مخترعان اصلی لامپ الکتریکی چه کسانی بودند؟

ترجمه و تلخیص: زهرا آهن‌بر – ایران

تقریباً می‌توان مطمئن بود اگر پرسیده شود که مخترع لامپ چه کسی بوده است، اکثریت قریب به اتفاق نام توماس ادیسون مخترع نام‌آور آمریکایی را بر زبان خواهند آورد، ولی شاید کمتر کسی بداند اختراعی که اکنون روشنایی را به‌خانه‌‌ها، کوچه و خیابان‌ها، مغازه‌ها و اماکن اداری ارزانی داشته است، ابتدا توسط دو مخترع گمنام کانادایی انجام گرفته است و توسط توماس ادیسون از آنان خریداری شده است. در این شماره و به مناسبت ۱۴۳امین سالگرد درخواست حق اختراع لامپ توسط این دو مخترع، مروری کوتاه خواهیم داشت بر داستان پرفراز و نشیب اختراع لامپ.

برای سالیان متمادی بسیاری از دانشمندان در کشورهای مختلف برای ساخت لامپ‌های بادوام فعالیت می‌کردند. هنری وودوارد، دانشجوی پزشکی تورنتو یکی از آن‌ها بود. او در ۲۴ ژوئیهٔ ۱۸۷۴، همراه با شریکش متیو ایوانز که یک هتلدار بود، درخواست حق اختراع لامپ برقی را در کانادا ثبت کردند. این حق اختراع در ۳ اوت ۱۸۷۴ با شمارهٔ ثبت ۳٬۷۳۸ به آن‌ها اعطا شد.

لامپ برقی آن‌ها از لوله‌ای شیشه‌ای و یک میلهٔ کربنی خالص تشکیل شده بود که به دو الکترود متصل بود. آن‌ها هوای درون لوله را تخلیه کردند و آن را با نیتروژن پر کردند تا عمر سوختن رشته را طولانی‌تر کنند. وقتی جریان برق از کربن می‌گذشت، مشتعل می‌شد.

حق اختراع ثبت‌شده توسط هنری وودوارد و متیو ایوانز
حق اختراع ثبت‌شده توسط هنری وودوارد و متیو ایوانز

این لامپ برقی کاملاً قابل استفاده و قابل اعتماد بود. اما متأسفانه آن‌ها برای تولید و فروش لامپ سرمایهٔ کافی نداشتند بنابراین یک سال بعد، حق اختراع خود را در ایالات متحدهٔ آمریکا به‌مبلغ ۵٬۰۰۰ دلار آمریکا (حدوداً ۱۰۸٬۰۰۰ دلار آمریکا در سال ۲۰۱۷) به توماس ادیسون فروختند. بعدها توماس ادیسون مجوز انحصاری این حق اختراع را در کانادا هم به‌دست آورد. توماس ادیسون طرح لامپ رشته‌ای خود را با یک رشتهٔ بسیار مقاوم نازک از کربن در حباب شیشه‌ای بدون هوا و کاملاً درزبندی‌شده گسترش داد؛ طرحی که دوام و عمر آن به اندازه‌ای بود که از لحاظ تجاری عملی شود. علاوه بر لامپ برقی، ادیسون کلید، فیوز، کنتور و دستگاه‌های دیگری را نیز تولید کرد.

هنری وودوارد مخترع کانادایی لامپ الکتریکی
هنری وودوارد مخترع کانادایی لامپ الکتریکی

شبکهٔ برق ادیسون روند آهسته‌ای داشت. لامپ‌های ابتدایی او کمتر از ۱۴ ساعت دوام داشتند و در پایان سال ۱۸۸۹، ایستگاه برق او در نیویورک تنها ۷۱۰ مشتری داشت. اما پیشرفت کرد تا جایی که در سال ۱۹۱۰ بیش از ۳ میلیون نفر در ایالات متحده روشنایی داشتند. این‌گونه شد که نام ادیسون در یاد همه ماند، درحالی‌که هنری وودوارد و متیو ایوانز تبدیل به پاورقی تاریخچهٔ لامپ برقی شدند.

توماس ادیسون، که نخستین لامپ‌های الکتریکی تجاری را بر مبنای اختراع هنری وودوارد و متیو ایوانز وارد بازار کرد.
توماس ادیسون، که نخستین لامپ‌های الکتریکی تجاری را بر مبنای اختراع هنری وودوارد و متیو ایوانز وارد بازار کرد.

طراحی‌های حق اختراع ایالات متحدهٔ وودوارد تقریباً مشابه با حق اختراع کانادایی ارائه‌شده در سال ۱۸۷۴ توسط او و ایوانز بود. مشعل کربن یعنی «مهم‌ترین ویژگی عملی لامپ» کاملاً متفاوت با رشتهٔ ادیسون بود. چندین مخترع پیش از وودوارد و ایوانز روی ساخت لامپ کار کردند و تا همین اندازه در کارشان پیشرفت کردند، مانند مارسلیت جوبارد در سال ۱۸۳۸، جان ویلینگتون استار در سال ۱۸۴۵، سی. دو شانجی در سال ۱۸۵۶ و جوزف سوان در سال ۱۸۶۰. هر یک از آ‌ن‌ها به پیشرفت لامپ رشته‌ای کمک کرده بودند اما این ادیسون بود که با قرار دادن مؤلفه‌های لازم در کنار هم، اولین لامپ برقی قابل استفاده را ساخت.

آنچه دربارهٔ کشف وودوارد مسجل است، این است که حق اختراع او، پیش از اعطای حق اختراع به ادیسون، در کانادا و ایالات متحده ثبت شد و این‌گونه گفته می‌شود که کشف کانادایی هنگامی توسط ادیسون خریداری شد که ادیسون درحال انجام بررسی‌های اصلی بود و هنوز حق ثبت به او اعطا نشده بود.

ارتباط کار وودوارد/ایوانز با لامپ رشته‌ای دیگران همچون ادیسون، در متن زیر برگرفته از مقاله‌ای چاپ‌شده در یکی از شماره‌های Electrical World and Engineer سال ۱۹۰۰، آمده است:

«اولین لامپ رشته‌ای [ارائه‌شده توسط وودوارد و ایوانز] در ریخته‌گری آلیاژ موریسون واقع در تورنتو ساخته شد و طرحی کاملاً خام بود. این لامپ از یک شیشهٔ فشارسنج آب و قطعه‌ای کربن تشکیل شده بود که با دست پرداخت شده و دو سر آن برای الکترودها سوراخ شده و محکم بسته شده بود. شیر هوا و لوله‌ای برنجی در یک سمت بسته شده بود تا هوا تخلیه شود. اشتباه وودوارد این بود که لوله یا شیشهٔ لامپش را با نیتروژن پر کرد. آغاز اختراع لامپ به چند دهه قبل از تجربیات وودوارد برمی‌گردد که کینگ، شانجی، فارمر و سایرین در طول ۲۰ سال قبل از ۱۸۶۰ لامپ‌های رشته‌ای ساختند که پیشرفته‌تر از مدل اولیهٔ وودوارد بودند. به‌علاوه، ادعای ادیسون کشف لامپ رشته‌ای نبود بلکه ترکیب بخش‌هایی بود که منتهی به نوع قابل استفاده‌ای از لامپ رشته‌ای شد.»

_________________________________________

منبع: ویکی‌پدیا

https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Woodward_(inventor)

https://en.wikipedia.org/wiki/Mathew_Evans

 

ارسال دیدگاه