبوده، باید به زنده‌بودن او شک کرد. چون بدون دستور علی خامنه‌ای این جنایت اتفاق نمی‌افتاد.

شما فکر می‌کنید چقدر برگزاری جلسات پی‌در‌پی دادگاه رسیدگی به پروندهٔ شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی طی روزها و هفته‌های گذشته، به مسئلهٔ اعتراضات اخیر و همچنان جاری در ایران ارتباط دارد؟

هوریران سهراب: من فکر می‌کنم از زمان آبان ٩٨، انقلابی در دل مردم ایران به‌ پا شد که با جنایت هواپیمای بچه‌های ما به اوج خودش رسید و سپس رویداد برلین که فراخوانی بود از طرف سخنگوی انجمن خانواده‌ها، دکتر حامد اسماعیلیون، و استقبال پرشور ایرانی‌ها از این حرکت بزرگ ارتباطی ناگسستنی با انقلاب اخیر ایران برقرار شد. می‌خواهم به اینجا برسم که این ارتباط بر برگزاری دادگاه پروندۀ ما در ایران بی‌تأثیر نبوده است. جمهوری اسلامی فشار زیادی را متحمل شده و با خاتمۀ دادرسی پروندۀ ما می‌خواهد از این فشار کم کند.

مریم زارعی: ارتباط بسیار زیادی دارد و مردم به این جنایت به‌عنوان یک نقطهٔ عطف نگاه می‌کنند که ذات پلید رژیم را افشا کرده است. برگزاری باعجله و جلسات پی‌درپی دو هدف دارد؛ یکی اینکه به‌قول خودشان این پروندهٔ باز در افکار عمومی بسته شود و دوم اینکه خانواده‌ها خسته شوند و دست از دادخواهی بردارند تا از تبعات بین‌المللی پرونده کاسته شود.

پریسا عباس‌زاده: این را هم من اضافه کنم که ما در کنار مردم ایران تا نابودی این حکومت کثیف مستبد خواهیم ایستاد. بارها گفته‌ام دادخواهی برای عزیزان پرواز یک دادخواهی ملی برای ایران است. عزیزانِ به‌سفررفتهٔ ما هیچ‌گاه به مقصدشان نرسیدند چون جمهوری اسلامی آن‌ها را به بدترین درد از ما گرفت و هیچ‌کس نمی‌تواند آن‌ها را برگرداند اما دادخواهی برای عزیزان حائز اهمیت است به‌دلیل اینکه جمهوری اسلامی جنایت‌کار با این دادخواهی به پایان خود نزدیک می‌شود و برای همیشه تمام خواهد شد و شاید اگر زودتر جمهوری اسلامی به‌خاطر جنایت‌های چندین‌ساله‌اش محاکمه می‌شد، این روزها شاهد قتل‌ِعام و جنایت‌های دیگری از جمهوری اسلامی نبودیم و هزینهٔ کمتری برای این انقلاب و رهایی می‌دادیم. اگر چنین می‌شد، شاید کیان هنوز زنده بود و خدای رنگین‌کمانش را صدا می‌زد…

آقای علیرضا قندچی که الان در ایران هستند، طی مصاحبه‌هایی که اخیراً در رابطه با برگزاری این دادگاه داشته‌‌اند، اشاره کرده‌اند که موضوع بقایای ساک یا چمدانی با آرم تشخیص هویت آگاهی در میان دیگر وسایلی که در محوطهٔ سقوط هواپیما پیدا شده و تصویر آن نیز موجود است و نیز موضوع آثار تی‌ان‌تی در بقایای هواپیما و نیز با توجه به اظهارات حاجی‌زاده، دربارهٔ موشک تور، این سؤال را پیش می‌آورد که هواپیما اساساً با مواد منفجره‌ای که از قبل به داخل آن برده شده، منفجر شده است و این یکی از چند دلیلی است که موضوع عمدی‌بودن شلیک به هواپیمای اوکراینی را اثبات می‌کند. نظر شما در این‌باره چیست؟ 

هوریران سهراب: البته این سؤال بسیار تخصصی است و من اطلاعات دقیقی ندارم اما، اولاً ما و کمیتۀ حقیقت‌یاب انجمن معتقد به شواهد (evidence) هستیم نه فرضیه. ثانیاً چندین سؤال پیش می‌آید:

١- چرا باید از تی‌ان‌‌تی استفاده شود وقتی مواد منفجرۀ قوی‌تری موجود است؟

٢- تنها راه اثبات وجود مواد منفجره در داخل هواپیما، نمونه‌برداری از تمام باقیمانده‌های هواپیما و اجساد قربانیان است که ما به آن دسترسی نداشته‌ایم.

٣- موشک تور با ایجاد ترکش‌هایش نیازی به مادۀ منفجرۀ داخل هواپیما ندارد. آنچه که مسلم است باید روی شواهدی که هست صحبت کنیم و آن اصابت دو یا سه موشک به هواپیمایی است که عمدی زده شده است.

مریم زارعی: هر مطلبی که در سناریو ساختگی خودشان درج کرده‌اند به‌نظر من برای انحراف افکار عمومی و توجیه سانحه و خطای انسانی است و واقعیت ندارد. در اینکه یک جنایت برنامه‌ریزی‌شده و عمدی است هیچ شکی نیست، کافی است یک گروه کارشناس بین‌المللی و بی‌طرف بررسی کنند، خواهید دید که نتیجه کاملاً روشن خواهد شد.

آیا سازمان جهانی هوانوردی غیرنظامی (ایکائو) پاسخی به گزارش جمهوری اسلامی دربارهٔ سرنگون‌کردن پرواز ۷۵۲ داده است؟

مریم زارعی: متأسفانه تاکنون هیچ پاسخی ندیده‌ایم و نشنیده‌ایم. بعید است پاسخی داده باشند، به‌نظر می‌رسد کوتاهی کرده‌اند و در مقابل کشته‌شدن ۱۷۶ مسافر سه سال است سکوت کرده‌اند. در حالی‌که وظیفهٔ این سازمان حفظ ایمنی و امنیت مسافرت‌های هوایی برای مسافران است.

امید امیدبخش، پدر زنده‌یاد روجا امیدبخش: کمیتهٔ حقیقت‌یاب انجمن نتیجهٔ تحقیقاتش را به تمامی مراجع ذی‌ربط و ذی‌صلاح ارسال کرده و در تمامی سازمان‌ها و ارگان‌های ذی‌ربط در راستای تحقق دادخواهی و کشف حقیقت ثبت شکایت کرده است. ایکائو هم در جریان این روند قرار گرفته است. دادخواهی خانواده‌ها توسط انجمن از کانال‌های متفاوتی در جریان است، ولی نکتهٔ مهم در مورد ایکائو این است که شکایت نه از سوی شخص یا انجمن بلکه باید از سوی یک کشور انجام گیرد. جدیداً کشور اوکراین گویا به‌عنوان یکی از کشورهای متضرر پیگیر شکایت و بررسی توسط ایکائو شده و انجمن نیز در این راستا اطلاع‌رسانی کرده است. 

چهارشنبهٔ این هفته، روند قضایی ارجاع پروندهٔ سرنگونی پرواز پی‌اس۷۵۲ به دیوان بین‌المللی دادگستری در لاهه آغاز شد و چهار کشور کانادا، اوکراین، بریتانیا و سوئد هشدار دیپلماتیک مهمی به جمهوری اسلامی فرستادند. در بیانیه‌ای که از سوی این کشورها منتشر شده آمده است که اگر این اختلافات ظرف شش ماه حل‌وفصل نشود، ایران به دیوان بین‌المللی لاهه کشیده می‌شود. چه اندازه خوشبینید که رژیم ایران در این زمینه همکاری کند؟ و در صورت عدم همکاری جمهوری اسلامی تا چه اندازه به نتیجهٔ کار دیوان بین‌المللی لاهه امیدوارید؟

مریم جهانیان: تمامی دولت‌های خارجی به این نتیجه رسیده‌اند که تاریخ انقضای جمهوری اسلامی سر آمده و جنایت هواپیما و رفتن این پرونده به دادگاه بین‌المللی لاهه می‌تواند سر جمهوری اسلامی را زیر آب کند. دولت‌های خارجی به این نتیجه رسیده‌اند که بودن جمهوری اسلامی به نفع مردم هیچ کشوری نیست.

به‌هر حال تعاملات دولت‌ها با این موضوع همواره آن‌گونه که خانواده‌ها خواستار آن‌اند شاید اتفاق نیفتاده ولی، با درایت انجمن و جناب اسماعلیون نهایت تلاش در همراهی دولت‌ها به‌خصوص دولت کانادا انجام شده که موضع جدید و محکم دولت کانادا در قبال این امر شاید مطلوب نباشد اما بسیار امیدوارکننده است. 

مریم زارعی: تا قبل از ۲۸ دسامبر دولت کانادا با احتیاط عمل می‌کرد و علی‌رغم اینکه در همدردی با خانواده‌ها کمک‌های مناسبی کرده است، گزارش‌های دوپهلو صادر می‌کرد. خوشبختانه در تاریخ ۲۸ دسامبر ۲۰۲۲ خبر خوبی منتشر شد که تصمیم گرفته‌اند پرونده را به دیوان بین‌المللی لاهه ببرند، خانواده‌ها امیدوارند که دولت کانادا با همکاری سه کشور دیگر اوکراین، بریتانیا و سوئد بتوانند راهی برای رسیدن به دادخواهی و کشف حقیقت و اجرای عدالت باز کنند. آن چیزی که ما به دنبالش هستیم این است که جنایت‌کاران تنبیه شوند، حقیقت روشن شود و عدالت اجرا گردد. 

این کاملاً مشخص است که جمهوری اسلامی در طول این شش‌ماه به هر اقدامی دست خواهد زد تا جلوی بردن پرونده به دادگاه لاهه گرفته شود. از طریق دادگاه نمایشی و از طریق فشار بر خانواده‌ها و موارد مختلف دیگر، مسلم است که جمهوری اسلامی به جرم خودش اعتراف نخواهد کرد و تمام تلاشش را به‌ کار خواهد بست تا با خطای انسانی پرونده را خاتمه دهد و دولت‌های درگیر و خانواده‌ها را قانع کند. مهم این است که این دولت‌ها نباید بپذیرند، این یک جنایت بین‌المللی است و اگر مجرمان آن به‌ مجازات‌های سنگین و اساسی نرسند، هرلحظه می‌تواند دوباره تکرار شود. امیدوارم که دولت‌های درگیر تا کشف حقیقت و اجرای عدالت همراه خانواده‌های پرواز پی‌اس۷۵۲ باشند.

این جنایت نشان داد که انسان‌های بی‌گناه و مظلوم می‌توانند طعمهٔ درندگانی شوند که به‌هر شیوه‌ای به‌دنبال قدرت، ثروت و حکومت‌کردن‌اند. خودشان را برتر از دیگران می‌دانند و برای حفظ خود و جایگاهشان به‌ هر جنایتی دست می‌زنند، امیدوارم با پیگیری کشورهای مختلف و همهٔ آن‌هایی که از این جنایت آسیب دیده‌اند، بتوانیم جهان امن‌تری داشته باشیم، به‌ویژه برای مسافران پروازها، به‌گونه‌ای که مسافران احساس اطمینان و آرامش برای رسیدن به مقصدشان داشته باشند و هرگز انسان‌نما‌های تبهکار به خودشان اجازه ندهند برای امیال نفسانی‌شان به هواپیماهای مسافربری تعرض کنند و جان مسافران بی‌گناه را به‌ خطر بیندازند. در انتها از دولت‌های درگیر در پرونده به‌ویژه دولت کانادا تشکر می‌کنم که ضمن همراهی خوب با خانواده‌های پرواز ۷۵۲ و خیزش سراسری ایرانیان با شعار زن، زندگی، آزادی مسیر بردن جمهوری اسلامی به دادگاه بین‌المللی لاهه را پیگیری کردند، به امید تحقق این مهم و کشف حقیقت و اجرای عدالت. به‌عنوان مادر تا ابد داغدار خواهران قوی، معصومه و مهدیه، می‌گویم که ما نه می‌بخشیم و نه فراموش می‌کنیم.

پریسا عباس‌زاده: جمهوری اسلامی باید تمام حقیقت را با جزئیات و به‌وضوح بیان کند. باید بدون درنظرگرفتن پست و مقام هر فردِ مسئول، تمام جزئیات این جنایت بر اساس حقیقت مشخص شود.

جمهوری اسلامی تمام تلاشش را خواهد کرد و با اینکه می‌دانم این حکومت جنایت‌کار در این مدت قاتل‌های حرفه‌ای تربیت کرده است که در جنایت‌های چندین‌سالهٔ این حکومت جانی دست داشته‌اند و تجربه‌های زیادی در این مسیر دارند، اما ما به حمایت از حقیقت از سوی دیوان بین‌المللی لاهه امیدواریم. روشن‌شدن حقیقتِ این جنایت، جمهوری اسلامیِ قاتل را برای همیشه تمام خواهد کرد. این مسیری خواهد بود برای سرعت‌بخشیدن به انقلاب ایران و حفظ جان جوانان و عزیزان آن سرزمین.

هوریران سهراب: جمهوری اسلامی مشروعیتی ندارد که ما به همکاری آن‌ها خوشبین باشیم. تاکنون نشان داده‌اند که قابلیت دفاع از جنایت‌هایشان را در دادگاه‌های بی‌طرف ندارند. ما امیدواریم دادگاه لاهه مانند پروندهٔ MH17 اپراتورهای پدافند هوایی، عاملان و آمران و اطلاعات چگونه انجام‌گرفتن جنایت را برملا کند. لازم به ذکر است که شش‌ ماه مهلتی که به جمهوری اسلامی داده شده کاملاً طبق پروتکل حقوقی دادگاه لاهه است، وگرنه دولت‌ها این کار را سریع‌تر انجام می‌دادند.

در جریان اعتراضات اخیر در ونکوور به سرکوب و کشتار مردم ایران شاهد حضور مستمر شما در تجمعات اعتراضی و همچنین سازماندهی دو برنامه در شهر ونکوور از سوی انجمن خانواده‌های جانبانباختگان بوده‌ایم. آیا برنامه‌های دیگری را در این خصوص سازماندهی خواهید کرد؟

آرمان ابطحی: بله، ما مبارزه را تا روزی که عوامل جمهوری اسلامی محاکمه شوند و سرنگونی رژیم ادامه می‌دهیم.

نوروز گذشته لیندا بوکانان، شهردار شهر نورث ونکوور، در گفت‌وگویی با رسانهٔ همیاری و بی‌سی سرو از ساخت یادمانی در شهر نورث ونکوور در همکاری با شهردارهای دو منطقهٔ دیگر در نورث شور یعنی بخش‌های نورث ونکوور و وست ونکوور، حمایت کرد. به‌دنبال آن و در تابستان امسال شورای شهر نورث ونکوور به‌اتفاق آرا طرح پیشنهادی شهردار بوکانان را برای آغاز روند گزینش و نصب اثری هنری به‌یاد جانباختگان پرواز ابدی ۷۵۲ در این شهر تصویب کرد و بوئن ما، نمایندهٔ منطقهٔ نورث ونکوور-لانزدیل در مجلس استان، از شهردار لیندا بوکانان و تیمش به‌خاطر اعلام آمادگی برای همکاری با دولت استان بی‌سی برای احداث این بنای یادبود سپاسگزاری کرد. همچنین با انتخاب شروین شهریاری به‌عنوان عضو شورای شهر نورث ونکوور در انتخابات شهری ۲۰۲۲، و قول او برای پیگیری ساخت هرچه بهتر و سریع‌تر یادبود جانباختگان پرواز ۷۵۲، به‌نظر می‌رسد همه‌چیز برای ساخت این یادبود در شهر ایرانی‌نشین نورث ونکوور فراهم باشد. آیا شما هیچ تعاملی با شهرداری شهر نورث ونکوور یا دولت استان برای ساخت این بنا داشته‌اید؟ و اگر پاسختان مثبت است، لطفاً برای خوانندگان ما بفرمایید که این پروژه در چه مرحله‌ای است؟

هوریران سهراب: بله، ما در جریان هماهنگی با دفتر شهردار بوده‌ایم، ولی به‌دلیل تمرکز انجمن روی مسائل حقوقی پرواز و اتفاقات سال گذشته در ایران، پیگیری این پروژه را کمی به تأخیر انداختیم. تا این لحظه اطلاعاتی از این بنا و مکانش نداریم.

مریم زارعی: مایلم اضافه کنم که این کار بسیار شایسته‌ای است و باید از همهٔ کسانی که برای زنده‌نگهداشتن یاد و خاطرهٔ جانباختگان پرواز ۷۵۲ تلاش می‌کنند تشکر و قدردانی کرد. بنده به‌نوبهٔ خود از همهٔ آن‌ها تشکر می‌کنم. 

با سپاس دوباره از وقتی که برای این گفت‌وگو گذاشتید.

نوشته روایت سه سال مبارزه و مقاومت در راه دادخواهی اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.

ایرانیان ونکوور طی دو هفتهٔ اخیر بار دیگر صدای هم‌وطنانشان در ایران را به گوش مردم کانادا رساندند. شنبه ۱۲ نوامبر ۲۰۲۲، تجمع بزرگی در مقابل ساختمان آرت گالری در خیابان وست جورجیا برگزار شد، و مطابق معمول هفته‌های گذشته، شرکت‌کنندگان در این تجمع پس از آن به راهپیمایی در خیابان‌های اطراف پرداختند. در این تجمع تعدادی از هم‌وطنان به‌ یاد خدانور لجه‌ای با لباس‌های سنتی بلوچی حاضر شده‌ بودند و نمایش کوتاهی هم توسط دو سه تن از این عزیزان به اجرا درآمد. همچنین رقص کردی و نیز رقص دیگری توسط گروه آکادمی رقص‌های شرقی با ترانهٔ بلا چاو به اجرا درآمد. مانند هفته‌های گذشته، در این تجمع تنی چند از فعالان سیاسی و اجتماعی سخن گفتند و شعارهای اعتراضی به زبان‌های انگلیسی و فارسی سر دادند. ازجمله سخنرانان می‌توان به هوریران سهراب، مادر زنده‌یاد نگار برقعی از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲، اشاره کرد. همچنین تعدادی از اعضای سازمان کیوپ بی‌سی (CUPE BC) و نیز اعضای اتحادیهٔ عمومی کارکنان بی‌سی (BC General Employees’ Union) یا اختصاراً BCGEU در این تجمع شرکت داشتند و نمایندگانی از آن‌ها سخنانی در محکوم‌کردن کشتار و سرکوب مردم ایران ایراد کردند. شایان ذکر است که کیوپ بی‌سی نمایندگی بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ کارگر/کارمند را بر عهده دارد که اعضای آن در صدها صنف مختلف، ازجمله هیئت امنای مدارس، خطوط هوایی، کتابخانه‌ها، دانشگاه‌ها، خدمات بهداشتی، و دیگر نهادهای عمومی مشغول به کارند. اتحادیهٔ عمومی کارکنان بی‌سی نیز یکی از بزرگ‌ترین اتحادیه‌ها با بیش از صد سال قدمت در استان بریتیش کلمبیاست که بیش از ۸۵٬۰۰۰ عضو دارد. 

برنامهٔ دوم روز شنبه ۱۹ نوامبر برگزار شد. این برنامه به فراخوان انجمن خانواده‌های جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲، در سومین سالگرد آبان خونین و در همراهی با انقلاب ایران، برگزار شد که طی شرکت‌کنندگان از استادیوم بی‌سی پِلِیس به‌سمت ونکوور آرت گالری راهپیمایی کردند و سپس در مقابل ساختمان این گالری تجمع کردند. در این تجمع علاوه بر سردادن شعارهای اعتراضی، گروه کُر هورآوا سرودهای انقلابی «برای…»، «فریاد جاودان»، «سرود زن» و «ای ایران» را خواندند و مردم نیز به همخوانی با آن‌ها پرداختند. همچنین تنی چند از مقامات دولتی کانادا، ازجمله برندا بِیلی، نمایندهٔ مجلس استان از حوزهٔ ونکوور-فالس کریک، و ریچارد استورات، شهردار کوکئیتلام، به سخنرانی پرداختند. همچنین گروهی از پزشکان ایرانی-کانادایی از همکاران فعال در حوزهٔ سلامت ازجمله پرستاران، داروسازان، دندان‌پزشکان و پزشکان با روپوش‌های سفید به این تجمع پیوستند و ضمن پشتیبانی از جنبش زن، زندگی، آزادی خواستار آزادی همهٔ زندانیان سیاسی ازجمله بیماران و درمانگران شدند.

در این تجمع همچنین مجتبی قوی، برادر زنده‌یاد معصومه قوی و زنده‌یاد مهدیه قوی از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲، و آرمان ابطحی، برادر زنده‌یاد مهران ابطحی از جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲، بیانیهٔ انجمن خانواده‌های جانباختگان پرواز پی‌اس۷۵۲ را به‌ترتیب به زبان‌های فارسی و انگلیسی خواندند. مشروح این بیانیه از این قرار است: 

آبان، آذر، دی، بهمن… ۴۴ سال است تمامی ماه‌های ایران خونین است. مردمی که برای فریادزدن حقوق اولیهٔ خود کشته می‌شوند. سه سال پیش در چنین روزهایی ۱۵۰۰ نفر از مردمان این دیار کهن با بی‌رحمانه‌ترین روش‌ها به قتل رسیدند، هزاران نفر بازداشت شدند و صدها نفر در دادگاه‌های نمایشی به اعدام محکوم شدند.

امروز سه سال است که خانواده‌های کشته‌شدگان همچنان تحت آزار و اذیت و بازداشت قرار دارند. 

اکنون بیش از دو ماه از اعتراضات مردمی ایران می‌گذرد، اعتراضاتی که با اسم رمز مهسا امینی بار دیگر اقوام ایران کهن را بر علیه ظلم با هم متحد کرده تا به جهانیان نشان دهیم که این سرزمین بارها در تاریخ چندهزارسالهٔ خود پای ستمگران را از این خاک بریده است. 

پیام امروز ما به خانواده‌های آبان این است که نمی‌گذاریم خون فرزندان این سرزمین پایمال شود و راه امروز ما ادامهٔ راه آنان است.

خواسته‌های ما بدین شرح است:

۱. اخراج فوری سفرا و دیپلمات‌های جمهوری اسلامی از تمام کشورهای جهان

۲. اقدام فوری برای ثبت و ضبط اموال و دارایی‌های مقامات جمهوری اسلامی و وابستگان آن‌ها در خارج‌ازکشور که نقشی در فساد سیستماتیک، سرکوب، زندانی‌شدن و کشتار مردم بی‌دفاع داشته‌اند. 

۳. تحت‌ِ تعقیب قراردادن و پیگیری حقوقی تمام ناقضین حقوق بشر در ۴۴ سال گذشته

۴. آزادی فوری و بی‌قیدوشرط تمام زندانیان سیاسی و عقیدتی

۵. برگزاری جلسهٔ ویژهٔ شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در ارتباط با نقض آشکار حقوق بشر در ایران

۶. تشکیل یک کمیسیون حقیقت‌یاب مستقل برای بررسی ابعاد خشونت‌ها، کشتار و سرکوب وحشیانه معترضین در ایران

۷. اخراج فوری جمهوری اسلامی از کمیسیون زنان سازمان ملل متحد

البته چند تجمع دیگر نیز در نقاط مختلف مترو ونکوور برگزار شد که متأسفانه امکان پوشش همهٔ آن‌ها را نیافتیم.

در پایان توجه شما را به تصاویری از دو تجمع یادشده در بالا جلب می‌کنیم.

نوشته گزارشی از تجمعات گستردهٔ دو هفتهٔ اخیر در ونکوور در اعتراض به سرکوب و کشتار مردم ایران ازجمله راهپیمایی اعتراضی در سومین سالگرد آبان خونین اولین بار در رسانهٔ همیاری. پدیدار شد.